ཨན་ཧྭ་ཐན་ཅན་ནག་ཇ

ཐན་ཅན་ནི་“སན་ཅན” (三尖, Sān Jiān — “མདོ་གསུམ”) ཞེས་པའི་རིམ་པའི་ནང་གི་མཐོ་ཤོས་ཀྱི་རིགས་ཡིན་ལ། དེ་ནི་ཧུ་ནན་ཞིང་ཆེན་ཨན་ཧྭ་རྫོང་ནས་ཐོན་པའི་རྡོག་མེད་ནག་ཇའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རིམ་པ་ཞིག་ཡིན། འདི་ནི་ཨན་ཧྭ་ཧེ་ཆའི་ནང་ནས་སྔོན་ལ་གོང་མའི་ཕོ་བྲང་ཁོ་ནར་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་པར་བཟོས་པའི་ཨན་ཧྭ་ཧེ་ཆའི་མཚོན་བྱེད་གཅིག་པུ་དེ་ཡིན། ཨན་ཧྭ་ཧེ་ཆའི་རིགས་ཁག་གཞན་དང་བསྡུར་ན། དེ་ནི་“མདོ་གསུམ” (三尖) དང་། “སོ་ཕག་གསུམ” (三砖)། “ཡིག་རིལ་གཅིག” (一卷) བཅས་ཀྱི་ནང་ནས་ཞིབ་ཕྲ་བའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། ཐང་ཤིང་དུ་བ་ཕྱི་བའི་དྲི་མ་དང་ལྷན་དུ་འཇམ་ཞིང་མངར་བའི་མཇུག་རོ་ལྡན་ཡོད།

1. དབྱེ་བ་དང་ཁུངས་སྐྱེས

• རིགས་ཁོངས: རྗེས་སྨིན་ཇ (后发酵茶, hòu fājiào chá) སྟེ་ཧེ་ཆ (黑茶, Hēichá — “ནག་ཇ”) ཀྱི་རིགས་སུ་བརྩིས། སྨིན་ཚད་ནི་ཡང་བའི་རྗེས་སྨིན་ཡིན་ལ། ཉར་ཚགས་བྱེད་པ་དང་མཉམ་དུ་འཕར་བར་འགྱུར།
• རིགས་འགར: ཀྲུང་གོའི་གྲགས་ཅན་ནག་ཇ། “སན་ཅན” (三尖, Sān Jiān — ཐན་ཅན། གུང་ཅན། ཧྲེང་ཅན) ཞེས་པའི་སྡེ་ཚན་གྱི་ནང་གི་མཐོ་ཤོས་ཀྱི་རིགས་ཡིན་ལ། དེ་ལ་ཤང་ཅན་ཇ (湘尖茶, Xiāng Jiān Chá — “ཧུ་ནན་གྱི་མདོ”) ཞེས་ཀྱང་འབོད། རིག་གནས་གསར་བརྗེ་ཆེན་པོའི་དུས་སྐབས་སུ (1967) གནའ་གཏམ་གྱི་མིང་མང་པོ་ཞིག་ཨང་གྲངས་ཀྱིས་བརྗེས་ཏེ། ཐན་ཅན་ལ་“ཤང་ཅན་ཨང་ 1” (湘尖1号)། གུང་ཅན་ལ་“ཤང་ཅན་ཨང་ 2”། ཧྲེང་ཅན་ལ་“ཤང་ཅན་ཨང་ 3” ཞེས་བཏགས། 1983 ལོར་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་མིང་སླར་གསོ་བྱས་ཀྱང་སློབ་གཉེར་གྱི་མིང་བརྡ་དེ་དག་མཉམ་དུ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད།
• ཁུངས་སྐྱེས: ཀྲུང་གོའི་ཧུ་ནན་ཞིང་ཆེན (湖南省, Húnán Shěng) གྱི་ཨི་ཡང་གྲོང་ཁྱེར (益阳市, Yìyáng Shì) གྱི་ཨན་ཧྭ་རྫོང (安化县, Ānhuà Xiàn) ནས་ཡིན། ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་ས་ཁུལ་གཙོ་བོ་ནི་“རི་རྒྱུད་གཉིས། ཆུ་ཁ་གཉིས། ཕུག་དྲུག” (两山两溪六洞, liǎng shān liǎng xī liù dòng) སྟེ། ཡུན་ཐའེ་ཧྲན (云台山, Yúntái Shān) དང་ཧྥུ་ཞུང་ཧྲན (芙蓉山, Fúróng Shān) གི་རི་བོ། ཀའོ་མ་ཨར་ཞི (高马二溪, Gāomǎ Èr Xī) དང་ཧོང་ཧྲ་ཞི (黄沙溪, Huángshā Xī) གི་ཆུ་ཁ། དེ་བཞིན་“ཕུག” (རི་ཀླུང་ཆུང་ངུ) དྲུག་ཡིན། ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ལྟེ་བ་ནི་ཅང་ནན (江南镇)། ཞའོ་ཡན (小淹镇)། པེ་ཧྲ་ཞི (白沙溪) བཅས་ཀྱི་གྲོང་སྡེ་ཡིན།
• ས་གནས་ཀྱི་འཕྲེད་ཐིག: བཤད་ཆ་ཙམ་ 27°59′–28°38′ བྱང་འཕྲེད། 110°43′–111°59′ ཤར་རིང་། ཨན་ཧྭ་རྫོང་ནི་ཧྲུའེ་ཧྥུང་ཧྲན (雪峰山, Xuěfēng Shān) གི་བྱང་ངོས་ཀྱི་ཟུར་མོར་གནས་ཤིང་། ཙི་ཧྲུའེ (资水, Zī Shuǐ) ཆུ་བོའི་འཁོར་རྒྱུད་དུ་ཆགས་ཡོད།

