Yánpíng gòngchá

იანპინ გუნჩა (Yánpíng gòngchá, 延平贡茶) — «ხარკის ჩაი იანპინიდან», იანპინის რაიონის (延平区) ჩაი, ქალაქ ნანპინში, ფუძიანის პროვინციის ჩრდილოეთით. სახელი სუნის ეპოქის ხარკს მიანიშნებს: ცნობარში წერია, რომ უკვე იუანფენის წლებში (1078–1085) აქაური ჩაი კარზე მიჰქონდათ. დღეს ეს არის 2024 წლის გეოგრაფიული სერტიფიკაციის ნიშანი — ნანპინის ოლქის უახლესი ჩაის ნიშანი — და საქონელი მასში ულუნადაა ჩაწერილი. ჩაის ძველი მეორე სახელია «ბანიან ჩა», «ნახევარკლდის ჩაი», მანდანშანის მთის ფერდობზე მდებარეობის გამო.

1. კლასიფიკაცია და წარმოშობა

• ტიპი: ულუნი (乌龙茶, wūlóngchá) — ასეა ჩაწერილი ნიშნის საქონელი პროვინციულ ნუსხაში. თავად სახელი («ხარკის ჩაი») კლასს არ ატარებს, ცნობარი კი წერს, რომ მინის ეპოქიდან იანპინში ამზადებდნენ მწვანე ჩაის, წითელ ჩაის და ულუნს.
• კატეგორია: ჩრდილოეთ ფუძიანის ისტორიული ხარკის ჩაი; რაიონული საჯარო ბრენდი და გეოგრაფიული სერტიფიკაციის ნიშანი (2024).
• წარმოშობა: ჩინეთი, ფუძიანის პროვინცია (福建, Fújiàn), ქალაქის ოლქი ნანპინი (南平, Nánpíng), რაიონი იანპინი (延平, Yánpíng); ისტორიული ბირთვი — დაბა მანდანი (茫荡镇, Mángdàng zhèn).
• ნიშნის ზონა: პროვინციული ნუსხა მიუთითებს იანპინის რაიონზე — ეს მფლობელის ადმინისტრაციული კუთვნილებაა. ცნობარი ზონად მთელ რაიონს ასახელებს; იურიდიული საზღვარი არ გადამიმოწმებია.
• გეოგრაფიული კოორდინატები: ცნობრის მიხედვით — 26°15′–26°52′ ჩ. გ., 117°50′–118°40′ ა. გ.

