Jiàn'ōu shuǐxiān chá

Цзяньоу Шуйсянь Ча (Jiàn’ōu shuǐxiān chá, 建瓯水仙茶) — улун з сорту шуйсянь гарадскога павета Цзяньоу (建瓯市) акругі Наньпін на поўначы правінцыі Фуцзянь. Паўночнафуцзяньскі шуйсянь дзеляць на тры галіны — уішаньскую, цзяньянскую і цзяньоускую, — а цзяньоускую, у сваю чаргу, на Бэйюань, Наньлу і Гаошань. З 2019 года імя ахоўваецца геаграфічным сертыфікацыйным знакам, запісаным на тавар «水仙茶». Даведнік апісвае яго як паўферментаваны чай з буйным зеленавата-бурым масляністым лістом, архідэйным водарам і празрыстым аранжава-жоўтым настоем. Цзяньоу — буйны пастаўшчык сыравіны для ўлуна, і, па словах мясцовага кіраўніцтва, яго гатовы чай каштуе прыкметна танней за ўішаньскі.

1. Класіфікацыя і Паходжанне

Тып: Улун (乌龙茶, wūlóngchá). Тавар знака запісаны як «水仙茶»; даведнік адносіць гэты чай да ўлунаў (乌龙茶类) і паўферментаваных чаёў. З таго ж сорту ў Цзяньоу робяць і белы Шуйсянь Бай (水仙白), але гэта асобны прадукт.
Катэгорыя: Улун паўночнай Фуцзяні (闽北, Mǐnběi) з сорту шуйсянь; геаграфічны сертыфікацыйны знак (2019).
Паходжанне: Кітай, правінцыя Фуцзянь (福建, Fújiàn), гарадская акруга Наньпін (南平, Nánpíng), гарадскі павет Цзяньоу (建瓯, Jiàn’ōu).
Зона знака: Правінцыйны пералік называе Цзяньоу адміністрацыйнай прыналежнасцю трымальніка — Таварыства развіцця асаблівых прадуктаў Цзяньоу (建瓯市特色产品发展研究会). Юрыдычнай мяжы зоны я не бачыў.
Рэжым аховы: Геаграфічны сертыфікацыйны знак CNIPA № 30317804, клас 30, тавар — 水仙茶; зарэгістраваны 14 верасня 2019 года. У пераліку на 30 чэрвеня 2026 года рэгістрацыя дзейнічае.
Групавы стандарт: Пошук выдае групавы стандарт T/JOTF 002—2021 «地理标志证明商标建瓯水仙茶». Сайт рэестра стандартаў закрыты праверкай на робата, тэксту я не бачыў і яго патрабаванняў не прыводжу.
Суседні рэжым аховы: Увесь павет пакрывае геаграфічнае ўказанне «北苑贡茶», прызнанае CNIPA ў 2025 годзе; сярод сартоў у яго патрабаваннях названыя шуйсянь і айцзяо улун. Гэта асобная рэгістрацыя іншага заяўніка.
Геаграфічныя каардынаты: Па патрабаваннях указання «北苑贡茶», зона якога супадае з паветам, — 26°38′54″–27°20′26″ пн. ш., 117°58′45″–118°57′11″ у. д.

