Huǒtián Dàmàoshān chá

Хотянь Дамаошань Ча (Huǒtián Dàmàoshān chá, 火田大茂山茶) — Фуцзянь провинциясының оңтүстігіндегі Чжанчжоу қалалық округінің Юньсяо уезінің (云霄县) Хотянь кентінің (火田镇) Дамаошань тауының (大茂山) шайы. Бұл атаудың басты ерекшелігі — таудың тереңіндегі жабайы ежелгі шай орманы: жергілікті баспасөзге сүйенсек, онда жасы 300 жылдан асқан жүздеген ағаш өседі. Аңыз бойынша бұл жердегі шайдың табылуы Тан дәуірінің қолбасшысы Чэнь Чжэнмен және 669 жылмен байланыстырылады, содан халықтық атауы — «генерал Чэнь шайы». 2016 жылдың соңынан бастап бұл атау географиялық сертификаттау белгісімен қорғалады, 2024 жылы оған топтық стандарт қабылданды. Шайдың сыныбын белгі де, табылған сипаттамалар да атамайды, сондықтан мақала санаттар бөлімінде тұр.

1. Жіктелуі және шығу тегі

Түрі: Анықталмаған. Белгі «шай» тауарына сыныбы көрсетілмей тіркелген; сынып аталуы мүмкін 2024 жылғы стандарт мәтінін мен көрген жоқпын. Жергілікті сипаттама — «инелік басы» пішінді жапырақ, алтын түсті тұнба, орхидея хош иісі — оңтүстік Фуцзянь улунының келбетіне ұқсайды, ал сол таудың атымен аталатын марка тегуаньинь үшін марапат алған. Бұлар жанама белгілер, құжат емес.
Санаты: Географиялық сертификаттау белгісі (2016) және топтық стандарты (2024) бар шай.
Шығу тегі: Қытай, Фуцзянь провинциясы (福建, Fújiàn), Чжанчжоу қалалық округі (漳州, Zhāngzhōu), Юньсяо уезі (云霄, Yúnxiāo), Хотянь кенті, Дамаошань тауы. Таудың шай ауылы — Байши (白石村).
Қорғау аймағы: Провинциялық белгілер тізімі Юньсяо уезін белгі иесінің әкімшілік тиесілігі ретінде атайды; аймақтың заңды шекарасын мен тексерген жоқпын. Нақты шекараларды 2024 жылғы стандарт белгілеуі ықтимал, бірақ оның мәтінін мен көрген жоқпын.
Қорғау режимі: Қытайдың Зияткерлік меншік мемлекеттік басқармасының (CNIPA) № 15262179 географиялық сертификаттау белгісі; белгінің нақты атауы — «火田大茂山茶 HUOTIAN DAMAOSHAN TEA», тауары — шай. 2026 жылғы 30 маусымдағы провинциялық тізімде тіркеу қолданыстағы деп көрсетілген.
Географиялық координаттары: Юньсяо уезі — шамамен 24° с. е. және 117,3° ш. б.

2. Тарихы және мәдени маңызы

Тарихы:
- 669 жыл — генерал Чэнь туралы аңыз. Аңыз бойынша, Тан әулетінің Цзунчжан дәуірінің екінші жылы оңтүстікке жарлықпен бет алған қолбасшы Чэнь Чжэн (陈政) Дамаошань ормандарынан жабайы шай тапқан. Жапырақтарды жинап, кептіріп, қайнатып, жауынгерлер жорықта осы тұнбаны ішкен. Содан халықтық атауы — «генерал Чэнь шайы» (陈将军茶). Эпизодты растайтын құжат табылған дереккөздерде жоқ.
- 2016 жылдың соңы. Хотянь кенті «火田大茂山茶» географиялық сертификаттау белгісін алды. Сол жергілікті жарияланым бойынша, ежелгі шай бағы және онымен байланысты шай мәдениеті сол кезде «жалпымемлекеттік ауылшаруашылық мәдени мұра тізіміне» (全国农业文化遗产名录) енді. Жарияланған «Қытайдың маңызды ауылшаруашылық мұрасы» (中国重要农业文化遗产) тізімдерінің партияларында Фуцзянь нысандарының арасында оны таппадым; қай тізім туралы сөз болғанын анықтай алмадым.
- Тіркеуден кейін. Жергілікті баспасөзге сүйенсек, уезд басшылығы Байшиге саланы зерттеуге келген, ал уездік шай қауымдастығы өндірісті дәстүрлі мәнерден тыс шығарып, оны елдің басқа шай аудандарының тәсілдерімен ұштастыру үшін мамандарды әкелген.
- 2024. 6 қарашада T/YXDBCX 0019-2024 «Географиялық нұсқауы бар өнім. Хотянь Дамаошань Ча» топтық стандарты жарияланып, күшіне енді. Ол шығу орнын, талаптарды, бақылау ережелерін және таңбалауды белгілейді. Әзірлеушілер — уездік географиялық нұсқаулар саласының қауымдастығы, уездік тамақ өнімдерін жедел бақылау орталығы, бірнеше жергілікті шай компаниялары және отбасылық ферма. Стандарт бұрынғы Мемлекеттік өнеркәсіп және сауда басқармасы мақұлдаған белгі өніміне тікелей қатысты.
Атауы: «Хотянь» (火田) — кенттің аты, сөзбе-сөз «отты алқап»; «Дамаошань» (大茂山) — таудың аты, мұндағы 茂 «ну, қалың» дегенді білдіреді.
Мәдени маңызы: Жергілікті баспасөзге сүйенсек, Байшиде өндіріс пен қайта өңдеуден тасымалдау мен сатуға дейінгі тізбек қалыптасқан, фирмалық дүкендер мен шай үйлері бар, ал ауыл шайды туризммен ұштастырады.