2. ისტორია და კულტურული მნიშვნელობა

• ისტორია: ქვემოთ მოცემულია ცნობრის ცნობები ძველ ტექსტებზე დაყრდნობით; პირველწყაროები არ გადამიმოწმებია.
  • ჩრდილოეთი სუნი. გეოგრაფიული აღწერა «ტაიპინ ხუანიუ ძი» (《太平寰宇记》) ასახელებს ნანძიანჭოუს ოლქის (南剑州), დღევანდელი იანპინის, ჩაის ექვს სახეობას: 白乳, 金字, 蜡面, 骨子, 山挺 და 银字. იუანფენის წლებში ოლქის ჩაი, ცნობრის მიხედვით, უკვე ხარკი იყო; «სუნის ისტორია» (《宋史》) საუბრობს ხუთ მაზრაზე, სადაც გამოღება არანაკლებ ათი ათასი ძინი იყო. ოუიან სიუ (欧阳修) «მინდვრებში დაბრუნების ჩანაწერებში» (《归田录》) წერდა, რომ «ლაქიანი» ჩაი ძიანძინიდან მოდის.
  • დავა ბეიუანთან. ცნობარს მოჰყავს სუნის მოხელის ხუან შანის (黄裳) სტრიქონი: «莫道南芽非北苑，须知山脉是东溪» — არ თქვა, რომ სამხრეთის ყლორტები ბეიუანის არ არის: მთები მათ იგივე აქვთ, რაც დუნსის.
  • მინი და ცინი. მინის «ბა მინ ტუნჯი» (《八闽通志》), ცნობრის მიხედვით, წერს: «茶，各县俱有，出延平半岩者尤佳» — ჩაი ყველა მაზრაშია, მაგრამ საუკეთესო — იანპინის ნახევარკლდიდან. ნანპინის მაზრის მატიანე იანპინის ჩაის აყვავებას სიანფენის და ტუნჯის წლებს (1851–1874) მიაწერს.
  • XX საუკუნე. რესპუბლიკის დასაწყისში, ცნობრის მიხედვით, დარგი გაყალბებების, მინარევების და ომების გამო დაეცა და 1949 წლის შემდეგ აღდგა.
  • 2024. პროვინციული ნუსხის მიხედვით, ნიშანი № 65341509 დარეგისტრირდა 2024 წლის 13 თებერვალს; ცნობარი ასახელებს 14 თებერვალს, რაიონულმა სიახლეებმა კი რეგისტრაციის შესახებ მარტში განაცხადეს. მფლობელი — იანპინის რაიონის სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკის გავრცელების ცენტრი (南平市延平区农业技术推广中心), საქონელი — ულუნი.
  • მემკვიდრეობა. ცნობარი იუწყება, რომ იანპინ გუნჩას ტრადიციული ტექნოლოგია შეტანილია ქალაქ ნანპინის არამატერიალური მემკვიდრეობის მეათე ნუსხაში.
• სახელი: 延平 — რაიონის სახელი; 贡茶 (gòngchá) — «ხარკის ჩაი», ჩაი, რომელსაც კარს სწირავდნენ.
• კულტურული მნიშვნელობა: რაიონი ამ სახელზე აშენებს საჯარო ბრენდს: ცნობრის მიხედვით, თორმეტი ადგილობრივი ფირმა ფუთავს ჩაის ორმაგი ნიშნით «延平贡茶 + საკუთარი ნიშანი», იმართება «ჩაის მეფის შეჯიბრი» და მოსავლის დაწყების დღესასწაული «მთის მოხმობის» რიტუალით.

3. ბოტანიკური აღწერა და ნედლეული

• ჯიშები / კულტივარები: ნიშნისთვის ჯიშების ნუსხა მოძიებულ წყაროებში არ არის. ცნობარი ახსენებს იანპინის ულუნების პრიზიორ ნიმუშებს ჯიშებიდან ჟოუ გუი (肉桂, ròuguì) და შუისიანი (水仙, shuǐxiān) 2021–2022 წლების კონკურსებზე.
• გენოფონდი: ცნობრის მიხედვით, რაიონში შექმნილია ჩაის ბუჩქის ძვირფასი გენოფონდის პროვინციული დაცული ზონა «延平贡茶», ადგილობრივ ფორმათა გამოკვლევა და შეგროვება კი მიმდინარეობს ფუძიანის სასოფლო-სამეურნეო და სატყეო უნივერსიტეტთან და პროვინციულ სასოფლო-სამეურნეო მეცნიერებათა აკადემიასთან ერთად.
• სტანდარტი და მოსავლის ვადები: მოძიებულ წყაროებში მონაცემები არ არის.

4. ტერუარი და მოყვანის თავისებურებები

• რეგიონი: ფუძიანის ჩრდილოეთი, მთები ნანპინის გარშემო. ისტორიული ბირთვი — მანდანშანის მთის (茫荡山) «ნახევარკლდე» (半岩, bànyán): ცნობარი ძველი ბაღის ადგილს ასახელებს სოფელ ძიუნჯუ-ბანგანთან (筠竹半坎村), ბილიკის «სამი ათას რვაასი საფეხურის» (三千八百坎) შუაში, მანდანშანის სახელმწიფო ნაკრძალში.
• სიმაღლე: ცნობრის მიხედვით, ბაღები ძირითადად 600–800 მეტრზეა; ახალი ეკოლოგიური ბაღები 650–1000 მეტრზე იშლება.
• კლიმატი: ცნობრის მიხედვით — რბილი და ნოტიო საშუალო სუბტროპიკული მუსონური: ადრეული გაზაფხული და გვიანი შემოდგომა, გრძელი ზაფხული და მოკლე ზამთარი, გამოხატული წვიმების სეზონი, ხშირი ნისლები და უქარობა, შესამჩნევი სხვაობა სიმაღლის მიხედვით.
• ფართობი: რაიონული მონაცემებით, ცნობრის გადმოცემით — დაახლოებით 7200 მუ ბაღი და 500 ტონაზე მეტი ჩაი წელიწადში; რაიონის გეგმა — 10 ათასი მუ 2025 წლისთვის.
• ნიადაგები: მოძიებულ წყაროებში მონაცემები არ არის.