2. ལོ་རྒྱུས་དང་རིག་གནས་ཀྱི་དོན་སྙིང་

• ཨན་ཧྭ་ཧེ་ཆའི་སྔོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས། ཨན་ཧྭ་རྫོང་གི་ཇའི་རིག་གནས་ནི་ཐང་རྒྱལ་རབས (唐朝, 618–907) ནས་དར་ཞིང་། སྤྱི་ལོ་ 856 ལོར་བྲིས་པའི་“ཧྲན་ཧྥུ་ཅིན་ཧྲོའུ་ལུ” (膳夫经手录) ནང་“ཆུ་ཅང་གི་སྲབ་ལེབ” (渠江薄片, Qújiāng Bó Piàn) ཞེས་པ་འཁོད་ཡོད་པ་དེ་ལོ་རྒྱུས་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཨན་ཧྭ་ཇའི་སྔོན་གྱི་རྣམ་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད། སྤྱི་ལོ་ 1391 ལོར (མིང་རྒྱལ་རབས་ཧུང་ཝུའི་དུས་སྐབས) ཕོ་བྲང་གིས་ལོ་རེར་ཨན་ཧྭ་ནས་ཐོན་པའི་མྱུ་གུའི་ཇ་ཅིན་ 22 (ཆ་ཚད་ 13 སྤྱི་རྒྱ) ཕུལ་རྒྱུའི་ཚད་གཞི་གཏན་ལ་ཕབ། སྤྱི་ལོ་ 1524 ལོར (མིང་རྒྱལ་རབས་ཅ་ཅིན་ལོ་ 3) “ཧེ་ཆ” (黑茶) ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ཨན་ཧྭ་ཇར་བཀོལ་བ་དང་པོར་ཐོ་བཀོད་བྱུང་། སྤྱི་ལོ་ 1595 ལོར (མིང་རྒྱལ་རབས་ཝན་ལི་ལོ་ 23) གོང་མའི་བཀའ་ཤོག་གིས་ཨན་ཧྭ་ཧེ་ཆ་ལ་ནུབ་བྱང་ས་ཁུལ་དང་ཇ་རྟ་བརྗེ་རེས (茶马交易, chámǎ jiāoyì) བྱེད་པའི་“གཞུང་གི་ཇ” (官茶, guān chá) ཞེས་གཏན་ལ་ཕབ།
• “སན་ཅན” བྱུང་བ། “ཅན་ཇ” (尖茶) ཞེས་པའི་རིགས་འགར་ནི་ཆན་ལུང (乾隆, 1736–1795) གི་དུས་སྐབས་སུ་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན། དེའི་སྐབས་ཆུ་ཝོ (曲沃, Qǔwò) ནས་ཡོང་བའི་ཧྲན་ཞི་ཚོང་པ་རྣམས་དང་ས་གནས་ཀྱི་ཇ་བཟོ་གྲྭ་“ཅང་ནན་ལའོ་ཆ་ཧང” (江南老茶行) མཉམ་འབྲེལ་གྱིས་ཞིབ་ཕྲ་བའི་ནག་ཇའི་རྒྱུ་ཆ (陕引, shǎn yǐn — “ཧྲན་ཞིའི་ཚད་གཞི”) དེ་སྨྱུག་མའི་སྣོད་ནང་བླུགས་པའི་སྲབ་ཙམ་གནོན་པའི་ཇར་བསྒྱུར་འགོ་ཚུགས། ཐོག་མར་རིགས་བདུན་དབྱེ་བ་སྟེ། ཡ་ཅན (芽尖, མྱུ་གུ)། པེ་མའོ་ཅན (白毛尖, “དཀར་སྤུ་ཅན”)། ཐན་ཅན (天尖)། གུང་ཅན (贡尖)། ཤང་ཅན (乡尖)། ཧྲེང་ཅན (生尖)། ཁུན་ཅན (捆尖) བཅས་ཡིན། ཚོང་རའི་རང་བཞིན་གྱི་འདམ་ཁ་ནས་གཙོ་བོ་གསུམ་ལྷག་སྟེ། ཐན་ཅན། གུང་ཅན། ཧྲེང་ཅན་བཅས་ཏེ། དེ་དག་ལ་“སན་ཅན་ཇ” (三尖茶) ཞེས་བརྗོད།
• གོང་མའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་སྐབས། སྤྱི་ལོ་ 1825 ལོར (ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཏའོ་ཀོང་ལོ་ 5) ཐན་ཅན་དང་གུང་ཅན་གཉིས་གོང་མའི་ཕུལ་རྒྱུའི (贡品, gòngpǐn) ཐོ་ནང་བཅུག གནས་ཚུལ་ལྟར་ན། ཐན་ཅན་གྱི་མཚན་ལ་གོང་མ་ཏའོ་ཀོང་གིས་ཉིད་ཀྱིས་བཏགས་པ་ཡིན་ཏེ། ལིང་ཅང་གི་སྔོན་གྱི་སྤྱི་ཁྱབ་ཀྲུའུ་ཀོན་ཐའོ་ཧྲུ (陶澍, Táo Shù) ཀྱིས་ཕུལ་བའི་སྐྱེས་ལ་རྗེས་སུ་བཀོད་པ་ཡིན། བཟའ་བཏུང་གི་རིམ་པ་ནན་མོ་ཞིག་ཆགས་ཏེ། ཐན་ཅན (天尖 — “གནམ་གྱི་མདོ”) ནི་གོང་མར་ཕུལ་ཏེ་ཡུས་ཆ་ཧྥང (御茶房 — གོང་མའི་ཇའི་ཁང་པ) རུ་སྤྲོད། གུང་ཅན (贡尖 — “ཕུལ་རྒྱུའི་མདོ”) ནི་བློན་ཆེན་དང་མཐའ་སྐོར་གྱི་མི་རིགས་ཀྱི་འགོ་ཁྲིད་རྣམས་ལ་སྤྲོད། ཧྲེང་ཅན (生尖 — “རྒྱུ་མའི་མདོ”) ནི་འབྲིང་རིམ་གྱི་ལས་བྱེད་པ་རྣམས་ལ་སྤྲོད། ཐའོ་ཧྲུ་ཀྱིས་ཨན་ཧྭ་ཇ་ལ་བསྟོད་པའི་ཚིགས་བཅད་ནང་། “才交谷雨见旗枪，安排火坑打包厢。芙蓉山顶多女伴，采得仙茶带露香” (Cái jiāo Gǔyǔ jiàn qíqiāng…) ཞེས་གསུངས་ཡོད།
• ཙོ་ཙུང་ཐང་དང་ཇའི་སྲིད་ཇུས། ཙོ་ཙུང་ཐང (左宗棠, Zuǒ Zōngtáng, 1812–1885) ནི་ཆིང་རྒྱལ་རབས་སྨད་ཀྱི་དམག་དཔོན་དང་ཧྲན་ཞི་ཀན་སུའུ་གཉིས་ཀྱི་སྤྱི་ཁྱབ་ཀྲུའུ་ཀོན་ཡིན་ལ། ཨན་ཧྭ་རུ་ལོ་བརྒྱད (1840–1848) བསྡད་དེ་ས་གནས་ཀྱི་ཇའི་རིག་གནས་ཟབ་མོར་སྦྱངས། སྤྱི་ལོ་ 1873 ལོར་ཁོས་ཇ་ཚོང་གི་བཅོས་བསྒྱུར་བྱས་ཏེ། “ཡིན” (引, ལག་འཁྱེར) གྱི་ཚབ་ཏུ “ཕྱའོ” (票, སྤྱི་སྒྲོམ) བཀོལ་བ་དང་། “ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཚོང་ཁང” (南柜, nán guì) ཕྱེ་བ་བཅས་ཀྱིས་ཨན་ཧྭ་ཧེ་ཆ་ཨུ་རུ་སུ་དང་ནུབ་བྱང་དུ་སྐྱེལ་འདྲེན་བྱེད་པར་སྟབས་བདེ་ཆེན་པོ་ཐེབས། བཅོས་བསྒྱུར་འདིས་མཐའ་མཚམས་ཀྱི་ཇ་འདོན་སྤྲོད་ཀྱི་མ་ལག་གི་རྨང་གཞི་བཏིང་སྟེ་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་བར་དུ་གནས།
• དེང་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས། སྤྱི་ལོ་ 1939 ལོར་ཨན་ཧྭ་བ་ཕེང་ཞན་ཙེ (彭先泽, Péng Xiānzé, 1902–1951) ཞེས་པའི་ཕྱི་རྒྱལ་སློབ་གཉེར་བྱས་པའི་ཞིང་ལས་མཁས་པས་“ཅང་ནན་ལའོ་ཆ་ཧང” གི་བཟོ་གྲྭ་བོགས་མར་གཏོང་ནས་ཧུ་ནན་སོ་ཕག་ཇ་བཟོ་གྲྭ་བཙུགས། དེ་ནི་དེང་རབས་ཀྱི་པེ་ཧྲ་ཞི་ཇ་བཟོ་གྲྭ (白沙溪茶厂, Báishāxī Cháchǎng) གི་སྔོན་དུ་གྱུར་པ་ཡིན། པེ་ཧྲ་ཞི་ནི་དེ་ནས་བཟུང་ལོ་རྒྱུས་ཧྲིལ་པོར་“སན་ཅན” གི་ལག་རྩལ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་མཁན་གཙོ་བོར་གྱུར། སྤྱི་ལོ་ 1967 ལོར་རིག་གནས་གསར་བརྗེ་ཆེན་པོའི་དུས་སྐབས་སུ་“གནམ”། “ཕུལ་རྒྱུ”། “རྒྱུ་མ” བཅས་ཀྱི་མིང་བརྡ་དེ་དག་ལ་བརྒྱུད་མངའ་ཐང་གི་ཤུལ་རྗེས་སུ་བརྩིས་ཏེ་ཨང་གྲངས་ཀྱིས་བརྗེས (ཤང་ཅན་ཨང་ 1, 2, 3)། སྤྱི་ལོ་ 1983 ལོར་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་མིང་སླར་གསོ་བྱས། སྤྱི་ལོ་ 2009 ལོར་ཨན་ཧྭ་རྫོང་ཇ་ལས་མཐུན་ཚོགས་ཀྱིས་པེ་ཧྲ་ཞིའི་ཡིག་ཚགས་ལ་གཞི་བཅོལ་ནས་ཤང་ཅན་ཇའི་ལས་རིགས་ཀྱི་ཚད་གཞི་བཟོས་ཏེ་ 2010 ལོར་ལག་བསྟར་བྱས། སྤྱི་ལོ་ 2016 ལོར་ཚད་གཞི་དེ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རིམ་པར་མཐོ་རུ་བཏང (པེ་ཧྲ་ཞི་ནི་གཙོ་བོའི་བཟོ་སྒྲིག་པར་གྱུར)། དེ་དང་ཆབས་ཅིག་ལག་རྩལ་དེ་དངོས་མིན་རིག་གནས་ཤུལ་བཞག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་པ་ལའང་མུ་མཐུད་དུ་འཕེལ་ཏེ། 2014 ལོར་རྫོང་རིམ་པ། 2016 ལོར་གྲོང་ཁྱེར་རིམ་པ། སྤྱི་ལོ་ 2019 ལོར་ཨན་ཧྭ་ཐན་ཅན་ཇའི་ཐོན་སྐྱེད་ལག་རྩལ་ནི་ཧུ་ནན་ཞིང་ཆེན་གྱི་དངོས་མིན་རིག་གནས་ཤུལ་བཞག་གི་མཚོན་བྱེད་ལས་གཞིའི་ཐོ (湖南省第四批省级非遗代表性项目名录) ནང་བཅུག
• མཚན་གྱི་དོན་སྙིང་:
  • ཨན་ཧྭ (安化): རྫོང་གི་མིང་སྟེ། ཡོངས་གྲགས་སུ་“ཞི་བའི་འགྱུར་ལྡོག” ཅེས་པའི་དོན་ཡིན། གནའ་མིང་ལ་མེ་ཧྲན (梅山) ཟེར། གཏམ་དཔེ་ཞིག་ལ། “ཇ་སྔོན་ལ་ཡོད། རྫོང་ཕྱིས་སུ་བཙུགས” (先有茶，后建县) ཞེས་པ་ཡོད།
  • ཐན་ཅན (天尖): “གནམ་གྱི་མདོ” སྟེ་དོན་དངོས་སུ་“མཐོ་ཤོས་ཀྱི་རིགས” ཡིན། ཡི་གེ 天 (tiān, “གནམ”) ནི་སྤུས་ཚད་མཐོ་ཤོས་མཚོན་པ་སྟེ་གོང་མའི་རིམ་པ་ཡིན། ཅན (尖) ནི་“མདོ། རྩེ་མོ། སྟེང་ཆ” བཅས་ཀྱི་དོན་ཡིན་ལ། རྒྱུ་ཆར་བཀོལ་བའི་མྱུ་གུ་དང་སྟེང་གི་ལོ་མ་ཞིབ་ཕྲ་བའི་དབྱིབས་ལ་བརྡ་སྟོན་བྱེད།
  • ཧེ་ཆ (黑茶): “ནག་ཇ” སྟེ་ཀྲུང་གོའི་ཇའི་གཞི་རྩའི་རིགས་དྲུག་གི་ཡ་གྱལ་ཞིག་ཡིན་ལ། རྗེས་སྨིན་བྱས་པའི་ཇ་མང་པོ་འདུས།
• རིག་གནས་ཀྱི་དོན་སྙིང་། ཐན་ཅན་ནི་ཨན་ཧྭའི་རིག་གནས་ནང་གནས་ཤིང་ཆེ་བའི་གནས་ཐོག་ཅིག་ཡོད། གོང་མའི་ཕུལ་རྒྱུའི་མཐོ་རིམ་དང་དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་སྨྱུག་མའི་ཐུམ་སྒྲིལ་བཅས་ཟུང་དུ་འབྲེལ་བའི་ཇ་ཞིག་ཡིན་ལ། དེ་ནི་ཀྲུང་གོར་ཉར་ཚགས་བྱས་པའི་ཇའི་སྣོད་ཀྱི་རྣམ་པ་ནས་སྲུང་བའི་གནའ་ཤོས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཡིན། ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ཐན་ཅན་ནི་“ཇའི་ལམ་ཆེན” (万里茶路, Wànlǐ Chálù) སྟེ་ཨན་ཧྭ་ནས་ཧན་ཁུའུ་བརྒྱུད་དེ་ཨུ་རུ་སུའི་མཚམས་ཀྱི་ཁ་ཐ་རུ་སླེབས་པའི་ལམ་ནང་གི་ཕྱི་འབྲེལ་དང་ཚོང་ཟོག་བརྗེ་རེས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཞིག་ཡིན། དེང་སང་“སན་ཅན་ཇ” ནི་ཨན་ཧྭ་ཇའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་མཚོན་རྟགས་སུ་གནས་པ་སྟེ། ལག་རྩལ་གཅིག་གི་རིམ་པ་གསུམ་གྱིས་“རྒྱུ་ཆ་ནི་རྨང་གཞི། ལག་རྩལ་ནི་ལྡེ་མིག ཉར་ཚགས་ནི་རྩེ་མོ” (原料是基础，技术是关键，陈化是升华, yuánliào shì jīchǔ, jìshù shì guānjiàn, chénhuà shì shēnghuá) ཞེས་པའི་རྩ་དོན་མཚོན།

