Líshān hóngchá

Лишан Хуң Ча (Líshān hóngchá, 梨山紅茶; ағылшынша Lishan Black Tea) — Тайуанның Тайжоң қаласы Хепин ауданындағы Лишан биік таулы шай ауданының қызыл шайы. Лишан ең алдымен биік тау улуңымен танымал, ал мұндағы қызыл шайды, шай сүйер қауым мен бір жергілікті өндірушінің сипаттауынша, әдетте улуңға жұмсалатын, алайда қызыл шай технологиясы бойынша өңделген негізгі тайуандық Циң Сиң Улуң сортының жапырағынан жасайды. Атаудың өзі Тайжоңның үкіметтік ауылшаруашылық өнімдері каталогында куәландырылған: онда Хепин ауданы фермерлер қауымдастығының қапталған «梨山紅茶» шайы бар. Лишан қызыл шайына арнап бөлек стандарт, жеке шығу тегі белгісі немесе технологияның алғашқы сипаттамасы табылмады, сондықтан ол туралы көп нәрсе белгісіз болып қалуда.

Ли Шан Хуң Улуңмен (梨山紅烏龍, Líshān hóng wūlóng) шатастырмау керек: «қызыл улуң» Тайуанның Шайды жақсарту стансасының жіктеуінде жартылай ферменттелген шай, улуң тобына жатады, қызыл шай емес.

1. Жіктелуі және Шығу тегі

• Түрі: Қызыл шай (紅茶, hóngchá); еуропалық терминологияда — қара шай. Тайуан Ауыл шаруашылығы министрлігінің Шай және сусын дақылдарын жақсарту стансасының (農業部茶及飲料作物改良場; бұдан әрі — Станса) анықтамасы бойынша, қызыл шай — толық ферменттелген шай (全發酵茶, quán fājiào chá). Сынып атаудың өзінде тұр: Тайжоңның үкіметтік каталогы тауарды «梨山紅茶» деп, ағылшынша Black Tea деп атайды. Оның улуң емес, қызыл шай технологиясымен жасалатынын 2014 жылы орыстілді шай форумының қатысушысы жазды. Лишанға тән кезеңдердің алғашқы сипаттамасы жоқ, лишан қызыл шайының ферменттелу дәрежесін санмен ешбір дереккөз келтірмейді.
• Санаты: Тайуандық ұсақ жапырақты қызыл шай. Станса жіктеу схемасында толық ферменттелген шайлар тармағы — тайуандық қызыл шай — үш топқа бөлінеді: ірі жапырақты (大葉種紅茶, dàyèzhǒng hóngchá), ұсақ жапырақты (小葉種紅茶, xiǎoyèzhǒng hóngchá) және «балды» (蜜香紅茶, mìxiāng hóngchá). Егер шикізат Циң Сиң Улуң болса, шай сүйер қауым мен өндіруші жазғандай (3-бөлім), шай ұсақ жапырақты топқа жатады; Стансаның өзі бұл схемада Лишанды атамайды. «Лишан Хуң Ча» — шай ауданы мен шай сыныбы бойынша атау, сорт атауы емес.
• Шығу тегі: Тайуан (臺灣, Táiwān), Тайжоң қаласы (臺中市, Táizhōng shì), Хепин ауданы (和平區, Hépíng qū), Лишан шай ауданы (梨山, Líshān). Тайжоң каталогындағы қапталған «梨山紅茶» жеткізушісі — Хепин ауданының фермерлер қауымдастығы (和平區農會, Hépíng qū nónghuì).
• Аудан шекаралары: Шай ауданының шекараларын билік органының құжатында «梨山茶» шығу тегі белгісінің ережелері белгілейді, оларды Хепин ауданының әкімшілігі шығарған. Олар бойынша «Үлкен Лишан» (大梨山地區, Dà Líshān dìqū) — Лишан (梨山里, Líshān lǐ) және Пиңдең (平等里, Píngděng lǐ) ауылдарының аумағы, ал бақтар 1450 м-ден (Деци полиция бекетінен, 德基派出所) 2500 м-ге (Фушоушан маңындағы Тянчи көлі, 福壽山天池) дейінгі беткейлерде орналасқан. Бұл шекаралар «梨山茶» белгісі үшін белгіленген, қызыл шай үшін емес.
• Шығу тегі белгісі: «梨山茶» шығу тегі белгісі (產地證明標章, chǎndì zhèngmíng biāozhāng) үшін аудан әкімшілігі пайдалану ережелерін шығарды; белгінің тіркелуі аяқталды ма, тексерілмеді. Ережелер сапа белгілерін белгілейді: қою жасыл түсті, майлы жылтырлы тығыз тегіс жапырақ (墨綠油潤), балды-жасыл, алтын реңді мөлдір тұнба (蜜綠金黃), таза жеңіл хош иіс (清香淡雅). Ережелерде шай сыныбы аталмаған, қызыл шай ескерілмеген; мұндай белгілер ашық улуңға жауап береді — бұл редакцияның тұжырымы, ереженің сөзі емес. Лишан қызыл шайы бұл белгіні ала ала ма, ережеден туындамайды. Лишан қызыл шайы үшін бөлек стандарт немесе белгі табылмады.
• Географиялық координаттар: Табылған дереккөздерде келтірілмейді; аймақ ауыл атауларымен және шеткі нүктелермен сипатталған (4-бөлім).

