Pàkǎ chá

Пака Ча (Pàkǎ chá, 帕卡茶) — прасаваны чай Цзянчэн-Хані-Ійскага аўтаномнага павета (江城哈尼族彝族自治县) гарадской акругі Пуэр, правінцыя Юньнань. Яго робяць са спелага, «старога» ліста, сабранага пасля восені (秋后, qiūhòu): ліст фіксуюць нагрэвам, сушаць на сонцы, зноў размякчаюць парай, шчыльна набіваюць у бамбукавую трубу, абвязваюць і сушаць на сонцы. Атрымліваецца цыліндр — «труба», ад якой адломваюць кавалак і томяць яго ў гліняным гаршку каля агню. Само слова «пака» (帕卡) — перадача слова мовы хані, якое азначае «старое лісце». У 2016 годзе рамёствы вырабу пака-чаю ўнесены ў гарадскі спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны Пуэра. Клас чаю па тэхналогіі не ўстаноўлены: афіцыйныя тэксты залічваюць яго да «пуэрнага шэрагу», але ні шэн, ні шу пуэрам па тэхналогіі ён не апісаны.

1. Класіфікацыя і Паходжанне

• Тып: Не ўстаноўлены. Крыніцы апісваюць фіксацыю спелага ліста нагрэвам, сонечную сушку, паўторнае прапарванне і прасаванне ў бамбуку; стадый вільготнага скучвання (渥堆, wòduī) або акіслення ні адна з правераных крыніц не апісвае. Адсутнасць апісання яшчэ не даказвае адсутнасці стадыі, таму чай тут не называюць ні цёмным, ні шэн або шу пуэрам. Газета «Юньнань жыбаа» (2019, перадрук на партале ўрада правінцыі) і прэс-служба гаркама Пуэра (2025) называюць пака-чай «традыцыйным і старажытным чаем пуэрнага шэрагу» (普洱茶系列茶品中一种传统而古老的茶) — гэта слоўнае пазіцыянаванне, а не класіфікацыя па тэхналогіі. Пытанне пра клас можа вырашыць тэкст групавога стандарту (гл. ніжэй), які пакуль не прачытаны.
• Катэгорыя: Рэгіянальны прасаваны чай павета Цзянчэн; не сорт расліны і не гандлёвая марка. Правінцыйная асацыяцыя абароту чаю (云南省茶叶流通协会) называе «江城帕卡茶» рэгіянальным грамадскім брэндам (区域公共品牌, qūyù gōnggòng pǐnpái) павета; гэта не тое самае, што геаграфічнае ўказанне.
• Паходжанне: Кітай, правінцыя Юньнань (云南, Yúnnán), гарадская акруга Пуэр (普洱, Pǔ’ěr), Цзянчэн-Хані-Ійскі аўтаномны павет (江城哈尼族彝族自治县, Jiāngchéng Hānízú Yízú Zìzhìxiàn). У гарадскім спісе спадчыны месцам рамёствы названы павет Цзянчэн, захавальнікам — павятовы дом культуры (江城县文化馆). Ці робяць пака-чай пад гэтай назвай за межамі павета, крыніцы не паведамляюць.
• Вёска Цяньфан: Майстэрня па пака-чаю са спісу гарадскіх майстэрняў спадчыны, вынесенага на абмеркаванне ў 2024 годзе, знаходзіцца ў вёсцы Цяньфан (田房村, Tiánfáng cūn) воласці Гоцын (国庆乡, Guóqìng xiāng). Рэпартаж 2015 года называе гэтую вёску месцам, адкуль пайшло рамёства; іншых пацверджанняў гэтаму няма, а адна майстэрня не мяжа стылю.
• Стандарт: Групавы стандарт T/YNTCA 038-2025 «江城帕卡茶». Яго нумар і назву прыводзіць урад Пуэра (2026), па словах якога павет удзельнічаў у распрацоўцы; па гэтым стандарце абвешчана судзейства павятовага конкурсу пака-чаю 2026 года. Тэкст стандарту не прачытаны, таму яго патрабаванні тут не пераказваюцца; выдавец у даступных тэкстах прама не названы, дакладная дата выпуску не ўстаноўлена. Мясцовага (DB) стандарту па ключах 帕卡 і 帕卡茶 і дзяржаўнага (GB) па ключы 帕卡 пры пошуку ў нацыянальных базах у кастрычніку 2026 года не знайшлося, што не выключае дакумента пад іншай назвай.
• Спадчына: Рамёствы «帕卡茶传统手工制作技艺» — традыцыйная ручная тэхналогія вырабу пака-чаю — унесены ў трэцюю партыю гарадскога спісу нематэрыяльнай культурнай спадчыны Пуэра: апавяшчэнне ўрада акругі 普政发〔2016〕100号 ад 12 верасня 2016 года, раздзел традыцыйных рамёств. Па публікацыях 2021–2022 гадоў, тэхналогія значыцца і ў павятовым спісе спадчыны Цзянчэна; дата і дакумент гэтага рашэння не знойдзены.
• Геаграфічнае ўказанне: Не знойдзена. Рэгістрацыя таварнага або сертыфікацыйнага знака «江城帕卡茶» не правяралася.
• Геаграфічныя каардынаты: Дакладных каардынат месца вытворчасці ў правераных крыніцах няма.

