Yāntái chá

Яньтай Ча (Yāntái chá, 烟台茶) — парасонавае найменне чаю гарадской акругі Яньтай (烟台市) на Шаньдунскім паўвостраве, правінцыя Шаньдун. Імя — чысты тапонім і радавое «ча», без указання класа: яно пакрывае чай усёй акругі, ад паўднёвых раёнаў да астраўнога павета Чандаа. Патрабаванні да прадукту адрозніваюць тры формы — плоскі, завіты і ігольчаты чай; па вонкавым выглядзе ўсе тры зялёныя, але клас у дакуменце не названы. Зона ляжыць паміж 36°16′ і 38°23′ паўночнай шыраты — гэта адзін з самых паўночных чайных раёнаў Кітая. Імя зарэгістравана як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне ў 2021 годзе, а ў 2025 годзе прызнана прадуктам з геаграфічным указаннем.

1. Класіфікацыя і Паходжанне

• Тып: Клас у патрабаваннях да прадукту не названы. Тры апісаныя формы — плоскі (扁形茶), завіты (卷曲形茶) і ігольчаты (针形茶) чай — ізумрудныя, шэра-зялёныя або зялёныя, з зялёным настоем, гэта значыць па вонкавым выглядзе гэта зялёны чай (绿茶, lǜchá). Раздзела пра тэхналогію, які б пацвердзіў клас, у дакуменце няма.
• Катэгорыя: Акруговы парасон; паўночны чай Кітая, які вырас з праграмы «Паўднёвы чай — на поўнач» (南茶北引, nán chá běi yǐn).
• Паходжанне: Кітай, правінцыя Шаньдун (山东, Shāndōng), гарадская акруга Яньтай (烟台, Yāntái).
• Зона аховы: Пятнаццаць раёнаў, гарадскіх паветаў і асаблівых тэрыторый акругі: раёны Чжыфу (芝罘), Лайшань (莱山), Фушань (福山), Мупін (牟平) і Пэнлай (蓬莱), зона эканамічнага развіцця, зона высокіх тэхналогій, гарады Лункоу (龙口), Лайчжоу (莱州), Чжааюань (招远), Цыся (栖霞), Лаян (莱阳) і Хайян (海阳), павет Чандаа (长岛) і прыродны запаведнік Куньюйшань (昆嵛山). У іх 154 воласці, пасёлкі і вулічныя камітэты.
• Геаграфічныя каардынаты: 119°34′–121°57′ у. д. і 36°16′–38°23′ пн. ш.

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне

• Гісторыя:
  • Паданне пра стары чай. Мясцовыя апісанні вядуць гісторыю чаю ў Яньтаі з канца Паўднёвай Сун — пачатку Юань. Дакументаў, якія б гэта пацвярджалі, у знойдзеных крыніцах няма.
  • 1966. Па «Летапісе лясной гаспадаркі Яньтая» (烟台林业志) у пераказе мясцовых апісанняў, перанос чаю на поўнач пачаўся ў 1966 годзе; насенне везлі з Аньхоя і Чжэцзяна.
  • 1978. Пік выпрацоўкі тых гадоў — 132 450 кг. Іншыя мясцовыя публікацыі, спасылаючыся на той жа летапіс, даюць іншае: удалую пробную пасадку ў маі 1963 года і пік у 1977 годзе — 187 750 кг. Разыходжанне я не вырашыў.
  • 1985. Чайных садоў засталося каля 600 му — пачынанне амаль згасла.
  • 2004. Пачалося шырокае адраджэнне зялёнага чаю; галоўныя раёны — Хайян, Лаян, Пэнлай, Мупін і Лайчжоу. Па мясцовых дадзеных, на Хайян прыпадае каля 80 % плошчы.
  • 2021. Міністэрства сельскай гаспадаркі ўнесла Яньтай Ча ў першы спіс сельскагаспадарчых геаграфічных указанняў 2021 года (нумар AGI03358).
  • 2025. Дзяржаўнае ўпраўленне інтэлектуальнай уласнасці абвяшчэннем № 646 прызнала Яньтай Ча прадуктам з геаграфічным указаннем. Заяўнік — Чайнае таварыства горада Яньтай (烟台市茶叶学会).
• Назва: «Яньтай» (烟台) — імя горада, літаральна «дымавая вежа»; «ча» (茶) — чай.
• Культурнае значэнне: Чай тут малады і трымаецца на вобразе паўночнага марскога чаю. Патрабаванні да прадукту замацоўваюць формулу вонкавага выгляду — «чорна-нефрытавая зеляніна, настой колеру просянага адвару, бобовы водар» (墨玉绿、小米汤、豆子香).

