Бэйпу Пэнфэн Ча (Běipǔ péngfēng chá, 北埔膨風茶) — «чай-хвалько» з воласці Бэйпу (北埔鄉) павета Сіньчжу на паўночным захадзе Тайваня. Гэта мясцовая назва таго тыпу улуна, які шырэй вядомы як «ўсходняя прыгажуня» (東方美人茶) і «улун з белым ворсам» (白毫烏龍茶): чай з парасткаў, якія ў разгар лета праколвае чайная цыкадка (小綠葉蟬). Назва «北埔膨風茶» — сертыфікацыйны знак паходжання, трымальнікам якога з’яўляецца адміністрацыя воласці, а зонай — сама воласць; гэтым бэйпускі чай і адрозніваецца ад «ўсходняй прыгажуні», якую робяць у некалькіх паветах.
1. Класіфікацыя і Паходжанне
- Тып: Улун (烏龍茶, wūlóngchá); паводле кітайскай Вікіпедыі, сярод часткова ферментаваных улунаў адносіцца да больш моцна ферментаваных.
- Катэгорыя: Тайваньскі улун з ліста, пашкоджанага цыкадкай; сертыфікацыйны знак паходжання (產地證明標章) «北埔膨風茶».
- Паходжанне: Тайвань (臺灣, Táiwān), павет Сіньчжу (新竹縣, Xīnzhú xiàn), воласць Бэйпу (北埔鄉, Běipǔ xiāng).
- Зона знака: Паводле тэксту знака ў пераказе агляду знакаў паходжання тайваньскага чаю ў блогу 荼公子 (2020) — воласць Бэйпу павета Сіньчжу. Уладальнік права — адміністрацыя воласці (北埔鄉公所).
- Іншыя назвы таго самага тыпу: 東方美人茶, 白毫烏龍茶, 椪風茶, 五色茶, 香檳烏龍, 番庄烏龍 — паводле партала ведаў Міністэрства сельскай гаспадаркі Тайваня.
2. Гісторыя і Культурнае Значэнне
- Назва. Паводле кітайскай Вікіпедыі, «膨風» на тайваньскай хакка (pong fung) значыць «хваліцца, пыліць вочы»; чайная кампанія 京盛宇 называе гэтае слова тайваньскім міньнаньскім. У вядомых версіях землякі не паверылі апавяданню пра небывалую цану чаю і палічылі гэта хвальбой; даты і героі ў крыніцах разыходзяцца.
- Версіі паходжання:
- Мясцовая версія. Паводле сайта валаснога лічбавага цэнтра, пачатак пакладзены ў 1886 годзе (12-ы год Гуансюя): стомлены майстар ператрымаў ферментацыю. У 1931 годзе генерал-губернатар Ісідзука Эйдза (石塚英藏) зладзіў у Бэйпу конкурс і скупіў чай па цане, якую параўноўваюць з дваццаццю месячнымі акладамі; землякі палічылі гэта хвальбой, пакуль гісторыя не трапіла ў газеты.
- Версія чайнай кампаніі 京盛宇 са спасылкай на запісы фатографа Дэн Наньгуана (鄧南光): у 1932 годзе майстар Цзян Жуйчан (姜瑞昌) зрабіў чай з ліста, пакусанага цыкадкай, і пасля выставы ў Тайбэі генерал-губернатарства выкупіла ўсю партыю па высокай цане.
- Версія кітайскай Вікіпедыі. Чаявод аднёс сапсаваны шкоднікам ураджай у горад, і замежная гандлёвая фірма (洋行) скупіла яго цалкам; дома яго апавяданне палічылі «膨風».
- Экспартная назва. Паводле кітайскай Вікіпедыі, неапрацаваны чай везлі на склады тайбэйскага раёна Дадаачэн (大稻埕) і ў установах «番莊館» прасмажвалі і перабіралі перад экспартам — адсюль старая назва «番庄烏龍».
- «Усходняя прыгажуня». Паводле аднаго падання, назву дала каралева Вікторыя, паводле другога — Елізавета II пасля срэбра на выставе ў Англіі каля 1960 года. Дакументаў няма, гэта паданні.
- Конкурсы. Паводле кітайскай Вікіпедыі, урад павета Сіньчжу штогод у чэрвені–ліпені праводзіць у Бэйпу або суседняй воласці Эмэй ацэнку «東方美人茶（膨風茶）優良茶», а ў лістападзе–снежні — зімовую ацэнку; адзначаны чай фасуюць па класах. Спісы летняй ацэнкі публікуе фермерская асацыяцыя Бэйпу — спіс 2026 года выйшаў у ліпені.
