Tángyá chá

Танъя Ча (Tángyá chá, 唐崖茶) — зялёны чай павета Сяньфэн (咸丰县) Эньшы-Туцзя-Мяоскай аўтаномнай акругі на паўднёвым захадзе правінцыі Хубэй. Імя далі даліна ракі Танъяхэ (唐崖河), дзе ляжыць асноўная частка садоў, і руіны рэзідэнцыі тусы Танъя (唐崖土司城址) — аб’ект сусветнай спадчыны. Пад ахоўным імем ідуць дзве групы: белалісты чай з сорту 白叶一号 і звычайны зялёны; «белы» тут — колер вясновага ліста, а не клас. З 2020 года імя ахоўваецца як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне, з 2025 года — як прадукт з геаграфічным указаннем.

1. Класіфікацыя і Паходжанне

• Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá). Патрабаванні да аховы даюць адзін вопіс аблічча — ігольчаты смарагдава-зялёны ліст — і дзве групы нормаў: для белалістага чаю (白叶茶, báiyèchá) і для зялёнага.
• Пастка імя: «唐崖白茶» — не белы чай па класе. Апісанне 2021 года на сайце Міністэрства сельскай гаспадаркі і сельскіх спраў прама адносіць чай з 白叶一号 да зялёнага, а газета «Хубэй жыбаа» (2024) называе сяньфэнскі белы чай тэмператураадчувальным сортам зялёнага чаю; тая самая гісторыя ў Аньцзі Бай Ча.
• Катэгорыя: Зялёны чай гор Уліншань і рэгіянальны публічны брэнд павета. Паводле апісання на сайце міністэрства, пад маркай «唐崖» ідуць і чырвоны чай, улун, цёмны чай, «сонечны белы» (晒白茶) — лініі брэнда, а не профіль указання.
• Паходжанне: Кітай, правінцыя Хубэй (湖北, Húběi), Эньшы-Туцзя-Мяоская аўтаномная акруга (恩施, Ēnshī), павет Сяньфэн (咸丰, Xiánfēng).
• Зона аховы: Пасёлкі Гаалэшань (高乐山镇), Цынпін (清坪镇), Танъя (唐崖镇), Цюйцзян (曲江镇), Пінбаін (坪坝营镇) і Чааянсы (朝阳寺镇), воласці Холунпін (活龙坪乡), Сяацунь (小村乡) і Хуанцзіньдун (黄金洞乡), раён Далуба (大路坝区工委). Заяўнік — чайная асацыяцыя павета Сяньфэн (咸丰县茶叶协会).
• Геаграфічныя каардынаты: 108°43′33,09″–109°0′9,89″ у. д., 29°19′28″–30°2′54″ пн. ш.