3. Ботаникалық сипаттама және шикізат

Сорт / культивар: Табылған дереккөздерде аталмаған.
Жабайы ағаштар: Жергілікті баспасөз Дамаошаньды шай өсімдігінің генетикалық ресурстарының құнды қоймасы (种质资源库) деп атайды: орманда жасы 300 жылдан асқан жүздеген жабайы ағаш өседі. Орман ауданы қайталауларда мен растай алмаған бірліктермен берілген, сондықтан оны келтірмеймін.
Бақ бұталары: Орманнан бөлек, ауыл маңында кәдімгі бақтар бар: қыста онда бұталарды қоректендіріп, төбесін кесіп, тәжді аласартады.
Шикізат: Белгінің шайы жабайы ағаштардан, бақ бұталарынан немесе екеуінен де жасалатынын табылған дереккөздер нақтыламайды.
Стандарт және жинау уақыты: Табылған дереккөздерде деректер жоқ.

4. Терруар және өсіру ерекшеліктері

Аймақ: Оңтүстік Фуцзянь таулары, Чжанчжоу округі.
Биіктігі: Жергілікті жарияланымда Байшидің биіктігі 1075,5 м Дамаошань тауында орналасқаны және бұл уездегі ең биік таулы ауыл екені айтылады. Бақтар мен орманның биіктігі табылған дереккөздерде жоқ.
Климаты: Тау, сипаттамаға сәйкес, жыл бойы бұлт пен тұман ішінде. Басқа климаттық деректер табылған дереккөздерде жоқ.
Топырағы: Табылған дереккөздерде деректер жоқ.
Орманы: Жабайы шай орманы таудың тереңінде жатыр. Жергілікті баспасөз оны Фуцзяньдегі ең ірі жабайы шай ағаштары қауымдастығы деп атайды; бұл салыстыруды тексере алмадым.

5. Өндіріс технологиясы

Белгі шайының технологиясы табылған дереккөздерде сипатталмаған, ал 2024 жылғы стандарттың мәтінін мен көрген жоқпын. Сынып анықталмағандықтан, қандай да бір сыныптың жалпы схемасын мұнда келтірмеймін: ол болжамды сипаттама ретінде көрсетер еді.

6. Органолептикалық сипаттамалары

Төмендегі сипаттама «Дамаошань шайы» туралы жергілікті жарияланымнан алынды; стандарт мәтінімен салыстырған жоқпын.

Құрғақ жапырақтың сыртқы түрі: «Инелік басы» пішінінде — бұл бейнемен Қытайда әдетте оңтүстік Фуцзянь улундарының тығыз оралған жапырағын сипаттайды.
Құрғақ жапырақтың хош иісі: Табылған дереккөздерде сипаттамалар жоқ.
Тұнбаның хош иісі: Орхидеялық (有兰花味).
Дәмі: «Суы жұмсақ, тегіс әрі нәзік» (水软滑嫩); алдымен ащы, кейін тәтті (先苦后甘); хош иісі ауызда ұзақ сақталады (颊齿留香，经久不散). Көп құйылымға шыдайды (耐冲泡).
Тұнбаның түсі: Алтын түсті (汤色金黄).
Шай түбі (қайнатылған жапырақ): Табылған дереккөздерде сипаттамалар жоқ.

