Шаау Суйтун Ча (Shàowǔ suìtóng chá, 邵武碎铜茶) — зялёны чай гарадскога павета Шаау (邵武市) гарадской акругі Наньпін на поўначы правінцыі Фуцзянь; апісальна — «шааускі чай, які крышыць медзь». Імя паходзіць ад мясцовага павер’я: калі жаваць ліст разам са старадаўняй меднай манетай, манета робіцца крохкай і крышыцца. Прычына, паводле паведамленняў, не ўстаноўлена. Пад аховай тры рэжымы: геаграфічны сертыфікацыйны знак (2009), прадукт з геаграфічным указаннем (2012, у 2025 годзе патрабаванні заменены новым аб’яўленнем) і сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне.
1. Класіфікацыя і Паходжанне
- Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá) з сушкай у сушылцы. Такую схему задаюць патрабаванні 2012 года; наньпінская прэса прама піша «碎铜茶（绿茶）».
- Катэгорыя: Геаграфічны сертыфікацыйны знак (2009), прадукт з геаграфічным указаннем (2012; 2025), сельскагаспадарчае ўказанне (год у знойдзеных крыніцах не пазначаны).
- Агаворка: Пад імем «碎铜» прадаюць і чырвоны чай; патрабаванні дакумента аховы апісваюць толькі зялёны.
- Паходжанне: Кітай, правінцыя Фуцзянь (福建, Fújiàn), гарадская акруга Наньпін (南平, Nánpíng), гарадскі павет Шаау (邵武, Shàowǔ).
- Зона аховы: Уся цяперашняя тэрыторыя гарадскога павета Шаау. Ядро — пасёлак Хэпін (和平镇, Hépíng; старое напісанне 禾坪) і масіў Уянфэн (武阳峰) з вяршынямі Цуйюнь, Цзіньюнь, Люсянь і Лін’ін.
- Геаграфічныя каардынаты: Дадзеных у знойдзеных крыніцах няма.
2. Гісторыя і Культурнае Значэнне
- Гісторыя:
- Сун. «Летапіс чайнай справы Паўночнай Фуцзяні» (《闽北茶业志》) піша, што пры Сун знакамітыя чаі рабілі ўжо не толькі ў Фучжоу і Цзяньчжоу, але і ў вайсковай акрузе Шаау. У лістападзе 1998 года каля гары Фэнчышань (пасёлак Шуйбэй) знайшлі сунскую грабніцу з сярэбранымі чайнымі прыладамі — скрынкай для чайнага парашку, кошыкам для ляпёшак, лыжкамі.
- Цын. Паводле паведамлення фуцзяньскай прэсы (2023), у вёсцы Піншань пасёлка Хэпін каля моста стаіць стэла заслуг з надпісам «імператарскі чайны сад Гуаньінькэн ахвяраваў дваццаць лянаў срэбра»; яе дата ў пераказе супярэчлівая (58-ы год Кансі — 1719-ы, а названы побач цыклічны год 乙亥 — 1695-ы). «Хроніка павета Шаау» гадоў Сяньфэн, паводле той жа публікацыі, ужо ведае «碎铜茶».
- Да імя. Паводле часопіса «Яньхуан цзунхэн» (2019), сяляне Хэпіна раз на год збіралі ліст дзікіх кустоў гары Гуаньсіншань (масіў Уянфэн) і рабілі зялёны чай «гуаньсінча» (观星茶); імя «суйтун» прыйшло пазней, і калі — дакладных запісаў няма.
- 1992. Пра чай пісала ганконгская газета «Дагун баа».
- 2006. Аналіз у Чайным інстытуце Кітайскай акадэміі сельскагаспадарчых навук; прычына «крышэння медзі», паводле пераказу, не ўстаноўлена.
- 2007. Першая прэмія сёмага ўсекітайскага конкурсу знакамітых чаёў «Чжунча бэй».
- 2009. У снежні зарэгістраваны геаграфічны сертыфікацыйны знак (часопіс называе 13-е, прэса — 14-е чысло).
- 2012. Галоўнае ўпраўленне па наглядзе за якасцю, інспекцыі і каранціну (AQSIQ) аб’яўленнем № 205 ад 14 снежня ўзяло «邵武碎铜茶» пад ахову як прадукт з геаграфічным указаннем і зацвердзіла патрабаванні да яго.