2. Тарихы және Мәдени Маңызы

• Тарихы:
  • Тайуандық контекст. Стансаның оқу парақшасына (2024) сәйкес, Тайуанда қызыл шай негізінен Нантоу уезінің (南投縣, Nántóu xiàn) Юйчи (魚池, Yúchí) және Пули (埔里, Pǔlǐ) аудандарында өндіріледі. Станса ең үздік деп ірі жапырақты 臺茶8號, 臺茶18號 (紅玉, Hóngyù), 臺茶21號 (紅韻, Hóngyùn) сорттарынан және жаңа ұсақ жапырақты 臺茶23號 (祁韻, Qíyùn; парақшада 祈韻 деп жазылған) сортынан жасалған қызыл шайды санайды. Сондай-ақ онда соңғы жылдары басқа шай аудандары да жазғы-күзгі маусымда ұсақ жапырақты сорттардың жапырағынан қызыл шай жасайтыны айтылады. Станса бұл ретте Лишанды атамайды.
  • Улуңға арналған сорт — қызыл шайға. 2025 жылғы ғылыми мақала (Чжуңсиң ұлттық университеті, Тайжоң) «дәстүрлі түрде улуң үшін қолданылатын» Циң Сиң сортын қызыл шай өндірісінде пайдаланудың өсіп келе жатқанын жазады. Бұл құбылыстың күндері де, аудандары да мақалада келтірілмейді.
  • 2010. Орыстілді дегустатор «Да Ю Лиң бағынан қызыл шай» деп атаған партияны сипаттады; сатушының айтуынша, шай «өткен қыста» жасалған. Автор Да Ю Лиңді Лишан өңірінің бір бағы деп есептеді (4-бөлім) және Лишаннан қызыл шайларды бұрын көрмегенін жазды.
  • 2014. Тайжоңның үкіметтік ауылшаруашылық өнімдері каталогының екінші басылымында «尋味臺中» (2014 жылдың маусымы) Хепин ауданы фермерлер қауымдастығының тауары — «御品 梨山紅茶茶包» (Premium Lishan Black Tea), қапталған қызыл шай, жеткізушінің сипаттамасы бойынша — қолмен жиналған жапырақтан жасалған. Сол жылы орыстілді шай форумының қатысушысы Лишанның Циң Сиң Улуңынан жасалған биік таулы қызыл шайларын атап өтті.
  • Өндірістің басталуы. Лишанда қызыл шайды қашан жасай бастағанын табылған дереккөздер айтпайды.
• Атауы:
  • 梨山 (Líshān) — «Алмұрт тауы»: 梨 — алмұрт, 山 — тау. Хепин ауданындағы биік таулы шай ауданы осылай аталады. Орыс тіліндегі мәтіндерде екі нұсқа кездеседі — «Лишань» және «Ли Шань»; энциклопедияда бұл ауданның улуңы «Ли Шань Улуң» деп аталған.
  • 紅茶 (hóngchá) — «қызыл шай», қытай жіктеуіндегі шай сыныбы; ағылшынша — black tea. Тайжоң каталогындағы тауардың ағылшынша атауы — Lishan Black Tea.
  • Тондар. Тон белгілері бар пиньинь табылған дереккөздерде жоқ, ондағы латиница — тонсыз «Lishan»; тақырыптағы нысан иероглифтердің стандартты оқылуы бойынша берілген.
  • Сипаттамалық орыс нысандары. Орыстілді шай сүйер қауым «Лишаннан келген биік таулы қызыл шайлар» және «Лишаннан келген қызыл-қара шайлар» туралы жазды.
• Мәдени маңызы: Лишан — биік таулы улуң өлкесі. Стансаның парақшасына сәйкес, Хепин ауданы Тайуандағы биік таулы улуңның басты аудандарының қатарына кіреді, ал Тайуан ұлттық университетінің магистрлік диссертациясы (2016) Лишанды аралдағы ең биік таулы шай ауданы деп атайды. Мұндағы қызыл шай, шай сүйер қауым мен өндірушінің сипаттауынша, әдетте улуңға жұмсалатын сорт жапырағын қайта өңдеудің басқа тәсілі. Бір жапырақтан жасалған екі шайдың шекарасы технология арқылы өтеді (5-бөлім).