«Генерал Чэнь шайының» саудалық сипаттамасы «жартастық жаңғырықты» (岩韵), тәтті жұмсақтықты және таза хош иісті қосады. Бұл бір өнімнің жарнамасы, белгінің сипаттамасы емес.

7. Химиялық құрамы

Табылған дереккөздерде физика-химиялық деректер жоқ.

8. Пайдалы қасиеттері

Дәл осы шайдың әсері туралы тексерілген деректер жоқ. «Генерал Чэнь шайының» тұнбасы жауынгерлерге жорықта көмектескені туралы әңгіме — аңыз, шайдың әсері туралы мәлімет емес.

9. Қайнату

Сыныптың тәжірибесі. Шайдың сыныбы анықталмаған; төменде сипаттамаға ұқсайтын тығыз оралған оңтүстік Фуцзянь улунының әдеттегі параметрлері берілген.

Судың температурасы: 95–100 °C.
Шайдың мөлшері: 110 мл-ге 6–8 г.
Ыдыс: Гайвань немесе кішкене саз шәйнек.
Процесс:
1. Ыдысты жылытып, шайды қысқа құйылыммен шайып тастау.
2. Бірінші тұнба — 20–30 секунд, әр келесісі — 5–10 секунд ұзағырақ.
3. Сипаттама тұрақтылықты уәде етеді, сондықтан құйылымдар көп болуы мүмкін.

10. Сақтау

Сыныптың тәжірибесі. Герметикалық қаптамада, салқын қараңғы жерде, ылғалсыз және бөгде иіссіз. Егер шай ашық хош иісті улун болып шықса, оны суықта ұстап, бір жыл ішінде ішкен дұрыс.

11. Бағасы және жалған өнімдер

Табылған дереккөздерде бағалар туралы деректер жоқ.

Жалған өнімдерден қалай аулақ болуға болады:
- Қаптамадан «火田大茂山茶» географиялық нұсқау белгісін іздеу.
- Өндірушінің Юньсяо уезінен екенін тексеру.
- Таудың атымен аталатын сауда маркаларының белгімен бірдей емес екенін есте сақтау.

12. Қызықты фактілер

Дамаошань орманында жасы 300 жылдан асқан жүздеген жабайы шай ағашы өседі.
Бас шай ауылы Байши, жергілікті баспасөзге сүйенсек, Юньсяо уезіндегі ең биік таулы ауыл.
Уезд географиялық белгілері туралы жергілікті топтама Дамаошань шайы туралы өлеңдерді қамтиды — «мыңжылдық ағаштар» және таудың «тандық желі» туралы.
Таудың атымен аталатын марка VII Қытай халықаралық шай көрмесінде тегуаньинь үшін алтын медаль алды; бұл марканың марапаты, белгінің емес.

13. Чжанчжоу округінің көрші шайларымен салыстыру

Пинхэ Бай Я Ци Лань (平和白芽奇兰): Көрші Пинхэ уезінің улуны; Дамаошань атауының артында ең алдымен жабайы орман тұр, ал сыныбы құжатпен анықталмаған.
Чжаоань Ба Сянь (诏安八仙): Көрші Чжаоань уезінің XX ғасыр сортынан жасалған улуны; Дамаошань ескі жабайы ағаштарға сүйенеді.
Чжанчжоу Сэ Чжун (漳州色种): Округтің аралас улуны; корпус мақаласына сәйкес, оның өндіріс аймағы он бір уез бен ауданды қамтиды, ал Дамаошань атауы бір таумен байланысты.

Қорытынды:

Хотянь Дамаошань Ча — жабайы шай орманы, жасы үш ғасырдан асқан жүздеген ағашы және генерал Чэнь туралы аңызы бар таудың атауы. Шайдың өзі туралы құжаттар аз: 2016 жылдан бергі белгі, 2024 жылғы топтық стандарт және жергілікті сипаттама — «инелік басы», алтын түсті тұнба, орхидея хош иісі, тәттілікке ауысатын ащылық. Сыныбы құжат бойынша анықталмаған, және бұл стандарт мәтіні жауап беруі тиіс басты сұрақ.

Дереккөздер

Стандарттар

T/YXDBCX 0019-2024

Толық тізім — «Дереккөздер» бетінде