Lāgōu gōnggǎn yáochá

Lagou Gonggan Yaocha (Lāgōu gōnggǎn yáochá, 拉沟公敢瑶茶) — Guangxi-Chjuan muxtor tumani, Lyuchjou shahar okrugi, Luchjay (鹿寨县) uyezdi, Lagou (拉沟乡) volosti, Daping (大坪村) qishlogʻidagi Gonggan togʻidagi keksa choy daraxtlaridan olingan choy. Geografik koʻrsatma yoʻq. 2026-yil aprelida oddiy tovar belgisi «公敢» roʻyxatdan oʻtkazildi, geografik sertifikat belgisi uchun talabnomani esa uyezd hali tayyorlamoqda, kelajakdagi belgi nomini hujjatlar turlicha yozadi — «拉沟公敢瑶茶» yoki «拉沟公敢茶». Sinfini hech qaysi hujjat belgilamagan: «公敢瑶茶» fabrikasining asosiy mahsuloti ishlab chiqarish tavsiflariga koʻra qizil choy, ammo «公敢» nomi ostida yashil choy ham tayyorlanadi, 2026-yilgi xabarlarga koʻra, homiylikdagi daraxtlarning bargidan oq choy ham tayyorlash mumkin.

1. Tasnifi va kelib chiqishi

Turi: Belgilanmagan. Sinfni mustahkamlaydigan standart, sifat talablari yoki belgi hujjati yoʻq, rasmiy xabarlar esa bitta nom ostida bir nechta sinfni tasvirlaydi. Qizil: Lyuchjou shahar qishloq xoʻjaligi boshqarmasi 2023-yilda mutaxassislar keksa daraxtlardan qizil choy (古树红茶) ishlab chiqishga yordam berganini, 2024-yil bahorida esa Lagou keksa daraxtlari bargidan 4000 jindan ortiq qizil choy tayyorlanganini xabar qilgan; volostning 2023-yilgi xabari damlamani qizil deb ataydi, 2025 va 2026-yillardagi reportajlar fabrikada soʻlitish, buralash va fermentatsiyani tasvirlaydi, uyezd kengashining 2025-yil iyulidagi xabari esa «anʼanaviy qizil choy texnologiyasi» (传统红茶技艺) haqida gapiradi. Yashil: 2017-yilda volost Gonggan keksa daraxtlari choyini qoʻlda «qishloqcha usulda» (土法) — fiksatsiya (杀青), buralash va quritish orqali tayyorlanishini yozgan; 2025-yil aprelida fabrikada «公敢红茶» va «公敢绿茶» dan sutli choy tayyorlangan, 2026-yil iyulidagi talabalar otryadi hisobotida esa sexda fiksatsiya (杀青) nomlanadi. Oq: 2026-yil aprel xabarlariga koʻra, daraxtni homiylikka olgan kishi uning bargidan fabrikada yashil, qizil yoki oq choy tayyorlashi mumkin, agrar universitet mehmoni esa Gonggan choyini uchala sinfda ham tatib koʻrganini aytgan.
Kategoriya: Guangxi keksa choy daraxtlari choyi; joy nomi, sinf emas.
Muhofaza maqomi: Geografik koʻrsatma emas. Lagou volosti qishloq xoʻjaligi servis markaziga oddiy tovar belgisi «公敢» roʻyxatdan oʻtkazilgan, guvohnoma 2026-yil 22-aprelda topshirilgan. Geografik sertifikat belgisi uchun talabnoma, uyezd bozor nazorati boshqarmasining oʻsha aprel xabariga koʻra, hali tayyorlanmoqda; topilgan manbalarda berilgan talabnoma va eʼlon qilingan hudud yoʻq. Uyezdning 2021–2025-yillar yakuniy sharhida (2026-yil avgust) uyezdning roʻyxatdan oʻtgan geografik belgilaridan bittasi — «寨沙头菜» sabzavoti nomlanadi.
Kelajakdagi belgi nomi: Barqaror emas. 2026-yil fevralda eʼlon qilingan uyezd javobi «拉沟公敢瑶茶» uchun materiallar yigʻilayotganini aytadi; uyezd kengashiga kiritilgan taklifning oʻzi va 2026-yil aprel bozor nazorati boshqarmasi xabari esa «拉沟公敢茶» belgisi haqida gapiradi. Uyezd xabarlari choyni goh «公敢瑶茶», goh «公敢茶», goh «公敢古树茶» deb ataydi.
Kelib chiqishi: Xitoy, Guangxi-Chjuan muxtor rayoni (广西, Guǎngxī), Lyuchjou shahar okrugi (柳州, Liǔzhōu), Luchjay uyezdi (鹿寨, Lùzhài), Lagou volosti (拉沟, Lāgōu), Daping qishlogʻi, Gonggan togʻi.
Geografik koordinatalari: Lagou volosti — taxminan 24,6° sh. k. va 110,0° shq. u.