3. རྩི་ཤིང་གི་རྣམ་བཤད་དང་རྒྱུ་ཆ

• རིགས / ཞིང་ལས་ཀྱི་རིགས། རྒྱུ་ཆ་གཙོ་བོ་ནི་ཨན་ཧྭའི་ཚོགས་པའི་རིགས (安化群体品种, Ānhuà qúntǐ pǐnzhǒng) ཀྱི་ལོ་མ་སྟེ། སྔོན་ལ་ཡུན་ཐའེ་ཧྲན་ཏ་ཡེ་ཀྲུང (云台山大叶种, Yúntáishān Dàyè Zhǒng) ཞེས་པའི་ལོ་མ་ཆེ་བའི་སྡེ་ཚན་ཡིན། སྤྱི་ལོ་ 1965 ལོར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཇའི་ལྗོན་ཤིང་གི་རིགས་བཟང་ 21 གྱི་ཡ་གྱལ་དང་པོ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱས (ཨང་རྟགས GS13024-1985)། དེ་ལས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རིགས་བཟང་གསུམ་བཏོན་ཏེ། ཀྲུ་ཡེ་ཆི (槠叶齐, Zhūyè Qí)། པེ་མའོ་ཙའོ (白毫早, Báimáo Zǎo)། ཤང་པོ་ལུས (湘波绿, Xiāngbō Lǜ) བཅས་ཡིན། ཡུན་ཐའེ་ཧྲན་ཏ་ཡེ་ཀྲུང་ནི་ལོ་མ་ཆེ་བའི་ཇའི་ལྗོན་ཤིང (Camellia sinensis var. sinensis, སྡེ་ཚན་གྱི་རིགས) ཞིག་ཡིན་ལ། ལོ་མ་ཆེ་ཞིང་ཤ་རྒྱས་པས (དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་གཏམ་དཔེར། “རྐང་བུས་གྲུ་འདེགས་ཐུབ། ལོ་མས་ཚྭ་ཐུམ་ཐུབ” — 梗子撑得船，叶子包得盐) ཕྱིར་འདོན་བྱེད་པའི་དངོས་རྫས་ཀྱི་ཚད་མཐོ་བ་ཡིན། ཐན་ཅན་ལ་གཙོ་བོ་ཀྲུ་ཡེ་ཆི་དང་ཨན་ཧྭའི་ཚོགས་པའི་ནང་གི་ལོ་མ་ཆུང་དང་འབྲིང་གི་རིགས་གཞན་བཀོལ་ཏེ། དེ་ལས་ཀྱང་ཞིབ་ཕྲ་ཞིང་སྲབ་པའི་རྒྱུ་ཆ་བཟོ་ཐུབ།
• བསྡུ་ལེན། བསྡུ་ལེན་ནི་ཟླ་ 4 པའི་དཀྱིལ (ཀུ་ཡུས་ཀྱི་དུས་སྐབས་ཀྱི་མཐའ་སྐོར — 谷雨, Gǔyǔ, “འབྲུ་ཆར”) ནས་ཟླ་ 5 པའི་འགོ་བར་བྱེད། ཐན་ཅན་ལ་གཙོ་བོ་ཆིང་མིང (清明, Qīngmíng) གི་རྗེས་དང་ཀུ་ཡུས་ཀྱི་དུས་སྐབས་སུ་བསྡུས་པའི་དཔྱིད་ཀའི་རྒྱུ་ཆ་ཞིབ་ཕྲ་ཤོས་བཀོལ། དཔྱིད་ཀའི་བསྡུ་ལེན་གྱིས་ཨ་མི་ནོ་སྐྱུར་གྱི་ཚད་མཐོ་ཤོས་དང་དྲི་མ་ཞིབ་ཕྲ་བ་འགྲུབ་པར་བྱེད།
• བསྡུ་ལེན་གྱི་ཚད་གཞི: མྱུ་གུ་གཅིག་དང་ལོ་མ་གཉིས་ནས་གསུམ (一芽二三叶, yī yá èr sān yè) སྟེ་རིམ་པ་དང་པོའི (一级, yī jí) ཚད་གཞི་ཡིན། ཐན་ཅན་ལ་གཙོ་བོ་རིམ་པ་དང་པོའི་ནག་མའོ་ཇ (一级黑毛茶, yī jí hēi máochá) བཀོལ་ཞིང་། རིམ་པ་གཉིས་པའི་མའོ་ཇའི་ནང་ནས་སྤུས་ཚད་མཐོ་བའི་ཆ་ཤས་ཉུང་ཙམ་སྲེས་ཡོད། དཔེ་བསྡུར་བྱེད་ན། གུང་ཅན་ནི་རིམ་པ་གཉིས་པའི་མའོ་ཇ (二级) ནས་བཟོ་ཞིང་། ཧྲེང་ཅན་ནི་རིམ་པ་གསུམ་པ་ནས་བཞི་པའི་རྒྱུ་ཆ་རྩུབ་ཅིང་རྐང་བུ་མང་བ་ནས་བཟོ།
• རྒྱུ་ཆར་བཅོས་པའི་རེ་བ། ལོ་མ་རྣམས་ཆ་ཚང་བ་དང་གནོད་པ་མེད་པ། མཉེན་ཆ་ཡོད་པ (嫩度, nèndù) ཡིན་དགོས། རྒྱུ་ཆ་ཨན་ཧྭ་ཁུངས་ཅན་ཡིན་པ་ནི་གལ་ཆེན་ཡིན་ཏེ། “གཞན་ནས་འདྲེན་པའི་རྒྱུ་ཆས་བཟོ་མི་ཆོག་པ་མིན་ཡང་། སྨིན་རྗེས་ཀྱི་སྤུས་ཚད་དང་བྲོ་བ་ཤིན་ཏུ་ཉམས་འགྲིབ་འགྲོ” ཞེས་པའི་གཏམ་དེས་ས་གནས་ཀྱི་ས་ཁམས་ཀྱིས་རྗེས་སྨིན་གྱི་སྲོག་ཆགས་ཕྲ་མོའི་ལས་འགུལ་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་པ་མཚོན།