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне

• Гісторыя:
  • Тлумачэнне звычаю. Правінцыйны інфармацыйны цэнтр культуры і турызму Юньнані (2022) тлумачыць з’яўленне пака-чаю так: далікатны ліст вясновага і летняга збору сяляне ў асноўным рабілі ў пуэр і зялёны чай на продаж, а сабе пакідалі стары ліст, сабраны пасля восені; з яго і склаліся пака-чай, яго асаблівая тэхналогія і звычка таміць чай у гліняным гаршку. Гэта тлумачэнне крыніцы, а не датаваная гісторыя: першых згадак і дат крыніцы не прыводзяць.
  • 2015. Рэпартаж апісвае, як пажылы майстар паказваў выраб пака-чаю на свяце ў Цзянчэне; паводле слоў, прыведзеных у рэпартажы, рамёствам тады валодалі толькі некалькі старых. Першаснага пацверджання гэтаму няма.
  • 2016. Рамёствы ўнесены ў трэцюю партыю гарадскога спісу нематэрыяльнай спадчыны Пуэра.
  • 2021–2022. Публікацыі гэтых гадоў паведамляюць, што тэхналогія ўнесена і ў павятовы спіс спадчыны Цзянчэна.
  • 2024. Гарадское ўпраўленне культуры і турызму Пуэра вынесла на публічнае абмеркаванне (公示) вынікі прызнання першай партыі гарадскіх майстэрняў нематэрыяльнай спадчыны; у спісе — майстэрня па пака-чаю ў павеце Цзянчэн. Канчатковае рашэнне пасля абмеркавання не правяралася.
  • 2025. Нумар групавога стандарту «江城帕卡茶» — T/YNTCA 038-2025.
  • 2026. На 7 жніўня ў павеце прызначылі конкурс пака-чаю: да ўдзелу дапускаўся толькі мясцовы чай выпрацоўкі 2025–2026 гадоў з сыравіны павета, судзіць яго абвясцілі па групавым стандарце. Ці адбыўся конкурс і чым скончыўся, не правяралася.
• Назва:
  • 帕卡茶 — афіцыйнае напісанне: так рамёствы названы ў апавяшчэнні ўрада Пуэра 2016 года, так жа пішуць публікацыі дзяржустаноў правінцыі і акругі.
  • 帕卡 (pàkǎ) — перадача слова мовы хані, якое азначае «старое лісце» (老叶子, lǎo yèzi). Рэпартаж 2015 года ўдакладняе, што гэта мова хані-акха (阿卡人) і што «帕» у ёй значыць «стары». Само слова ў запісе мовы хані крыніцы не прыводзяць, значэнне склада «卡» не растлумачана. Кітайскае ў імені толькі 茶 — «чай».
  • 老帕卡 (lǎo pàkǎ), «стары пака» — імя чаю ў Цзянчэне; па рэпартажы 2015 года, так яго ласкава называюць мясцовыя жыхары. 老帕卡筒茶 (lǎo pàkǎ tǒngchá) — «трубчасты лао пака», гатовы цыліндр.
  • 江城帕卡茶 (Jiāngchéng pàkǎ chá) — імя з назвай павета: так азагалоўлена публікацыя правінцыйнага інфармацыйнага цэнтра (2022) і названы групавы стандарт.
  • 腊帕卡 (là pàkǎ) — форма з публікацыі 2022 года; што значыць 腊, крыніца не тлумачыць.
  • У рускамоўным апісанні 2023 года чай называюць «пака-чай» і «стары пака»; другая форма адпавядае кітайскаму 老帕卡.
  • Тонавага чытання імя крыніцы не даюць. Pàkǎ chá — стандартнае чытанне іерогліфаў: 帕 чытаецца pà, а 卡 у перадачы іншамоўных слоў і імён — kǎ; чытанне qiǎ адносіцца да іншых значэнняў гэтага знака.
• Культурнае значэнне:
  • Чыя гэта традыцыя. Імя прыйшло з мовы хані, але звычай таміць чай (煨茶, wēichá) прэс-служба Пуэра (2021) і правінцыйны інфармацыйны цэнтр (2022) прыпісваюць хані, і, дай і іншым народам павета Цзянчэн. Майстры, пра якіх пісала прэса ў 2015 і 2021 гадах, — і (彝族); у спісе кандыдатаў у гарадскія носьбіты традыцыі, вынесеным на абмеркаванне ў 2023 годзе, — хані; вёска Цяньфан у публікацыях апісана як месца, дзе жывуць і. Вызначэнне «чай народа хані» таму няпоўнае: па крыніцах гэта традыцыя шматнацыянальнага павета з імем з мовы хані.
  • Рамёствы як спадчына. У спіс спадчыны ўнесена не выраб і не марка, а рамёствы — традыцыйная ручная тэхналогія вырабу.
  • Рыс з чаем. Па народным уяўленні, якое прыводзіць партал 云南网 (2022), клейкі рыс (糯米饭, nuòmǐfàn), заліты настоем пака-чаю, атрымліваецца гладкім і мяккім на смак.