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне

• Гісторыя:
  • Старыя тэксты пра рэгіён. Апісанне на сайце міністэрства вядзе чаяводства Сяньфэна ад эпохі Трохцарства і цытуе «Запіскі пра землі Цзінчжоу» (《荆州土地记》): ва ўсіх сямі паветах Уліна ёсць чай, і ён найлепшы. Мінскі «Шыу ганьчжу» (《事物绀珠》) лічыць чай вобласці Шычжоу (施州), куды ўваходзіў Сяньфэн, сярод 96 знакамітых. Гэтыя тэксты гавораць пра рэгіён, а не пра Танъя Ча.
  • Тусы. Паводле газеты «Нунмінь жыбаа» (2021), вытворчасць чаю арганізоўвалі тусы, а трынаццаць старых чайна-саляных сцежак вывозілі чай і ўвозілі соль. Руіны рэзідэнцыі тусы Танъя з 2015 года — частка аб’екта сусветнай спадчыны «Руіны рэзідэнцый тусы». Паводле кітайскай Вікіпедыі, уладанне роду Цынь (覃) існавала з 1346 па 1735 год — шаснаццаць пакаленняў за 389 гадоў — і скончылася перадачай краю пад прамое кіраванне (改土归流, gǎitǔ guīliú). Часопіс «Рынак сельгаспрадуктаў» (2022) піша, што на рацэ Танъяхэ стаялі тры ўладанні тусы — Танъя, Лунтань і Цзіньдун, — а чай служыў і данінай двару, і таварам для абмену на соль і баявых коней.
  • 2014. Павет пачаў масава завозіць белалісты сорт 白叶一号.
  • 2018. Складзены план развіцця рэгіянальнага брэнда «唐崖茶»; кіраванне брэндам даручана павятовай чайнай асацыяцыі.
  • 2019. Выдадзены групавыя стандарты на «唐崖白茶», «唐崖绿茶» і «唐崖红茶», адзіныя па гатункавасці і ўпакоўцы. 26 верасня імя прайшло экспертызу Міністэрства сельскай гаспадаркі і сельскіх спраў, 25 снежня трапіла ў спіс на публічнае абмеркаванне.
  • 2020. 30 красавіка — пасведчанне сельскагаспадарчага геаграфічнага ўказання (нумар AGI02943). У красавіку адкрыўся чайны рынак Танъя.
  • 2021. Марка «唐崖» пададзена на прызнанне агульнакітайскім агульнавядомым знакам; вынік у знойдзеных крыніцах не названы. У тым самым годзе, паводле часопіса «Рынак сельгаспрадуктаў», павет увайшоў у першыя адзінаццаць паветаў, якім міністэрства дапамагала будаваць аграрныя брэнды.
  • 2025. Абвяшчэннем № 640 ад 16 ліпеня 2025 года (апублікавана 13 жніўня) Дзяржаўнае ўпраўленне інтэлектуальнай уласнасці прызнала «唐崖茶» прадуктам з геаграфічным указаннем.
• Назва: 唐崖 — рака Танъяхэ і ўладанне тусы Танъя; 茶 — чай.
• Культурнае значэнне: Брэнд будуецца на спадчыне тусы; звесткі пра чай тусы ў знойдзеных крыніцах — з сучасных публікацый, першасных дакументаў сярод іх няма. Часопіс «Рынак сельгаспрадуктаў» звязвае з чаем туцзянскі «алейны чайны суп» (油茶汤, yóuchátāng): ліст абсмажваюць у гарачым алеі да хрусту і заліваюць разам са смажанай кукурузай, рысам, тофу, кунжутам, арахісам і грэцкім арэхам. Паводле падання, якое пераказвае часопіс, тусы Танъя паіў такім супам воінаў перад паходам. Тамсама ўспамінаюць эньшыйскую народную песню «Шэсць глыткоў чаю» (六口茶).

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна

• Сарты / Культывары: Паводле патрабаванняў да аховы — 龙井43 (Lóngjǐng 43), 槠叶齐 (Zhūyèqí), 白叶一号 (Báiyè 1) і іншыя.
• Белалісты сорт: Паводле апісання на сайце міністэрства, ліст 白叶一号 бялее, калі тэмпература ніжэй за 23 °C, а з пацяпленнем белізна сыходзіць сама; таму па абліччы відаць, што чай вясновы. «Хубэй жыбаа» (2024) называе іншы інтэрвал — 19–23 °C: у ім парасткі белыя са смарагдавымі жылкамі, вышэй і ніжэй за яго ліст зелянее. Разыходжанне застаецца. Паводле даных павета, да канца 2022 года пад белалістым чаем было 145 тыс. му (51,2 % садоў павета), пад 龙井43 — 30 тыс. му.
• Сарты з іншых правінцый: Паводле публікацыі на партале «Пэнпай», у павет укладвалі грошы чайныя кампаніі з Тайваня і з Фуцзяні, і тут злучыліся хубэйскія, фуцзяньскія і тайваньскія сарты і прыёмы перапрацоўкі. Назваў сартоў публікацыя не дае.
• Збор: Паводле патрабаванняў — па стандарце, партыямі, шматразова, з пакіданнем лісця; збіраць падчыстую парныя лісты (对夹叶) той самай пяшчоты.
• Час збору: Паводле апісання на сайце міністэрства, чай выходзіць на рынак з трэцяй дэкады сакавіка па чэрвень.