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне

Гісторыя:
- Знаходка сорту і Цзяньоу. Па «Хроніцы павета Цзяньоу» (《建瓯县志》, 1929) у пераказе газеты раёна Цзяньян (2017), шуйсянь «паходзіць з гары Яньча каля вёскі Даху воласці Сяоху», дзе ля пячоры Чжутаасянь (祝桃仙洞) знайшлі духмяны куст, падобны да чаю, і перасадзілі яго ў сад. Тая ж газета піша, што Даху гістарычна ўваходзіла ў землі, падпарадкаваныя сёння Цзяньоу, а ў цзяньоускім дыялекце «祝仙» па імені пячоры і «水仙» гучаць падобна. Цяпер Даху — у пасёлку Сяоху раёна Цзяньян; «Фуцзянь жыбаа» (2025) пацвярджае, што Сяоху нейкі час адносілася да Цзяньоу.
- Час. Тая ж газета прыводзіць дзве версіі — пачатак гадоў Даагуан і гады Даагуан наогул; «Хроніка пасёлка Сяоху» схіляецца да першай, гэта значыць да 1820-х, звяраючыся з гісторыяй цзяньоускай чайнай крамы Чжань Цзіньпу (詹金圃茶庄), якая саджала шуйсянь. Кітайская Вікіпедыя са спасылкай на кулінарны слоўнік піша інакш: у раёне Цзяньяна і Цзяньоу гэты куст быў яшчэ тысячу гадоў таму, а вырошчваць яго пачалі пры Кансі. Рыхтык я не развязаў.
- Бэйюань. Цзяньоу — старажытны Цзяньчжоу. Паводле матэрыялу сайта Цэнтральнага народнага радыё Кітая (2024), у 933 годзе чайныя горы Бэйюань аддалі царству Мінь пад прыдворны сад, а з 977 года сунскі двор сам кіраваў тутэйшымі сушыльнямі. Сёння ўсе чаі павета прадаюць пад агульным брэндам «北苑贡茶»; сярод рассыпных чаёў брэнда радыё называе цзяньоускі шуйсянь побач з Ай Цзяо Улунам, мэйчжанем, жоўгуем і Шуйсянь Бай.
- 2019. Зарэгістраваны сертыфікацыйны знак «建瓯水仙茶» № 30317804 — пазней за пасялковы знак «南路水仙» (2018).
Назва: «Цзяньоу» (建瓯) — імя павета; «шуйсянь» (水仙, shuǐxiān) — імя сорту, літаральна «водная фея», так па-кітайску завуць нарцыс; «ча» (茶) — чай.
Культурнае значэнне: «Фуцзянь жыбаа» (2025) далучае Цзяньоу да «пяці залатых кветак» шуйсяня разам з Цзяньянам, Уішанем, Чжанпінам і Юнчунем і піша, што цзяньянскі і цзяньоускі шуйсянь працягваюць лінію прыдворнага чаю Бэйюань.

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна

Сорт: Шуйсянь (水仙), фуцзяньскі шуйсянь. Па «Фуцзянь жыбаа» (2025) — паўдрэва (小乔木型), буйналіставы (大叶类), з тоўстым мясістым лістом, асабліва прыдатны для ўлуна; трыплоід, размнажаецца тронкамі і адводкамі, пупышкі кранаюцца позна. У 1984 годзе прызнаны дзяржаўным элітным сортам «华茶9号» (GSCT9).
Час збору: Па газеце раёна Цзяньян (2017), сорт распускаецца позна і збор звычайна пачынаюць пасля свята Цынмін. Тэрмінаў для знака ў знойдзеных крыніцах няма.
Стандарт збору: Для знака не знойдзены. Нацыянальны стандарт на ўлун шуйсянь GB/T 30357.4—2015 называе сыравінай ліст, «спыненую» пупышку (驻芽) і далікатныя парасткі сорту — гэта патрабаванне класа.

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання

Рэгіён: Поўнач Фуцзяні, акруга Наньпін, басейн ракі Цзяньсі.
Маштаб: Паводле матэрыялу радыё (2024), у павеце 141 тыс. му чайных садоў; каля 80 % сырога чаю скупляюць і перапрацоўваюць фірмы пасёлка Сяоцяа — больш за 7000 т у год, у асноўным для Чаочжоу, Шаньтоу, Шэньчжэня, Юньсяа, Чжаааня і Чжанпу. Колькі з гэтага шуйсянь, крыніца не кажа.
Вышыня, глебы, клімат: Дадзеных для зоны знака ў знойдзеных крыніцах няма.

5. Тэхналогія Вытворчасці

Тэхналогіі па дакуменце знака я не бачыў. Нацыянальны стандарт GB/T 30357.4—2015 задае для ўлуна шуйсянь такую паслядоўнасць:

Умеранае завяльванне (萎凋, wěidiāo).
Страсанне і акісленне (做青, zuòqīng).
Фіксацыя (杀青, shāqīng).
Скручванне (揉捻, róuniǎn).
Сушка (烘干, hōnggān).

Гэта агульная схема класа, а не апісанне цзяньоускага шуйсяня; рэжыму прожаркі крыніцы не называюць.

6. Арганалептычныя Характарыстыкі

Дакумента знака з апісаннем аблічча я не бачыў. Даведнік апісвае цзяньоускі шуйсянь так: ліст буйны і шчыльны, зеленавата-буры, масляністы; настой аранжава-жоўты, празрысты і яркі; водар архідэйнага тыпу; смак поўны, з зваротнай саладосцю (外形肥壮绿褐油润，汤色橙黄透亮，具有兰花香型，滋味醇厚回甘). «Фуцзянь жыбаа» (2025) падобна характарызуе ўсю «школу ўласнага смаку» (本味系), куды адносіць і галіны Цзяньоу: чысты архідэйны водар, поўны, мяккі і салодкі смак.