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна

• Сорт / Культывар: Не названы ні адной з правераных крыніц.
• Сыравіна: Свежыя спелыя («старыя») лісты чайнай расліны, сабраныя пасля восені (秋后). Буйны спелы ліст, а не пупышкі і маладыя парасткі, — галоўнае, што адрознівае сыравіну пака-чаю.
• Збор: Па публікацыі прэс-службы Пуэра (2021), ліст збіраюць у яснае надвор’е, калі спадзе ранішняя раса, — каб ад вільгаці ён не пачаў заўчасна блукаць і не сапсаваўся. Адзін майстар у рэпартажы 2015 года лічыў лепшым зімовы ліст, з лістапада па студзень, і казаў, што «сапраўдны» пака-чай робяць з ліста дрэў старэйшых за 200 гадоў, якія не атрымлівалі хімічных угнаенняў. Гэта меркаванне аднаго чалавека, а не агульная норма: публікацыі ўлад называюць толькі збор пасля восені і пра ўзрост дрэў не пішуць.
• Стандарт збору: Колькі лістоў і якую частку парастка бяруць, крыніцы не ўдакладняюць.
• Патрабаванні да сыравіны: Патрабаванні групавога стандарту невядомыя, яго тэкст не прачытаны. У правілах павятовага конкурсу 2026 года — толькі сыравіна з павета Цзянчэн; гэта правіла конкурсу, а не вызначэнне стылю.

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання

• Рэгіён: Павет Цзянчэн гарадской акругі Пуэр, Юньнань. Апісанняў рэльефу і клімату менавіта для пака-чаю ў правераных крыніцах няма.
• Вышыня вырошчвання: Даных няма.
• Глебы: Даных няма.
• Чай сярод дрэў: Па публікацыі прэс-службы Пуэра (2021), і з вёскі Цяньфан, закладваючы чайныя ўчасткі, саджаюць сярод чаю кіпарысы (柏木, bǎimù) і камфорныя дрэвы (香樟, xiāngzhāng). Ці звязаны гэты звычай са смакам пака-чаю, крыніца не кажа.