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна

• Сарты / Культывары: У патрабаваннях да прадукту сорт названы проста «яньтайскі чай». Мясцовая прэса піша пра першы сорт, выведзены ў Яньтаі, — Бэйча 1 (北茶1号, Běichá 1): па яе апісанні, ён атрыманы з Фудзін дабай і папуляцыі Лунцзін, унесены ў дзяржаўны рэестр сартоў у 2019 годзе і пераносіць мароз да −18 °C. Апошняе — словы мясцовых апісанняў; выпрабаванняў я не бачыў.
• Збор: Толькі ручны (人工采摘). Тэрмінаў у патрабаваннях няма.
• Стандарт збору: У патрабаваннях не прыведзены.
• Патрабаванні да сыравіны: Паходжанне з зоны аховы. Патрабаванні задаюць і догляд: арганічнае ўгнаенне, 1 т на му, перад высадкай саджанцаў (у дакуменце стаіць «移摘», па сэнсе — перасадка); спецыяльнае ўгнаенне для чаю, 1,5 т на му, на зіму; толькі кропельным паліў, 10–15 разоў за сезон; фармавальная абрэзка пасля пасадкі і штогадовая падрэзка па форме куста; апрацоўка вапнава-сярчаным адварам.

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання

• Рэгіён: Поўнач Шаньдунскага паўвострава, марское ўзбярэжжа; зона цягнецца больш чым на два градусы шыраты — ад Хайяна на поўдні да астравоў Чандаа на поўначы.
• Клімат: Мясцовыя апісанні называюць яго марскім — з цёплай зімой і прахалодным летам па мерках поўначы — і падкрэсліваюць вялікую розніцу дзённых і начных тэмператур. Дакладных кліматычных дадзеных у знойдзеных крыніцах няма.
• Вышыня вырошчвання: У патрабаваннях не ўказана.
• Глебы: pH ад 5,6 да 7,5, арганічнага рэчыва ў сярэднім 1,26 %, падглеба добра дрэнаваная. Патрабаванні пералічваюць у глебах фосфар, калій, кальцый, магній, жалеза, цынк і селен, без колькасцяў.

5. Тэхналогія Вытворчасці

Раздзела пра тэхналогію ў патрабаваннях да прадукту няма — толькі вонкавы выгляд трох формаў. Мясцовая прэса апісвае ручную абсмажку пры 180–200 °C, якая доўжыцца больш за сорак хвілін, і выхад каля двух лянаў сухога чаю з цзіня свежага ліста; да якой формы гэта адносіцца, не ўдакладнена.

Для зялёнага чаю, якім выглядаюць усе тры формы, агульная схема класа такая: завяльванне (摊放, tānfàng), фіксацыя (杀青, shāqīng), фармаванне — прыцісканнем у катле для плоскага чаю, скручваннем для завітага, выраўноўваннем для ігольчатага, — і сушка (干燥, gānzào). Гэта агульная схема класа, а не апісанне тэхналогіі Яньтай Ча.

6. Арганалептычныя Характарыстыкі

Агульная формула патрабаванняў: ліст тоўсты, водар высокі, смак насычаны, чай вытрымлівае шмат заліванняў (叶片厚、香气高、滋味浓、耐冲泡).

• Знешні выгляд сухога ліста:
  • Плоскі чай — плоскі і прамы, гладкі і свежы, ізумрудны (扁平挺直、光滑鲜润、色泽翠绿).
  • Завіты — тонкая або шчыльная скрутка, роўная і моцная, шэра-зялёная з налётам (灰绿起霜).
  • Ігольчаты — шчыльны, тонкі, круглы, прамы, зялёны, з белым пушком.
• Водар сухога ліста: Апісанняў у знойдзеных крыніцах няма.
• Водар настою: У плоскага — насычаны, доўгі і ўстойлівы (浓郁悠长); у завітага — чысты, высокі і ўстойлівы (清高而持久); у ігольчатага — чысты і высокі (清高). Агульная формула называе бобовы водар.
• Смак: У плоскага — мяккі і поўны (醇厚); у завітага — насычаны, са салодкім вяртаннем (浓醇而回甘); у ігольчатага — мяккі і гарманічны (醇和).
• Колер настою: У плоскага — ізумрудны і яркі (碧绿明亮); у ігольчатага — празрысты, светла-зялёны (清澈、绿亮); для завітага асобна не ўказаны.
• Чайнае дно (завараны ліст): У плоскага — роўнае, лісты раскрываюцца цэлымі парасткамі (匀齐成朵); у завітага — далікатна-зялёнае і шчыльнае (嫩绿而厚实); у ігольчатага — мясістае, далікатнае і роўнае (肥嫩、匀齐).