- 2025. Паводле зводкі рэестра, аб’яўленне Дзяржаўнага ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці № 640 замяніла пункт пра Шаау Суйтун Ча і дадатак з патрабаваннямі з аб’яўлення 2012 года. Новага тэксту патрабаванняў у знойдзеных крыніцах няма.
- Легенды: Паводле падання, даас Чжан Саньфэн (张三丰) выратаваў дзіця, якое праглынула манету, даўшы яму разжаваны чайны ліст, — адсюль мясцовае імя «саньфэнскі чай» (三丰茶). Іншыя версіі гавораць пра манахаў, у якіх ад гэтага чаю разбураўся медны посуд, і пра познемінскага студэнта, які трымаў манету ў роце падчас чаю.
- Культурнае значэнне: Тэхніка вырабу ўнесена ў спіс нематэрыяльнай спадчыны ўзроўню Наньпіна (паводле даведнікавага сайта — у 2010 годзе, у другі спіс).
3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна
- Сарты / Культывары: Паводле патрабаванняў 2012 года — аньхойскі чжуечжун (安徽槠叶种), Фуюнь № 6 (福云6号) і мясцовы уішаньскі цайча (武夷菜茶).
- Размнажэнне: Паводле тых жа патрабаванняў — тронкамі: летам (май — пачатак чэрвеня, пераважна) або ў кастрычніку.
- Мясцовы рэсурс: Паводле паведамлення прэсы (2023), сад у 238 му на Уянфэне, вышэй за 1180 м, — правінцыйная зона аховы генетычных рэсурсаў, і ўсе кусты ў ім вырашчаны тронкамі ад мацярынскіх дрэў мясцовага «асаблівага сорту» (奇种, qízhǒng). «Фуцзянь кэцзі баа» (2008), у пераказе часопіса 2019 года, пісала, што «крышальным» дзеяннем валодаюць толькі некалькі соцень дрэў дзікага саду плошчай больш за 20 му.
- Стандарт і час збору: З сакавіка да сярэдзіны мая; ад пупышкі з ледзь расхінутым лістом да пупышкі з двума лістамі.
4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання
- Рэгіён: Паўднёвыя схілы гор Уішань, сярэдняе і верхняе цячэнне ракі Футуньсі (富屯溪), прытока Міньцзяна; субтрапічны мусонны клімат, шмат ападкаў, вялікі сутачны перапад тэмператур, частыя туманы.
- Умовы паводле патрабаванняў 2012 года: Вышыня 300–800 м, ухіл меншы за 25°, pH 4,5–6,5, арганічнае рэчыва не менш за 2 %, глыбокія чырвоныя, чырвона-жоўтыя і жоўтыя глебы, нізкагор’і і высокія ўзгоркі ўдалечыні ад крыніц забруджвання.
- Гістарычны масіў: гара Гуаньсіншань у масіве Уянфэн — 1413 м паводле часопіса 2019 года, вяршыня Люсянь — каля 1500 м паводле даведнікавага партала; гістарычнае ядро ляжыць вышэй за дыяпазон, зададзены патрабаваннямі для садоў.
- Маштаб: Паводле паведамлення прэсы (2023), суйтунча выпускаюць 27 кампаній і кааператываў на 26 тыс. му садоў.
5. Тэхналогія Вытворчасці
Паводле патрабаванняў аб’яўлення 2012 года:
- Расціл (摊青, tānqīng): На бамбукавых сітах слоем не таўсцейшым за 5 см, пакуль ліст не размякне і не страціць бляск.
- Фіксацыя (杀青, shāqīng): У барабаннай машыне пры 100–200 °C, 1–2 хвіліны: ліст са свежазялёнага робіцца ізумрудным, у руцэ збіраецца ў ком, хвосцік гнецца, не ломячыся.
- Скручванне (揉捻, róuniǎn): Ціск чаргуюць «лёгка — моцна — лёгка», пераважае лёгкі; далікатны ліст — 20–25 хвілін.
- Сушка (烘焙, hōngbèi): У тры прыёмы ў сушылцы — да вільготнасці 40–45 % з астываннем 30–40 хвілін, потым да 18–20 % з астываннем 1–2 гадзіны, потым дасуха, ніжэй за 7 %, пакуль ліст не расціраецца ў пальцах у парашок.
