Xindong Cha (Xīndòng chá, 新垌茶) dia dite maitso avy ao amin’ny kaominina Xindong (新垌镇), distrikan’i Gaozhou (高州市), prefektioran’i Maoming, any atsimoandrefan’ny faritanin’i Guangdong. Nanomboka tamin’ny Jolay 2014 dia vokatra manana mari-pamantarana ara-jeografika io dite io, ary ny antontan-taratasy fiarovana dia mamaritra azy amin’ny antsipiriany: karazany mponina eo an-toerana, fiotazana an-tanana, fanamafisana amin’ny 250–300 °C ary fanatsaràna farany an-tanana anaty vilany. Ny gazety eo an-toerana dia mamerina ny tantarany hatramin’ny fianakaviana Deng, izay nifindra avy any Fujian tamin’ny vanim-potoana Ming, saingy lovantsofina fianakaviana izany fa tsy antontan-taratasy.
1. Fanasokajiana sy Fiaviana
- Karazana: Dite maitso (绿茶, lǜchá). Tsy mamaritra mivantana ny kilasy ny antontan-taratasy fiarovana, fa mametraka ny teknolojian’ny dite maitso: fanamafisana, fikosehana, fanamainana, fanatsaràna, tsy misy oksidasiona na fandehanana. Ny gazety eo an-toerana dia miantso azy mivantana hoe dite maitso (新垌绿茶).
- Sokajy: Dite maitso avy any Guangdong; vokatra manana mari-pamantarana ara-jeografika (2014).
- Fiaviana: Sina, faritanin’i Guangdong (广东, Guǎngdōng), prefektioran’i Maoming (茂名, Màomíng), distrikan’i Gaozhou (高州, Gāozhōu), kaominina Xindong.
- Faritra arovana: Ny kaominina Xindong amin’ny faritra administratif misy azy ankehitriny (新垌镇现辖行政区域), izany no voasoratra ao amin’ny fanambarana tamin’ny 2014.
- Koordinàta ara-jeografika: Manodidina ny 22° avaratra ary 111° atsinanana, eo ho eo, araka ny toeran’i Gaozhou; tsy misy koordinàta ho an’ny faritra ao amin’ny antontan-taratasy.
2. Tantara sy Heviny ara-kolontsaina
- Tantara:
- Vanim-potoana Ming, lovantsofina fianakaviana. Araka ny famoahana tao amin’ny tranokalan’ny gazety «Maoming ribao» (2022), tamin’ny taona fahefatra nanjakan’ny emperora Wanli (万历, 1576) dia nifindra tany Xindong avy any Fujian ny razamben’ny fianakaviana Deng ary nitondra voan’ny dite. Hoy ny gazety tamin’ny toerana iray fa «dimampolo taona mahery» no lasa hatramin’izay, ary tany amin’ny toerana hafa kosa «efajato taona mahery»; raha manisa manomboka amin’ny 1576 dia 446 ny valiny.
- Tahirim-panjakana. Notsongain’ny gazety avy ao amin’ny «Gaozhou fuzhi» (高州府志) ireto teny ireto: «茶产茂名新垌者，树高数尺，谷雨前摘取者最佳，以出水龙者为极品» dia ny dite avy any Xindong dia maniry hazo manana haavo maromaro chi, ny tsara indrindra dia alaina alohan’ny vanim-potoanan’i Guyu, ary ny laharana ambony indrindra dia avy any Chushuilong. Tsy mbola nahita ilay tahirim-panjakana tena izy aho.
- Tononkalo. Ao ihany koa ny andalana nataon’ny poety tamin’ny vanim-potoana Qing, Yang Kang (杨康), izay mifarana amin’ny hoe «今朝新垌采茶回», midika hoe «anio miverina avy mioty dite any Xindong izahay».
- 2014. Ny Sampan-draharaha Jeneralin’ny Fanaraha-maso ny Kalitao, ny Fizahana ary ny Fanaovana quarantine (AQSIQ) tamin’ny alalan’ny fanambarana laharana faha-77 tamin’ny 14 Jolay 2014 dia nandray an’i Xindong Cha ho vokatra manana mari-pamantarana ara-jeografika.
