I-Dushan Gaozhai Cha (Dúshān Gāozhài chá, 独山高寨茶) — “itiye laseGaozhai laseDushan”, itiye lesifunda saseDushan (独山县) eQiannan Buyi and Miao Autonomous Prefecture eningizimu yeGuizhou. Imithombo yezindaba yendawo ilibeka eqenjini le “matiye amathathu adumile aseQiannan” eduze kwamaojian waseDuyun kanye ne-yunwu yaseGuiding. Izidingo zokuvikelwa zango-2025 zichaza ukucubungula ngohlelo lwetiye elibomvu — ukuvutshelwa, ukusongwa, ukuvutshelwa kanye nokomiswa — kanye nokubukeka okuhambisana nalo: iqabunga elincane elisontekile elinoboya, iphunga elimnandi elihlala isikhathi eside, ukumnika okusawolintshi-kubomvu. Igama livikelwa njengomkhiqizo wezolimo onesibonakaliso sezindawo futhi ngokwesimemezelo seNational Intellectual Property Administration No. 646 (2025).
1. Ukuhlukaniswa kanye nemvelaphi
- Uhlobo: Itiye elibomvu (红茶, hóngchá) — ngokobuchwepheshe. Izidingo zokuvikelwa azisebenzisi igama elithi “elibomvu”, kodwa zichaza uchungechunge lwalo: ukuvutshelwa (萎凋), ukusongwa ngomshini, ukuvutshelwa (发酵), ukoma. Ukumnika okusawolintshi-kubomvu nephunga elimnandi kulezo zidingo kuyavumelana nalokhu.
- Isigaba: Itiye lesifunda elinesibonakaliso sezindawo; ohlelweni lwemikhiqizo yesifunda — “umkhiqizo okhethekile wesifunda” ngaphansi komkhiqizo omkhulu weDuyun Maojian.
- Imvelaphi: I-China, isifundazwe saseGuizhou (贵州, Guìzhōu), i-Qiannan Buyi and Miao Autonomous Prefecture (黔南, Qiánnán), isifunda saseDushan (独山, Dúshān).
- Indawo yokuvikelwa: Ngokwezidingo zango-2025 — amadolobhana ayisishiyagalombili esifunda: iBaiquan (百泉镇), iMawan (麻万镇), iShangsi (上司镇), iXiasi (下司镇), iJichang (基长镇), iYushui (玉水镇), iYingshan (影山镇) kanye neMawei (麻尾镇), isewonke imizana engama-64 yokuphatha. Amaphuzu aqhele kakhulu — idolobhana laseHeli ledolobha laseYushui empumalanga, iXintong yedolobha laseXiasi entshonalanga, iSiting yedolobha laseMawei eningizimu kanye neWengqi yedolobha laseYingshan enyakatho. I-portal yezibonakaliso zendawo ekhadini lomkhiqizo ibhala ngokuhlukile — “yonke indawo yamanje yesifunda”; umehluko emithonjeni etholakele awuchaziwe.
- Izixhumanisi zendawo: 107°41′–107°55′ E, 25°04′–25°31′ N.
2. Umlando kanye nokubaluleka kwamasiko
- Umlando:
- Igama elidala. I-People’s Daily kuhlelo lwaseGuizhou (Ephreli 2020) ibhala ukuthi itiye laseGaozhai laziwa ngokuma kwalo okuyingqayizivele, ikhwalithi yangaphakathi kanye nomlando omude futhi kanye ne-Duyun Maojian (都匀毛尖) kanye ne-Guidng Yunwu (贵定云雾茶) libizwa ngokuthi “amatiye amathathu adumile aseQiannan” (黔南三大名茶). Uhlelo lwango-2024 lukhuluma nge “独山高寨贡茶” — “itiye lentela laseGaozhai” — kanye ne “独山沟山茶” njengemikhiqizo enomlando omude. Izinsuku, imibhalo noma imibhalo ngentela emithonjeni etholakele ayikho, futhi abalisho isigaba setiye elidala laseGaozhai.
- Isibonakaliso sezolimo. Itiye libhaliswe njengomkhiqizo wezolimo onesibonakaliso sezindawo; i-portal yezibonakaliso inikeza inombolo yesitifiketi AGI03049. Unyaka wokubhaliswa emithonjeni etholakele awukho.
- 2024. I-Central People’s Radio ichaza uhlelo lwemikhiqizo yesifunda emazingeni amathathu: i-Duyun Maojian njengomkhiqizo “ongumama”, i-Dushan Gaozhai Cha njengomkhiqizo okhethekile wesifunda onesibonakaliso sezolimo kanye nemikhiqizo yezinkampani ngazinye. Ngawo lowo nyaka umnyango wezolimo wesifunda wabiza i “沟山茶” ne “高寨茶” ngemikhiqizo yesifunda ehlela ukuyikhuthaza emibukisweni nasemikhosini.