7. Хімічны Склад

Фізіка-хімічныя патрабаванні да прадукту:

Паказчык	Патрабаванне
Вільгаць	не больш за 6 г/100 г
Агульная попел	не больш за 7 г/100 г
Экстрактыўныя рэчывы	не менш за 37 %
Крошка і пыл	не больш за 0,5 %
Чайныя поліфенолы	не менш за 14 %
Свабодныя амінакіслоты (на сухую масу)	не менш за 4 %
Кафеін	не менш за 2 мг/кг (так у дакуменце)

Гэта парогі допуску, а не вымераны склад. Парог па кафеіне запісаны ў міліграмах на кілаграм — для чаю гэта незвычайна малая велічыня, і адзінка, магчыма, пазначана з памылкай; я прывожу яе як ёсць. Мясцовыя апісанні сцвярджаюць, што амінакіслот і экстрактыўных рэчываў у яньтайскім чаі больш, чым у паўднёвых чаях, але параўнальных дадзеных з методыкай я не бачыў.

8. Заварванне

Практыка класа для зялёнага чаю: па вонкавым выглядзе ўсе тры формы зялёныя.

• Тэмпература вады: 80–85 °C; для шчыльнага завітага чаю — да 90 °C.
• Колькасць чаю: 3 г на 150 мл.
• Посуд: Шкляная шклянка для плоскага і ігольчатага чаю, белы гайвань для завітага.
• Працэс:
  1. Прагрэць посуд.
  2. Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
  3. Першы настой — 40–60 секунд.
  4. Піць, пакідаючы частку настою.
  5. Даліць ваду.
  6. Тры-чатыры паўторныя заліванні: патрабаванні падкрэсліваюць, што чай вытрымлівае шмат заліванняў.

9. Захоўванне

Практыка класа для зялёнага чаю. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пабочных пахаў. Лепш выпіць на працягу года.

10. Цана і Падробкі

Дадзеных пра цэны ў знойдзеных крыніцах няма.

• Як пазбегнуць падробак:
  • Шукаць знак геаграфічнага ўказання; парасонавае імя не называе формы, таму глядзець, якая форма ў пачку.
  • Правяраць, што вытворца знаходзіцца ў адной з пятнаццаці адзінак акругі Яньтай.
  • Звяраць вонкавы выгляд з патрабаваннямі: плоскі — ізумрудны і гладкі, завіты — шэра-зялёны з налётам, ігольчаты — прамы, з белым пушком.

11. Цікавыя Факты

• Паўночная мяжа зоны — 38°23′ пн. ш., астравы павета Чандаа.
• У зону аховы ўключаны прыродны запаведнік Куньюйшань.
• Чай у Яньтаі пачыналі двойчы: перанос 1966 года згас да 1985-га, да 600 му, і адраджэнне прыйшлося пачынаць у 2004 годзе.
• Адно парасонавае імя пакрывае тры формы ліста — плоскую, завітую і ігольчатую.

12. Параўнанне з іншымі чаямі Шаньдуна

• Яньтай Люй Ча (烟台绿茶): Зялёны чай той жа акругі з асобнай, больш вузкай рэгістрацыяй; у нас пра яго ёсць артыкул. Там формула вонкавага выгляду гучыць інакш — «чорна-нефрытавая зеляніна, водар смажанага бобу, бурштынавы настой». Яньтай Ча — парасон над чаем акругі ў цэлым, і атаясамліваць два імёны нельга.
• Лаошань Люй Ча (崂山绿茶): Зялёны чай гары Лаошань пад Цындаа, паўднёвей па паўвостраве.
• Жычжаа Люй Ча (日照绿茶): Зялёны чай прыморскага Жычжаа на поўдні Шаньдуна.

У заключэнне:

Яньтай Ча — акруговае імя паўночнага марскога чаю: пятнаццаць адзінак акругі, ад Хайяна да астравоў Чандаа, тры формы ліста і адна агульная формула — тоўсты ліст, высокі водар, насычаны смак. Клас у знойдзеным апісанні не названы, хоць па вонкавым выглядзе ўсе формы зялёныя. Гісторыя кароткая і няроўная: перанос 1966 года, згасанне да 1985-га, адраджэнне з 2004-га, знак 2021 года і прызнанне 2025-га.