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання

• Рэгіён: Паводле апісання на сайце міністэрства — глыбіня гор Уліншань (武陵山), стык Хубэя, Чунцына, Хунані і Гуйчжоу. Сярэдняя вышыня павета — каля 800 м.
• Вышыня вырошчвання: Сады ляжаць у асноўным у далінах басейна ракі Танъяхэ на вышыні каля 800 м.
• Клімат: Паводле таго самага апісання — мяккая зіма і неспякотнае лета, шмат туманоў і мала сонца: 14–16 °C у сярэднім за год, 1460 мм ападкаў, 1062 гадзіны сонца.
• Глебы: Паводле патрабаванняў да аховы — супясчаныя глебы з добрым дрэнажам, раллявы слой таўсцейшы за 50 см, арганічнага рэчыва больш за 1 %, pH 4,5–6,5. Паводле таго самага апісання, пры абследаванні глеб у частцы павета знайшлі, акрамя селену, яшчэ і стронцый.
• Догляд паводле патрабаванняў: Глебу рыхляць чатыры разы: перад вясной, пасля вясновага і летняга збору і глыбей — перад зімой (15–25 см). На му уносяць 200 кг арганічнага ўгнаення або жмыху і 20 кг калійнага комплекснага.
• Маштаб: Паводле даных павета (2023), садоў 283 тыс. му, выпрацоўка — 12,6 тыс. т па ўсіх класах. Часопіс «Рынак сельгаспрадуктаў» (2022) пры той самай плошчы называе 149 тыс. уцягнутых у галіну сялян, 106 перапрацоўчых прадпрыемстваў і гадавы кошт прадукцыі больш за 2 млрд юаняў; сертыфікаты органікі або «зялёнага прадукту» — у 120 тыс. му, «селенавага чаю» — у 3,2 тыс. му. Штодзённы грузавы рэйс вязе чай павета на рынкі поўдня Чжэцзяна.

5. Тэхналогія Вытворчасці

Патрабаванні да аховы тэхналогіі перапрацоўкі не прыводзяць. Апісанне на сайце міністэрства адносіць «唐崖白茶» да зялёнага чаю. Ніжэй — агульная схема зялёнага чаю, а не апісанне менавіта гэтага чаю:

1. Раскладванне свежага ліста (摊放, tānfàng).
2. Фіксацыя (杀青, shāqīng): Награванне спыняе акісленне.
3. Скручванне (揉捻, róuniǎn).
4. Сушка (干燥, gānzào).

6. Арганалептычныя Характарыстыкі

Патрабаванні да аховы апісваюць толькі сухі ліст; астатняе — з апісання белалістага і зялёнага чаю на сайце міністэрства (2021).

• Знешні выгляд сухога ліста: Паводле патрабаванняў — ігольчаты, тонкі і шчыльны, «як брыво», смарагдава-зялёны, роўны і чысты (外形针状细紧如眉，翠绿匀净). Апісанне міністэрства для белалістага чаю — «як архідэя», смарагдавы, «як яшма»; зялёнага — тонкая круглая прамая скрутка, смарагдавая, з бляскам і ворсам.
• Арамат сухога ліста: Апісанняў у знойдзеных крыніцах няма.
• Арамат настою: Белалісты — далікатны, высокі і стойкі (嫩香高悦持久); зялёны — далікатны каштанавы, высокі і доўгі (嫩栗香高长).
• Смак: Белалісты — свежы, мяккі, салодкі і бадзёры (鲜醇甘爽); зялёны — свежы, мяккі, з салодкім вяртаннем (鲜醇爽口回甘).
• Колер настою: Белалісты — празрысты і яркі (清澈明亮); зялёны — пяшчотна-зялёны і яркі (嫩绿明亮).
• Чайнае дно (завараны ліст): Белалісты — пяшчотныя роўныя «кветкі», ліст белы, жылкі смарагдавыя (叶白脉翠); зялёны — тонкі, пяшчотны, смарагдавы і яркі.