2. Tarixi va madaniy ahamiyati

Tarixi:
- Yoshi. Uyezd Xalq siyosiy maslahat kengashi aʼzosining taklifi (uyezd javobi 2026-yilda eʼlon qilingan) daraxtlarning yoshini «yuzlab va hatto minglab yillar» deb ataydi, oʻlchovlarsiz, choy tarixini esa uch yuz yildan ortiq. Uyezd xabarlari kamtarroq: 2017-yilda daraxtlar yuz yillik, balandligi 4–5 m deb tasvirlangan, 2026-yil xabariga koʻra tekshiruvdan soʻng bogʻda yuz yoshdan oshgan 40 daraxt sanalgan. Lyuchjou shahar yigʻilishi deputatining taklifi (2024) koʻpaytirish boshlanishini — yovvoyi koʻchatlarni Gonggan togʻiga koʻchirib oʻtkazishni — 150 yil avvalga bogʻlaydi.
- 2015. Volostning 2015-yil fevral xabariga koʻra, Daping qishlogʻi «公敢古树茶» va «古报尾茶» tovar belgilarini roʻyxatdan oʻtkazgan; talabnoma ustida ish 2013-yil aprelda boshlangan. Oʻshanda qishloqda har bir bogʻdan 200 mu bor edi, «公敢古树茶» yiliga 500 kg dan ortiq hosil berardi, eng yaxshisi kilogrammi 1000 yuanga qadar sotilardi.
- 2023. Uyezd kengashiga kiritilgan taklifga koʻra, Gonggan keksa daraxtlarini rivojlantirish shahar kengashining asosiy taklifiga aylandi va Lagouda «tarixda birinchi marta» «公敢瑶茶» ishlab chiqildi. Volost xabariga koʻra, oʻsha yili mahalliy tadbirkorlar choy korxonasini tashkil etdi; bahorgi choy 1600 jindan ortiq hosil berdi. Shahar qishloq xoʻjaligi boshqarmasi shahar kengashi taklifiga javobida (2023-yil iyun) 广西柳州茗芊农林科技有限公司 kompaniyasi qishloq xoʻjaligi idoralari koʻmagida volostda tashkil etilganini, mutaxassislar esa bitta mahsulot — keksa daraxtlardan qizil choyni ishlab chiqishga yordam berganini yozadi.
- 2024. Gonggan choyi texnologiyasi (鹿寨公敢茶制作技艺) uyezd nomoddiy madaniy merosi oltinchi partiyasi roʻyxatiga kirdi — uyezd hukumatining 2024-yil 19-yanvardagi qarori (鹿政发〔2024〕1号), «anʼanaviy texnologiyalar» boʻlimi; unda choy sinfi nomlanmagan. 2024-yil aprel uyezd xabariga koʻra, bu Luchjayda saqlanib qolgan yagona keksa choy daraxtlari bogʻi boʻlib, Lagou qoʻriqxonasida joylashgan, fabrika yiliga 1600 jin atrofida (taxminan 800 kg) quruq choy beradi. Shahar qishloq xoʻjaligi boshqarmasi javobiga koʻra (2024-yil iyun), 茗芊 kompaniyasi 470 m² sex qurgan va 700 mu keksa bogʻni ijaraga olgan, 2024-yil bahorida esa Lagou keksa daraxtlaridan taxminan 40 000 jin yangi bargdan 4000 jindan ortiq qizil choy tayyorlangan. Uyezd raqami bilan farqni manbalar tushuntirmaydi.
