Jiàn'ōu shuǐxiān chá

Цзяньоу Шуйсянь Ча (Jiàn’ōu shuǐxiān chá, 建瓯水仙茶) — Фуцзянь провинциясының солтүстігіндегі Наньпин округінің Цзяньоу (建瓯市) қалалық уезінен шығатын шуйсянь сұрпынан жасалған улун. Солтүстік Фуцзянь шуйсяні үш тармаққа бөлінеді — уишаньдық, цзяньяндық және цзяньоулық, — ал цзяньоулық өз кезегінде Бэйюань, Наньлу және Гаошань болып бөлінеді. 2019 жылдан бастап бұл атау «水仙茶» тауарына жазылған географиялық сертификаттау белгісімен қорғалады. Анықтамалық оны ірі жасыл-қоңыр майлы жапырағы, орхидея хош иісі және мөлдір сарғыш-сары тұнбасы бар жартылай ферменттелген шай деп сипаттайды. Цзяньоу — улунға арналған шикізаттың ірі жеткізушісі, әрі жергілікті басшылықтың айтуынша, оның дайын шайы уишаньдікінен айтарлықтай арзан.

1. Жіктелуі және шығу тегі

Түрі: Улун (乌龙茶, wūlóngchá). Белгінің тауары «水仙茶» деп жазылған; анықтамалық бұл шайды улундар (乌龙茶类) мен жартылай ферменттелген шайларға жатқызады. Сол сұрыптан Цзяньоуда ақ Шуйсянь Бай (水仙白) да жасалады, бірақ бұл бөлек өнім.
Санаты: Шуйсянь сұрпынан жасалған солтүстік Фуцзянь (闽北, Mǐnběi) улуны; географиялық сертификаттау белгісі (2019).
Шығу тегі: Қытай, Фуцзянь провинциясы (福建, Fújiàn), Наньпин қалалық округі (南平, Nánpíng), Цзяньоу қалалық уезі (建瓯, Jiàn’ōu).
Белгі аймағы: Провинциялық тізім Цзяньоуды ұстаушының — Цзяньоу ерекше өнімдерін дамыту қоғамының (建瓯市特色产品发展研究会) әкімшілік тиесілігі деп атайды. Аймақтың заңды шекарасын мен көрген жоқпын.
Қорғау режимі: CNIPA географиялық сертификаттау белгісі № 30317804, 30-сынып, тауары — 水仙茶; 2019 жылғы 14 қыркүйекте тіркелген. 2026 жылғы 30 маусымдағы тізімде тіркеу күшінде.
Топтық стандарт: Іздеу T/JOTF 002—2021 «地理标志证明商标建瓯水仙茶» топтық стандартын көрсетеді. Стандарттар тізілімінің сайты роботқа қарсы тексерумен жабылған, мәтінін көрмедім және оның талаптарын келтірмеймін.
Көршілес қорғау режимі: Бүкіл уезді 2025 жылы CNIPA мойындаған «北苑贡茶» географиялық нұсқауы қамтиды; оның талаптарындағы сұрыптардың ішінде шуйсянь мен айцзяо улун аталған. Бұл басқа өтінім берушінің бөлек тіркелуі.
Географиялық координаттары: Аймағы уезбен сәйкес келетін «北苑贡茶» нұсқауының талаптары бойынша — 26°38′54″–27°20′26″ с. е., 117°58′45″–118°57′11″ ш. б.

2. Тарихы және мәдени маңызы

Тарихы:
- Сұрыптың табылуы және Цзяньоу. Цзяньян ауданы газетінің (2017) баяндауындағы «Цзяньоу уезінің шежіресі» (《建瓯县志》, 1929) бойынша, шуйсянь «Сяоху болысының Даху ауылындағы Яньча тауынан шыққан», онда Чжутаосянь (祝桃仙洞) үңгірінің жанынан шайға ұқсас хош иісті бұта тауып, оны баққа көшіріп отырғызған. Сол газет Дахудың тарихи түрде бүгінгі Цзяньоуға бағынышты жерлерге кіргенін, ал цзяньоулық диалектіде үңгір атындағы «祝仙» бен «水仙» ұқсас естілетінін жазады. Қазір Даху — Цзяньян ауданының Сяоху кентінде; «Фуцзянь жибао» (2025) Сяоху бір кездері Цзяньоуға қарағанын растайды.
- Уақыты. Сол газет екі нұсқа келтіреді — Даогуан жылдарының басы және жалпы Даогуан жылдары; «Сяоху кентінің шежіресі» біріншісіне, яғни 1820-жылдарға бейім, мұны шуйсянь отырғызған цзяньоулық Чжань Цзиньпу (詹金圃茶庄) шай дүкенінің тарихымен салыстыра отырып айтады. Қытай Уикипедиясы аспаздық сөздікке сілтеме жасап басқаша жазады: Цзяньян мен Цзяньоу аудандарында бұл бұта мың жыл бұрын болған, ал оны Канси тұсында өсіре бастаған. Бұл қайшылықты мен шешкен жоқпын.
- Бэйюань. Цзяньоу — ежелгі Цзяньчжоу. Қытай орталық халық радиосы сайтының материалы бойынша (2024), 933 жылы Бэйюань шай таулары Минь патшалығына сарай бағы ретінде берілген, ал 977 жылдан бастап Сун сарайы мұндағы кептіргіштерді өзі басқарған. Бүгінде уездің барлық шайлары «北苑贡茶» ортақ брендімен сатылады; радио брендтің салмақты шайларының ішінде Ай Цзяо Улун, мэйчжань, жоугуй және Шуйсянь Баймен қатар цзяньоулық шуйсяньді атайды.
- 2019. «建瓯水仙茶» № 30317804 сертификаттау белгісі тіркелді — «南路水仙» (2018) кенттік белгісінен кейін.
Атауы: «Цзяньоу» (建瓯) — уездің аты; «шуйсянь» (水仙, shuǐxiān) — сұрыптың аты, сөзбе-сөз «су перісі», қытайша нарцисті осылай атайды; «ча» (茶) — шай.
Мәдени маңызы: «Фуцзянь жибао» (2025) Цзяньоуды Цзяньян, Уишань, Чжанпин және Юнчуньмен бірге шуйсяньнің «бес алтын гүліне» жатқызады және цзяньяндық пен цзяньоулық шуйсянь Бэйюань сарай шайының желісін жалғастырады деп жазады.

