Qīfó gòngchá

Цифо Гунча (Qīfó gòngchá, 七佛贡茶) — Сычуань провинциясының солтүстігіндегі Гуанъюань (广元) қалалық округіне қарасты Цинчуань (青川县) уезінің Цифо болысының шайы, Ганьсумен шекараға жақын жерде өседі. Атау екі бөліктен құралады: «Цифо» — «жеті будда», болыс атауы, «гунча» — сарайға арналған шай. Бақтар теңіз деңгейінен 580-ден 2100 м биіктікте орналасқан. 2008 жылдан бастап шай географиялық көрсеткіші бар өнім ретінде қорғалады, ал оның шай табақшаларын жасау технологиясы провинциялық материалдық емес мұралар тізіміне енгізілген.

1. Жіктелуі және шығу тегі

• Түрі: Анықталмаған: табылған қорғау құжаттарында класс аталмаған. Анықтамалық сипаттамалар бойынша сыртқы түрі — сарғыш-жасыл тұнба, орхидея немесе каштан хош иісі — кәдімгі көк шайға (绿茶, lǜchá) тән, бірақ класс бұл жерде бекітілмейді. Жапырақты шайдан бөлек, бұл атаумен престелген табақшалар дәстүрі белгілі.
• Санаты: Солтүстік Сычуаньның тау шайы; географиялық көрсеткіші бар өнім (2008), Қытайдың жалпыға танымал тауар белгісі (中国驰名商标).
• Шығу тегі: Қытай, Сычуань провинциясы (四川, Sìchuān), Гуанъюань (广元, Guǎngyuán) қалалық округі, Цинчуань уезі (青川县, Qīngchuān Xiàn), Цифо болысы (七佛乡). Ескі хабарландыру бойынша қорғау аймағы уездің отыз екі кенті мен болысын қамтыған; бастапқы дереккөзден толық тізімді көрмедім.
• Географиялық координаттары: Цинчуань уезі — шамамен 32,6° с. е. және 105,2° ш. б.; жергілікті материалдар бұл бақтарды «32° солтүстік ендіктегі шайдың алтын белдеуіне» орналастырады.

2. Тарихы және мәдени маңызы

• Тарихы:
  • Атауы. Атаудағы «гунча» сөзі сарайға төленетін алым-салықты білдіреді, бірақ табылған дереккөздерде Цифодан алынатын алым туралы құжаттар жоқ; бұл туралы жергілікті аңыздар мақалаға көшірілмейді.
  • 2008. Сапа қадағалау, инспекция және карантин бас басқармасы (AQSIQ) № 52 хабарландыруымен Цифо Гунчаны географиялық көрсеткіші бар өнім ретінде қорғауға алды.
  • 2022 жылдың аяғына қарай, уездік нарықты қадағалау басқармасының деректері бойынша, уезде 26 шай кәсіпорны тіркелген, оның 14-і географиялық көрсеткіштің арнайы белгісін қою құқығына ие болды; олардың өнімінің жиынтық құны — 1,6 млрд юань. Сондай-ақ жергілікті стандарт әзірленді: «Географиялық көрсеткіші бар өнім. Цифо Гунча. Өндірістің техникалық ережелері» (《地理标志产品 七佛贡茶生产技术规程》).
  • 2023. Атау Сычуань мен Чунцин бірлесіп қорғайтын белгілердің екінші тізіміне енді; Гуанъюань округінен — жалғыз.
  • 2024. Гуанъюань нарықты қадағалау басқармасы келтірген бағалау бойынша, бренд құны 2,297 млрд юань болды — Сычуаньда жетінші орын.
  • 2025. 9 мамырда, Чэндудағы Қытай брендтері күніне арналған Сычуань іс-шараларында шай Сычуаньның «一县一品» — «бір уезд, бір өнім» бағдарламасының бірінші тобына енгізілді.
• Атауы:
  • «Цифо» (七佛) — «жеті будда», болыс атауы. Атаудың шығу тегі мен ашқан дереккөздерде түсіндірілмеген.
  • «Гунча» (贡茶, gòngchá) — «сарайға арналған шай».
• Мәдени маңызы: Цифо Гунча шай табақшаларын жасау технологиясы Сычуаньның материалдық емес мәдени мұрасының провинциялық өкілдік тізіміне енгізілген. Шай сондай-ақ «中华文化名茶» — «қытай мәдениетінің атақты шайы» атағын иеленеді.

3. Ботаникалық сипаттамасы және шикізаты

• Сұрып / Культивар: Табылған дереккөздерде аталмаған.
• Жинау: Наурыздың басынан қыркүйектің соңына дейін.
• Жинау стандарты: Табылған дереккөздерде келтірілмеген.
• Шикізатқа қойылатын талаптар: Қорғау аймағынан шығуы.