- 2025. Uyezd media markazi reportaji (aprel): bogʻning yadrosi — Gonggan togʻida 1200 m dan balandda 450 mu, sex — 470 m². Iyul oyidagi uyezd kengashi sayyor yigʻilishi haqidagi xabarda choy anʼanaviy qizil choy texnologiyasi boʻyicha tayyorlanayotgani va shahar meros roʻyxatiga hamda geografik koʻrsatmali mahsulot sifatida davlat muhofazasiga (国家地理标志保护产品) talabnoma berilayotgani aytilgan; keyingi hujjatlar esa faqat sertifikat belgisi haqida gapiradi. Noyabr oyida uyezd «鹿寨公敢茶制作技艺» meros ustaxonasini ochdi.
- Belgi. Uyezd javobiga koʻra, ekspertlar avval oddiy «公敢» belgisini roʻyxatdan oʻtkazishni tavsiya qilgan; talabnoma beruvchi — volost qishloq xoʻjaligi servis markazi. 2025-yil 29-avgustda Davlat intellektual mulk boshqarmasi talabnomani rad etdi: belgi 27-sentyabrgacha muhofazada qolgan 茗芊农林科技有限公司 kompaniyasi belgisiga oʻxshash deb topildi. Takroriy talabnoma 2025-yil 27-dekabrda dastlabki ekspertizadan oʻtdi, 2026-yil 22-aprelda esa uyezd bozor nazorati boshqarmasi guvohnomani topshirdi. Geografik belgi uchun uyezd materiallar yigʻmoqda; kelajakdagi belgi goh «拉沟公敢瑶茶», goh «拉沟公敢茶» deb nomlanadi.
- 2026. Lagou Gonggan keksa daraxtlari choyi texnologiyasi (拉沟公敢古树茶制作技艺) Lyuchjou shahar okrugi nomoddiy madaniy merosi oʻninchi partiyasi roʻyxatiga kirdi — uyezdning 2026-yil 10-yanvar xabariga koʻra. Aprel oyidan keksa daraxtlarni homiylikka olish mumkin.
Nomi: «Lagou» (拉沟) — volost nomi; «Gonggan» (公敢) — 2015-yilgi volost xabariga koʻra, Daping qishlogʻidagi joy nomi, togʻ ham shunday ataladi; iyerogliflarning maʼnosini manbalar tushuntirmaydi. «Yaocha» (瑶茶) — «yao choyi»: uyezd xabari Lagouni yao volosti (瑶乡) deb ataydi. Soʻz xalq haqida gapiradi, choy sinfi haqida emas.
Madaniy ahamiyati: 2024-yilgi sayyor muhokamada uyezd kengashi aʼzolari Gonggan choyi tarixi, urf-odatlari, qoʻshiqlari va usullarini (茶俗、茶歌、茶技) toʻplashni taklif qilgan. Yozuvlarning oʻzi topilgan manbalarda yoʻq.