4. ས་ཁམས་དང་འདེབས་སྐྱོང་གི་ཁྱད་ཆོས

• ས་གཞི་དང་གནས་ས། ཨན་ཧྭ་རྫོང་ནི་ཧྲུའེ་ཧྥུང་ཧྲན (雪峰山脉, Xuěfēng Shānmài) གི་བྱང་ངོས་ཀྱི་ཟུར་མོར་ཁྱབ་ཡོད་ལ། ཙི་ཧྲུའེ་ཆུ་བོའི་འཁོར་རྒྱུད་དུ་ཆགས་ཡོད། ས་གནས་ལ་“ཆ་བརྒྱད་ནི་རི་བོ། ཆ་ཕྱེད་ནི་ཆུ། ཆ་ཕྱེད་ནི་ཞིང་ཁ། ཆ་གཅིག་ནི་སྐམ་ས་དང་གཞིས་ཁྱིམ” (八山半水半分田，一分旱土和庄园) ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་འགྲེལ་བཤད་བྱེད། རི་བོའི་ས་གཞི་དང་ཆུ་ཀླུང་གཏིང་ཟབ་ཀྱིས་ཁེངས་པ་དང་ཆུ་ཁ་མང་པོས་འདབ་ཆགས་ཀྱི་གནམ་གཤིས་སྣ་ཚོགས་སྐྲུན། ཇའི་ལྗོན་ཤིང་ནི་འདིར་ཐོག་མ་ནས་སྐྱེས་ཡོད་དེ། “རི་བྲག་དང་ཆུ་ངོགས་སུ་འདེབས་མི་དགོས་པར་རང་བྱུང་གིས་སྐྱེས” (山崖水畔，不种自生, shān yá shuǐ pàn, bù zhòng zì shēng) ཞེས་པ་ཡོད།
• སྐྱེས་སའི་མཐོ་ཚད། མཚོ་ངོས་ལས་མཐོ་ཚད་ 150 ནས་ 1400 སྨི་བར་ཡོད། ཐན་ཅན་གྱི་རྒྱུ་ཆ་ལེགས་ཤོས་ནི་མཐོ་ཚད་ 400–800 སྨི་ཡོད་པའི་“རི་རྒྱུད་གཉིས” (ཡུན་ཐའེ་ཧྲན། ཧྥུ་ཞུང་ཧྲན) དང་“ཆུ་ཁ་གཉིས” (ཀའོ་མ་ཨར་ཞི) ཀྱི་ས་ཁུལ་ནས་བསྡུས། ཧྥུ་ཞུང་ཧྲན (མཐོ་ཚད་ 1400 སྨི་བར) གྱི་མཐོ་སྒང་གི་ཇ་ཞིང་ནས་བསྡུས་པའི་ཇ་ལ་མེ་ཏོག་དང་ཤིང་ཐོག་གི་དྲི་མ་གསལ་བ་དང་ཧུས་ཀན་སྟོབས་ཆེན་ལྡན།
• ས་རྡོ། དམར་སེར་གྱི་ས་རྡོ (红黄壤, hóng huáng rǎng) ཤས་ཆེ་བ་སྟེ། གཞི་རྡོ་ནི་གཡའ་རྡོ་དང་རྡོ་ཕྱེ (板页岩风化物) ལས་གྲུབ། pH ནི་ 4.3–6.0 ཡིན་ལ། སྐྱེ་ལྡན་གྱི་དངོས་རྫས་ཀྱི་ཚད་ 2% ཡན་ཡོད། ཨན་ཧྭའི་ཁྱད་ཆོས་ཐུན་མོང་མིན་པ་ཞིག་ནི་འཁྱགས་རིལ (冰碛岩, bīngqì yán) ཡོད་པ་སྟེ། དེ་ནི་ལོ་ངོ་ 600–700 མིལ་ཡིན་པའི་“གངས་རིལ་ཆེན་པོ” གི་དུས་སྐབས་སུ་གྲུབ་པ་ཡིན། ཨན་ཧྭ་རུ་འཛམ་གླིང་གི་འཁྱགས་རིལ་གྱི་ཟས་གཏེར་གྱི་ 85% ཡོད་པས། རྡོ་འདིས་ས་རྡོར་འཕྲོད་རྫས་ཕྲ་མོ་དང་བསྟུན་ནས་སེ་ལེ་ནིམ (selenium) ལྷག་པར་དུ་སྟེར། ཨན་ཧྭ་ཇའི་ནང་གི་སེ་ལེ་ནིམ་གྱི་ཆ་སྙོམས་ཚད་ནི་ 0.22 ppm ཡིན་པ་དེ་ཀྲུང་གོའི་ཆ་སྙོམས་ལས་གཉིས་ལྡབ་དང་འཛམ་གླིང་གི་ཆ་སྙོམས་ལས་ལྡབ་བདུན་ཡོད་པས་ཨན་ཧྭ་ཧེ་ཆ་ལ་“སེ་ལེ་ནིམ་ཕྱུག་པའི་ཇ” (富硒茶, fù xī chá) ཞེས་འབོད་ཐུབ།
• གནམ་གཤིས། དབྱིན་ཚིག་གི་མཚོ་གཏིང་ཤུགས་རྐྱེན་གྱི་གནམ་གཤིས་ཡིན་ལ། དུས་བཞི་གསལ་པོ་ཡོད། ལོ་རེའི་ཆ་སྙོམས་དྲོད་ཚད་ནི་ 16–17 °C ཡིན་ལ། ལོ་རེའི་ཆར་ཆུའི་ཚད་ནི་ 1600–1800 མི་ལི་མི་ཊར་ཡིན། རླན་གཤིས་ཚད་མཐོ་བ (ན་བུན་མང་བ)། གྲང་ངར་དུས་ཐུང་ངུ་དང་སྐྱེ་འཚར་གྱི་དུས་ཡུན་རིང་པོ (ཟླ་ 7 བར) ཡོད་པས་པོ་ལི་ཧྥེ་ནོལ་དང་ཨ་མི་ནོ་སྐྱུར་དལ་པོར་འཁོར་སྒྲིལ་བྱེད་པར་བཟང་།
• ཆུའི་ཐོན་ཁུངས། ཙི་ཧྲུའེ་ཆུ་བོ་དང་དེའི་ཡན་ལག་གིས་ཆུ་ལམ་གྱི་དྲ་བ་ཟབ་མོ་བཟོས་ཡོད་ལ། གཙང་མའི་རི་ཆུས་རིམ་པ་ཅན་གྱི་ཇ་ཞིང་ལ་བསྐུས་ཞིང་། ཆུ་ཀླུང་གི་རླན་གཤིས་མཐོ་བས་སྐྱེ་འཚར་ཆ་སྙོམས་པར་ཕན་པ་བྱེད།

5. ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་ལག་རྩལ

ཐན་ཅན་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ནང་གོ་རིམ་གཉིས་ཡོད་དེ། ནག་མའོ་ཇ (黑毛茶, hēi máochá — “ཐོག་མའི་བཟོ་སྦྱོང” 初制, chūzhì) བཟོ་བ་དང་། མཐར་ཕྱིན་གྱི་བཟོ་སྦྱོང (精制, jīngzhì) བྱེད་པ་བཅས་ཡིན། ཁྱད་ཆོས་གཙོ་བོ་ནི་ཐང་ཤིང་གི་མེ་ལྕེ་ཁ་ཕྱེ་ནས་སྐམ་པར་བྱེད་པའི་“སྐར་མ་བདུན་གྱི་ཐབ” (七星灶, Qī Xīng Zào) བཀོལ་བ་དང་། སྨྱུག་མའི་སྣོད་ནང་ལག་པས་གནོན་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཅན་གྱི་ཐུམ་སྒྲིལ་བཅས་ཡིན།

གོ་རིམ་དང་པོ། ནག་མའོ་ཇའི་ཐོན་སྐྱེད (初制):

• བསྡུ་ལེན (采摘, cǎi zhāi)། རིམ་པ་དང་པོའི་ལོ་མ (一芽二三叶) ནི་ཀུ་ཡུས་ཀྱི་དུས་སྐབས་སུ་ལག་པས་བསྡུ།
• ཧྲ་ཆིང — “ལྗང་གུ་གསོད་པ” (杀青, shā qīng)། ཝོག་ནང་ངམ་འཕྲུལ་འཁོར་གྱི་སྒྲོམ་ནང་དྲོད་ཚད་མཐོ་པོའི་བསྲེགས་སྐྱོར་བྱེད། ཧེ་ཆའི་རྒྱུ་ཆ་ནི་ལྗང་ཇ་ལས་ཆེ་བས། བསྲེགས་སྐྱོར་མ་བྱས་གོང་དུ་ལོ་མའི་སྟེང་ཆུ་ཐལ་བ་གཏོར་རྒྱུ་ཡོད། དམིགས་ཡུལ་ནི་རྫས་འགྱུར་སློང་བྱེད་ཀྱི་ནུས་པ་མེད་པར་བཟོ་བ་དང་ལྷག་མའི་རླན་གཤིས་ཉར་ཏེ་རྗེས་ཀྱི་སྨིན་པར་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་པ་ཡིན།
• ཐོག་མའི་འཁྱིལ་བཅོས (初揉, chū róu)། ཧྲ་ཆིང་བྱས་རྗེས་ཀྱི་ཚ་བའི་ལོ་མ་རྣམས་ལག་པས་སམ་འཕྲུལ་འཁོར་གྱིས་བཅོས་ཏེ། ཐིག་གི་རྣམ་པ (条形, tiáo xíng) བཟོ་ཞིང་ཚིག་ཁུང་ནས་ཁུ་བ་ལོ་མའི་སྟེང་ངོས་སུ་འདོན། ལོ་མའི་ཤ་དང་རྩ་བ་ཐོར་དུ་མི་འགྲོ་བར་བྱེད་དགོས་སྟེ། དེ་ལས་འགལ་ན་“ཨ་ཅག” (丝瓜瓤) གི་སྐྱོན་ཆགས།
• ཝོ་ཏུས — རླན་པའི་རིལ་བུ (渥堆, wò duī)། འཁྱིལ་བཅོས་བྱས་པའི་ལོ་མ་རྣམས་རིལ་བུ་མ་གཏོར་བར་མཐོ་ཚད་ 66–100 སྨི་ཡོད་པའི་རིལ་པོར་བརྩིགས་ཏེ། རླན་པའི་རས་ཀྱིས་གཡོག གནས་ཚད་ནི། ཁང་པའི་དྲོད་ཚད་≈ 25 °C། རླན་གཤིས་ ≥ 85%། ཇའི་རྒྱུ་ཆའི་རླན་གཤིས་ ≈ 65% ཡིན། དུས་ཡུན་ནི་ཆུ་ཚོད་ 18–24 ཡིན། ལོ་མ་སེར་པོའི་སྨུག་པོའི་མདོག་ཏུ་འགྱུར་བ་དང་། “ལྗང་གུའི” དྲི་མ་ཡལ་བ། མངར་བའི་ཆང་ཕོ་རིགས་ཀྱི་དྲི་མ (甜酒糟香, tián jiǔzāo xiāng) འཆར་བ། ལོ་མ་འོད་ལ་བསྒྲགས་པའི་སྐབས་སྨྱུག་མའི་ལྗང་གུའི་མདོག་ལྟར་གསལ་དྭངས་སུ་མངོན་པ་བཅས་ཡིན་ན་སྨིན་པ་ཚང་བར་བརྩི།
• ཡང་བསྐྱར་གྱི་འཁྱིལ་བཅོས (复揉, fù róu)། ཝོ་ཏུས་ཀྱི་རྗེས་ལོ་མ་ཅུང་ཟད་འགྲོལ་ཏེ་ཡང་བསྐྱར་འཁྱིལ་བཅོས་བྱས་ནས་དབྱིབས་སྲ་བར་བཟོ་བ་དང་ཚིག་ཁུང་གི་གཏོར་ཚད་ ≥ 30% བར་འཕར་བར་བྱེད།
• སྐར་མ་བདུན་གྱི་ཐབ་ཀྱི་སྟེང་དུ་སྐམ་པ (七星灶松柴明火干燥, Qī Xīng Zào sōng chái míng huǒ gānzào)། འདི་ནི་ཨན་ཧྭ་ཧེ་ཆའི་རང་བཞིན་གཏན་ལ་འབེབས་བྱེད་པའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་གོ་རིམ་གལ་ཆེན་ཤོས་ཡིན། “སྐར་མ་བདུན་གྱི་ཐབ” ནི་སོ་ཕག་གིས་བཟོས་པའི་ཐབ་ཁུང་བདུན (ཡང་ན་དེ་ལས་མང) ཡོད་པའི་ས་གཞི་གཟར་ཅན་གྱི་བཟོ་དབྱིབས་ཤིག་ཡིན་ལ། མིང་དེ་སྨེ་བདུན (北斗七星) ལས་བྱུང་། ཐབ་ཁུང་ནང་ཐང་ཤིང་གི་ཤིང (松柴, sōng chái) མེ་ལྕེ་ཁ་ཕྱེ་ནས་སྤྲས་པས། ཚ་བ་གཟར་ཅན་གྱི་ས་གཞིའི་སྟེང་འཕར་ནས་སྨྱུག་མའི་བྱ་རས (焙摺, bèi zhé) ཀྱིས་བཟོས་པའི་སྣོད་ཀྱི་སྟེང་དུ་རླན་པའི་ཇ་རིམ་པ་བཞིན་བརྩིགས་པར་ཆ་སྙོམས་པོའི་ཚ་བ་སྤྲོད། སྣོད་ཀྱི་སྟེང་ངོས་ཀྱི་དྲོད་ཚད་ནི་ 120–160 °C ཡིན་ལ། དྲོད་ཚད་འདིའི་ཁོངས་སུ་ཁ་ཧྥེ་ཡིན (coffeeine) རླངས་པར་འགྱུར་ཞིང་ཐོག་མཐོར་འཕུར་བ (རླངས་པར་འགྱུར་བའི་ཚད་ ≈ 160–170 °C) པས། ཇ་བཟོ་གྲུབ་པའི་ནང་གི་ཚད་ཤིན་ཏུ་ཉུང་དུ་འགྲོ་བ་དེས་ཨན་ཧྭ་ཧེ་ཆ་ལུས་པོར་འཇམ་པོའི་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་པ་གསལ་བཤད་བྱེད། ཇ་རིམ་པ་བདུན་བརྩིགས་ཏེ། སྟེང་གི་རིམ་པ་སྐམ་ཚད་ ≈ 80% ཟིན་པའི་རྗེས། ཐོག་མར་བརྟག་ནས་ཡང་བསྐྱར་སྐམ་པར་བྱེད། དེ་དང་ཆབས་ཅིག་“དྲི་མ་གསུམ་འདྲེས་པ” (三香合一, sān xiāng hé yī) སྟེ་ཐང་ཤིང་གི་དུ་བ། སྨྱུག་མའི་དྲི་བསྙལ། ཇའི་རང་གི་དྲི་མ་བཅས་འདྲེས་པ་ལས་གྲགས་ཅན་གྱི་“ཐང་ཤིང་དུ་བའི་དྲི་མ” (松烟香, sōng yān xiāng) ཆགས། གཞན་ཡང་དལ་པོའི་སྐམ་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ནང་ཇའི་སེར་པོའི་རྫས (茶黄素) སྨུག་པོའི་རྫས (茶褐素) སུ་འགྱུར་བས་སྐམ་པོའི་ལོ་མའི་ནག་པོའི་འཛུམ་མདངས་ལྡན་པའི་མདོག་བརྟན་པོར་གནས།