- Сартаванне (精选, jīngxuǎn): Адбор пласцінак, крошкі і хвосцікаў; пылу ў гатовым чаі не больш за 1,3 %.
6. Арганалептычныя Характарыстыкі
Эталон — патрабаванні 2012 года.
- Вонкавы выгляд сухога ліста: Тонкія зграбныя скруткі, сакавіта-зялёныя, роўныя і чыстыя (条细秀，色泽绿润、匀整洁净).
- Водар сухога ліста: Асобнага апісання ў знойдзеных крыніцах няма.
- Водар настою: Свежы, бадзёры, чысты (香鲜爽纯); у тэксце патрабаванняў стаіць «粟香纯正» — даслоўна «чысты водар проса». Эксперты конкурсу 2007 года, паводле пераказу часопіса, гаварылі пра каштанавы водар (栗香), так што ў тэксце, магчыма, апіска; крыніцы гэтае разыходжанне не вырашаюць.
- Смак: Свежы, густы і мяккі (味鲜浓醇).
- Колер настою: Далікатна-зялёны (汤色嫩绿).
- Чайнае дно (завараны ліст): Далікатна-зялёнае; чай вытрымлівае шмат заварак (叶底嫩绿，耐冲泡).
7. Хімічны Склад
Патрабаванні 2012 года задаюць мінімумы:
| Паказчык | Норма |
|---|---|
| Водарастваральныя экстрактыўныя рэчывы | не менш за 40 % |
| Амінакіслоты | не менш за 4,0 % |
Іншыя лічбы — пераказы без апублікаваных пратаколаў: паводле аналізу 2006 года поліфенолаў «у тры разы больш, чым у звычайным чаі», танінаў і кафеіну прыкметна больш; зводка рэестра піша пра амінакіслоты «ў адзін-два разы вышэй за звычайны».
8. Заварванне
Практыка класа для зялёнага чаю.
- Тэмпература вады: 80–85 °C.
- Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
- Посуд: Шкляная шклянка — у рэпартажы 2015 года зялёны суйтунча заварвалі менавіта ў ёй.
- Працэс: Прагрэць посуд, наліць ваду па сценцы, першы настой — праз 40–60 секунд, потым два-тры паўторныя залівы, пакідаючы частку настою.
9. Захоўванне
Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў; выпіць лепш на працягу года.
10. Цана і Падробкі
Дадзеных пра цэны ў знойдзеных крыніцах няма.
- Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць знак прадукта з геаграфічным указаннем або сертыфікацыйны знак і правяраць, што вытворца з Шаау.
- Проба з манетай ненадзейная, яе вынік залежыць ад самой манеты: у рэпартажы «Міньбэй жыбаа» (2015) журналіст тры-пяць хвілін трымаў манету ў лістах чырвонага суйтунча — яна не размякла, але стала крохкай і раскалолася на тры часткі, а гаспадыня крамы папярэдзіла, што з сучаснымі копіямі манет эфект слабейшы.
11. Цікавыя Факты
- Аўтар часопіснага артыкула 2019 года шукаў чай у «Вялікім слоўніку кітайскага чаю» (《中国茶叶大辞典》) і артыкулаў пра яго не знайшоў.
- Папулярныя сайты пішуць, што суйтунча быў дадзены яшчэ пры Тан; першакрыніцы яны не называюць.
12. Параўнанне з іншымі чаямі
- Сунсі Люйча (松溪绿茶): Зялёны чай павета Сунсі той жа акругі Наньпін, ля падножжа гор Уішань.
- Кункэн Ча (孔坑茶): Зялёны чай павета Нінхуа на захадзе Фуцзяні, таксама прызнаны аб’яўленнем № 640 у 2025 годзе.
На заканчэнне:
Шаау Суйтун Ча — горны зялёны чай поўначы Фуцзяні, вядомы больш павер’ем, чым смакам: тонкія сакавіта-зялёныя скруткі, далікатна-зялёны настой, свежы водар і манета, якая крышыцца пасля жавання з лістом. Тлумачэння павер’ю няма, затое патрабаванні аховы 2012 года апісваюць чай падрабязна — ад сартоў і вышынь да вільготнасці на кожнай ступені сушкі.
Крыніцы
Геаграфічнае ўказанне
Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»