5. Тэхналогія Вытворчасці

Пака-чай робяць уручную, і крыніцы апісваюць яго выраб па-рознаму. Ніжэй — паслядоўнасць па публікацыі прэс-службы гаркама Пуэра (2021); той жа аўтар паўтарае яе ў тэксце 2022 года, так што гэта адно апісанне, а не агульнапрынятая норма.

1. Збор (采摘, cǎizhāi): Спелы ліст пасля восені, у яснае надвор’е.
2. Мыццё: Ліст мыюць і даюць сцячы вадзе.
3. Фіксацыя (杀青, shāqīng): У жалезным катле або парай у драўлянай параварцы (木甑, mùzèng) — пакуль ліст раўнамерна не прагрэецца і не зменіць колер.
4. Сушка на сонцы (晾晒, liàngshài): Ліст страсаюць, раскладваюць на плоскіх веялках (簸箕, bòji) і сушаць.
5. Паўторнае прапарванне: Высушаны ліст зноў кладуць у параварку, пакуль ён не размякнецца.
6. Прасаванне ў бамбуку: Мяккі ліст набіваюць у бамбукавую трубу (竹筒, zhútǒng) і шчыльна ўтрамбоўваюць драўляным молатам, надаючы яму форму цыліндра.
7. Абвязка: Цыліндр абвязваюць лістом бамбукавых парасткаў (笋叶, sǔnyè) і сцёбламі кудзу (葛根藤条, gégēn téngtiáo).
8. Сушка на сонцы: Абвязаны цыліндр сушаць на сонцы; так атрымліваецца «трубчасты лао пака» (老帕卡筒茶).

Дзе апісанні разыходзяцца:

• Фіксацыя. Рэпартаж 2015 года апісвае абсмажванне ліста ў катле на агмені з памешваннем драўлянай палкай і называе фіксацыю самай важнай для смаку аперацыяй. Правінцыйны інфармацыйны цэнтр (2022) пералічвае прыёмы майстроў каля катла: тамленне, пара, варэнне, абсмажванне, страсанне, ўзмахі, падкіданне і пераварочванне — каб ліст праграваўся раўнамерна. Газета «Юньнань жыбаа» (2019) і прэс-служба Пуэра (2025) апісваюць выраб пака-чаю васьмю аперацыямі: мыццё свежага ліста, прапарванне (蒸青, zhēngqīng), адварванне (煮青, zhǔqīng), сушка, другое прапарванне, прасаванне, досушка і ўпакоўка. У рускамоўным апісанні 2023 года галоўнай асаблівасцю названа варэнне свежага ліста — «пакуль не пажаўцеюць». Адзінай схемы фіксацыі крыніцы не даюць.
• Скручванне (揉捻, róuniǎn). Рэпартаж 2015 года піша, што пасля катла ліст размінаюць у веялцы, а публікацыя 2022 года — што майстар скручвае ліст з вывераным высілкам: так з ліста сыходзіць частка горычы і даўкасці, а сам ліст надломваецца ў меру. Апісанне 2021 года скручвання не называе.
• Шчыльнасць. Кітайскія публікацыі кажуць пра шчыльную набіўку молатам, рускамоўнае апісанне 2023 года — пра лёгкае прасаванне. Гэта адрозненне ў ступені, а не ў этапе.
• Труба — форма або сушылка. Па рэпартажы 2015 года, падсушаны ліст злёгку прапарваюць або праварваюць, гарачым набіваюць у трубу, а праз 12–24 гадзіны астывання трубу ўскрываюць і абвязваюць цыліндр. Рускамоўнае апісанне таксама кажа, што цыліндры вымаюць з бамбуку і потым сушаць. Па гэтых двух апісаннях бамбук служыць формай, а не сушылкай; публікацыі ўлад пра выманне з трубы прама не пішуць, і першаснага пацверджання гэтаму няма.
• Абвязка. Акрамя ліста бамбуку і кудзу, рэпартаж 2015 года называе «蒙古藤», рускамоўнае апісанне — ратанг. Што гэта за расліны, не ўстаноўлена.
• Рэжымы. Тэмператур, працягласцяў і вільготнасці крыніцы не прыводзяць; адзіная працягласць — 12–24 гадзіны астывання ў трубе па рэпартажы 2015 года.