3. Ботаникалық Сипаттамасы және Шикізаты

• Сорт / Культивар: Шай сүйер қауым мен өндірушінің сипаттамасы бойынша — Циң Сиң Улуң (青心烏龍, Qīngxīn wūlóng). Тайуан Ауыл шаруашылығы министрлігінің жарияланымына (2024) сәйкес, бұл аралдағы негізгі өсірілетін шай сорты; ондағы егістік алқаптың оннан тоғызына жуығы ұсақ жапырақты сорттармен егілген, олардан негізінен көк шай мен улуң жасалады. Лишан қызыл шайының Циң Сиң Улуңынан жасалатынын орыстілді форум қатысушысы (2014), бір партияның сатушысы (2010; сорт «жасыл өзекті Улуң» деп аталған — бұл 青心烏龍 атауының сөзбе-сөз аудармасы) және Лишаннан шыққан өндіруші тайуандық жаңалықтар порталындағы авторлық бағанында (2026) жазады. Бұл шайдың шикізаты туралы алғашқы дереккөз жоқ. Лишанда қызыл шайға басқа сорттардың қолданылатыны анықталмады.
• Жинау: Лишан үшін деректер жоқ. Станса басқа аудандардың ұсақ жапырақты қызыл шайын жазғы-күзгі деп сипаттайды; 2010 жылғы партия, сатушының айтуынша, қыста жасалған.
• Жинау стандарты: Санат үшін деректер жоқ. Фермерлер қауымдастығының қапталған шайы, Тайжоң каталогындағы сипаттама бойынша, қолмен жиналған жапырақтан (手工菁採) жасалады; қандай жапырақ жиналатыны — бүршік қанша жапырақпен — айтылмаған.
• Шикізатқа қойылатын талаптар: Табылған дереккөздерде сипатталмаған.

