Xingshan Baicha (Xīngshān báichá, 兴山白茶) — zielona herbata z jasnolistnej odmiany pochodzącej z powiatu Xingshan (兴山县) w prefekturze miejskiej Yichang, prowincja Hubei. Słowo „baicha” w nazwie klasy nie oznacza herbaty białej: surowiec pochodzi z lokalnych krzewów o liściach „albinotycznych”, których wiosenne pędy jaśnieją w chłodzie, a herbatę wytwarza się według technologii herbaty zielonej. Tak opisała to ekspertyza z 2015 roku poprzedzająca rejestrację rolnego oznaczenia geograficznego. Powiat leży w strefie Trzech Przełomów Jangcy i jest uważany za miejsce urodzenia Wang Zhaojun; jej imieniem nazwano teraz także lokalną markę herbaty — „Zhaojun Baicha” (昭君白茶).
1. Klasyfikacja i pochodzenie
- Typ: Zielona herbata (绿茶, lǜchá) z jasnolistnej odmiany. Ekspertyza z 2015 roku wprost stwierdza, że herbatę wytwarza się według technologii herbaty zielonej (按照绿茶工艺制成), a dokument CNIPA z 2025 roku wymaga lekkiego prażenia — etapu schematu zielonej herbaty, którego nie ma w przypadku herbaty białej.
- Pułapka nazwy: „白茶” oznacza tutaj barwę wiosennego liścia, podobnie jak w przypadku Anji Baicha i Dazhu Baicha.
- Kategoria: Herbata z jasnolistnej odmiany; rolne oznaczenie geograficzne (2015) oraz produkt z oznaczeniem geograficznym w wykazie CNIPA (2025).
- Pochodzenie: Chiny, prowincja Hubei (湖北, Húběi), prefektura miejska Yichang (宜昌, Yíchāng), powiat Xingshan (兴山, Xīngshān).
- Strefa ochrony: Trzy jednostki powiatu — gminy Shuiyuesi (水月寺镇) i Xiakou (峡口镇) oraz gmina Gaoqiao (高桥乡). Granice wyznaczają punkty skrajne: na wschodzie — Maliangping (马粮坪) w gminie Shuiyuesi, na południu — Yezhuchi (野竹池) w tej samej gminie, na zachodzie — Hejiaping (贺家坪) w gminie Gaoqiao, na północy — Hongshuihe (洪水河) w gminie Shuiyuesi.
- Współrzędne geograficzne: 110°25′–111°09′ długości geograficznej wschodniej, 31°08′–31°25′ szerokości geograficznej północnej.
2. Historia i znaczenie kulturowe
- Historia:
- Stare drzewo. W latach 90. XX wieku we wsi Longtan (龙潭村) w gminie Gaoqiao znaleziono dzikie stare drzewo „białej” herbaty. Według „Economic Daily” (经济日报, 2025) takich drzew w kraju są dwa. Publikacja o marce z tego samego roku dodaje: drzewo ma 358 lat, drugie rośnie w Anji (Zhejiang), a to z Xingshan nazwano „drzewem matecznym Xingshan Baicha” (兴山白茶母本树). W 2022 roku prasa podawała wiek 355 lat, powołując się na ekspertyzę Akademii Nauk; źródła nie podają metody badawczej.
- 2015. Według doniesienia magazynu „Minsheng Zhoukan” (民生周刊) z sierpnia 2015 roku nazwa przeszła ekspertyzę terenową prowincjonalnych i miejskich organów rolnictwa w celu rejestracji rolnego oznaczenia geograficznego. To czwarta herbata z okręgu Yichang z takim oznaczeniem — po Dengcun Lücha, Yidu Yihongcha (宜都宜红茶) i Yuan’an Huangcha. Numer oznaczenia — AGI01762.
- 2023. W grudniu grupa „Yicha” (宜茶集团) otworzyła we wsi Pu’an (普安村) w gminie Xiakou przedsiębiorstwo promujące markę „Zhaojun Baicha”.
- 2025. Obwieszczeniem CNIPA nr 640 z 16 lipca nazwa została wpisana na listę produktów z oznaczeniem geograficznym; wnioskodawcą jest powiatowa służba produktów lokalnych (兴山县特产服务中心).
- Nazwa: „Xingshan” (兴山) — nazwa powiatu; „baicha” (白茶) — „biała herbata”, od jasnej barwy wiosennych pędów.