Форма. Па публікацыі прэс-службы Пуэра (2025), традыцыйная «труба» пака-чаю — каля 30–33 см у даўжыню і 5–6 см у дыяметры, масай каля 150–200 г; рэпартаж 2015 года называе каля 200 г. Гэта арыенцір з тэксту пра вытворчасць, а не стандарт формы.

6. Арганалептычныя Характарыстыкі

Стандартызаванай дэгустацыі пака-чаю ў правераных крыніцах няма. Ніжэй — тое нямногае, што пішуць публікацыі, з указаннем, хто гэта кажа.

• Знешні выгляд сухога ліста: Цыліндр з утрамбаванага буйнога спелага ліста, абвязаны лістом бамбуку і ліянамі. Па назіранні рускамоўнага апісання 2023 года, пры набіўцы ліст у асноўным застаецца цэлым, хоць і змінаецца.
• Арамат сухога ліста: Апісанняў у правераных крыніцах няма.
• Арамат настою: Правінцыйны інфармацыйны цэнтр (2022) называе арамат чыстым і свежым (纯正清冽, chúnzhèng qīngliè); газета «Юньнань жыбаа» (2019) піша, што пры варэнні ў кіпені ён паўнейшы. У рускамоўным апісанні 2023 года меркаванні разышліся: калегі аўтара называлі чай вельмі духмяным, а яго ўласны ўзор, завараны настойваннем, а не варэннем, аказаўся «ніякім».
• Смак: Апісанняў смаку амаль няма. Публікацыі называюць звараны пака-чай смачнейшым за настоены; па словах, якія прыводзіць прэс-служба Пуэра (2021), пры павольным варэнні на малым агні настой становіцца «поўным па смаку, духмяным і салодкім» (味足香甜). Аўтар рускамоўнага апісання 2023 года лічыць, што ўстойлівага профілю смаку ў пака-чаю няма.
• Колер настою: Па публікацыі правінцыйнага інфармацыйнага цэнтра (2022) — залаціста-жоўты і празрысты (金黄透彻, jīnhuáng tòuchè).
• Чайнае дно (завараны ліст): Ва ўзоры, апісаным па-руску ў 2023 годзе, ліст разгортваўся ў буйныя, часта цэлыя лісты даўжынёй 10–17 см. Гэта адзін узор, і памер ліста на стыль не пераносіцца.

7. Хімічны Склад

Аналізаў пака-чаю ў правераных крыніцах няма: ні поліфенолаў, ні кафеіну, ні амінакіслот у яго ніхто не вымяраў.

Агульная заканамернасць для чайнага ліста, а не даныя пра гэты чай: у спелых лістах кафеіну і амінакіслот звычайна менш, чым у пупышках і маладых лістах. Як на склад пака-чаю ўплываюць прапарванне, адварванне, сонечная сушка і доўгае варэнне пры заварванні, невядома.

8. Карысныя Ўласцівасці

Правераных даных пра дзеянне менавіта гэтага чаю няма. Кітайская прэса прыпісвала доўгаму піццю пака-чаю лекавае дзеянне, але даследаванняў, якія б гэта пацвярджалі, у правераных крыніцах няма, таму такія сцверджанні тут не паўтараюцца.

9. Заварванне

Традыцыя, апісаная ў крыніцах, — варэнне, а не настойванне. Публікацыі называюць пака-чай «высокатэмпературным» чаем (高温茶, gāowēn chá): звараны, ён, па іх словах, смачнейшы за заваранага.