4. Терруар және Өсіру Ерекшеліктері

• Өңір: Тайжоң қаласы Хепин ауданының Лишан шай ауданы; Тайуан ұлттық университетінің диссертациясына (2016) сәйкес, Тайуандағы ең биік таулы шай ауданы. «梨山茶» белгісі аймағының шеткі нүктелері: шығыста — 羅閑山 (Luóxiánshān, 2527 м) тауы, батыста — 馬武霸山 (Mǎwǔbàshān, 2494 м) тауы, оңтүстікте — Деци полиция бекеті (德基派出所, Déjī pàichūsuǒ, 1450 м), солтүстікте — 思源二號橋 (Sīyuán èr hào qiáo, 1950 м) көпірі.
• Өсу биіктігі: «梨山茶» белгісі аймағы үшін — 1450–2500 м. Қызыл шайға қатысты биіктіктер алғашқы дереккөздерде жоқ; 2010 жылғы партияның сатушысы биіктікті «2000 метр шамасында» деп атады.
• Климат және топырақ: Қызыл шайға қатысты сипаттамалар жоқ. «梨山茶» белгісінің ережелері өз шайының сапасын аймақ жағдайларымен байланыстырады, бірақ қызыл шай онда ескерілмеген және бұл сипаттаманы оған көшіруге болмайды.
• Да Ю Лиң (大禹嶺, Dàyǔlǐng): Бұл жерде дереккөздер алшақтайды.
  • 2009–2010 жылдардағы орыстілді әуесқой мәтіндер Да Ю Лиңді Лишан өңірінің бір бағы, әрі ең биіктерінің бірі деп санайды.
  • Тайуандық жаңалықтар порталындағы 2026 жылғы авторлық баған Лишан мен Да Ю Лиңді бөлек биік таулы аудандар ретінде тізеді; энциклопедияда Да Ю Лиң Улуңы да Ли Шан Улуңынан бөлек сипатталған.
  • «梨山茶» белгісінің ережелері Да Ю Лиңнің «大梨山地區» аймағына кіретінін тікелей айтпайды.
  • 2010 жылғы партияның сатушысы атаған «2000 метр шамасындағы» биіктік әуесқой мәтіндер Да Ю Лиң бақтарына таңатын биіктіктен төмен, сондықтан бұл партияның байланысын да тексеру мүмкін емес. Да Ю Лиң қызыл шайы бөлек стиль ретінде табылған дереккөздерде сипатталмаған.

5. Өндіріс Технологиясы

Лишан қызыл шайының кезеңдері мен режимдерінің сипаттамасы табылған дереккөздерде жоқ. Басқасы белгілі: бір жапырақтан жасалған қызыл шай мен улуңның шекарасы қай жерде өтеді. Оны Scientific Reports журналындағы 2025 жылғы ғылыми мақала (Чжуңсиң ұлттық университеті) сипаттайды.

• Улуң. Шешуші кезең — фиксация (殺青, shāqīng): қыздыру жапырақтың тотықтырғыш ферменттерін басады және ферменттелуді қажетті дәрежеде тоқтатады.
• Қызыл шай. Фиксация жоқ: жапырақты солдырады, ширатады, ферменттейді және кептіреді, ал ферменттелу — оның сапасының шешуші кезеңі.

Көптеген қызыл шайлардағыдай, негізгі кезеңдер мынадай. Түсініктемелер Лишанның режимдерін емес, қадамның міндетін сипаттайды.

1. Солдыру (萎凋 — wěidiāo). Жапырақ ылғалдың бір бөлігін жоғалтады және жұмсарады.
2. Ширату (揉捻 — róuniǎn). Жапырақ жасушалары бұзылады, шырын бетіне шығады.
3. Ферменттелу (發酵 — fājiào), мәні бойынша тотығу. Жапырақ қараяды, тұнба қызыл болады.
4. Кептіру (乾燥 — gānzào). Қыздыру реакцияларды тоқтатады және жапырақты сақтауға кептіреді.

Сол мақаланың авторлары қызыл шай протоколы бойынша Циң Сиң сортын да (мақалада — Chin-shin) өңдеді: одан жасалған қызыл шай ірі жапырақты 臺茶18號-ға қарағанда ашықтау тұнба берді. Үлгілер Лишаннан емес, Нантоу уезінен алынған, ал тәжірибе режимдері өндіріске көшірілмейді.