7. Хімічны Склад

Патрабаванні да аховы 2025 года:

Паказчык	Белалісты чай	Зялёны чай
Чайныя поліфенолы	не менш за 11 %	не менш за 11 %
Водарастваральныя экстрактыўныя рэчывы	не менш за 36 %	не менш за 36 %
Свабодныя амінакіслоты (па глутамінавай кіслаце)	не менш за 5 %	не нарміруюцца
Вільготнасць	не больш за 6,5 %	не больш за 6,5 %

Апісанне 2021 года на сайце міністэрства давала для абедзвюх груп не менш за 40 % экстрактыўных рэчываў; у патрабаваннях 2025 года — 36 %. У абзацы пра акругу Эньшы яно самае называе сярэдняе ўтрыманне селену ў чаі 1,068 мг/кг, без метаду і выбаркі; высноў пра здароўе адсюль не вынікае.

8. Заварванне

Практыка класа для зялёнага чаю: 80–85 °C, 3 г на 150 мл, шкляная шклянка або гайвань, першы настой 40–60 секунд, два-тры паўторныя залівы.

Апісанне на сайце міністэрства раіць суадносіны чаю і вады 1 да 50, настой 2–3 хвіліны ў фарфоравай кубку без вечка; ліст спачатку змачыць чвэрцю вады.

9. Захоўванне

Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку, без святла, вільгаці і пахаў. Апісанне на сайце міністэрства раіць піць такі чай хутка і трымаць у асобным халадзільніку для чаю: пры 2–8 °C — да 90 дзён, без ахалоджвання пры 8–20 °C — каля 60 дзён.

10. Цана і Падробкі

Даных пра цэны ў знойдзеных крыніцах няма.

• Як пазбегнуць падробак:
  • Шукаць знак прадукта з геаграфічным указаннем або знак сельскагаспадарчага ўказання.
  • Правяраць, што чай зроблены ў адной з дзесяці адзінак зоны ў павеце Сяньфэн.
  • Памятаць, што «唐崖白茶» па класе зялёны.
  • Не прымаць за ахоўны профіль іншыя лініі маркі «唐崖»: чырвоны, улун, цёмны і «сонечны белы» чай патрабаваннямі да аховы не апісаны.

11. Цікавыя Факты

• Паводле апісання міністэрства, ліст 白叶一号 бялее пры тэмпературы ніжэй за 23 °C і зелянее з пацяпленнем, так што белізна сама гаворыць пра вясновы збор.
• Павет носіць званні «сотні найлепшых чайных паветаў Кітая», «галоўнага чаявытворчага павета краіны» і «ўзорнага павета развіцця белага чаю Кітая», а публікацыя на партале «Пэнпай» называе яго яшчэ і «першым паветам Хубэя па ўлуну», з базай белага чаю ў 3000 му.
• Лініі брэнда названы па колеры: «崖绿», «崖白», «崖黑» і «崖红» — зялёны, белы, чорны і чырвоны «уцёс»; так іх пералічвае тая самая публікацыя.
• Паводле апісання міністэрства, пад маркай «唐崖» прадаюцца і напоі не з чайнага куста: «藤茶» з ліяны сямейства вінаградавых і «老鹰红» з лісця расліны сямейства лаўровых.

12. Параўнанне з іншымі чаямі

• Аньцзі Бай Ча (安吉白茶): Зялёны чай Чжэцзяна з таго самага сорту 白叶一号 і з той самай пасткай імя.
• Эньшы Юй Лу (恩施玉露): Зялёны чай з паравой фіксацыяй з той самай аўтаномнай акругі.
• Хэфэн Ча (鹤峰茶): Зялёны чай павета Хэфэн той самай акругі.
• Эньшы Січа (恩施硒茶): Акруговы парасонавы знак, у пераліку марак якога значыцца Танъя Ча.

На заканчэнне:

Танъя Ча — зялёны чай павета Сяньфэн, названы па рацэ Танъяхэ і ўладанню тусы Танъя. Яго галоўная рыса — белалісты сорт 白叶一号, вясновы ліст якога бялее ў холад; па класе такі чай застаецца зялёным. Патрабаванні да аховы апісваюць яго скупа — ігольчаты смарагдавы ліст і дзве групы нормаў, — а апісанне на сайце міністэрства дадае далікатны высокі арамат і белы ліст са смарагдавымі жылкамі.

Крыніцы

Геаграфічнае ўказанне

• CNIPA 地理标志产品认定 №640

Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»