- 2024. Tamin’ny Martsa ny Ivon-toeran’ny Dite ao amin’ny Akademian’ny Siansa Ara-pambolena ao Guangdong dia nanao fanadihadiana ny toeram-pambolena dite Chushuilong (出水窿茶场) sy ny atrikasa madinika an’ny tantsaha. Araka ny filazan’ny ivon-toerana, nangataka fanampiana ny kaominina mba hamolavola drafi-pandrosoana ho an’ny sehatry ny dite sy «hamaritra mazava ny toetra mampiavaka ny kalitao» ny vokatra, ary nanolo-kevitra ny ivon-toerana ny hanangana zaridaina ara-tontolo iainana modely, tsipika fanodinana, rafi-penitra famokarana, marika iombonan’ny daholobe ary orinasa mpitarika.
- Anarana: «Xindong» (新垌) no anaran’ny kaominina; «cha» (茶) dia dite.
- Faritra tsara indrindra: Samy hafa ny fanoratana azy ao amin’ny loharano: 出水窿 (Chushuilong) ao amin’ny Akademia sy ao amin’ny karatra rejisitra, 出水龙 ao amin’ny teny notsongaina avy amin’ny tahirim-panjakana, 出瑞龙村 (Chuzhuilong) ao amin’ny soratry ny gazety. Tsy mbola azoko fantarina hoe iza no fanoratana ofisialy.
- Heviny ara-kolontsaina: Araka ny gazety, antsoina hoe «tany misy dite sy voankazo» (茶果之乡) i Xindong.
3. Famaritana Botanika sy Akora
- Karazany / Cultivar: Karazany mponina eo an-toerana (当地群体种, dāngdì qúntǐzhǒng), izay hany fitsipika takian’ny antontan-taratasy momba ny karazany. Ny fampitomboana dia amin’ny alalan’ny voa na tsimoka.
- Fiotazana: Ny lohataona hatramin’ny faran’ny Aprily, ny fararano manomboka amin’ny Aogositra ka hatramin’ny Oktobra. An-tanana avokoa.
- Fenitry ny fiotazana: Araka ny antontan-taratasy fiarovana:
| Laharana | Fepetra takiana amin’ny ravina vaovao |
|---|---|
| Manokana (特级) | Tsimoka feno tsy latsaky ny 80 %, tsimoka miaraka amin’ny ravina iray tsy mihoatra ny 20 % |
| Voalohany (一级) | Tsimoka misy ravina roa tsy latsaky ny 70 %, tsimoka misy ravina telo tsy mihoatra ny 30 %; tsimoka feno, tsimoka tsy fohy noho ny ravina, habe mitovy |
Ny gazety dia mamaritra ny fiotazana amin’ny hoe «采早、采细、采嫩、采二叶一针», izany hoe aloha, manify, malefaka, «ravina roa sy fanjaitra».
4. Terroir sy Fomba Fambolena manokana
- Faritra: Atsinanan’ny distrikan’i Gaozhou, atsimoandrefan’i Guangdong.
- Vohitra sy toetrandro: Araka ny gazety, ao ambadiky ny vohitra Chushuilong misy hady tendrombohitra eo anivon’ny tendrombohitra avo; lonaka ny tany, be zavona sy be orana. Tsy misy tarehimarika ara-toetrandro ao amin’ny loharano hita.
- Haavo fambolena: Tsy mamaritra haavo ny antontan-taratasy; tsy misy angona ao amin’ny loharano hita.
- Tany: Araka ny antontan-taratasy dia karazana tany mena sy mavo telo (赤红壤、红壤、黄壤), pH 4,5–6,0, sosona lalina mihoatra ny 1 m, zavatra organika tsy latsaky ny 1,5 %.
- Fomba fambolena araka ny antontan-taratasy: Tsy mihoatra ny 30 000 zana-kazo isaky ny hektara; isan-taona tsy latsaky ny 15 taonina zezika organika efa lo isaky ny hektara.
- Velarana: Araka ny gazety dia «maherin’ny arivo mu» ny zaridaina misy vokatra mihoatra ny 100 kg isaky ny mu; tsy mamaritra taona ny gazety.