Лишаннан шыққан бір өндіруші, 2026 жылғы авторлық бағанға сәйкес, ауаның төмен температурасына байланысты лишан қызыл шайының ферменттелуі дәстүрлі қызыл шайға қарағанда біршама әлсіздеу болатынын айтады. Бұл өлшеу емес, журналистің баянындағы бір адамның сөзі; оны тексеруге ештеңе жоқ.

6. Органолептикалық Сипаттамалары

Стандарт бойынша сипаттамалар табылған дереккөздерде жоқ; Тайжоңның үкіметтік каталогы қапталған шай үшін жеткізушінің жарнамалық сипаттамасын ғана береді. Төменде — бір орыстілді дегустатордың 2010 жылғы бір партия туралы әсері, ол оны «Да Ю Лиң бағынан қызыл шай» деп атаған. Бұл стиль сипаттамасы емес.

• Құрғақ жапырақтың сыртқы түрі: Біртекті емес, дегустатордың айтуынша — «біршама бүлінген», яғни сынған жапырақты.
• Құрғақ жапырақтың хош иісі: Дегустатор «таза ауа нотасы» деп атаған нота; оның артында, оның айтуынша, қызыл шайдың әдеттегі тәтті реңктерін «иіскеп аңғаруға» болады.
• Тұнбаның хош иісі: Дегустатор нақты ноталарды атамайды, тек жалпы әсер; тұнбаны сипаттауда ол «хош иістілік пен сыпыртқылықты» атап өтті.
• Дәмі: «Улуңдық» майлылық пен қанттылық, «алыстатылған» тұтқырлық, ұзақ тәтті дәм қалдығы.
• Тұнбаның түсі: Лишан шайы үшін сипатталмаған. 2025 жылғы тәжірибеде Циң Сиң сортынан жасалған қызыл шай (Нантоудан алынған үлгілер) ірі жапырақты 臺茶18號-ға қарағанда ашықтау тұнба берді.
• Шай түбі (демделген жапырақ): Табылған дереккөздерде сипаттамалар жоқ.

7. Химиялық Құрамы

Лишан қызыл шайының талдаулары табылған дереккөздерде жоқ. 2025 жылғы ғылыми мақала Циң Сиң сортынан жасалған қызыл шайдың ашықтау тұнбасын осы сорттағы катехиндердің төмен бастапқы мөлшерімен байланыстырады; үлгілер Лишаннан емес, Нантоу уезінен алынған.

Көптеген қызыл шайлардағыдай, ферменттелу кезінде катехиндердің бір бөлігі теафлавиндер мен теарубигиндерге айналады, олар тұнбаға қызыл түс пен қанық дәм береді; жапырақта кофеин мен амин қышқылдары, соның ішінде L-теанин бар. Бұл шай үшін сандар жоқ.

8. Пайдалы Қасиеттері

Дәл осы шайдың әсері туралы тексерілген деректер жоқ: табылған дереккөздер денсаулыққа емес, атауға, ауданға және технологияға арналған. Кез келген қызыл шай сияқты, оның құрамында кофеин бар — мұны оны шектейтіндер ескеруі керек.

9. Демдеу

Лишан қызыл шайына арналған ұсыныстар табылған дереккөздерде жоқ. Төменде — көптеген қызыл шайлардағыдай тәжірибе; режимді нақты партияға қарай таңдаған жөн.

• Су температурасы: 90–95 °C.
• Шай мөлшері: 150 мл-ге 3–5 г.
• Ыдыс: Гайвань немесе шағын фарфор шәйнек; ақ шыныаяқта тұнбаның түсі жақсы көрінеді.
• Процесс:
  1. Ыдысты ыстық сумен жылыту.
  2. Шайды салу.
  3. Қызыл шайға жууды әрдайым жасай бермейді; егер жасалса — қысқа құйып, төгіп тастайды.
  4. Бірінші тұнба — шамамен бір минут.
  5. Тұнбаны тостағанға толық құйып алу.
  6. Әр келесі құйылымды біртіндеп ұзарту; шай қанша құйылымға шыдайтыны партияға байланысты.