3. Botanik tavsifi va xomashyosi

Nav: Mahalliy populyatsiyaning keksa choy daraxtlari; nav va botanik turi topilgan manbalarda nomlanmagan. 2017-yilgi reportajda Daping qishlogʻi partiya tashkiloti kotibining hikoyasiga koʻra, bogʻ daraxtlari keksa butalar urugʻlaridan oʻz-oʻzidan unib chiqqan. Volost tajriba uchastkasida 2024-yilda mahalliy populyatsiyadan tanlab olingan 30 liniya ekilgan.
Maydoni: Taklifga koʻra, keksa daraxtlar — 1300 mu dan ortiq, ishga olingani 274 mu; boshqa xabarlarda bogʻ yadrosi — 200 mu (2015 va 2017), taxminan 400 mu (2023), taxminan 350 mu (shahar yigʻilishi deputati taklifi, 2024), 450 mu (2025); 茗芊 kompaniyasi 2024-yilda 700 mu ijaraga olgan.
Terish: Volostning 2023-yilgi xabari terish boshlanishini Qingming (清明) dan keyingi oyga bogʻlaydi. Ertalab terilgan barg fabrikaga hali tumandan nam holda keltiriladi — 2025-yilgi reportajga koʻra. Terish standarti topilgan manbalarda yoʻq.
Xomashyoga talablar: Topilgan manbalarda maʼlumot yoʻq.

4. Terruar va yetishtirish xususiyatlari

Oʻsish balandligi: Gonggan togʻidagi bogʻ 1200 m dan balandda yotadi — 2023, 2025 va 2026-yillardagi xabarlarga koʻra. 2017-yilgi reportaj Gonggan togʻi uchun 900 m dan sal balandroqni nomlaydi. Farqni manbalar tushuntirmaydi.
Qoʻriqxona: Uyezd xabariga koʻra, bogʻ Lagou qoʻriqxonasida (拉沟自然保护区) joylashgan.
Muhit: Uyezd Lagouni «kislorod zonasi» (天然氧吧) va dorivor oʻtlar oʻlkasi deb ataydi; reportaj — bulut va tumanlardagi bogʻ.
Iqlim va tuproq: Tavsiflar faqat yumshoq iqlim va unumdor tuproq haqida gapiradi; topilgan manbalarda raqamlar yoʻq.

5. Ishlab chiqarish texnologiyasi

Tasdiqlangan texnologiya yoʻq — na standart, na sifat talablari. Uyezd manbalari turli jarayonlarni tasvirlaydi, ulardan bitta sinf kelib chiqmaydi.

Fabrika qizil choyi. 2025-yil va 2026-yil aprel reportajlariga koʻra «公敢瑶茶» asosiy mahsuloti; 2025-yil iyul uyezd kengashi xabariga koʻra, u anʼanaviy qizil choy texnologiyasi boʻyicha tayyorlanadi.

Soʻlitish (萎凋, wěidiāo): Parametrlarni reportaj keltirmaydi.
Buralash (揉捻, róuniǎn): Buralash mashinasida taxminan bir yarim soat — bargning 90 % ga yaqini arqoncha boʻlib oʻralguncha (成条率) va hujayralarning taxminan 80 % i buzilguncha.
Fermentatsiya (发酵, fājiào): Asosiy bosqich. Barg mos harorat, namlik va kislorod kirishi boʻlgan xonada saqlanadi; raqamlar yoʻq.
Quritish (烘干, hōnggān): «Xushboʻylikni mustahkamlaydi» (烘干定香).
Xushboʻylikni yetkazish (提香, tíxiāng): 2026-yilgi xabarda parametrlarsiz nomlangan.

Bu qizil choy ketma-ketligi: oksidlanish buralashdan keyin boradi, undan oldin qizdirish bilan fiksatsiya yoʻq.

Yashil choy. 2025-yil aprelida fabrikada maktab oʻquvchilari uchun mashgʻulotda sutli choy «公敢红茶» va «公敢绿茶» dan tayyorlangan. Guangxi agrar kasb-hunar universiteti talabalar otryadining hisoboti (2026-yil iyul) «公敢瑶茶» fabrikasi sexida fiksatsiya (杀青, shāqīng), buralash va quritish (干燥, gānzào) ni nomlaydi — yashil choy ketma-ketligi; parametrlar yoʻq.

Daraxt egalari choyi. 2026-yil aprel xabarlariga koʻra, daraxtni homiylikka olgan kishi uning bargidan fabrikada oʻzi yashil, qizil yoki oq choy tayyorlashi mumkin.

