Nàxī tèzǎochá

Насі Тэцзао Ча (Nàxī tèzǎochá, 纳溪特早茶) — «звышранні чай Насі»: зялёны чай раёна Насі (纳溪区) гарадской акругі Лучжоў на поўдні правінцыі Сычуань. Уся яго слава — у тэрміне: збор паводле патрабаванняў аховы пачынаецца ў канцы студзеня, і мясцовыя апісанні называюць чай «навагоднім» (除夕茶, chúxī chá) — першы ліст можна паспрабаваць ужо напярэдадні Новага года па месячным календары. Імя ахоўваецца як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне (2011), значыцца ў пагадненні Кітая і Еўрасаюза, а з 2025 года прызнана прадуктам з геаграфічным указаннем Дзяржаўным упраўленнем інтэлектуальнай уласнасці (CNIPA).

1. Класіфікацыя і Паходжанне

• Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá). Патрабаванні аховы 2025 года апісваюць дзве формы — плоскую (扁形茶) і маафэн (毛峰茶), і абедзве пачынаюцца з завяльвання і фіксацыі нагрэвам (杀青), без акіслення.
• Катэгорыя: Ранні веснавы зялёны чай поўдня Сычуані; прадукт з геаграфічным указаннем.
• Паходжанне: Кітай, правінцыя Сычуань (四川, Sìchuān), гарадская акруга Лучжоў (泸州, Lúzhōu), раён Насі (纳溪, Nàxī).
• Зона аховы: 176 вёсак у 12 пасёлках раёна: Дадукоу (大渡口), Хуго (护国), Дагу (打古), Шанма (上马), Хэмянь (合面), Фэнлэ (丰乐), Байцзе (白节), Цяньсянь (天仙), Мяньхуапо (棉花坡), Сіньлэ (新乐), Цюйба (渠坝) і Лунчэ (龙车). Заяўнік у 2025 годзе — народны ўрад раёна Насі.
• Геаграфічныя каардынаты: 105°09′–105°37′ у. д., 28°02′14″–28°26′53″ пн. ш.

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне

• Гісторыя:
  • Старажытныя згадкі. Апісанне ўказання цытуе «Хуаян гочжы» (华阳国志) пра даніну чаем і мёдам з зямель Ба і Шу пры чжоўскім У-ване — сведчанне пра край у цэлым, а не пра Насі.
  • «Чацзін». Мясцовыя матэрыялы прыпісваюць «Чацзіну» Лу Юя згадку чаю Насі і Мэйліна (梅岭), але перадаюць яе па-рознаму: «纳溪、梅岭产茶» або «纳溪梅岭茶». Зверыць фразу з тэкстам трактата па знойдзеных крыніцах не ўдалося.
  • Надпіс Хуан Цінцзяня. Паводле таго ж апісання, сунскі паэт і каліграф Хуан Цінцзянь (黄庭坚) пакінуў на скале каля ракі Цынсіхэ (清溪河) у раёне Насі надпіс «二月茶» — «чай другога месяца». Рэпартаж 2013 года (перадрукаваны ў 2019 годзе) змяшчае надпіс на Цынсіхэ каля Шайюйтаня (晒鱼滩) у пасёлку Дадукоу і піша, што почырк падобны да рукі Хуан Цінцзяня, але сапраўднасць яшчэ павінны былі пацвердзіць эксперты; вынік экспертызы ў знойдзеных крыніцах не названы.
  • 2011. 20 снежня Міністэрства сельскай гаспадаркі зацвердзіла рэгістрацыю сельскагаспадарчага геаграфічнага ўказання (адна рэгіянальная газета называе 2017 год, разыходзячыся з астатнімі крыніцамі). Паводле апісання ўказання, тады ж ахоўная плошча складала 20 тыс. га, выпуск — 25 тыс. т у год.
  • Пагадненне з Еўрасаюзам. Паводле сайта Міністэрства камерцыі, чай унесены ў дадатак III пагаднення Кітая і ЕС аб геаграфічных указаннях (PGI «Naxi Te Zao Cha», дасье PGI-CN-2754; падстава — кітайскае сельскагаспадарчае ўказанне, заяўнік — сельгасупраўленне раёна Насі). Даведнікі датуюць уключэнне 20 ліпеня 2020 года; 2014 год, які называе сайт геаграфічных указанняў, дакументамі пагаднення не пацверджаны.
  • 2018–2021 — групавы стандарт. Паводле рэпартажу «Сычуань анлайн» (2025), з 2018 года раённае сельгасупраўленне і чайная асацыяцыя тры гады рыхтавалі групавы стандарт «纳溪特早茶», які замацаваў тры лінейкі зялёнага чаю сярэдняга і высокага класа — юйсунь (玉笋, yùsǔn), юйя (玉芽, yùyá) і юйчжэнь (玉针, yùzhēn).
  • 2025. Абвяшчэннем CNIPA № 625 (падпісана 1 красавіка, апублікавана 14 красавіка) чай прызнаны прадуктам з геаграфічным указаннем.
• Назва: 纳溪 — раён Насі; 特早 — «асабліва ранні», «звышранні»; 茶 — чай.
• Культурнае значэнне: Раён носіць званне «радзімы кітайскага звышранняга чаю» (中国特早茶之乡), а мясцовыя матэрыялы называюць яго «самым раннім на гэтай шыраце ў свеце» — гэта рэкламная формула крыніц.