5. წარმოების ტექნოლოგია

ნიშნის გამოყენების წესები ტექნოლოგიით არ მინახავს. ცნობარი ორ ეპოქას აღწერს.

• სუნის «ფილის» ტექნოლოგია (ეპოქის ზოგადი აღწერა): კვირტებს ორთქლავდნენ, ფშატად ფქვავდნენ, შუაში ნახვრეტიან კვერს აწნეხდნენ, აშრობდნენ და ათზე მეტს თოკზე ასხამდნენ; შემდეგ ამ «დაფქული» ჩაისგან გაიზარდა «ლაქიანი» ჩაი (蜡面茶, làmiànchá).
• დღევანდელი ტრადიციული ტექნოლოგია: ცნობარი მასში ასახელებს ფოთლის გაშლას (摊青, tānqīng) და გაცხელებას (烘焙, hōngbèi) და წერს, რომ ამ ტექნოლოგიით რაიონის ოცზე მეტი მეურნეობა მუშაობს. სრული თანმიმდევრობა და პარამეტრები მასში არ არის.

ულუნისთვის ჩვეულებრივი თანმიმდევრობა ასეთია: ფოთლის გამოჭკნობა, შენჯღრევა და გაჩერება (做青, zuòqīng) ნაწილობრივი დაჟანგვით, ფიქსაცია (杀青, shāqīng), გადაგრეხა (揉捻, róuniǎn), გაშრობა და გაცხელება. ეს კლასის ზოგადი სქემაა და არა იანპინ გუნჩას ტექნოლოგიის აღწერა.

6. ორგანოლეპტიკური მახასიათებლები

ცნობარი გემოს ერთი ფორმულით აღწერს: მაღალი მდგრადი არომატი, სავსე რბილი გემო, სიტკბო და მდგრადობა ბევრი გადასხმის მიმართ (高香持久、滋味醇厚、甘甜耐泡). ნიშნის დოკუმენტი იერის აღწერით არ მინახავს.

• მშრალი ფოთლის გარეგნული იერი: მოძიებულ წყაროებში აღწერა არ არის.
• მშრალი ფოთლის არომატი: მოძიებულ წყაროებში აღწერა არ არის.
• ნაყენის არომატი: მაღალი და მდგრადი (高香持久).
• გემო: სავსე და რბილი, ტკბილი, უძლებს ბევრ გადასხმას (滋味醇厚、甘甜耐泡).
• ნაყენის ფერი: მოძიებულ წყაროებში აღწერა არ არის.
• ჩაის ძირი (მოხარშული ფოთოლი): მოძიებულ წყაროებში აღწერა არ არის.

7. ქიმიური შემადგენლობა

მოძიებულ წყაროებში ფიზიკურ-ქიმიური მონაცემები არ არის. ცნობარი წერს, რომ ანალიზებით მანდანშანის მთის ჩაი არ ჩამოუვარდება უიშანის ჩაის ტენიანობით, ნაცრით, უჯრედისით, პოლიფენოლებით და კოფეინით, მაგრამ რიცხვებს და მეთოდს არ ასახელებს; ამას ფაქტად არ ვიღებ.

8. მოხარშვა

კლასის პრაქტიკა ულუნისთვის.

• წყლის ტემპერატურა: 95–100 °C.
• ჩაის რაოდენობა: 5–7 გ 100–110 მლ გაივანზე.
• ჭურჭელი: გაივანი ან ისინის ჩაიდანი.
• პროცესი:
  1. გაათბეთ ჭურჭელი.
  2. ჩაყარეთ ჩაი.
  3. სწრაფად გარეცხეთ ფოთოლი ცხელი წყლით და გადაღვარეთ.
  4. პირველი გადასხმა — 15–20 წამი.
  5. გადაანაწილეთ ფინჯნებში ჩახაის მეშვეობით.
  6. ექვსიდან რვა გადასხმა თანდათან გახანგრძლივებით.