- 2025. Ngesimemezelo seNational Intellectual Property Administration No. 646 sangoSepthemba 23, 2025, itiye laqashelwa njengomkhiqizo onesibonakaliso sezindawo. Umfakisicelo ngokwezidingo zokuvikelwa — isiteshi somnotho wasemakhaya ngaphansi komnyango wezolimo wesifunda.
- Igama: “Dushan” (独山) — igama lesifunda; “Gaozhai” (高寨) ngokwezwi nezwi lisho “umuzi ophakeme”. Igama elihlobene nani ngqo, emithonjeni etholakele akushiwongo.
- Ukubaluleka kwamasiko: NgokweCentral People’s Radio (2024), esifundeni kune-136.7 izinkulungwane ze-mu zezingadi zetiye, kuzo izinkulungwane eziyi-113 ze-mu ziyathela, kanti izinkulungwane eziyisi-6 ze-mu zinesitifiketi se-organic; inani lemikhiqizo yetiye ngo-2023 — ama-yuan ayizigidi ezingama-793.6. I-People’s Daily (2024) ibiza ukukhiqizwa okungamathani angama-4886 kanye nezinkampani zetiye ezibhalisiwe eziyi-163 kanye nama-cooperative. Lezi yizinombolo zetiye lesifunda sonke, hhayi ezikaGaozhai.
3. Incazelo yezitshalo kanye nezinto zokusetshenziswa
- Uhlobo ngokwezidingo zokuvikelwa: Engxenyeni ethi “uhlobo” umqulu uphinda igama lomkhiqizo — “独山高寨茶”. Kungakhathaliseki ukuthi lena inani lendawo noma uhlobo olukhethiwe, izidingo azichazi.
- Ukusakazeka: Ngama-cuttings; ukutshala ngenkathi yezimvula, kusukela ngoSepthemba kuya kuFebhuwari, izitshalo ezingama-37 500–60 000 ngehektha, emugqeni owodwa ngesihlahla esisodwa noma emigqeni emibili ngezihlahla ezimbili.
- Izinto zokusetshenziswa: Iqabunga elilodwa elivulekile kancane, amabili avulekile kancane, amabili, amathathu noma amane amaqabunga, kanye namaqabunga amabili angenalo ihlumela (对夹叶) anobumnene obufanayo.
- Isikhathi sokuvuna: Kusukela ngoFebhuwari kuze kube sekupheleni kukaSepthemba.
- Umongo wesifunda: Imibiko yango-2024 ibiza uhlobo lwe-福云六号 (Fúyún liù hào) kanye ne-anji baicha (安吉白茶) emasimini esifunda; ayihlobene nezinto zokusetshenziswa zalesi sibonakaliso.
4. Indawo kanye nezici zokutshala
- Isifunda: INingizimu yeGuizhou. I-People’s Daily (2024) ichaza isifunda njengoshintsho olusuka eYunnan-Guizhou Plateau luya emagqumeni aseGuangxi.
- Ukuphakama: Ngokwezidingo zokuvikelwa — kusukela ku-850 m.
- Inhlabathi: I-yellow noma i-yellow-brown, i-pH 5.0–7.0, i-organic ingekho ngaphansi kuka-1.0 %, ungqimba lwenhlabathi lungaphansi kuka-40 cm.
- Isimo sezulu ngokwezidingo: Amahora okukhanya kwelanga — 1100–1300 ngonyaka; izinga lokushisa lonyaka eliphakathi — 15 °C, ubukhulu obuphelele — 35.5 °C, ubuncane — -4.0 °C; imvula — cishe 1430 mm; isikhathi esingenasithwathwa — izinsuku ezingama-297.
- Amanzi: Izidingo ziwabiza ngokuthi ahlanzekile, angenambala, angenaphunga futhi angenakunambitheka.
5. Ubuchwepheshe bokukhiqiza
Izidingo zokuvikelwa zango-2025 zinikeza lolu chungechunge:
- Ukuvutshelwa (萎凋, wěidiāo): Embhalweni kukhona iphutha lokubhala elithi “萎调”. Amapharamitha awanikeziwe.
- Ukusongwa ngomshini (机揉, jīróu).
- Ukuvutshelwa (发酵, fājiào): Amapharamitha awanikeziwe.
- Ukoma (干燥, gānzào): Ngemuva nje kohlu lwezigaba, umqulu unikeza izindlela, ngokwencazelo ezihlobene nokoma: 125–145 °C, iqabunga lilinganiselwe ngaphandle kokweqa, imizuzu eyi-12–15; bese kuba ukoma kokugcina ngokuphakamisa iphunga ku-90–110 °C, imizuzu engama-30. Uma itiye lisephunga ngotshani, ngakusasa liyashiswa imizuzu eyi-15 ku-90–100 °C.
Ngokujwayelekile lolu uhlelo lwetiye elibomvu: ukuvutshelwa kususa umswakama, ukusongwa kubhubhisa amaseli eqabunga, ukuvutshelwa kuyalwenza lube nobomvu-osawolintshi, ukoma kuqinisa umphumela.
6. Izici ze-organoleptic
Ngokwezidingo zokuvikelwa zango-2025; kubakaki — amagama omqulu.