3. Ботаникалық сипаттамасы және шикізаты

Сұрпы: Шуйсянь (水仙), Фуцзянь шуйсяні. «Фуцзянь жибао» (2025) бойынша — жартылай ағаш (小乔木型), ірі жапырақты (大叶类), қалың етті жапырағы бар, әсіресе улунға қолайлы; триплоид, қалемшелермен және бұтақшалармен көбейеді, бүршіктері кеш оянады. 1984 жылы мемлекеттік элиталық сұрып «华茶9号» (GSCT9) деп танылған.
Жинау уақыты: Цзяньян ауданы газетінің (2017) жазуынша, сұрып кеш ашылады және жинауды әдетте Цинмин мейрамынан кейін бастайды. Табылған дереккөздерде белгіге қатысты мерзімдер жоқ.
Жинау стандарты: Белгі үшін табылмады. Шуйсянь улунына арналған GB/T 30357.4—2015 ұлттық стандарты шикізат ретінде сұрыптың жапырағын, «тоқтаған» бүршікті (驻芽) және нәзік өркендерін атайды — бұл сыныптың талабы.

4. Терруары және өсіру ерекшеліктері

Аймағы: Фуцзяньнің солтүстігі, Наньпин округі, Цзяньси өзенінің алабы.
Ауқымы: Радио материалы бойынша (2024), уезде 141 мың му шай бағы бар; шикі шайдың шамамен 80 %-ын Сяоцяо кентінің фирмалары сатып алып өңдейді — жылына 7000 т-дан астам, негізінен Чаочжоу, Шаньтоу, Шэньчжэнь, Юньсяо, Чжаоань және Чжанпу үшін. Оның қаншасы шуйсянь екенін дереккөз айтпайды.
Биіктігі, топырағы, климаты: Табылған дереккөздерде белгі аймағына қатысты деректер жоқ.

5. Өндіріс технологиясы

Белгі құжаты бойынша технологияны мен көрген жоқпын. GB/T 30357.4—2015 ұлттық стандарты шуйсянь улуны үшін мынадай реттілікті белгілейді:

Орташа солдыру (萎凋, wěidiāo).
Шайқау және тотықтыру (做青, zuòqīng).
Бекіту (杀青, shāqīng).
Бұрау (揉捻, róuniǎn).
Кептіру (烘干, hōnggān).

Бұл сыныптың жалпы схемасы, цзяньоулық шуйсяньнің сипаттамасы емес; қуыру режимін дереккөздер атамайды.

6. Органолептикалық сипаттамалары

Сыртқы түрін сипаттайтын белгі құжатын мен көрген жоқпын. Анықтамалық цзяньоулық шуйсяньді былай сипаттайды: жапырағы ірі әрі тығыз, жасыл-қоңыр, майлы; тұнбасы сарғыш-сары, мөлдір әрі жарқын; хош иісі орхидея типті; дәмі толық, қайтарымды тәттілігімен (外形肥壮绿褐油润，汤色橙黄透亮，具有兰花香型，滋味醇厚回甘). «Фуцзянь жибао» (2025) Цзяньоу тармақтарын да жатқызатын бүкіл «өз дәмі мектебін» (本味系) ұқсас сипаттайды: таза орхидея хош иісі, толық, жұмсақ әрі тәтті дәм.

