Shòuníng gāoshān chá

Шоўнін Гаашань Ча (Shòuníng gāoshān chá, 寿宁高山茶) — «высакагорны чай Шоўніна», ахоўнае імя чаю павета Шоўнін (寿宁县) гарадской акругі Ніндэ на паўночным усходзе правінцыі Фуцзянь. Пад адным імем ідуць чырвоны і зялёны чай. Галоўнае ў ім — мяжа: зона праведзеная па вышыні, і ў яе ўваходзяць толькі вёскі вышэй за 500 м над узроўнем мора. Слова «высакагорны» тут — юрыдычная ўмова. Імя ахоўваецца як геаграфічнае ўказанне з 2014 года.

1. Класіфікацыя і Паходжанне

Тып: Адзінага класа няма. Патрабаванні CNIPA 2025 года дзеляць яго па тэхналогіі на чырвоны чай (红茶, hóngchá) і зялёны чай (绿茶, lǜchá); гэтаксама яго апісвае Фуцзяньскі цэнтр развіцця «зялёных» харчовых прадуктаў (福建绿色食品发展中心).
Катэгорыя: Ахоўнае рэгіянальнае імя, прывязанае да вышыні садоў.
Паходжанне: Кітай, правінцыя Фуцзянь (福建, Fújiàn), гарадская акруга Ніндэ (宁德, Níngdé), павет Шоўнін (寿宁, Shòuníng).
Зона аховы: 190 адміністрацыйных вёсак і грамад вышэй за 500 м у 14 валасцях і пасёлках павета, сярод іх Наньян (南阳), Чжугуаньлун (竹管垅) і Цын’юань (清源). Вёска той самай воласці, якая ляжыць ніжэй за 500 м, у зону не ўваходзіць. Поўнага спісу вёсак я не бачыў.
Геаграфічныя каардынаты: У аб’яўленні 2014 года запісана «119°22′—119°73′ у. д., 27°16′—27°65′ пн. ш.». Хвілін больш за 59 не бывае, таму 119°73′ і 27°65′ — памылка запісу. Падобна, частка лікаў — дзесятковыя долі градуса (119,73° — гэта каля 119°44′, 27,65° — каля 27°39′), але гэта прачытанне, а не даныя першакрыніцы.

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне

Гісторыя:
- Фэн Мэнлун. Літаратар эпохі Мін Фэн Мэнлун (冯梦龙), паводле даведкавага апісання, быў начальнікам павета Шоўнін з 1634 года і склаў паветавае апісанне «Шоўнін дай чжы» (《寿宁待志》). Фуцзяньскі цэнтр «зялёных» прадуктаў прыводзіць яго радок пра тутэйшы чай: «九峰山上紫茶殊，香漫甘回嫩厚舒» — на гары Цзюфэншань пурпурны чай асаблівы: водар разліваецца, салодкасць вяртаецца, ліст пяшчотны і шчыльны.
- 2014. Міністэрства сельскай гаспадаркі КНР аб’яўленнем № 2136 ад 28 ліпеня зарэгістравала Шоўнін Гаашань Ча як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне. Заяўнік — Асацыяцыя чайнай галіны павета Шоўнін (寿宁县茶业协会); нумар тэхнічных умоў кантролю якасці — AGI2014-02-1467.
- 2018. Па правінцыйным пераліку знакаў, 28 кастрычніка зарэгістраваны сертыфікацыйны знак «寿宁高山茶» № 22780112 той самай асацыяцыі, тавар — «чай». Асобна з 2012 года дзейнічае знак «寿宁高山乌龙茶» (№ 9883861, тавар — улун).
- 2025. Дзяржаўнае ўпраўленне інтэлектуальнай уласнасці КНР (CNIPA) аб’яўленнем № 640 ад 16 ліпеня прызнала 1409 прадуктаў з геаграфічным указаннем; Шоўнін Гаашань Ча — радок 563. Другі дадатак — патрабаванні да аховы, з іх узятыя даныя раздзелаў 3, 5, 6 і 7.
Назва: 寿宁 — імя павета; 高山茶 (gāoshān chá) — «высакагорны чай», радавое абазначэнне; тут яно звужана юрыдычна да вёсак вышэй за 500 м.
Культурнае значэнне: Сярод ганаровых званняў павета фуцзяньскі цэнтр «зялёных» прадуктаў называе «радзіму знакамітага кітайскага чаю» (中国名茶之乡); года прысваення не паказвае.