10. Сақтау

Дәл осы шайды сақтау туралы мәліметтер жоқ. Көптеген қызыл шайлардағыдай: тығыз жабылған мөлдір емес қаптамада, құрғақ қараңғы салқын жерде бөлме температурасында, бөгде иістерден алыс. Басты жаулар — ылғал, жарық және бөгде иістер.

11. Бағасы және Жалғандары

Табылған дереккөздерде бөлшек сауда бағалары жоқ. Осы атаумен ресми дереккөзде табылған жалғыз тауар — Хепин ауданы фермерлер қауымдастығының 2014 жылғы Тайжоң каталогындағы қапталған «御品 梨山紅茶茶包»; қазір шығарыла ма, тексерілмеді.

• Жалғандар мен шатасудан қалай аулақ болуға болады:
  • Қызыл улуңнан ажырату. Ли Шан Хуң Улуң (梨山紅烏龍) — ферменттелу дәрежесі жоғары улуң, қызыл шай емес; екі атаудағы «қызыл» сөзі оларды бір шай етпейді. Сатушыдан технологияны сұраған пайдалы: фиксация болды ма.
  • Шығу тегін сұрау: Лишан — Тайуандағы Тайжоң қаласының Хепин ауданы.
  • Лишан қызыл шайы үшін стандарт пен бөлек шығу тегі белгісі табылмағанын, ал «梨山茶» белгісінің белгілері ашық келбетті шайды сипаттайтынын есте сақтау: қаптамадағы «Лишан» атауы өздігінен қызыл шайдың шығу тегін растамайды.
  • Нақты баққа, мысалы Да Ю Лиңге байланыстыруды тексеру: Лишан мен Да Ю Лиңнің шекарасын дереккөздер әртүрлі жүргізеді.
  • Сатушылардың жарнамалық сипаттамаларын түпнұсқалық белгісі емес, жарнама ретінде бағалау.

12. Қызықты Деректер

• Тайуан ұлттық университетінің магистрлік диссертациясына (2016) сәйкес, Лишан — аралдағы ең биік таулы шай ауданы; «梨山茶» белгісінің аймағы Фушоушан маңындағы Тянчи көліне дейін 2500 м-ге көтеріледі.
• Бір ғана Циң Сиң сортының жапырағынан улуң да, қызыл шай да жасауға болады: 2025 жылғы ғылыми мақалаға сәйкес, технологиялардың негізгі айырмашылығы — фиксация: улуңда ол бар, қызыл шайда жоқ.
• «Қызыл улуң» (紅烏龍, hóng wūlóng) — Стансаның шығыс филиалы 2008 жылы әзірлеген шайдың жаңа түрі; Стансаның сипаттауынша, оның тұнбасы қызыл шайдың түсіндей, ал дәмі — улуңдікі. Оның негізгі өндіріс ауданы — Тайдуң уезіндегі Луйе (鹿野, Lùyě), Лишан емес.
• Тайжоңның үкіметтік каталогында лишан қызыл шайы қапталған түрде, ағылшынша Premium Lishan Black Tea деген атаумен ұсынылған.
• Станса бойынша ең үздік тайуандық қызыл шай алынатын сорттардың ішінде үш ірі жапырақты және бір ұсақ жапырақты, 臺茶23號; Циң Сиң Улуң бұл тізімде жоқ.