Eski usul. Volostning 2015-yilgi xabari bargni loy pechkadagi temir qozonda qovurishni (铁锅土灶炒茶青) koʻrsatadi va avvalgi mahalliy choyni tutun hidli oddiy «土茶» deb ataydi. Volostning 2017-yilgi xabari qoʻlda fiksatsiya (杀青), buralash va quritishni «qishloqcha usulda» (土法) sanab oʻtadi; shahar yigʻilishi deputatining 2024-yilgi taklifiga koʻra, mahalliy aholi azaldan choy terib, qovurib kelgan (炒制).

6. Organoleptik xususiyatlari

Quyida — faqat uyezdning 2023 va 2025-yillardagi xabarlarida aytilganlar, bu fabrika qizil choyiga tegishli. «公敢» yashil va oq choyi tavsiflari topilgan manbalarda yoʻq.

Quruq barg tashqi koʻrinishi: Topilgan manbalarda tavsiflar yoʻq.
Quruq barg xushboʻyligi: Toʻyingan, quyuq (馥郁) — reportajga koʻra.
Damlamasi xushboʻyligi: Reportaj gul, meva, asal va lotus notalarining oʻrilishini (花香、果香、蜜香、莲香) gapiradi, quruq barg va damlamani ajratmasdan.
Taʼmi: Zich va yumshoq, shirin qaytishli (醇厚回甘).
Damlamasi rangi: Qizil, yorqin (红亮鲜明) — volostning 2023-yilgi xabariga koʻra.
Choy tubi (damlangan barg): Topilgan manbalarda tavsiflar yoʻq.

7. Kimyoviy tarkibi

Topilgan manbalarda fizik-kimyoviy maʼlumotlar yoʻq. Taklif choyning «boy tarkibi» haqida, 2026-yilgi xabar esa choy polifenollarining yuqori miqdori haqida gapiradi, ikkalasi ham raqamsiz. Uyezd kelajakdagi talabnoma uchun sinov kompaniyasi bilan shartnoma tuzgan; sinov natijalari yoʻq. 2026-yil yozida Guangxi agrar kasb-hunar universiteti talabalar otryadi namunalarni joyida portativ asboblar bilan tekshirdi va xabarga koʻra pestitsid qoldiqlarini topmadi; bu ekspress-tekshiruv, laboratoriya tahlili emas.

8. Damlash

Sinf amaliyoti — parametrlar qoʻldagi choyning qaysi sinf ekaniga bogʻliq.

Qizil: 90–95 °C, 150 ml ga 3 g, gayvan yoki chinni choynak, birinchi damlamasi taxminan bir daqiqa, keyin — uzaytirib bir nechta damlash.
Yashil: 80–85 °C, 150 ml ga 3 g, shisha stakan yoki gayvan, birinchi damlamasi 40–60 soniya, ikki-uch marta takroriy quyish.
Oq: 85–90 °C, 150 ml ga 3–4 g, gayvan, birinchi damlamasi taxminan bir daqiqa, keyin — uzaytirib bir nechta damlash.

9. Saqlash

Sinf amaliyoti. Qizil choy — quruq qorongʻi joyda xona haroratida, zich qadoqda, hidlardan uzoqda. Yashil — germetik qadoqda, muzlatgichda 0–5 °C da, yorugʻlik, namlik va hidlarsiz, bir yil ichida ichish kerak. Oq — zich qadoqda quruq qorongʻi joyda xona haroratida, hidlardan uzoqda.

10. Narxi va qalbakiligi

Uyezdning 2024-yilgi xabariga koʻra, fabrika quruq choyining bir jini (taxminan 500 g) 600–1000 yuan deb baholanadi. 2026-yildan daraxtni 1000–3000 yuanga homiylikka olish mumkin, muddati — bir yildan, va uning choyini olish.

