Shíqiān táichá

Шыцянь Тайча (Shíqiān táichá, 石阡苔茶) — зялёны чай павета Шыцянь (石阡县) гарадской акругі Тунжэнь на паўночным усходзе правінцыі Гуйчжоў. «Тайча» — яшчэ і імя мясцовага чайнага куста: за тоўстыя доўгія парасткі (苔, tái) сяляне празвалі яго «тайцзы ча». Паводле патрабаванняў 2025 года ахаваны прадукт — плоскі зялёны чай; чырвоны чай, улун і белы чай з таго самага сорту пад гэтае азначэнне не падпадаюць. Імя ахоўваецца з 2009 года.

1. Класіфікацыя і Паходжанне

Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá). Патрабаванні 2025 года вызначаюць прадукт як «плоскі зялёны чай» (扁形绿茶, biǎnxíng lǜchá).
Пастка імя: «Тайча» — і сорт, і чай. Паводле «Жэньмінь жыбаа», з сорту робяць зялёны, чырвоны, улун і белы чай; клас трэба глядзець на этыкетцы, а не ўгадваць па імені.
Катэгорыя: Гуйчжоўскі плоскі зялёны чай, названы па мясцовым сорце; прадукт з геаграфічным указаннем.
Паходжанне: Кітай, правінцыя Гуйчжоў (贵州, Guìzhōu), гарадская акруга Тунжэнь (铜仁, Tóngrén), павет Шыцянь (石阡, Shíqiān).
Зона аховы: 18 пасёлкаў і валасцей павета: Лунтан, Лунцзін, Байша, Цзюйфэн, Бэньчжуан, Хэба, Дашаба, Піндзічан, Хуацяа, Шыгу, Цын’ян, Удэ, Фэнсян, Піншань, Чжунба, Ганьсі, Гажун і Таншань. Заяўнік — чайная асацыяцыя павета Шыцянь (石阡县茶业协会).
Геаграфічныя каардынаты: 27°17′05″–27°42′50″ пн. ш. і 107°44′55″–108°33′47″ у. д.

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне

Гісторыя:
- Старажытнасць. Мясцовыя публікацыі адносяць да шыцяньскага чаю радок «Канона чаю» Лу Юя «往往得之，其味极佳» — «нярэдка сустракаецца, смак цудоўны» — і пішуць, што пры Сун, Мін і Цын чай пастаўлялі да двара. Першакрыніцы не правераныя.
- 2009. Галоўнае ўпраўленне па кантролі якасці, інспекцыі і каранціне (AQSIQ) абвяшчэннем № 88 узяло Шыцянь Тайча пад ахову як прадукт з геаграфічным указаннем.
- 2015. Правінцыя зацвердзіла стандарт прадукту DB52/T 532-2015 і правілы перапрацоўкі DB52/T 1014-2015. У тым самым годзе Міністэрства сельскай гаспадаркі выдала сертыфікат сельскагаспадарчага геаграфічнага ўказання, а ручная тэхналогія тайча ўвайшла ў правінцыйны спіс нематэрыяльнай спадчыны.
- 2023–2024. Акруга Тунжэнь выпусціла свае правілы перапрацоўкі DB5206/T 168-2023 (20 снежня 2023 года); правінцыйныя правілы 2015 года, паводле даных платформы стандартаў, скасаваныя 2 студзеня 2024 года.
- 2025. Абвяшчэннем № 646 (ад 23 верасня) Дзяржаўнае ўпраўленне інтэлектуальнай уласнасці зацвердзіла патрабаванні да Шыцянь Тайча, якія замянілі раздзел пра яго і дадатак з патрабаваннямі да якасці з абвяшчэння 2009 года.
Маштаб: Паводле Сіньхуа (чэрвень 2024 года), садоў у павеце 436 тыс. му, з іх пладаносных — 337 тыс.
Назва: 石阡 (Shíqiān) — імя павета; 苔 (tái) — тоўсты парастак. Павятовы сайт прыводзіць і іншае народнае імя — 苔紫茶 (táizǐchá), «пурпурны тайча».
Культурнае значэнне: Павет называюць «радзімай тайча Кітая» (中国苔茶之乡), а сам чай — адным з «трох знакамітых чаёў Гуйчжоу». Мясцовая публікацыя апісвае звычай «гаршчочкавага чаю» (罐罐茶): грубы ліст з крынічнай вадой томяць у гліняным гаршчку на вуголлі, здымаюць пену, у халады дадаюць імбір.