13. Көрші Шайлармен Салыстыру

• Ли Шан Улуң (梨山烏龍, Líshān wūlóng): Сол ауданның биік таулы улуңы — Лишан осымен танымал.
• Ли Шан Хуң Улуң (梨山紅烏龍, Líshān hóng wūlóng): Қызыл улуң; Станса схемасында мұндай шай жартылай ферменттелгендер қатарында, улуң тобында тұрады. Атаулардың үндестігі — шатасудың басты себебі.
• Да Ю Лиң Улуң (大禹嶺烏龍, Dàyǔlǐng wūlóng): Көрші биік таулы аймақтың улуңы; Да Ю Лиңнің Лишанға кіретінін дереккөздер әртүрлі айтады.
• Алишан Хуң Ча (阿里山紅茶, Ālǐshān hóngchá): Улуңдарымен танымал басқа тайуандық биік таулы ауданның қызыл шайы.
• Тайуан Хуң Юй №18 (臺茶18號紅玉, Táichá 18 hào hóngyù): Станса қызыл шай үшін ең үздік деп атайтын сорттардың бірі, ірі жапырақты сорттың қызыл шайы; 2025 жылғы тәжірибеде Циң Сиң сорты осымен салыстырылды.
• Тайуан Ми Сяң Хуң Ча (臺灣蜜香紅茶, Táiwān mìxiāng hóngchá): «Балды» қызыл шай — Станса схемасындағы тайуандық қызыл шайдың бөлек тобы.

Қорытындыда:

Лишан Хуң Ча — Тайуандағы ең биік таулы шай ауданының қызыл шайы, шай сүйер қауым мен өндірушінің сипаттауынша, әдетте улуңға жұмсалатын сорттың жапырағынан жасалған. Ол туралы сенімді түрде аз нәрсе белгілі: иероглифтер мен ағылшынша атауы — Тайжоңның үкіметтік каталогы бойынша, орны — Хепин ауданы, сыныбы — «紅茶» атауының өзі бойынша. Маусым, биіктіктер, өңдеу режимдері мен пайда болу уақыты алғашқы дереккөздермен әзірге расталмаған, ал Да Ю Лиңмен шекарасы мен «梨山茶» белгісіне қатысы ашық күйінде қалуда.

Сондықтан ол әйгілі көршісіне жұп ретінде қызығырақ: сол аудан, улуңға арналған сорттың жапырағы және басқа технология. Ли Шан Улуңды білетін адамға бұл шай тау жапырағынан фиксациясыз не шығатынын көрсетеді және Лишаннан келген қызыл улуң мен қызыл шайдың әртүрлі шайлар екенін еске салады.

Дереккөздер

Құжаттар мен жарияланымдар

1. 臺灣特色茶 — 農業部茶及飲料作物改良場; 國產農漁畜產品教材-2024.9出版
2. 臺中市和平區「梨山茶」產地證明標章使用規範書 — 臺中市和平區公所
3. 尋味臺中—臺中市農特產品精選 (Savoring Taichung — Agricultural Products of Taichung) — 臺中市政府, 農業局
4. Effect of tea manufacturing processes and cultivars on tea infusion color — Scientific Reports (2025); DOI 10.1038/s41598-025-14852-w; PMID 40813605; Chen C.-T., Yang C.-Y., Tzen J.T.C. (National Chung Hsing University, Taichung)
5. 茶樹新品種「臺茶 25 號（紫韻）」 (農科快訊, 第388期, 113年10月號) — 農業部
6. 高山出好茶？臺灣梨山高山茶崛起的個案研究 (Is High Mountain Tea the Best? A Case Study of the High Mountain Tea Industry in Lishan, Taiwan) — National Taiwan University; DOI 10.6342/NTU201603540
7. 小葉紅茶與高山紅茶在台崛起 — 蕃新聞 (n.yam.com)
8. 台灣新活力》台東．新峰茶園 特等獎茶農廖縣山 自然農法養出琥珀紅烏龍 — 今周刊 (Business Today), 2012-10-18
9. 梨山．遇見好茶‧南港，遇見梨山 臺中市和平區公所推動「梨山茶產地證明標章」首次率領七家茶農進軍台北國際茶業博覽會 — 蕃新聞 (n.yam.com)

Толық тізім — «Дереккөздер» бетінде