Qalbakidan qanday qochish kerak:
- Geografik belgi yoʻq. Oddiy «公敢» belgisi 2026-yil aprelida volost qishloq xoʻjaligi servis markaziga roʻyxatdan oʻtkazilgan: u ism egasi haqida gapiradi, lekin choyga talablar belgilamaydi va sinfni nomlamaydi.
- «公敢» nomi ostida ham qizil, ham yashil choy tayyorlanadi — sinfni qadoqda koʻrish kerak.
- Ishlab chiqaruvchi Luchjay uyezdi Lagou volostidan ekanini tekshirish.

11. Qiziqarli faktlar

Qishloqda «公敢» soʻzli belgi allaqachon boʻlgan: 2015-yilda Daping qishlogʻi «公敢古树茶» ni roʻyxatdan oʻtkazgan. Shahar qishloq xoʻjaligi boshqarmasi javoblariga koʻra, keksa daraxtlarni qayta ishlashni 2023-yildan 广西柳州茗芊农林科技有限公司 kompaniyasi olib bormoqda, 2026-yil iyul reportajida esa «公敢瑶茶» fabrikasidagi jarayonni uning rahbari tushuntiradi. 2025-yilda uyezdning «公敢» talabnomasi uyezd javobi «茗芊农林科技有限公司» deb ataydigan kompaniya belgisiga oʻxshashligi tufayli rad etildi. Bu oʻsha kompaniyami, uning belgisi qanday edi va u qishloq belgisi bilan bogʻliqmi, manbalar toʻgʻridan-toʻgʻri aytmaydi.
Choy sifatining joy tabiati va madaniyati bilan bogʻliqligini uyezd «Luchjay 2024» yilnomasiga (鹿寨年鉴2024) kiritishga qaror qildi — geografik belgi uchun kelajakdagi talabnoma tayanchi sifatida.
Avval teruvchilar bargni togʻdan piyoda uch soatdan ortiq koʻtarib kelishardi; endi uni dronlar 15 daqiqada tushiradi — uyezdning 2026-yilgi xabariga koʻra. Bargni dron bilan tushirish haqida volostning 2023-yilgi fotosurat yozuvi ham gapiradi.

12. Boshqa Guangxi choylari bilan taqqoslash

Damyaoshan Hongcha (大苗山红茶): Oʻsha Lyuchjou okrugining keksa daraxtlar va yovvoyi choydan tayyorlangan qizil choyi, lekin allaqachon muhofaza qilinadigan nomga ega.
Jinxiu Hongcha (金秀红茶): Dayaoshan togʻlaridagi Jinxiu-Yao muxtor uyezdining qizil choyi; nom 2014-yildan muhofaza qilinadi.
Baise Hongcha (百色红茶): Guangxining gʻarbiy chegarasidagi, Yunnan va Vyetnam yaqinidagi okrug qizil choyi.
Nanshan Baimao Cha (南山白毛茶): Geografik koʻrsatmali guangxi choyi: muhofaza hujjati yashil choy texnologiyasini tasvirlaydi, garchi nomdagi «白毛» oqga ishora qilsa. Lagou Gonggan Yaochada bunday hujjat hali yoʻq.

Xulosa qilib:

Lagou Gonggan Yaocha — hali nom olayotgan choy va bu nomning oʻzi hozircha ikki xil yoziladi. Uning Gonggan togʻidagi qoʻriqxonada keksa daraxtlari, uyezd va shahar merosi deb tan olingan texnologiyasi hamda asosiy mahsuloti tavsiflarga koʻra gul, meva, asal va lotus xushboʻyli qizil choy boʻlgan fabrikasi bor. Lekin sinfni mustahkamlaydigan hujjat yoʻq: shu nom ostida yashil choy tayyorlanadi, homiylikdagi daraxtlar bargidan esa oq choy ham tayyorlash mumkin. Hozircha na geografik belgi, na sifat talablari, na tahlillar bor: faqat oddiy «公敢» belgisi roʻyxatdan oʻtgan, geografik belgi uchun materiallarni uyezd hali yigʻmoqda.