Құрғақ жапырақтың сыртқы түрі: Ірі әрі тығыз, жасыл-қоңыр, майлы (肥壮绿褐油润).
Құрғақ жапырақтың хош иісі: Табылған дереккөздерде сипаттамалар жоқ.
Тұнбаның хош иісі: Орхидея типті (兰花香型); газет таза орхидея хош иісін (清雅的兰香) жазады.
Дәмі: Толық, қайтарымды тәттілігімен (醇厚回甘); газет бойынша — толық, жұмсақ әрі тәтті (绵柔甜润).
Тұнбаның түсі: Сарғыш-сары, мөлдір әрі жарқын (橙黄透亮).
Шай түбі (қайнатылған жапырақ): Табылған дереккөздерде сипаттамалар жоқ. Бұралған шуйсяньнің жоғарғы градациясы үшін GB/T 30357.4—2015 стандарты қалың, жұмсақ, жылтыр жапырақты (肥厚软亮) талап етеді — бұл сұрыптан жасалған барлық улунға қойылатын талап, белгіге емес.

7. Химиялық құрамы

Табылған дереккөздерде белгі астындағы өнім туралы физика-химиялық деректер жоқ.

8. Қайнату

Ірі жапырақты сұрыптан жасалған улун сыныбына арналған тәжірибе.

Судың температурасы: 95–100 °C.
Шайдың мөлшері: 110 мл гайваньға 7–8 г.
Ыдыс: Гайвань немесе саз шәйнек.
Процесс:
1. Ыдысты жылытып, жапырақты қысқаша шайып тастау.
2. Алғашқы тұнбалар — 15–30 секунд.
3. Әр құйылым сайын уақытты арттыру.
4. Бес-жеті құйылым.

9. Сақтау

Сынып тәжірибесі. Герметикалық түрде, құрғақ салқын жерде, жарықсыз және бөгде иіссіз.

10. Бағасы және жалған өнімдер

Табылған дереккөздерде цзяньоулық шуйсяньнің бағасы туралы деректер жоқ. Радио материалы бойынша (2024), Сяоцяо кентінің басшылығы Цзяньоудың дайын шайын қолжетімді әрі уишаньдікінен айтарлықтай арзан деп атайды және айырмашылықты оның сапасы аз белгілі екенімен түсіндіреді.

Жалған өнімдерден қалай аулақ болуға болады:
- «建瓯水仙茶» № 30317804 белгісін және Цзяньоудан шыққан өндірушіні іздеу.
- Шуйсянь — бүкіл Фуцзяньде өсетін сұрыптың аты екенін есте сақтау; орынды тек белгі растайды.
- Жалпы уездік белгіні кенттік «南路水仙» № 20516889 белгісімен шатастырмау — бұл әртүрлі ұстаушылардың әртүрлі белгілері.
- Сыныпты нақтылау: Цзяньоуда шуйсяньнен ақ шай да жасалады.

11. Қызықты деректер

Цзяньян ауданының газеті сұрыптың өз жерінде табылғанын айта отырып, көрші Цзяньоудың шежіресін келтіреді.
Бір уездің ішінде шуйсяньнің екі белгісі бар: 2019 жылғы жалпы уездік және 2018 жылғы кенттік «南路水仙».
Радио дерегі бойынша, уездің шикі шайының шамамен 80 %-ы бір кенттің — Сяоцяоның фирмалары арқылы өтеді.

12. Шуйсянь сұрпынан жасалған басқа шайлармен салыстыру

Наньлу Шуйсянь (南路水仙): Цзяньоулық шуйсяньнің оңтүстік тармағы, жеке кенттік белгісі бар.
Сяоху Шуйсянь (小湖水仙) және Цзяньян Шуйсянь (建阳水仙): Сұрып табылған жер қазір жатқан көрші Цзяньянның белгілері.
Уи Яньча (武夷岩茶): Уишаньдық шуйсянь — қуыруға баса мән беретін жартас шайы.
Чжанпин Шуйсянь (漳平水仙): Сол сұрыптан жасалған оңтүстік Фуцзянь улуны, төртбұрыштап престелген.
Шуйсянь Бай (水仙白): Сол сұрыптан жасалған ақ шай, оны да Цзяньоуда шығарады.
Ай Цзяо Улун (矮脚乌龙): Цзяньоудың басқа сұрыптан жасалған басқа улуны.
Бэйюань Гунча (北苑贡茶): Шуйсянь, айцзяо улун және басқа сұрыптардан жасалған бүкіл Цзяньоу уезінің шайына берілген 2025 жылғы географиялық нұсқау; атауы Бэйюань сарай шайынан алынған.

Қорытынды:

Цзяньоу Шуйсянь Ча — сұрып туралы алғашқы жазбаны цзяньоулық шежіре сақтаған сұрыптан жасалған улунға берілген жалпы уездік белгі. Анықтамалық жасыл-қоңыр майлы жапырақты, орхидея хош иісін және сарғыш-сары тұнбаны сипаттайды; осы сипаттаманы бекітетін белгі құжатын мен көрген жоқпын. Сенімдісі басқа: 2019 жылғы белгі, уезден шыққан ұстаушы және улунға арналған шикізатты өз шегінен алыс жерлерде де өсіретін уез.