9. შენახვა

კლასის პრაქტიკა. მჭიდრო შეფუთვაში, მშრალ გრილ ბნელ ადგილას, სუნებისგან შორს.

10. ფასი და ყალბი პროდუქტი

მოძიებულ წყაროებში ფასების მონაცემები არ არის.

• როგორ ავიცილოთ თავიდან ყალბი პროდუქტი:
  • მოძებნეთ გეოგრაფიული სერტიფიკაციის ნიშანი «延平贡茶» (№ 65341509).
  • გადაამოწმეთ, რომ მწარმოებელი იანპინის რაიონიდანაა.
  • არ აურიოთ ბეიუან გუნჩასთან (北苑贡茶): ამ სახელის გეოგრაფიული მინიშნება ქალაქ მაზრა ძიანოუს ეკუთვნის და იანპინი მის ზონაში არ შედის.
  • გახსოვდეთ, რომ «გუნჩა» ხშირი სიტყვაა ჩაის სახელებში და თავისთავად წარმოშობას არ ამტკიცებს.

11. საინტერესო ფაქტები

• პროვინციულ გაზეთში 2024 წლის ზაფხულში ითქვა, რომ «北苑贡茶（延平焙）» — «ბეიიუანის ხარკის ჩაი იანპინის გაცხელებით» — იმავე წელს მიიღო სახელმწიფო გეოგრაფიული სერტიფიკაციის ნიშანი და ნანპინის არამატერიალური მემკვიდრეობის სტატუსი; გაზეთმა ამ ნიშნის გამოყენების წესზეც განაცხადა. პროვინციულ ნუსხაში 2026 წლის 30 ივნისის მდგომარეობით ამ სახელის ცალკე ნიშანი არ არის, რაიონის ერთადერთი ჩაის ნიშანი კი «延平贡茶» 2024 წლიდანაა. ეს სახელები ერთმანეთთან ბრენდად და ნიშნად არის თუ არა დაკავშირებული, მოძიებული დოკუმენტებით ვერ დგინდება.
• გეოგრაფიული მინიშნება «北苑贡茶», CNIPA-ს მიერ 2025 წელს აღიარებული, მხოლოდ ქალაქ მაზრა ძიანოუს მოიცავს; იანპინი მის ზონაში არ შედის.

12. შედარება სხვა ჩაისთან

• ძიანოუ შუისიან ჩა (建瓯水仙茶): მეზობელი ძიანოუს ულუნი, სადაც კარის ბაღი ბეიიუანი მდებარეობდა; იანპინის ჩაის სუნის მოხელე ხუან შანი სწორედ ბეიიუანის ჩაის ადარებდა.
• შასიან ხუნბიან ჩა (沙县红边茶): მეზობელი შასიანის რაიონის ულუნი; «სუნის ისტორიაში» შასიანი დასახელებულია მაზრებს შორის, რომლებიც ჩაის აწვდიდნენ ნანძიანჭოუს ოლქს.
• ჟოუ გუი (肉桂): ულუნის ჯიში, რომლის ნიმუშებმაც კონკურსებზე პრიზები აიღეს.
• შუი სიანი (水仙): ჩრდილოეთ ფუძიანის ძველი ულუნის ჯიში, ასევე პრიზიორთა შორის.

დასკვნის სახით:

იანპინ გუნჩა — სახელი ათასწლოვანი მემკვიდრეობით და სულ ახალგაზრდა დაცვით: სუნის ხარკი, მანდანშანის მთის «ნახევარკლდე», დაცემა XX საუკუნის დასაწყისში და 2024 წლის ნიშანი საქონლით «ულუნი». დღევანდელ იერზე დოკუმენტები თითქმის დუმს — ცნობარი მხოლოდ ფორმულას იძლევა «მაღალი მდგრადი არომატი, სავსე ტკბილი გემო, ბევრი გადასხმა», — ხოლო ბრენდთან «北苑贡茶（延平焙）» კავშირი ღია საკითხად რჩება.

წყაროები

გეოგრაფიული აღნიშვნა

• CNIPA 地理标志证明商标 №65341509

სრული სია — გვერდზე „წყაროები“