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна

Сарты / Культывары: Патрабаванні CNIPA 2025 года дапускаюць мясцовую насенную папуляцыю (原生有性群体种) і сарты, прыдатныя для гэтага чаю, і называюць у прыклад горную папуляцыйную «цайча» (高山群体菜茶, gāoshān qúntǐ càichá) і сарты лініі «Фуюнь» (福云品系, Fúyún pǐnxì).
Умовы ўчастка: Вышыня большая за 500 м, ухіл меншы за 25°, аддаленне ад магістральных дарог большае за 500 м — таксама паводле патрабаванняў.
Стандарт збору: Збор партыямі і ў некалькі заходаў, па стандарце зрываюць пяшчотныя верхавінкавыя парасткі (嫩芽梢). Спосаб — ручны шчыпок (提手采) або машынная зрэзка.
Тэрміны збору: Даных у знойдзеных крыніцах няма.

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання

Рэгіён: Паўночны ўсход Фуцзяні, горная глыб Міньдуна (闽东).
Вышыня: Паводле даных фуцзяньскага цэнтра «зялёных» прадуктаў, у павеце больш за 600 тыс. му горных зямель на вышыні 500—1200 м, з іх амаль дзве траціны — вышэй за 800 м.
Клімат: Сярэднегадавая тэмпература 13—19 °C, сонечнага ззяння больш за 1760 гадзін у год, ападкаў больш за 1911 мм — даныя таго самага цэнтра.
Глебы: Сярод горных глебаў павета больш за ўсё жоўтых і чырвоных, арганічнага рэчыва ў іх 2—3 %; кіслотнасць большасці садоў — pH 5,0—5,5. У павеце выяўлена 582 тыс. му глебаў, багатых селенам, і 400 тыс. му глебаў, багатых цынкам.

5. Тэхналогія Вытворчасці

Патрабаванні CNIPA 2025 года задаюць ланцужок аперацый для абодвух класаў, але без параметраў.

Чырвоны чай:
1. Завяльванне (萎凋, wěidiāo) — на сонцы або з падагрэвам.
2. Скручванне (揉捻, róuniǎn).
3. Ферментацыя, гэта значыць акісленне (发酵, fājiào).
4. Сушка (干燥, gānzào).
5. Пераборка (拣剔, jiǎntī).
6. Праграванне (烘焙, hōngbèi).
Зялёны чай:
1. Вытрымліванне свежага ліста (摊放, tānfàng).
2. Фіксацыя (杀青, shāqīng).
3. Сушка (干燥, gānzào).
4. Пераборка (拣剔, jiǎntī).

Скручванне ў ланцужку зялёнага чаю не названа, хоць аблічча ў тых самых патрабаваннях — шчыльна скручаныя палоскі; тэкст гэтага не тлумачыць.

6. Арганалептычныя Характарыстыкі

Аблічча абодвух класаў зададзена патрабаваннямі CNIPA 2025 года; тое самае апісанне прыводзіць фуцзяньскі цэнтр «зялёных» прадуктаў.

Знешні выгляд сухога ліста: Чырвоны — шчыльна скручаныя палоскі, сінявата-чорныя з бляскам (条索紧结、色乌润). Зялёны — шчыльна скручаныя палоскі, зялёныя з бляскам, з прыкметным ворсам на кончыках (条索紧结，色泽绿润，锋毫显).
Водар сухога ліста: Асобных апісанняў у знойдзеных крыніцах няма.
Водар настою: Чырвоны — свежы і насычаны, з кветкава-фруктовымі нотамі (香气鲜浓，带有花果香). Зялёны — водар пяшчотнага ліста або каштана (带嫩香或栗香).
Смак: Чырвоны — насычаны і мяккі (滋味浓醇), з «горным сугуччам» (高山韵). Зялёны — насычаны і свежы (滋味浓爽), з «горным смакам» — чыстым водарам, чыстай мяккасцю і чыстай свежасцю (清香、清醇、清爽的高山风味).
Колер настою: Чырвоны — чырвоны і яркі (汤色红亮). Зялёны — жоўта-зялёны, празрысты і яркі (汤色黄绿明亮).
Чайнае дно (завараны ліст): Чырвоны — мясісты і пяшчотны, чырвоны і яркі (叶底肥嫩、红亮). Для зялёнага апісання няма.