5. Teknolojian’ny famokarana
Ny antontan-taratasy fiarovana dia mametraka ny dingana: fanalana hamandoana → fanamafisana → fikosehana → fanamainana mialoha → fanamainana → fanatsaràna. Avy amin’ny antontan-taratasy ny masontsivana.
- Fanalana hamandoana (摊青, tānqīng): Amin’ny 15–20 °C dia aparitaka ny ravina amin’ny sosona 3–10 sm mandra-pahafoy 15–30 % ny hamandoana.
- Fanamafisana (杀青, shāqīng): Amin’ny 250–300 °C. Fahavononana: mihamaizina ny ravina, tsy tapaka ny tahony rehefa aforitra, malefaka ny ravina, somary miraikitra, mivondrona ho baolina rehefa tsindriana ary somary miverina ny endriny, ny fofona ahitra manta dia lasa fofona dite.
- Fikosehana (揉捻, róuniǎn): Mandra-pahatongan’ny tsy latsaky ny 95 % ny ravina miforitra ho toy ny kofehy.
- Fanamainana mialoha (辉干, araka ny antontan-taratasy, huīgān): Amin’ny 80–90 °C mandra-pahatongan’ny valo ampahafolon’ny fahamainana: mihamafy ny kofehy, lasa maitso mamirapiratra ny lokony.
- Fanamainana (烘干, hōnggān): Amin’ny 60–70 °C mandra-pahatongan’ny hamandoana tsy mihoatra ny 9 %.
- Fanatsaràna (炒茶, chǎochá): An-tanana, anaty vilany. Atomboka amin’ny 50–60 °C, asandratra ho 90–100 °C dimy minitra alohan’ny hifaranany. Ny hamandoan’ny dite vita dia tsy mihoatra ny 5 %.
Araka ny gazety, mbola vita an-tanana ny ankamaroan’ny dite mandraka ankehitriny.
6. Toetra ara-tsaina
Avy amin’ny antontan-taratasy fiarovana ny famaritana, raha tsy misy fampahafantarana hafa.
- Endriky ny ravina maina: Kofehy mihenjana sy miforitra, maitso, mamirapiratra (条索紧结、卷曲，色泽绿润).
- Fofon’ny ravina maina: Tsy misy angona ao amin’ny loharano hita.
- Fofon’ny dite natono: Manankarena, mamy ary maharitra (馥郁，甘香持久).
- Tsirony: Mafy sy malefaka, misy fiverenana mamy (浓醇，回甘).
- Lokon’ny dite natono: Araka ny antontan-taratasy dia mavo volom-boasary, mangarahara (橙黄，清亮). Ny gazety kosa manoratra hoe «maitso sy mazava» (汤色绿明). Tsy voavahako ny tsy fitovian-kevitra; tokony hiorina amin’ny antontan-taratasy.
- Ny ravina rehefa avy nasiana rano: Tsy mamaritra izany ny antontan-taratasy. Araka ny gazety, mivelatra ao anaty kaopy ny ravina, ary mitsangana mijoro ny tsimoka manify.
7. Firafitra simika
Ny fepetra ara-batana sy simika ao amin’ny antontan-taratasy fiarovana:
| Masontsivana | Fenitra |
|---|---|
| Polifenolan’ny dite | tsy latsaky ny 25,0 % |
| Zavatra azo alaina anaty rano | tsy latsaky ny 37,0 % |
Milaza ny gazety fa betsaka kokoa ny polifenola, asidra amineo, vitamina ary zavatra manitra ao amin’ny dite Xindong raha oharina amin’ny dite maitso mahazatra, saingy tsy manome tarehimarika sy fomba. Tsy misy angona momba ny kafeinina sy asidra amineo ao amin’ny loharano hita.
8. Toetra mahasoa
Tsy misy angona voamarina momba ny vokatr’ity dite manokana ity. Ny gazety dia mitanisa fomba fitsaboana nentim-paharazana amin’ity dite ity; tsy nahita fikarohana manamarina aho ka tsy hamerina izany.
9. Fomba fanamboarana
Fomba fanao ho an’ny kilasy dite maitso.