- Ukubukeka kweqabunga elomile: Imicu eminyene, emincane, esontekile enoboya obubonakalayo (条索紧结纤细卷曲、显毫).
- Iphunga leqabunga elomile: Incazelo ehlukile emithonjeni etholakele ayikho.
- Iphunga lokuphuzwa: Limnandi, licebile futhi lihlala isikhathi eside (甜香浓郁持久).
- Ukunambitheka: Kuthambile futhi kugcwele (滋味醇厚).
- Umbala wokuphuzwa: Osawolintshi-kubomvu, okhanyayo (汤色橙红,明亮).
- Iqabunga elingaphansi (iqabunga eliphuziwe): Lilingana futhi likhanyayo (叶底匀亮).
7. Ukwakheka kwamakhemikhali
| Inkomba | Isidingo sokuvikelwa |
|---|---|
| Izinto ezikhiphekayo | azikho ngaphansi kuka-34.0 % |
| Imvuthuluka | azikho ngaphezu kuka-2.0 % |
| I-cellulose eluhlaza | azikho ngaphezu kuka-15.0 % |
| Umlotha | azikho ngaphezu kuka-6.0 g ku-100 g |
Imininingwane nge-polyphenols, ama-amino acids kanye ne-caffeine emithonjeni etholakele ayikho.
8. Ukwenza itiye
Umkhuba wesigaba setiye elibomvu.
- Izinga lokushisa lamanzi: 90–95 °C.
- Inani letiye: 3 g ku-150 ml.
- Isitsha: I-gaiwan noma itiye lika-porcelain.
- Inqubo:
- Shisisa isitsha.
- Beka itiye bese uthela amanzi.
- Ukuphuzwa kokuqala — cishe umzuzu.
- Ukuphuzwa okuphindaphindiwe ngokwandisa kancane isikhathi.
9. Ukugcinwa
Umkhuba wesigaba. Ephepheni eliqinile elingabonakali, endaweni eyomile emnyama ekamelweni lokushisa, kude namaphunga.
10. Intengo kanye nemikhiqizo mbumbulu
Imininingwane ngezintengo emithonjeni etholakele ayikho.
- Indlela yokugwema imikhiqizo mbumbulu:
- Bheka isibonakaliso esikhethekile sendawo kanye nomkhiqizi ovela esifundeni saseDushan.
- Khumbula ukuthi imikhiqizo yesifunda ihamba futhi ngaphansi komkhiqizo omkhulu weDuyun Maojian: igama elilodwa ephepheni alisho uhlobo lwetiye.
- Iqabunga — imicu emincane esontekile enoboya, ukuphuzwa — osawolintshi-kubomvu futhi okhanyayo, iphunga — limnandi.
- Phakathi kwezinkampani zetiye ezihamba phambili zesifunda, imibiko ibiza i-中缦, i-邦朵, i-云山 kanye ne-绿欣, kodwa uhlu lwabavunyelwe ukusebenzisa isibonakaliso emithonjeni etholakele alukho.
11. Amaqiniso athokozisayo
- Itiye laseGaozhai lingenela “amatiye amathathu adumile aseQiannan” kanye namabili aluhlaza — i-Duyun Maojian ne-Guidng Yunwu.
- Ukuvuna ngokwezidingo zokuvikelwa kuhamba izinyanga eziyisishiyagalombili — kusukela ngoFebhuwari kuze kube sekupheleni kukaSepthemba.
- Engxenyeni ethi “uhlobo” umqulu uphinda igama letiye ngokwalo.
12. Ukuqhathaniswa namanye amatiye aseGuizhou
- I-Duyun Maojian (都匀毛尖): Itiye eliluhlaza laseDuyun elingumakhelwane kanye nomkhiqizo “ongumama”, okungaphansi kwawo kuhamba nemikhiqizo yaseDushan; elesibili “lamatiye amathathu adumile aseQiannan”.
- I-Yunwu Gong Cha (云雾贡茶): Iyunwu yaseGuiding — elesithathu eqenjini, itiye lomlando eliluhlaza lesifunda saseGuiding.
- I-Zunyi Hongcha (遵义红茶): Itiye elibomvu le-gongfu lasenyakatho yesifundazwe.
- I-Puan Hongcha (普安红茶): Itiye elibomvu le-Qianxinan prefecture eningizimu-ntshonalanga yeGuizhou.
Ekuphetheni:
I-Dushan Gaozhai Cha — itiye lesifunda laseningizimu yeGuizhou elinegama elidala elivela “eqenjini laseQiannan” kanye nencazelo entsha, eningiliziwe ezidingweni zokuvikelwa zango-2025: ukuvutshelwa, ukusongwa, ukuvutshelwa, iqabunga elincane elisontekile elinoboya kanye nokuphuzwa okusawolintshi-kubomvu okumnandi. Umlando walo waziwa okwamanje kuphela ngamagama ajwayelekile, kodwa ukubukeka kwawo nemithetho yokutshala kubhalwe ngokunembile.
Imithombo
Inkomba yendawo
Uhlu oluphelele — ekhasini elithi Imithombo