གོ་རིམ་གཉིས་པ། མཐར་ཕྱིན་གྱི་བཟོ་སྦྱོང (精制):

• ཚག་དབྱེ་དང་འདེམ་འཇོག (筛分拣剔, shāi fēn jiǎn tī)། མའོ་ཇ་ཚག་བྱེད་པ་དང་རླུང་གིས་ཡང་བའི་ཆ་ཤས་དབྱེ་བ། ལག་པས་ཚད་མི་འཛིན་པའི་ལོ་མ་དང་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་འཐེན་པ་བྱེད། ཐན་ཅན་ལ་རིམ་པ་དང་པོའི་མའོ་ཇ་དང་ཆ་ཤས་འགའ་ཞིག་གི་རིམ་པ་གཉིས་པའི་མའོ་ཇ་འདེམས།
• དྲོད་ཚད་མཐོ་བའི་རླངས་པས་མཉེན་པར་བཟོ་བ (高温气蒸, gāowēn qì zhēng)། འདེམས་སྒྲུག་བྱས་པའི་མའོ་ཇ་མཐོ་ཤུགས་ཀྱི་རླངས་པས་བཅོས། དམིགས་ཡུལ་ནི་ལོ་མ་མཉེན་པར་བཟོ་བ་དང་། གནོད་པ་ཅན་གྱི་སྲོག་ཆགས་ཕྲ་མོ་གསོད་པ། གནོན་པར་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་པ་བཅས་ཡིན།
• སྣོད་ནང་བླུགས་པ་དང་གནོན་པ (装篓紧压, zhuāng lǒu jǐn yā)། མཉེན་པར་བཅོས་པའི་ཇ་སྨྱུག་མའི་སྣོད (篾篓, miè lǒu) ནང་བླུགས་ཏེ། “སྒྲོམ་གཟུགས་ཀྱི་རྨིང” (箱形架, xiāng xíng jià) ཞེས་པའི་ཁྱད་པར་གྱི་སྒྲོམ་ནང་འཇོག ཐེངས་ 3–5 བར་བླུགས་ཏེ་བར་བར་དུ་འཕྲུལ་ཆས་ཀྱིས་གནོན་པ་བྱེད། རྨིང་དེ་གནོན་པའི་འོག་ཏུ་བཞག་ནས་གནོན། བཏོན་ནས་ཇའི་ཆ་ཤས་གཞན་བསྣན་ཏེ་ཡང་བསྐྱར་གནོན།
• བསྡམས་པ་དང་ངོས་འཛིན་གྱི་རྟགས (捆包刷字, kǔn bāo shuā zì)། གནོན་པ་ཚང་བའི་སྣོད་དེ་རྨིང་ནས་བཏོན་ཏེ་ལྗིད་ཚད་བརྒྱབ། སྨྱུག་མའི་ཐག་གིས་གཟུང་ཐུབ་ཀྱི་ཆ་ནས་བསྡམས་ཏེ་ངོས་འཛིན་གྱི་རྟགས (ཐོན་ཚེས། རིགས། བཟོ་མཁན) བརྒྱབ།
• བཞག་སྒྲོམ (晾置, liàng zhì)། ཐུམ་སྒྲིལ་བྱས་པའི་སྣོད་རྣམས་རླུང་ངོས་བཟང་བའི་མཛོད་ཁང་ནང་བཞག་སྟེ་དལ་པོར་སྐམ་པ་དང་རང་བྱུང་གི་རྗེས་སྨིན་འགོ་འཛུགས་པར་བྱེད།

སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཐུམ་སྒྲིལ། ཐན་ཅན་གྱི་ཐུམ་སྒྲིལ་ནི་རིམ་པ་གསུམ་ལྡན་ཡིན་ཏེ། ནང་གི་རིམ་པར་ཙུང་ཡེ (粽叶, zòng yè — སྨྱུག་མའི་ལོ་མ) བཀོལ་ཞིང་། བར་གྱི་རིམ་པར་ཙུང་ལུས (棕叶, zōng yè — བྲ་ཤིང་གི་ལོ་མ) བཀོལ། ཕྱིའི་རིམ་པ་ནི་སྨྱུག་མའི་བྱ་རས (篾篓) ཡིན། བཟོ་དབྱིབས་འདིས་རླུང་འགྲོ་སྐྱོད་ཀྱི་ནུས་པ་སྤྲད་དེ་རྗེས་སྨིན་མུ་མཐུད་དུ་འགྲོ་བར་དགོས་པ་དང་། ཕྱིའི་དྲི་མ་ངན་པ་ནས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད། ལོ་རྒྱུས་ཐོག་གི་ཚད་གཞི་ནི་སྣོད་རེར་ཅིན་ 50–100 (སྤྱི་རྒྱ་ 25–50) ཡིན་ཞིང་། དེང་རབས་ཀྱི་ཚད་གཞི་ནི་སྤྱི་རྒྱ་ 5, 2, 1 དང་གྲམ་ 500 ཡིན། སན་ཅན་གྱི་སྨྱུག་མའི་སྣོད་ནི་འཛམ་གླིང་ནང་ཉར་ཚགས་བྱེད་པའི་ཇའི་སྣོད་ཀྱི་རྣམ་པ་ནས་སྲུང་བའི་གནའ་ཤོས་ཤིག་ཡིན།

6. དབང་པོའི་ཚོར་ཤེས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས

• སྐམ་པོའི་ལོ་མའི་ཕྱི་དབྱིབས (外形, wàixíng)། དམ་པོར་འཁྱིལ་བའི་ཐིག་གི་རྣམ་པ (条索紧结, tiáo suǒ jǐn jié) ཡིན་ལ། དྲང་པོ་ཙམ་ཡོད་ཞིང་མཉེན་ཆ་བཟང་། མདོག་ནི་ནག་པོའི་འཛུམ་མདངས་ལྡན་པ (乌黑油润, wū hēi yóu rùn) ཡིན་ལ། སྤུས་ཚད་མཐོ་བའི་སྡེ་ཚན་ནང་གསེར་མདོག་གི་མྱུ་གུ་གསལ་བོར་མངོན།
• སྐམ་པོའི་ལོ་མའི་དྲི་མ། གཙང་མ་དང་གཏིང་ཟབ་ཅིང་། ཐང་ཤིང་དུ་བའི་དྲི་མ (松烟香, sōng yān xiāng) གསལ་བོ་ལྡན། ལོ་ 1–3 གྱི་ཇ་གསར་པར་དུ་བའི་དྲི་མ་ཤས་ཆེ་ཞིང་། ཉར་ཚགས་དང་མཉམ་དུ་ཇེ་ཆུང་དུ་འགྲོ་ནས་ཤིང་གི་དྲི་མ། སྦྲང་རྩིའི་དྲི་མ། སྐམ་པོའི་ཤིང་ཐོག་གི་དྲི་མ་བཅས་ཀྱིས་ཚབ་བྱེད།
• ཇ་ཁུའི་དྲི་མ (香气, xiāngqì)། གཙང་མ་དང་མཐུན་སྙོམས (醇和, chún hé) ཡིན་ལ། ཐང་ཤིང་གི་དུ་བ་གཙོ་བོར་མངོན། ལོ་དང་མཉམ་དུ་སྦྲང་རྩི། སྟར་ཁའི་འབྲས། སུ་མེད་ཀྱི་ཤིང་ཐོག སྨན་སྣ་བཅས་ཀྱི་དྲི་མས་ཕྱུག
• ཇ་ཁུའི་མདོག (汤色, tāng sè)། ཚ་ལུ་མའི་སེར་པོ (橙黄, chéng huáng) ཡིན་ལ། གསལ་ཞིང་དྭངས། ཉར་ཚགས་དང་མཉམ་དུ་ཚ་ལུ་མའི་དམར་པོའི་སྟེང་དུ (橙红带艳, chéng hóng dài yàn) ཟབ་ཏུ་འགྲོ་ཡང་གཙང་དྭངས་ཉར། ཤེལ་གྱི་སྐྱོགས་ནང་ནི་ཉར་ཚགས་བྱས་པའི་དམར་ཆང་ལྟ་བུར་མངོན།
• བྲོ་བ (滋味, zīwèi)། རྒྱས་ཤིང་ཟབ (醇厚, chún hòu) ཅིང་། མངར་བའི་ཁྱད་ཆོས (甘润, gān rùn) དང་འཇམ་པོའི་ཁྱད་ཆོས (爽滑, shuǎng huá) ལྡན། ཧུས་ཀན (回甘, huí gān — ཕྱིར་ལོག་པའི་མངར་བ) གསལ་བོར་ཚོར་ཞིང་མིད་པ་ནས་ཇེ་ཆེར་འགྲོ། ཐོག་མའི་ཇ་ཁུ་ཁག་གིས་དུ་བ་དང་ཤིང་གི་དྲི་མ་མངོན་ཞིང་། ཇ་ཁུ་ 3–4 པ་ནས་སྦྲང་རྩི། སྟར་ཁའི་འབྲས། ཤིང་ཐོག་བཅས་ཀྱི་དྲི་མ་ཕྱེ། ཇ་འདི་ཐོན་ནུས་མཐོ་བ་སྟེ། ཇ་ཁུ་ཚང་པོ་ 10–15 བར་ལེན་ཐུབ།
• ཇའི་ཤུལ (叶底, yè dǐ)། སེར་པོའི་སྨུག་པོ (黄褐, huáng hè) ཡིན་ལ། མཉེན་ཆ་ཅུང་ཟད་ལྡན་ཞིང་ཆ་སྙོམས (尚嫩匀, shàng nèn yún)། ལོ་མ་བརྡོལ་ནས་ཆ་ཚང་བ་དང་མཉེན་པོ་མངོན་པ་ནི་རྒྱུ་ཆའི་སྤུས་ཚད་དང་བཟོ་སྦྱོང་གི་གཙང་སྦྲའི་རྟགས་ཡིན།