• Тэмпература вады: Кіпень; чай томяць на малым агні.
• Колькасць чаю: Прапорцый крыніцы не даюць. Кавалак адломваюць ад цыліндра; час варэння, па словах, якія прыводзіць прэс-служба Пуэра (2021), вызначаюць па смаку таго, хто п’е. Пра моц настою крыніцы не пішуць.
• Посуд: Традыцыйна — гліняны гаршчок (陶罐, táoguàn) каля агню; па словах, якія прыводзіць прэс-служба Пуэра (2021), чай лепш варыць у чайніку на малым агні.
• Працэс:
  1. Адламаць кавалак ад цыліндра.
  2. Па практыцы аднаго майстра (рэпартаж 2021 года), прагрэць чай у нагрэтым гліняным посудзе, бесперапынна памешваючы, — кажуць, поўных сто разоў, — каб ліст прагрэўся раўнамерна і раскрыў арамат.
  3. Заліць кіпенем у гліняным гаршку.
  4. Таміць на малым агні, пакуль настой не раскрые арамат; колькі варыць, вырашае той, хто п’е.
  5. Разліць настой.
  6. Колькі разоў даліваюць ваду, крыніцы не пішуць. Пры варэнні грубага спелага ліста звычайна даліваюць ваду і вараць зноў, пакуль настой не аслабне, — гэта агульная практыка, а не апісанне пака-чаю.

10. Захоўванне

Крыніцы пра ўмовы захоўвання і пра вытрымку пака-чаю нічога не пішуць. Агульная практыка для прасаваных чаёў, а не даныя пра гэты чай: захоўваць у сухім, чыстым, ветраным месцы, без прамога святла і пабочных пахаў. Ці мяняецца пака-чай пры вытрымцы, невядома.

11. Цана і Падробкі

Арыенціраў цаны, прыдатных для энцыклапедыі, у правераных крыніцах няма: асобныя цэны прадаўцоў розных гадоў сюды не ўключаны.

• Як пазбегнуць блытаніны і падробак:
  • Два значэнні «老帕卡». Па самавыданні аднаго прадаўца пуэру (2023), на юньнаньскіх «старажытных чайных горах» «老帕卡» называюць і грубы стары ліст, адабраны пры вырабе маоча, без усялякага прасавання ў бамбуку. Цзянчэнскі 老帕卡 — іншае: прасаваны цыліндр асаблівай тэхналогіі.
  • Старыя жоўтыя пласціны. Рэпартаж 2015 года папярэджвае, што вонкава пака-чай падобны на «старыя жоўтыя пласціны» (老叶黄片, lǎoyè huángpiàn), але такія пласціны адбіраюць пры вырабе пуэру, і па якасці гэта іншае; пакупніку раяць іх адрозніваць.
  • Паходжанне. Імя «江城帕卡茶» прывязана да павета Цзянчэн; на конкурс 2026 года дапускалі толькі чай з мясцовай сыравіны.
  • Форма. Традыцыйны пака-чай — цыліндр, абвязаны расліннымі матэрыяламі; памеры з крыніц — арыенцір, а не норма.
  • Знак. Геаграфічнага ўказання ў пака-чаю не знойдзена, таму праверыць сапраўднасць па такім знаку нельга.

12. Цікавыя Факты

• У спіс спадчыны Пуэра ўнесена не выраб, а рамёствы — «традыцыйная ручная тэхналогія вырабу пака-чаю».
• Слова «帕卡» у імені не кітайскае: гэта перадача слова мовы хані, якое азначае «старое лісце».
• Па тлумачэнні крыніц, пака-чай з’явіўся як чай для сябе: далікатны ліст сыходзіў на продаж, а стары асенні заставаўся сялянам.
• Пака-чай называюць «высокатэмпературным»: яго аддаюць перавагу варыць, а не настойваць.
• Па народным уяўленні, клейкі рыс, заліты настоем пака-чаю, становіцца гладкім і мяккім на смак.