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна

Сорт: Мясцовы сорт 石阡苔茶. Паводле «Жэньмінь жыбаа», ліст у куста грубы, пупышкі моцныя, сцёблы доўгія; з пацяпленнем пупышкі і лісты робяцца светла-чырвонымі, затым пурпурна-чырвонымі. Энцыклапедычнае апісанне называе яго старым мясцовым сортам, які распаўсюдзіўся па ўсходзе, поўначы і паўднёвым усходзе Гуйчжоу.
Дапушчальныя сарты: Патрабаванні 2025 года называюць галоўнымі сартамі сам тайча, а таксама Фудзін, Міншань і серыю Лунцзін (福鼎、名山、龙井系列). Імя «тайча» не патрабуе сыравіны толькі з мясцовага куста.
Сыравіна і збор: Ручны або машынны збор — так у патрабаваннях 2025 года. Для ручнога маафэна, паводле павятовага сайта, лепш за ўсё падыходзіць пупышка з адным лістом.
Умовы пасадкі: Узвышаныя дрэнажаваныя ўчасткі, кіслая глеба, арганікі ў верхнім слоі больш за 1 %, таўшчыня глебы ад 80 см.

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання

Рэгіён: Паводле мясцовай публікацыі, павет ляжыць на ступеньчатым схіле, дзе Юньнань-Гуйчжоўскае нагор’е пераходзіць у пагоркі заходняй Хунані, ля паўднёва-заходняга краю гор Улін. Паўднёвы ўсход вышэйшы за паўночны захад, рэльеф карставы.
Клімат: Субтрапічны вільготны мусонны; мясцовыя тэксты паўтараюць формулу «нізкая шырата, вялікая вышыня, мала сонца» (低纬度、高海拔、寡日照). Даведачны сайт дае сярэднюю гадавую тэмпературу 16,8 °C, 1233 сонечныя гадзіны, каля 1121 мм ападкаў і 303 бязмарозныя дні; афіцыйнай крыніцы гэтых лічбаў не знойдзена.
Глебы: Жоўтыя і горныя жоўта-бурыя.
Вышыня: Даных у знойдзеных крыніцах няма.

5. Тэхналогія Вытворчасці

Патрабаванні 2025 года тэхналогію не апісваюць, тэксты правіл перапрацоўкі не знойдзеныя. Павятовы сайт са слоў майстра — носьбіта правінцыйнай нематэрыяльнай спадчыны — апісвае ручны маафэн (毛峰, máofēng) — скручаны, а не плоскі чай:

Завяльванне: Каля 7–8 гадзін пры пастаяннай тэмпературы.
Фіксацыя (杀青, shāqīng): Кацёл змазваюць чайным алеем; ліст кладуць, калі далонь у 20 см ад дна адчувае жар.
«Тры абсмажванні — тры скручванні» (三炒三揉, sān chǎo sān róu): Ліст скручваюць проста ў катле, націск — «лёгка — моцна — лёгка», паводле правіла «рука не адрываецца ад чаю, чай не пакідае катла» (手不离茶、茶不离锅). Занадта моцны націск ломіць ліст, занадта слабы не дае форму.
Сушка: Павольна, пры такім нагрэве катла, каб прыкладзеная далонь не апякалася.

Гатовы маафэн, паводле таго самага апісання, — шчыльныя тонкія скруткі, ізумрудныя, з варсам; настой ярка-зялёны і празрысты. Для плоскага чаю анатацыя артыкула ў сельскагаспадарчым часопісе называе шэсць аперацый і восем прыёмаў. Чырвоны чай з таго самага сорту, паводле слоў таго самага майстра ў публікацыі акругі, робяць пасля пачатку лета (立夏).