4. Терруары және өсіру ерекшеліктері

• Аймақ: Цинчуань — Сычуань мен Ганьсу шекарасындағы таулы уезд.
• Өсу биіктігі: 580-ден 2100 м дейін, орта есеппен шамамен 800 м.
• Топырағы: Табылған дереккөздерде деректер жоқ.
• Климаты: Табылған дереккөздерде өлшенген деректер жоқ.

5. Өндіріс технологиясы

Жапырақты шайдың технологиясы табылған дереккөздерде сипатталмаған. Жергілікті өндіріс стандарты бар, бірақ оның мәтінін көрмедім, сондықтан класс схемасын мұнда көшірмеймін.

Бөлек дәстүр — престелген шай табақшалары (茶饼): оларды жасау технологиясы Сычуаньның провинциялық материалдық емес мұралар тізіміне енгізілген. Оларды қалай жасайтыны табылған дереккөздерде айтылмаған.

6. Органолептикалық сипаттамалары

• Құрғақ жапырақтың сыртқы түрі: Тексерілген дереккөздерде деректер жоқ.
• Құрғақ жапырақтың хош иісі: Жеке сипаттамасы жоқ.
• Тұнба хош иісі: Анықтамалық сипаттамалар бойынша — орхидея немесе каштан реңкі.
• Дәмі: Тексерілген дереккөздерде деректер жоқ.
• Тұнба түсі: Анықтамалық сипаттамалар бойынша — сарғыш-жасыл.
• Шай түбі (демделген жапырақ): Тексерілген дереккөздерде деректер жоқ.

7. Химиялық құрамы

Табылған дереккөздерде физика-химиялық деректер жоқ.

8. Демдеу

Сипатталған түрге сәйкес келетін көк шай үшін класс тәжірибесі.

• Су температурасы: 80–85 °C.
• Шай мөлшері: 150 мл-ге 3 г.
• Ыдыс: Шыны стақан немесе ақ гайвань.
• Процесс:
  1. Ыдысты жылыту.
  2. Шайды салу.
  3. Аздап су құйып, жапырақтың ашылуына 30–60 секунд беру.
  4. Суды толтыру; бірінші тұнба — 1–2 минут.
  5. Тұнбаның бір бөлігін қалдырып ішу.
  6. Екі-үш қайта құю.

Престелген табақшалар үшін бұл параметрлер жарамайды: демдеу тәсілі табақшаның қалай жасалғанына байланысты.

9. Сақтау

Көк шай үшін класс тәжірибесі. Герметикалық қаптамада, тоңазытқышта 0–5 °C температурада, жарықтан, ылғалдан және иістерден аулақ ұстау. Жапырақты шайды маусым ішінде ішіп бітірген дұрыс.

10. Бағасы және жалған өнімдер

Табылған дереккөздерде баға туралы деректер жоқ.

• Жалған өнімдерден қалай аулақ болуға болады:
  • Географиялық көрсеткіштің арнайы белгісін іздеу.
  • Өндірушінің Цинчуань уезінен екенін және белгіге рұқсаты бар екенін тексеру: уездің 2022 жылдың аяғындағы деректері бойынша, ондай кәсіпорындар 14 болған.
  • «贡茶» сөзі көптеген шайлардың атауында кездесетінін есте ұстау; қорғалатыны — дәл толық атау «七佛贡茶».

11. Қызықты фактілер

• Жинау маусымы наурыздан қыркүйекке дейін созылады.
• Цифо Гунча шай табақшаларының технологиясы — Сычуаньның провинциялық материалдық емес мұрасы.
• 2023 жылғы Сычуань мен Чунциннің бірлескен қорғау тізімінде Цифо Гунча — Гуанъюань округінен жалғыз белгі.
• 2024 жылғы бағалау бойынша, бренд құны — 2,297 млрд юань, провинцияда жетінші орын.

12. Басқа Сычуань шайларымен салыстыру

• Эмэй Чжуецин (峨眉竹叶青): Эмэй тауының атақты Сычуань көк шайы.
• Мэндин Гань Лу (蒙顶甘露): Мэндиншань тауының бұралған көк шайы, Қытайдың ең көне атаулы шайларының бірі.
• Гуанъюань Хуанча (广元黄茶): Сол Гуанъюань округінің сары жапырақты сорттарынан жасалған көк шай; атаудағы «сары» — жапырақ түсі, класс емес.

Қорытынды:

Цифо Гунча — солтүстік Сычуаньның тау шайы, атауы сарай тарихын уәде етеді, ал құжаттар басқаны растайды: 2008 жылдан бастап географиялық көрсеткіші бар өнім ретінде қорғалуы, бақтардың 580-ден 2100 м биіктікте орналасуы, наурыздан қыркүйекке дейінгі ұзақ жинау маусымы және провинциялық мұра — шай табақшаларының технологиясы. Класс, технология және жапырақты шайдың түрі туралы табылған дереккөздер аз айтады; анықтамалық сипаттамалар сарғыш-жасыл тұнба мен орхидея немесе каштан хош иісін атап өтеді.