- 2010. Паводле зводнай табліцы знакаў паходжання Бюро інтэлектуальнай уласнасці Тайваня, назва «北埔膨風茶» ахоўваецца як сертыфікацыйны знак валасной адміністрацыі з 1 снежня 2010 года; тэрмін аховы — да 30 лістапада 2030 года.
3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна
- Сорт: Паводле кітайскай Вікіпедыі, у Тааюані, Сіньчжу і Мяолі галоўны сорт — Цінсінь Дамаа (青心大冇, qīngxīn dàmǎo), у Пінліне, Шыдзіне і Лугу — Цінсінь Улун (青心烏龍, qīngxīn wūlóng). Патрабаванняў знака да сорту ў знойдзеных крыніцах няма.
- Сыравіна: Паводле звестак сельскагаспадарчага ведамства ў пераказе прэсы, аснова — парасткі «адна пупышка і два лісты» (一心二葉), пашкоджаныя цыкадкай: пупышка буйная, з багатым белым ворсам, ліст мяккі.
- Цыкадка: Чайная зялёная цыкадка (小綠葉蟬) смокча сок маладых парасткаў; таму, паводле кітайскай Вікіпедыі, у такім садзе нельга ўжываць інсектыцыды.
- Час збору: Улетку, у чэрвені–ліпені, у перыядзе паміж сезонамі Манчжун (芒種) і Дашу (大暑) — прыкладна за дзесяць дзён да і пасля свята Дуаньу (паводле кітайскай Вікіпедыі).
4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання
- Рэльеф і глебы. Паводле тэксту знака, рэльеф воласці — горы і пагоркі, у цэнтры ляжыць больш роўная катлавіна; глебы ўрадлівыя, вады для паліву шмат. Схілы і пагоркі, як сказана там жа, прыкрываюць воласць ад забруджанага паветра гарадоў.
- Клімат. Цёплы, вільготны, туманны (паводле тэксту знака).
- Горы і рэкі. Паводле апісання Савета па справах хакка, воласць прыкрыта вяршынямі 五指山 і 鵝公髻山, праз яе цячэ рака 大坪溪.
- Агратэхніка. Крама, якая прадае чай фермерскай асацыяцыі Бэйпу, піша, што кусты вырошчваюць без пестыцыдаў і хімічных угнаенняў, а ліст збіраюць уручную. Вышынь садоў у знойдзеных крыніцах няма.
5. Тэхналогія Вытворчасці
Асаблівасці, якія называе партал ведаў Міністэрства сельскай гаспадаркі Тайваня для «ўсходняй прыгажуні»: моцнае завяльванне (重萎凋) і моцнае перамешванне ліста (重攪拌); пасля фіксацыі ліст на час хаваюць вільготнай тканінай, каб ён зноў стаў падатлівым (悶置回潤), і толькі потым скручваюць. Паводле паведамлення ведамства ў пераказе прэсы, укус цыкадкі разам з гэтымі прыёмамі дае асаблівы водар і ноту сьпелых фруктаў.
Ступень ферментацыі крыніцы называюць па-рознаму. Паводле кітайскай Вікіпедыі, Станцыя па паляпшэнні чаю публікавала для «ўсходняй прыгажуні» 60 %, а чаяводы Сіньчжу і Мяолі даводзяць яе да 75–85 %. Чайная кампанія 京盛宇 піша пра 60–80 %. Крама з чаем фермерскай асацыяцыі Бэйпу называе ферментацыю моцнай (重度發酵). Тэхналагічных патрабаванняў знака ў знойдзеных крыніцах няма.
Агульная схема класа, а не апісанне гэтага чаю: завяльванне (萎凋, wěidiāo) → перамешванне (攪拌, jiǎobàn) → фіксацыя (殺菁, shāqīng) → скручванне (揉捻, róuniǎn) → сушка (乾燥, gānzào).
6. Арганалептычныя Характарыстыкі
- Вонкавы выгляд сухога ліста: Паводле апісання Міністэрства сельскай гаспадаркі — стракаты, белы, зялёны, жоўты, чырвоны і буры ўперамешку, «як кветка»; у высокіх гатункаў шмат белага ворсу. З гэтай стракатасцю звязваюць назву «五色茶» — «пяціколерны чай».