- Znaczenie kulturowe: Xingshan jest nazywany miejscem urodzenia Wang Zhaojun (王昭君), a powiat buduje na tym imieniu swoją markę herbaty. W strategii powiatu, według publikacji z 2025 roku, herbata jasnolistna zajmuje pierwsze miejsce: „elitarna biała herbata, jakościowa zielona, specjalna czerwona” (精品白茶+优质绿茶+特色红茶). Miejsce znalezienia starego drzewa, gmina Gaoqiao, stało się atrakcją turystyczną.
3. Opis botaniczny i surowiec
- Odmiana: Dokument CNIPA z 2025 roku wymienia klonalną odmianę Xingshan Baicha (兴山白茶无性系良种). W doniesieniu z 2015 roku mowa o lokalnej odmianie „białej” herbaty wrażliwej na niską temperaturę (低温敏感性白化茶地方变异良种). Serwis informacyjny o produktach specjalnych podaje inaczej: w 2004 roku we wsi Maliangping na próbę posadzono odmianę Anji Baicha z Zhejiang. Źródła nie wyjaśniają, w jakiej relacji pozostają odmiana lokalna i odmiana z Anji.
- Standard zbioru: Według publikacji z 2025 roku zbiera się pąk z jednym liściem (一叶一心).
- Czas zbioru: Według dokumentu — od 10 marca do 30 kwietnia, partiami, w kilku rundach. W 2025 roku zbiory rozpoczęły się 25 marca.
4. Terroir i cechy uprawy
- Region: Zachód prowincji Hubei, strefa Trzech Przełomów Jangcy. Publikacja z 2025 roku łączy uprawę herbaty w powiecie z mikroklimatem Trzech Przełomów.
- Wysokość uprawy: Według dokumentu — 600–800 m, nasłonecznione stoki o nachyleniu nie większym niż 25°.
- Klimat i gleby: Według dokumentu — średnia roczna temperatura powyżej 15 °C, absolutne minimum nie niższe niż −8 °C, wody gruntowe głębsze niż 1 m, pH gleby 4,5–6,5.
- Sadzenie i pielęgnacja: Według dokumentu — 33–45 tys. krzewów na hektar, nawozy głównie organiczne, 2–3 razy w roku, nie więcej niż trzy zabiegi przeciw szkodnikom rocznie.
- Powierzchnia i produkcja: Doniesienie z 2015 roku — ponad 20 tys. mu herbaty jasnolistnej; serwis informacyjny — 1400 ha i 420 t w 2015 roku; publikacja z 2025 roku — 25 tys. mu spośród 65 tys. mu wszystkich ogrodów herbacianych powiatu.
- Sąsiedztwo: Terytorium Xingshan wchodzi także w strefę czerwonej herbaty Yichang (宜昌宜红). Na tej samej ziemi legalnie funkcjonują dwie nazwy różnych produktów.
5. Technologia produkcji
Dokument CNIPA z 2025 roku opisuje obróbkę jednym zdaniem: długie rozkładanie świeżego liścia, lekkie prażenie i lekkie zwijanie, długa suszenie w niskiej temperaturze w kilku etapach (长摊青，轻炒轻揉，低温长烘，多次烘干). Nie podaje temperatur ani czasu. Objaśnienia etapów poniżej to ogólny schemat herbaty zielonej, a nie opis tej konkretnej herbaty.
- Rozkładanie świeżego liścia (摊青, tānqīng): Według dokumentu — długie. Liść oddaje część wilgoci.
- Utrwalanie przez prażenie (炒, chǎo): Według dokumentu — lekkie. Podgrzewanie zatrzymuje utlenianie.
- Zwijanie (揉, róu): Według dokumentu — lekkie.
- Suszenie (烘干, hōnggān): Według dokumentu — długie, w niskiej temperaturze, w kilku etapach.
6. Cechy organoleptyczne
Dokument CNIPA z 2025 roku i opis marki (2025) różnią się, dlatego podano oba.
- Wygląd suchego liścia: Według dokumentu — równe, całe paski, zielone z połyskiem (条索匀齐、完整，色泽绿润). W opisie marki — szmaragdowe z żółcizną (翠绿间黄).
- Aromat suchego liścia: W znalezionych źródłach brak opisów.
- Aromat naparu: Czysty i długi (清香持久).
- Smak: Świeży, miękki, ze słodyczą (鲜醇、甘爽); w opisie marki — świeży i słodki (鲜爽甘甜).