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна

• Гатункі / Культывары: Паводле патрабаванняў 2025 года — звышраннія гатункі: 乌牛早 (Wūniú zǎo), 福选9号 (Fúxuǎn 9), 福鼎大白 (Fúdǐng dàbái), 中黄2号 (Zhōnghuáng 2), 黄金芽 (Huángjīn yá) і іншыя. Даведачнае апісанне і даведка раённага сельгасупраўлення дадаюць 平阳特早 і 巴渝特早; паводле рэпартажаў 2023 года, аснову садоў складаюць 乌牛早, 福选9号 і 峨眉问春 (Éméi wènchūn).
• Збор: З канца студзеня да пачатку красавіка.
• Стандарт збору: Ад адзіночнай пупышкі да пупышкі з двума лістамі; збор «пад’ёмам» (提采), пупышка і ліст павінны заставацца цэлымі, свежымі і роўнымі.

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання

• Рэгіён: Поўдзень Сычуаньскай катлавіны, узгоркі і нізкагор’і каля Янцзы і яе прытока Юннінхэ (永宁河).
• Вышыня вырошчвання: Паводле патрабаванняў 2025 года — 230–960 м. Апісанне 2011 года ўдакладняе, што сады ляжаць у асноўным у нізкагор’ях на 400–700 м.
• Глебы: Паводле патрабаванняў 2025 года — жаўтазёмы і жоўта-бурыя (黄壤、黄棕壤), пласт большы за 60 см, арганічнага рэчыва не менш за 1,5 %, pH 4,5–6,5. Апісанне 2011 года называла інакш: у раёне пераважаюць кіслыя пурпурныя глебы (酸性紫色土) на выветраных пурпурных пясчаніках. Разыходжанне не патлумачана.
• Клімат (паводле апісання ўказання): вільготны субтрапічны мусонны; сярэднегадавая тэмпература 18,3 °C, беззамарозкавы перыяд каля 350 дзён, ападкаў 1184,9 мм, адносная вільготнасць 83 %.
• Чаму рана: Паводле рэпартажу 2025 года, у галоўных чайных далінах сярэднясутачныя 10 °C, пры якіх кранаюцца пупышкі, настаюць яшчэ да свята Вясны — на 7–10 дзён раней, чым у заходняй Сычуані, і больш чым на месяц раней, чым у Цзянсу і Чжэцзяне.
• Маштаб: Паводле рэпартажу «Сычуань анлайн» (2025), на канец 2024 года — 315 тыс. му садоў і 24 тыс. т сырога чаю ў год.

5. Тэхналогія Вытворчасці

Патрабаванні аховы 2025 года задаюць дзве схемы.

Плоскі чай (扁形茶):

1. Завяльванне (摊放, tānfàng): Пласт 2–3 см, 4–8 гадзін, да сыходу травяністага паху; вільготнасць каля 70 %.
2. Фіксацыя (杀青, shāqīng): 120–130 °C, да мяккага ліста без бляску; вільготнасць каля 65 %.
3. Першая сушка (初烘, chūhōng): 90–110 °C, каля 20 хвілін; вільготнасць 50–58 %.
4. Выпраўленне і фармоўка (理条、做形, lǐtiáo, zuòxíng): 110–120 °C, 5–8 хвілін; вільготнасць каля 45 %.
5. Зняцце ворсу (脱毫, tuōháo): 110–130 °C, 50–70 хвілін — да прамога ліста без белага пуху.
6. Другая сушка (二烘, èrhōng): Каля 90 °C.
7. Даводка ў катле (辉锅, huīguō): 80–100 °C, да жоўта-зялёнага бляску і вільготнасці не вышэй за 6 %.