7. Хімічны Склад

Патрабаванні CNIPA 2025 года задаюць фізіка-хімічныя паказчыкі для кожнага класа:

Паказчык	Зялёны чай	Чырвоны чай
Вадараспушчальныя экстрактыўныя рэчывы	не менш за 34 %	не менш за 30 %
Чайныя паліфенолы	18—36 %	не нармуюцца
Тэафлавіны	—	0,5—1,5 %
Тэарубігіны	—	5,5—27 %
Амінакіслоты, сума	2—4 %	2—4 %
Кафеін	2—4 %	2—4 %
Вільгаць	не больш за 7 %	не больш за 7 %
Попел	не больш за 6,5 %	не больш за 6,5 %

Гэта нормы-калідоры, а не замер канкрэтнай партыі. Фуцзяньскі цэнтр «зялёных» прадуктаў піша, што карысных рэчываў у тутэйшым высакагорным чаі прыкладна ўтрая больш, чым у чаі нізінных садоў, але лікаў і метаду не прыводзіць; як факт я гэта не прымаю.

8. Карысныя Ўласцівасці

Правераных даных пра дзеянне менавіта гэтага чаю няма. Селен і цынк у глебе — прыкмета тэруара, а не даказаная ўласцівасць чаю: утрыманне іх у лісце ніводная адкрытая мной крыніца не вымярала.

9. Заварванне

Практыка класа — параметры залежаць ад таго, які чай пад гэтым імем у руках.

Чырвоны чай: 90—95 °C, 3 г на 150 мл, першы настой каля хвіліны, гайвань або фарфоравы чайнік, некалькі праліваў з падаўжэннем.
Зялёны чай: 80—85 °C, 3 г на 150 мл, першы настой 40—60 секунд, шкляны шклянка або гайвань, два-тры паўторныя залівы.

10. Захоўванне

Практыка класа. Зялёны чай — у герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0—5 °C, без святла, вільгаці і пахаў, выпіць на працягу года. Чырвоны — у сухім цёмным месцы пры пакаёвай тэмпературы, у шчыльнай упакоўцы, удалечыні ад пахаў.

11. Цана і Падробкі

Даных пра цэны ў знойдзеных крыніцах няма.

Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць знак геаграфічнага ўказання або сертыфікацыйны знак № 22780112; вытворца — з павета Шоўнін.
- Памятаць, што «высакагорны» на ўпакоўцы без імя павета нічога не гарантуе: 高山茶 — радавое слова.
- Звяраць аблічча з патрабаваннямі: чырвоны — сінявата-чорныя палоскі і чырвоны яркі настой, зялёны — зялёныя палоскі з ворсам і жоўта-зялёны настой.

12. Цікавыя Факты

Памылка ў каардынатах (119°73′ і 27°65′) стаіць ужо ў аб’яўленні міністэрства 2014 года і перайшла ў запіс 2025 года.
Побач з гэтым імем жыве асобны знак «寿宁高山乌龙茶» — «высакагорны улун Шоўніна», хоць патрабаванні 2025 года улуна не называюць.

13. Параўнанне з іншымі чаямі

Дацянь Гаашань Ча (大田高山茶): Таксама ахоўны «высакагорны» чай Фуцзяні, але зона — увесь павет Дацянь без вышыннага парога, а класы — улун і чырвоны чай.
Гаа Шань Ча (高山茶): Радавое паняцце, у корпусе — аглядавы артыкул; у Шоўніна тое самае слова звужана да зоны з парогам.
Таньян Гун Фу (坦洋工夫): Чырвоны чай вёскі Таньян гарадскога павета Фуань, той самай акругі Ніндэ.

На заканчэнне:

Шоўнін Гаашань Ча — імя, у якім «высакагорны» стаў юрыдычнай мяжой: ахоўваецца чай 190 вёсак вышэй за 500 м. Пад ім ідуць чырвоны чай з кветкава-фруктовым водарам і зялёны з водарам каштана. Патрабаванні да аховы называюць сарты — мясцовую папуляцыю і лінію «Фуюнь», — задаюць ланцужкі аперацый і фізіка-хімічныя калідоры для абодвух класаў, але маўчаць пра параметры апрацоўкі і тэрміны збору.