6. Арганалептычныя Характарыстыкі

Паводле патрабаванняў 2025 года да плоскага зялёнага чаю:

Вонкавы выгляд сухога ліста: Падобны да пупышкі, злёгку сплюшчаны, з варсам (外形自然芽状、稍扁、有毫); зялёны з алеістым бляскам, роўны.
Арамат сухога ліста: Асобнага апісання ў знойдзеных крыніцах няма.
Арамат настою: Чысты (清香). «Жэньмінь жыбаа» апісвае ў зялёнага тайча ўстойлівы каштанавы арамат (栗香持久) — разыходжанне з патрабаваннямі.
Смак: Свежы, бадзёры (鲜爽); у апісанні «Жэньмінь жыбаа» — насычаны і мяккі (醇厚).
Колер настою: Жоўта-зялёны, яркі (黄绿、明亮).
Чайнае дно (завараны ліст): Цэлы, далікатны і роўны (完整、嫩匀).

7. Хімічны Склад

Патрабаванні 2025 года:

Паказчык	Патрабаванне
Чайныя поліфенолы	18,63–23,9 %
Амінакіслоты	не менш за 3,0 %
Водны экстракт	не менш за 40,0 %
Вільготнасць	не больш за 6,5 %
Агульная попел	не больш за 7 %
Крошка	не больш за 5,0 %
Грубая клятчатка	не больш за 15,0 %

Даведачны сайт дае поліфенолаў 20–26 % і кафеіну 4,5–6,0 % — без першакрыніцы і не ў згодзе з патрабаваннямі.

8. Карысныя Ўласцівасці

Правераных даных пра дзеянне менавіта гэтага чаю няма. Мясцовая прэса называе тайча «чаем даўгалецця» (长寿茶) і звязвае з ім колькасць доўгажыхароў павета; гэта рэкламная сувязь, а не правераная выснова.

9. Заварванне

Практыка класа для зялёнага чаю.

Тэмпература вады: 80–85 °C.
Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
Посуда: Шкляная шклянка або белы гайвань.
Працэс:
1. Прагрэць посуду.
2. Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
3. Першы настой — праз 40–60 секунд.
4. Піць, пакідаючы частку настою, і даліваць ваду.
5. Два-тры паўторныя залівы.

10. Захоўванне

Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў; лепш выпіць на працягу года.

11. Цана і Падробкі

Надзейных даных пра цэны няма; адна інтэрнэт-крама называе сярэднім узроўнем каля 300 юаняў за цзінь (500 г).

Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць знак геаграфічнага ўказання: яго атрымліваюць вытворцы з зоны аховы з зацвярджэння Дзяржаўнага ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці.
- Глядзець клас на этыкетцы: чырвоны тайча — законны чай з таго самага сорту, але не ахаваны прадукт.
- Ахаваны выгляд — пупышкападобны злёгку сплюшчаны ліст з варсам і жоўта-зялёны яркі настой.

12. Цікавыя Факты

Сорт названы па выглядзе парастка: тоўсты «тай» даў імя і кусту, і чаю.
З пацяпленнем пупышкі тайча чырванеюць, а затым робяцца пурпурнымі; у адным з народных імёнаў куста, 苔紫茶, стаіць іерогліф 紫 — «пурпурны».
Патрабаванні дапускаюць для ахаванага чаю і нямесныя сарты — Фудзін, Міншань, серыю Лунцзін.

13. Параўнанне з іншымі чаямі

Бэйчуань Тайцзы Ча (北川苔子茶): Зялёны чай Сычуані, таксама названы па выглядзе парасткаў мясцовага куста; яго стандарт гэтак сама не патрабуе сыравіны толькі з гэтага куста.
Фаньцзіншань Люйча (梵净山绿茶): Парасонавы зялёны чай акругі Тунжэнь; павет Шыцянь уваходзіць у яго зону.
Мэйтань Цуйя (湄潭翠芽): Плоскі зялёны чай павета Мэйтань, іншы вядомы плоскі чай Гуйчжоу.

У заключэнне:

Шыцянь Тайча — плоскі зялёны чай паўночнага ўсходу Гуйчжоу, названы па мясцовым кусце з тоўстымі парасткамі, якія вясной чырванеюць. Патрабаванні 2025 года апісваюць пупышкападобны ліст з варсам, чысты арамат, свежы смак і жоўта-зялёны настой; той самы сорт у павеце даюць і чырвоны чай, і улун, таму клас трэба чытаць на этыкетцы.