Маафэн (毛峰茶): завяльванне 4–10 гадзін да вільготнасці 65–70 %; фіксацыя каля 120 °C, 1–1,5 хвіліны; лёгкае скручванне 5–7 хвілін; першая сушка пры 90–110 °C; паўторнае скручванне 25–30 хвілін; выпраўленне з праяўленнем ворсу пры 70–80 °C, 10–15 хвілін; дасушка пры 90–100 °C да вільготнасці 5–6 %.

Тэкст групавога стандарту ў знойдзеных крыніцах не адкрыты.

6. Арганалептычныя Характарыстыкі

Паводле патрабаванняў аховы 2025 года:

• Вонкавы выгляд сухога ліста: Плоскі і прамы (扁平挺直), жоўта-зялёны са схаваным ворсам (黄绿隐毫), роўны і чысты.
• Водар сухога ліста: Асобнага апісання ў знойдзеных крыніцах няма.
• Водар настою: Каштанавы, насычаны і стойкі (栗香浓郁持久).
• Смак: Свежы, мяккі і бадзёры (鲜醇爽口).
• Колер настою: Жоўта-зялёны, яркі.
• Чайнае дно (завараны ліст): Жоўта-зялёны, роўны, бліскучы.

Апісанне аблічча адносіцца да плоскай формы, хоць тая ж ахова апісвае і тэхналогію маафэна; асобнага апісання для яго ў дакуменце няма. Даведачныя апісанні называюць колер плоскага чаю ізумрудным (色泽翠绿).

7. Хімічны Склад

Паказчык	Норма
Водарастваральныя экстрактыўныя рэчывы	не менш за 42 %
Чайныя поліфенолы	не менш за 16 %

Пра амінакіслоты патрабаванні гавораць толькі, што іх «шмат»; лікавага парога няма.

8. Заварванне

Практыка класа для зялёнага чаю. Вада 80–85 °C, 3 г на 150 мл, шкляны стакан або белы гайвань. Ваду наліваць па сценцы, першы настой — праз 40–60 секунд; піць, пакідаючы частку настою, і даліваць — два-тры паўторныя залівы.

9. Захоўванне

Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў; лепш выпіць на працягу года.

10. Цана і Падробкі

• Цана: Сістэмных дадзеных няма. Паводле слоў вытворцы ў рэпартажы 2025 года, самыя раннія партыі з гатунку 中黄2号 сыходзяць даражэй за 3000 юаняў за цзінь (500 г), а калі чай выходзіць на рынак масава, цана падае ўдвая-ўтрая.
• Як пазбегнуць падробак:
  • Шукаць спецыяльны знак геаграфічнага ўказання: права на яго вытворцу з зоны дае CNIPA па прадстаўленні раёна і правінцыі.
  • Паводле рэпартажу 2025 года, карыстальнікі ўказання абавязаны выконваць «чатыры адзінствы» — адзіны дазвол, упакоўку, спецыфікацыю і брэнд.
  • Ліст — плоскі, прамы, жоўта-зялёны са схаваным ворсам; водар — каштанавы.

11. Цікавыя Факты

• Збор паводле патрабаванняў аховы адкрываецца ў канцы студзеня; правінцыйны тыдзень адкрыцця сезону 2025 года, паводле рэпартажу, прызначылі ў раёне пад дэвізам «першая кубак вясны Кітая».
• Сярод дапушчаных гатункаў — жаўталістыя 中黄2号 і 黄金芽.
• Паводле рэпартажу 2025 года, у самым раёне перапрацоўваюць толькі каля 60 % сабранага ліста: астатняе сыходзіць у Ібінь, Лэшань і Яань, а сыры чай скупляюць прыезджыя гандляры.

12. Параўнанне з іншымі чаямі

• Уню Цзаа (乌牛早): Ранні чай павета Юнцзя ў Чжэцзяне; аднайменны гатунак — у пераліку гатункаў Насі.
• Сі Ху Лун Цзін (西湖龙井): Эталон плоскага зялёнага чаю; галоўная ахоўная форма Насі Тэцзао Ча таксама плоская.
• Цзінюнь Хуанча (缙云黄茶): Зялёны чай з гатунку 中黄2号, які дапушчаны і ў Насі.
• Гулінь Нюпі Ча (古蔺牛皮茶): Чай павета Гулінь той жа гарадской акругі Лучжоў.

У заключэнне:

Насі Тэцзао Ча — чай, які прадае час: збор з канца студзеня, плоскі жоўта-зялёны ліст са схаваным ворсам і стойкі каштанавы водар. За раннім тэрмінам стаяць цёплыя зімы даліны Юннінхэ і звышраннія гатункі, а за імем — тры ўзроўні аховы і падрабязныя патрабаванні да дзвюх формаў ліста.

Крыніцы

Геаграфічнае ўказанне

• CNIPA 地理标志产品认定 №625

Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»