- Kolor naparu: Według dokumentu — delikatnie zielony, jasny (嫩绿明亮); w opisie marki — gęsi żółty, przejrzysty (鹅黄透亮).
- Dno herbaciane (zaparzony liść): Według dokumentu — całe, z jadeitowym odcieniem (完整、显玉色); w opisie marki — jadeitowo-białe z zielonymi unerwieniami (玉白脉绿).
7. Skład chemiczny
Normy dokumentu CNIPA z 2025 roku:
| Wskaźnik | Norma |
|---|---|
| Związki rozpuszczalne w wodzie | nie mniej niż 35 % |
| Polifenole herbaciane | nie mniej niż 12 % |
| Wolne aminokwasy | nie mniej niż 3,5 % |
Doniesienie z 2015 roku podaje zawartość aminokwasów 6,5 % — ponad dwukrotnie wyższą niż w innych zielonych herbatach — oraz polifenoli dwukrotnie niższą niż w zwykłej zielonej herbacie. Publikacja z 2025 roku mówi już o cztero- lub pięciokrotnym przekroczeniu. Źródła nie podają metody badawczej.
8. Parzenie
Praktyka klasy dla herbaty zielonej.
- Temperatura wody: 80–85 °C.
- Ilość herbaty: 3 g na 150 ml.
- Naczynie: Szklana filiżanka lub biały gaiwan.
- Proces:
- Ogrzać naczynie.
- Wsypać herbatę i nalać wodę po ściance.
- Pierwszy napar — po 40–60 sekundach.
- Pić, pozostawiając część naparu.
- Dolać wody.
- Dwa lub trzy kolejne zalania.
9. Przechowywanie
Praktyka klasy. W szczelnym opakowaniu, w lodówce w temperaturze 0–5 °C, bez światła, wilgoci i zapachów. Herbatę najlepiej wypić w ciągu roku.
10. Cena i podróbki
W znalezionych źródłach brak cen gotowej herbaty. Według publikacji z 2025 roku świeży liść w pierwszym dniu zbiorów skupowano po 100 juanów za jin, a zbieraczom płacono 30 juanów za zebrany jin.
- Jak unikać podróbek:
- Szukać znaku produktu z oznaczeniem geograficznym (prawo do niego potwierdza CNIPA) i sprawdzać, czy surowiec pochodzi z gmin Shuiyuesi i Xiakou lub gminy Gaoqiao.
- Pamiętać, że według dokumentów to herbata zielona, a nie biała pod względem technologii.
11. Ciekawostki
- Trzy z czterech skrajnych punktów strefy oznaczenia leżą w jednej gminie — Shuiyuesi.
- Wschodni skrajny punkt strefy, Maliangping, to zarazem ogród o powierzchni tysiąca mu, który według publikacji z 2025 roku przyjmuje ponad dziesięć tysięcy turystów rocznie.
- Drzewo mateczne, według doniesień, to jedno z dwóch w kraju; drugie rośnie w Anji.
12. Porównanie z innymi herbatami
- Anji Baicha (安吉白茶): Zielona herbata z jasnolistnej odmiany z Zhejiang, najbardziej znana w tym szeregu. Odmianę Xingshan Baicha dokumenty określają jako lokalną (sekcja 3).
- Dengcun Lücha (邓村绿茶): Wysokogórska zielona herbata z tego samego okręgu Yichang, jedno z trzech wcześniejszych herbacianych oznaczeń okręgu.
- Yuan’an Huangcha (远安黄茶): Herbata z tego samego okręgu, żółta pod względem technologii, z etapem więdnięcia na gorąco.
- Yihong Gongfu (宜红工夫): Czerwona herbata z Yichang; w jej strefę wchodzi także Xingshan.
Podsumowując:
Xingshan Baicha to zielona herbata o mylącej nazwie: „białą” czyni ją, według dokumentów, lokalna odmiana, której wiosenne pędy jaśnieją w chłodzie, a nie technologia. Dokument CNIPA z 2025 roku określa odmianę klonalną, wysokość 600–800 m, zbiór od 10 marca do 30 kwietnia, lekkie prażenie i długie suszenie, normy aminokwasów i polifenoli oraz strefę w trzech jednostkach powiatu. Reszta to opisy marki „Zhaojun Baicha”, a liczby dotyczące aminokwasów różnią się między sobą.
Źródła
Oznaczenie geograficzne
Pełna lista — na stronie „Źródła”