Знешні выгляд сухога ліста: Буйны і шчыльны, зеленавата-буры, масляністы (肥壮绿褐油润).
Водар сухога ліста: Апісанняў у знойдзеных крыніцах няма.
Водар настою: Архідэйнага тыпу (兰花香型); газета піша пра чысты архідэйны водар (清雅的兰香).
Смак: Поўны, з зваротнай саладосцю (醇厚回甘); па газеце — поўны, мяккі і салодкі (绵柔甜润).
Колер настою: Аранжава-жоўты, празрысты і яркі (橙黄透亮).
Чайнае дно (завараны ліст): Апісанняў у знойдзеных крыніцах няма. Для найвышэйшай градацыі скручанага шуйсяня стандарт GB/T 30357.4—2015 патрабуе тоўстага, мяккага, бліскучага ліста (肥厚软亮) — гэта патрабаванне да ўсяго ўлуна з сорту, а не да знака.

7. Хімічны Склад

Фізіка-хімічных дадзеных аб прадукце пад знакам у знойдзеных крыніцах няма.

8. Заварванне

Практыка класа для ўлуна з буйналіставага сорту.

Тэмпература вады: 95–100 °C.
Колькасць чаю: 7–8 г на гайвань 110 мл.
Посуд: Гайвань або гліняны чайнік.
Працэс:
1. Прагрэць посуд і каротка прамыць ліст.
2. Першыя настоі — 15–30 секунд.
3. З кожным заліваннем дадаваць час.
4. Пяць-сем заліванняў.

9. Захоўванне

Практыка класа. Герметычна, у сухім прахалодным месцы, без святла і старонніх пахаў.

10. Кошт і Падробкі

Дадзеных аб коштах на цзяньоускі шуйсянь у знойдзеных крыніцах няма. Паводле матэрыялу радыё (2024), кіраўніцтва пасёлка Сяоцяа называе гатовы чай Цзяньоу даступным і прыкметна больш танным, чым уішаньскі, і тлумачыць розніцу тым, што пра яго якасць мала ведаюць.

Як пазбегнуць падробак:
- Шукаць знак «建瓯水仙茶» № 30317804 і вытворцу з Цзяньоу.
- Памятаць, што шуйсянь — імя сорту, які расце па ўсёй Фуцзяні; месца пацвярджае толькі знак.
- Не блытаць агульнапаветавы знак з пасялковым «南路水仙» № 20516889 — гэта розныя знакі розных трымальнікаў.
- Удакладняць клас: у Цзяньоу з шуйсяня робяць і белы чай.

11. Цікавыя Факты

Газета раёна Цзяньян, расказваючы пра знаходку сорту на сваёй зямлі, цытуе хроніку суседняга Цзяньоу.
Унутры аднаго павета ў шуйсяня два знакі: агульнапаветавы 2019 года і пасялковы «南路水仙» 2018-га.
Каля 80 % сырога чаю павета, паводле дадзеных радыё, праходзіць праз фірмы аднаго пасёлка — Сяоцяа.

12. Параўнанне з іншымі чаямі з сорту шуйсянь

Наньлу Шуйсянь (南路水仙): Паўднёвая галіна цзяньоускага шуйсяня з уласным пасялковым знакам.
Сяоху Шуйсянь (小湖水仙) і Цзяньян Шуйсянь (建阳水仙): Знакі суседняга Цзяньяна, дзе цяпер ляжыць месца знаходкі сорту.
Уі Яньча (武夷岩茶): Уішаньскі шуйсянь — скальны чай з упорам на абсмажванне.
Чжанпін Шуйсянь (漳平水仙): Паўднёвафуцзяньскі ўлун з таго ж сорту, прасаваны квадратамі.
Шуйсянь Бай (水仙白): Белы чай з таго ж сорту, які таксама робяць у Цзяньоу.
Ай Цзяо Улун (矮脚乌龙): Іншы ўлун Цзяньоу, з іншага сорту.
Бэйюань Гунча (北苑贡茶): Геаграфічнае ўказанне 2025 года на чай усяго павета Цзяньоу з сартоў шуйсянь, айцзяо улун і іншых; імя ўзятае ў прыдворнага чаю Бэйюань.

Напрыканцы:

Цзяньоу Шуйсянь Ча — агульнапаветавы знак на ўлун з сорту, чый першы запіс пра знаходку захоўвае цзяньоуская хроніка. Даведнік апісвае зеленавата-буры масляністы ліст, архідэйны водар і аранжава-жоўты настой; дакумента знака, які замацаваў бы гэтае апісанне, я не бачыў. Надзейна іншае: знак 2019 года, трымальнік з павета і павет, дзе вырошчваюць сыравіну для ўлуна далёка за яго межамі.