- Водар сухога ліста: Асобнага апісання ў знойдзеных крыніцах няма.
- Водар настою: Прыродны мядовы або водар сьпелых фруктаў (паводле сельскагаспадарчага ведамства); крама з чаем фермерскай асацыяцыі Бэйпу піша пра ноты сьпелых фруктаў і мёду.
- Смак: Акруглы, мяккі, насычаны (圓柔醇厚).
- Колер настою: Аранжава-чырвоны — паводле сельскагаспадарчага ведамства; крама з чаем фермерскай асацыяцыі Бэйпу піша пра яркі бурштынавы настой. Паводле кітайскай Вікіпедыі, колер залежыць ад прасмажвання, і па ім адным тып чаю не вызначыць.
- Чайнае дно (завараны ліст): Апісанняў у знойдзеных крыніцах няма.
7. Хімічны Склад
Фізіка-хімічных звестак менавіта пра бэйпускі чай у знойдзеных крыніцах няма. Кітайская Вікіпедыя піша пра тып у цэлым: пры моцнай ферментацыі прыкладна палова катэхінаў і больш часткова акісляецца, таму ў чаю няма травяністага паху сырога ліста, горычы і даўкасці.
8. Заварванне
Практыка класа, у фармулёўцы кітайскай Вікіпедыі для «ўсходняй прыгажуні».
- Посуд: Хутка награваецца і хутка астывае, лепш фарфоравы чайнік.
- Тэмпература вады: 80–95 °C, не вышэй.
- Халоднае заварванне: 10 г на 600 мл вады пакаёвай тэмпературы, 8–12 гадзін у халадзільніку.
- Гістарычны спосаб: кропля брэндзі ў настоі — адсюль «香檳烏龍», «шампанскі ўлун».
Часу настойвання ў знойдзеных крыніцах няма.
9. Захоўванне
Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у сухім і прахалодным месцы, без святла і пабочных пахаў.
10. Кошт і Падробкі
Крама ў Бэйпу, якая гандлюе чаем валасной фермерскай асацыяцыі, паказвае для «嚴選膨風茶» цану 900 новых тайваньскіх долараў за 150 г (4 ляны); гэта цана аднаго прадаўца на момант праверкі, а не рынкавы арыенцір.
- Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць на ўпакоўцы знак паходжання воласці Бэйпу: назва «北埔膨風茶» ахоўваецца менавіта як знак месца, а не тыпу.
- «東方美人» і «白毫烏龍» — назвы тыпу, а не месца: такі чай робяць і ў Тааюані, Мяолі, Пінліне, Шыдзіне і Лугу.
11. Цікавыя Факты
- Суседнія воласці аднаго павета трымаюць на адзін тып чаю два розныя знакі: «北埔膨風茶» і «峨眉東方美人茶».
- У Мяолі захоўваецца старая экспартная назва «番庄烏龍», у Шыдзіне чай прадаюць як «石碇美人茶» або «文山椪風茶».
12. Параўнанне з іншымі чаямі з ліста, пашкоджанага цыкадкай
- Дунфан Мэй Жэнь (東方美人): Той самы тып без прывязкі да месца; Бэйпу Пэнфэн Ча — яго валасная разнавіднасць са сваім знакам.
- Эмэй Дунфан Мэйжэнь Ча (峨眉東方美人茶): Той самы тып з суседняй воласці Эмэй, свой знак паходжання.
- Дацянь Мэй Жэнь Ча (大田美人茶): Мацерыковая, фуцзяньская версія «ўсходняй прыгажуні».
- Гуй Фэй Улун (貴妃烏龍): Тайваньскі ўлун, мядовую ноту якога таксама звязваюць з укусам цыкадкі.
У заключэнне:
Бэйпу Пэнфэн Ча — летні тайваньскі ўлун з ліста, пакусанага цыкадкай, са стракатым сухім лістом, мядовым водарам і настоем ад бурштынавага да аранжава-чырвонага. Ад «ўсходняй прыгажуні» наогул яго адрознівае месца: воласць Бэйпу замацавала за сабой старую мясцовую назву сертыфікацыйным знакам. Даты легенды пра «чай-хвалько» разыходзяцца, таму тут яны пададзены як версіі.
Крыніцы
Геаграфічнае ўказанне
Поўны спіс — на старонцы «Крыніцы»