13. Параўнанне з падобнымі чаямі

• Чай у бамбуку (竹筒茶, zhútǒngchá; 竹筒香茶, zhútǒng xiāngchá): У лаху Накі (那卡), а па артыкуле «Юньнань Люйча» — і ў дай і хані, сыравіну набіваюць у свежы бамбук і праграваюць каля агню прама ў трубе. Пака-чай, па рэпартажы 2015 года і рускамоўным апісанні, у бамбуку толькі прасуюць, а сушаць па-за трубой; тэхналогію чаю ў бамбуку па першасных крыніцах тут не звяралі.
• Пуэр (普洱茶, pǔ’ěrchá): Афіцыйныя тэксты адносяць пака-чай да «пуэрнага шэрагу», але па тэхналогіі ні шэн, ні шу пуэрам ён не апісаны; пра сам пуэр — у артыкуле «Пуэрча».
• Гупа Ча (古琶茶, Gǔpá chá): Зялёны чай Гуансі; з пака-чаем супадае толькі сугучча.
• Мэнхай Паша Ча (勐海帕沙茶, Měnghǎi Pàshā chá): Чай гары Паша ў павеце Мэнхай; з пака-чаем у яго агульны толькі іерогліф 帕.

У заключэнне:

Пака Ча — чай не з далікатных пупышак, а са спелага асенняга ліста, які жыхары Цзянчэна, па тлумачэнні крыніц, пакідалі для сябе. Яго фіксуюць нагрэвам, сушаць на сонцы, размякчаюць парай, туга набіваюць у бамбук і потым вараць каля агню ў гліняным гаршку. Рамёствы ўнесены ў гарадскі спіс спадчыны Пуэра, у чаю ёсць групавы стандарт, у 2026 годзе павет абвясціў конкурс пака-чаю, а імя, якое прыйшло з мовы хані, нагадвае, што гэта традыцыя шматнацыянальнага павета.

Шмат пра пака-чай пакуль невядома: клас па тэхналогіі, рэжымы апрацоўкі, сорт куста, смак, які можна было б назваць тыповым. Тым, каму цікавы чай як частка мясцовага ўкладу — з доўгім варэннем на агні замест дакладнага рэцэпту заварвання, — ён паказвае, як у Цзянчэне абыходзяцца са старым лістом; частку пытанняў можа праясніць тэкст стандарту.

Крыніцы

Нарматыўныя дакументы

• T/YNTCA 038-2025

Дакументы і публікацыі

1. 普洱市人民政府关于公布普洱市第三批非物质文化遗产项目保护名录的通知（普政发〔2016〕100号） — 普洱市人民政府
2. 普洱市文化和旅游局关于2024年度市级第一批非遗工坊认定结果名单公示 — 普洱市文化和旅游局
3. 普洱市文化和旅游局关于第六批市级非物质文化遗产项目代表性传承人拟命名名单公示 — 普洱市文化和旅游局
4. 乐享云南｜非遗·江城帕卡茶 — 澎湃号·政务 «云南文旅发布»; 2022-12-21
5. 夜听普洱·普洱故事丨江城老帕卡：这罐茶里有暖暧的味道 — 澎湃号·政务 «普洱发布»; 2021-05-02
6. 世界的普洱·中国的茶——普洱景迈山茶｜非遗技艺制茶 赋能茶产业发展 — 澎湃号·政务 «普洱发布»; 2025-02-17
7. 全国标准信息公共服务平台 — 地方标准 + std.samr.gov.cn 国家标准全文公开系统 — 国家市场监督管理总局国家标准技术审评中心 / 国家标准化管理委员会
8. 普洱市国家生态产品价值实现机制试点案例之二十｜聚焦“生态产业化 产业生态化”发展主线——江城打通茶产业从资源优势到富民效益全链条 — 普洱市人民政府; 2026-09-24
9. 【协会标准】《江城高密度茶园改造技术规程》团体标准发布实施 — 云南省茶叶流通协会; 2026-09-29
10. 公告｜江城县2026年帕卡茶品鉴大赛报名启动！ — «醉美国庆»
11. “电商+扶贫”走出致富路 — 云南省人民政府门户网站, 来源：云南日报; 2019-07-11
12. 老茶味道 把时光煨煮成一罐金色的汤 — 云南网 (普洱频道), 2022-02-17
13. 七旬老人手工制作帕卡茶过程全解 — 中国网中国视窗 / 中国网龙城视窗
14. T/YNTCA 038-2025 江城帕卡茶 标准 — 分析测试百科网 (antpedia.com)
15. 帝一汤—老帕卡 — 网易号 «老化说茶之老班章», 2023-01-06

Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»