- Hafan’ny rano: 80–85 °C.
- Habetsahan’ny dite: 3 g isaky ny 150 ml.
- Fitaovana: Kaopy fitaratra na gaiwan fotsy.
- Dingana:
- Hafenina mialoha ny fitaovana.
- Apetraka ny dite ary araraka ny rano amin’ny sisiny.
- Ny fanamboarana voalohany aorian’ny 40–60 segondra.
- Sotroina, avela hisy sisa ny dite natono.
- Araraka rano indray.
- Fanamboarana indroa na intelo fanampiny.
10. Fitehirizana
Fomba fanao ho an’ny kilasy. Ao anaty fonosana tsy tantera-drivotra, ao anaty vata fampangatsiahana amin’ny 0–5 °C, tsy misy hazavana, hamandoana ary fofona. Tsara kokoa raha sotroina ao anatin’ny herintaona.
11. Vidiny sy hosoka
Tsy misy angona momba ny vidiny ao amin’ny loharano hita.
- Fomba hisorohana hosoka:
- Mitadiava ny marika manokana ho an’ny vokatra manana mari-pamantarana ara-jeografika.
- Hamarino fa avy ao amin’ny kaominina Xindong ny mpamokatra.
- Ny ravina maina dia kofehy maitso mihenjana sy miforitra mamirapiratra.
- Ny fofona dia manankarena sy maharitra, ny tsirony mafy, misy fiverenana mamy.
12. Zava-misy mahaliana
- Noraisina ho fiarovana tamin’ny fanambarana iray ihany tamin’ny 2014 ny Xindong Cha sy ny Matu Lücha, dite roa avy any Guangdong tao anatin’ny lisitry ny vokatra roa amby roapolo.
- Ny fanatsaràna anaty vilany no atao farany, efa aorian’ny fanamainana, ary eo amin’ny fiafarany dia saika avo roa heny ny hafanana.
- Antsoin’ny antontan-taratasy ho mavo volom-boasary ny lokon’ny dite natono amin’ity dite maitso ity.
- Araka ny lovantsofina izay notantarain’ny gazety, tamin’ny taona Guangxu (光绪) ny governora tao amin’ny faritan’i Gaozhou, raha nandalo tao amin’ilay vohitra, dia nisotro ity dite ity ka nanjavona ny fanaintainan’ny vavony. Lovantsofina io fa tsy porofo momba ny vokatry ny dite.
13. Fampitahana amin’ny dite maitso hafa avy any Guangdong
- Matu Lücha (马图绿茶): Dite maitso voatsaraina avy ao amin’ny distrikan’i Fengshun any avaratraatsinanan’ny faritany; arovana amin’ny fanambarana 2014 mitovy.
- Jiaoling Lücha (蕉岭绿茶): Dite maitso avy ao amin’ny distrikan’i Jiaoling, avy amin’ny karazany mahazatra ho an’ny oolong.
- Huaiji Lücha (怀集绿茶): Dite maitso avy any avaratraandrefan’i Guangdong, eo amin’ny fihaonana amin’i Guangxi sy Hunan.
- Lechang Bai Mao Cha (乐昌白毛茶): Dite maitso avy any avaratry ny faritany, avy amin’ny karazany misy volo fotsy.
Ho fehiny:
Xindong Cha dia dite maitso avy amin’ny kaominina iray, izay milaza zavatra betsaka kokoa ny antontan-taratasy noho ny gazety: karazany mponina eo an-toerana, laharana manokana saika tsimoka irery, fanamafisana amin’ny 250–300 °C, fanatsaràna farany an-tanana anaty vilany, fofona manankarena sy maharitra, tsiro mafy misy fiverenana mamy ary lokon’ny dite natono mavo volom-boasary tsy nampoizina. Ny fianakaviana Deng, ny andalana ao amin’ny tahirim-panjakana ary ny tononkalo nataon’ny poety tamin’ny vanim-potoana Qing dia miorina amin’ny famerenan’ny gazety eo an-toerana.
Loharano
Famantarana ara-jeografika
Lisitra feno — ao amin'ny pejy Loharano