7. རྫས་འགྱུར་གྱི་ཁོངས་རྫས

ཐན་ཅན་ནི་ཨན་ཧྭ་ཧེ་ཆ་ཡོངས་དང་མཚུངས་པར་སྨིན་པའི་གོ་རིམ་གཉིས་ལས་བརྒྱུད་དེ། མའོ་ཇ་བཟོ་སྐབས་ཀྱི་ཐོག་མའི་ཝོ་ཏུས་དང་ཉར་ཚགས་བྱེད་སྐབས་ཀྱི་ཡུན་རིང་གི་རང་བྱུང་གི་རྗེས་སྨིན་བཅས་ཡིན། དེས་ཁོངས་རྫས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཆེན་པོའི་འགྱུར་ལྡོག་བཏང

• ཇའི་པོ་ལི་ཧྥེ་ནོལ (茶多酚)། ཝོ་ཏུས་དང་རྗེས་སྨིན་གྱི་བརྒྱུད་རིམ་ནང་ཁ་ཐི་ཅིན (catechins) རྣམས་འཚོ་འགྱུར་འགྲོ་ཞིང་སྡེབ་སྒྲིལ་བྱུང་ནས་ཐེ་ཨ་ཧྥ་ལ་ཝིན (茶黄素) དང་། ཐེ་ཨ་རུ་བི་ཅིན (茶红素)། ཐེ་ཨ་བྲའུ་ནིན (茶褐素) བཅས་གྲུབ། ཇ་བཟོ་གྲུབ་པའི་ཐན་ཅན་ནང་གི་པོ་ལི་ཧྥེ་ནོལ་གྱི་སྤྱིའི་ཚད་ནི་ལྗང་ཇ་ལས་དམའ་བ་དེས་བྲོ་བ་འཇམ་པོ་དང་ཁ་བའི་ཚོར་སྣང་གསལ་པོ་མེད་པ་གསལ་བཤད་བྱེད།
• ཇའི་པོ་ལི་ས་ཁ་རའི་ཌི (茶多糖)། ཧེ་ཇ་ལྷག་པར་དུ་སྨིན་པའི་རྒྱུ་ཆ་ནས་བཟོས་པའི་ནང་ཆུར་ཞུ་བའི་པོ་ལི་ས་ཁ་རའི་ཌི་ཚད་མཐོ་བ་ཡོད་ལ། ཚོད་ལྟའི་ཞིབ་འཇུག་ལྟར་ན་འདིས་ཚ་བའི་རྫས་སྒྱུར་གྱི་འགུལ་སྐྱོད་སྒྲིག་འཛུགས་དང་ཁྲག་ནང་གི་གླུ་ཀོ་སིའི་ཚད་དམའ་རུ་གཏོང་བར་འབྲེལ་ཡོད།
• ཁ་ཧྥེ་ཡིན (咖啡碱)། སྐར་མ་བདུན་གྱི་ཐབ་ཀྱི་སྟེང་དུ་ 120–160 °C ཡོད་པའི་དྲོད་ཚད་ཀྱིས་སྐམ་པར་བྱེད་པས་ཁ་ཧྥེ་ཡིན་ཆ་ཤས་ཤིག་རླངས་པར་འགྱུར་བར་བྱེད (སྐམ་པའི་ཁང་པའི་ཐོག་ཏུ་ཆགས་པའི་དཀར་པོའི་ཐིགས་པ་ནི་རླངས་པར་གྱུར་བའི་ཁ་ཧྥེ་ཡིན་གྱི་རྡོ་ཕྲ་ཡིན)། དེའི་མཇུག་འབྲས་སུ་ཐན་ཅན་ནང་གི་ཁ་ཧྥེ་ཡིན་གྱི་ཚད་ལྗང་ཇ་དང་དམར་ཇ་ལས་ཤིན་ཏུ་དམའ་བས། གཉིད་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཉུང་ཙམ་ལས་མི་ཐེབས།
• ཨ་མི་ནོ་སྐྱུར། དཔྱིད་ཀའི་རིམ་པ་དང་པོའི་རྒྱུ་ཆ་ཞིབ་ཕྲ་བཀོལ་བས། ཐན་ཅན་ནང་ L-ཐེ་ཨ་ནིན (L-theanine) བཅས་ཀྱི་ཨ་མི་ནོ་སྐྱུར་གྱི་ཚད (ཧེ་ཆའི་ནང་ལ་བལྟས་ན) མཐོ་བ་ཡོད་པས། ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་“མངར་བའི་དྭངས་བ” (甘润) གྲུབ།
• གཏེར་རྫས། ཁ་ལིམ། མག་ནེ་ཞིམ། མང་ག་ནིས། ཧྥུ་ལོ་རིན། ཟིང་། ལྕགས་བཅས་ཡོད། ལྷག་པར་དུ་སེ་ལེ་ནིམ (Se) གི་ཚད་ 3.8–6.4 མི་ལི་གྲམ / སྤྱི་རྒྱ་བར་མཐོ་བ་ནི་ས་རྡོའི་ཁུངས་ཀྱི་འཁྱགས་རིལ་དང་འབྲེལ།
• ཚོན་རྫས་དང་དྲི་མའི་རྫས། ཐང་ཤིང་གི་དུ་བས་ཐེར་ཕིན (terpenes) དང་ཧྥེ་ནོལ་གྱི་རྫས (གུ་ཡ་ཀོལ། 4-མེ་ཐིལ་གུ་ཡ་ཀོལ) འདྲེན་པས་“དུ་བའི་དྲི་མ” ཆགས། རྗེས་སྨིན་གྱི་བརྒྱུད་རིམ་གྱིས་མེ་ཐོག་སི་ཧྥེ་ནོལ། ལག་ཐོན། ཧྥུ་རན་གྱི་འགྱུར་རྫས་བཅས་བསྐྲུན་པ་དེ་དག་གིས་ཤིང་གི་དྲི་མ། སྟར་ཁའི་འབྲས། སྦྲང་རྩི་བཅས་ཀྱི་དྲི་མའི་ཆ་ཤས་ལ་འགན་འཁུར།
• ཝི་ཏ་མིན། རིགས་ B, C, E, K ཡོད། ཝི་ཏ་མིན C གི་ཚད་ལྗང་ཇ་ལས་དམའ་ཡང་། བརྟན་པོའི་རྣམ་པའི་འཚོ་འགྱུར་འགོག་རྫས (ཐེ་ཨ་བྲའུ་ནིན) ཀྱིས་ཚབ་བྱེད།

8. ཕན་ཡོན་གྱི་ཁྱད་ཆོས

ཨན་ཧྭ་ཧེ་ཆ་དང་ལྷག་པར་དུ་ཐན་ཅན་ནི་སྔོན་ནས་ཀྲུང་གོའི་ནུབ་བྱང་གི་མི་རིགས་ཀྱིས་ཤ་དང་འོ་མ་གཙོ་བོར་བྱས་པའི་བཟའ་བཅའི་ཁོངས་སུ་ཝི་ཏ་མིན་དང་གཏེར་རྫས་ཀྱི་ཁུངས་གལ་ཆེན་པོར་བརྩིས། དེང་རབས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག (དེའི་ནང་མཁས་དབང་ལིའུ་ཀྲུང་ཧྭ (刘仲华, Liú Zhònghuá) གི་ཚོགས་པས་ཧུ་ནན་ཞིང་ལས་སློབ་ཆེན་ནང་སྤེལ་བ) གིས་གཤམ་གྱི་ལས་དོན་ཁག་གི་ནུས་པ་ཡོད་པར་ངོས་འཛིན་བྱས:

• ཞག་ཚིལ་གྱི་རྫས་སྒྱུར་སྒྲིག་འཛུགས། ཧེ་ཇའི་པོ་ལི་ཧྥེ་ནོལ་དང་པོ་ལི་ས་ཁ་རའི་ཌི་གིས་ཞག་ཚིལ་འགྲུབ་པར་རོགས་པ་དང་ཁྲག་ནང་གི་ཀོ་ལེ་སི་ཊ་རོལ་གྱི་ཚད་དམའ་རུ་གཏོང་བར་ཕན། སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཚིག་སྦྱོར་ལ། “ཞག་ཚིལ་ཅན་གྱི་ཟས་འཇུ་བར་རོགས་པ་དང་སྦོ་སྐྲན་སེལ་བ” (消食去腻, xiāo shí qù nì) ཞེས་ཡོད། ནུབ་བྱང་གི་འབྲོག་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཧེ་ཆ་ལ་“ཚེའི་ཇ” ཞེས་འབོད་པ་ནི་ལྕི་བའི་ཤ་ཟས་ཀྱི་མཇུག་འབྲས་ལ་གཉེན་པོ་བྱེད་ཐུབ་པའི་ནུས་པ་ལ་བརྟེན་ཡིན།
• འཇུ་བའི་ལས་དོན་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར། ཝོ་ཏུས་དང་རྗེས་སྨིན་གྱི་སྐབས་སུ་གྲུབ་པའི་སྲོག་ཆགས་ཕྲ་མོའི་ཚོགས་པའི་ནང་འོ་མའི་སྐྱུར་སྲོག་ཆགས་དང་ཆང་ཕོའི་སྲོག་ཆགས་འདུས་ཡོད་པས། གྲོད་ཁོག་གི་ལས་དོན་ལ་ཕན་པའི་རྫས་འགྱུར་སློང་བྱེད་ཀྱི་ནུས་པ་ལྡན།
• འཚོ་འགྱུར་འགོག་པའི་ནུས་པ། ཐེ་ཨ་བྲའུ་ནིན་སོགས་འཚོ་འགྱུར་བྱུང་བའི་པོ་ལི་ཧྥེ་ནོལ་གྱིས་བརྟན་པོའི་འཚོ་འགྱུར་འགོག་པའི་ནུས་པ་སྟོན།
• ཚ་བའི་རྫས་སྒྱུར་ལ་ཤུགས་རྐྱེན། ཇའི་པོ་ལི་ས་ཁ་རའི་ཌི་གིས་ཞིབ་འཇུག་མང་པོའི་ལྟར་ན་ཁྲག་ནང་གི་གླུ་ཀོ་སིའི་ཚད་སྒྲིག་འཛུགས་བྱེད་པར་ཕན་སྲིད།
• ཁྲག་ཤེད་དམའ་རུ་གཏོང་བའི་ནུས་པ། རྒྱུན་དུ་བཏུང་ན་ཁྲག་ཤེད་ཚད་ལྡན་ངང་དམའ་རུ་འགྲོ་བར་ཐོ་བཀོད་བྱུང་ཡོད།
• དབང་རྩའི་མ་ལག་ལ་འཇམ་པོའི་ཤུགས་རྐྱེན། ཁ་ཧྥེ་ཡིན་གྱི་ཚད་དམའ་བས་ཐན་ཅན་ནི་དགོང་མོའི་ཇ་བཏུང་བར་རུང་ངོ་ཡིན། L-ཐེ་ཨ་ནིན་གྱིས་སྤྲོ་སྣང་མེད་པར་ཞི་བའི་གཅིག་སྡུད་སྤྲོད།

མཆན་འགྲེལ: ཕན་ཡོན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ནི་བརྡ་ཆ་ཙམ་ཡིན་ལ། སྨན་པའི་ལམ་སྟོན་གྱི་ཚབ་ཏུ་མི་འགྲོ།

9. ཇ་བཟོ་བའི་ཐབས་ལམ

ཐན་ཅན་ནི་ཇ་ཁུ་རིམ་པ་བཞིན་བཟོ་བ (功夫泡法, gōngfū pào fǎ) དང་བཙོ་བ (煮茶, zhǔ chá) གཉིས་ཀར་ཡག་པོ་ཡོད་ལ། འོ་མའི་ཇ (奶茶, nǎi chá) བཟོ་བར་ཀྱང་ཧ་ཅང་འཚམ།

• ཆུ། མཉེན་པོ་དང་གཙང་སྦྲ་ཅན། དྲོད་ཚད་ 100 °C (ཆུ་ཚ་འཁོལ་འཁོལ)།
• ཇའི་ཚད། ཇ་ཁུ་རིམ་པ་བཞིན་བཟོ་བར་ཆུ་ 150–200 མི་ལི་ལི་ཊར་ལ་གྲམ་ 5–7 བཀོལ། བཙོ་བ་དང་ཇ་ཆེན་པོའི་ནང་བཟོ་བར་ཆུ་ 500 མི་ལི་ལི་ཊར་ལ་གྲམ་ 3–5 བཀོལ།
• སྣོད་ཆ། ཡི་ཤིང་གི་འཇིམ་པའི་ཇ་རྫ (紫砂壶, zǐshā hú) ནི་འདེམས་བཟང་ཤོས་ཡིན་ཏེ། འཇིམ་པས་དྲོད་ཚད་མཐོ་བ་ཉར་ཐུབ་པ་དང་དུ་བའི་དྲི་མ་འཇིབས་ནས་ཇ་ཁུའི་སྤུས་ཚད་ཇེ་ལེགས་སུ་གཏོང་། དེ་བཞིན་ཀའེ་ཝན་དང་། དཀར་ཡོལ་གྱི་ཇ་རྫ། ཤེལ་གྱི་ཇ་རྫ་བཅས་ཀྱང་འཚམ། བཙོ་བར་ཤེལ་གྱི་ཇ་ཆེན་ངམ་རྫ་མའི་ཇ་ཆེན་བཀོལ།
• ཇ་བཟོ་བའི་བརྒྱུད་རིམ (ཇ་ཁུ་རིམ་པ་བཞིན):
  1. སྣོད་ཆ་ཆུ་ཚས་དྲོད་བཅོས་བྱེད།
  2. ཇ་བླུགས་ཏེ། ཇ་ཁུ་མྱུར་པོ་གཅིག (སྐར་མ་ 3–5) གིས་བཀྲུས་ནས་ཕྱིར་འདོར། གོ་རིམ་འདི་ནི་ངེས་པར་དུ་བྱེད་དགོས་སྟེ། རྡུལ་ཕྱིས་སེལ་ཞིང་“ལོ་མ་སད་པར” བྱེད།
  3. ཐོག་མའི་ལས་ཀའི་ཇ་ཁུ། སྐར་མ་ 10–15 བསྡད། ཇ་ཁུ་ 2–3 པ་བར་དུ་དུ་བའི་སྤུས་ཚད་ཚ་པོ་ཡོད་སྲིད། བྲོ་བ་འཇམ་པོ་དགོས་ན་དུས་ཡུན་ཐུང་དུ་བཏང་།
  4. རྗེས་ཀྱི་ཇ་ཁུ་རྣམས་ལ་དུས་ཡུན་སྐར་མ་ 5–15 རིམ་པ་བཞིན་སྣོན། ཐན་ཅན་ནི་ཇ་ཁུ་ཚང་པོ་ 10–15 བར་ལེན་ཐུབ།
  5. ཇ་ཁུ་ 5–7 པར་སྦྲང་རྩི་དང་ཤིང་ཐོག་གི་སྤུས་ཚད་ཕྱེ་ཞིང་། དུ་བའི་དྲི་མ་གཞན་དུ་འགྲོ།
• བཙོ་བ (煮茶)། ཆུ་ 800–1000 མི་ལི་ལི་ཊར་ནང་ཇ་གྲམ་ 5–7 བླུགས་ཏེ་ཁོལ་དུ་འཁྱེར། མེ་ཉུང་དུ་བཏང་ནས་སྐར་མ་ 3–5 བསྐོལ། བཙོས་པའི་ཐན་ཅན་ལ་ཞག་ཚིལ་ལྟ་བུའི་ཚོར་བ་དང་། བྲོ་བ་ཟབ་མོ། འཁྱིལ་བའི་དྲོད་བཅས་ཁྱད་པར་བ་ལྡན། གྲང་ངར་གྱི་དུས་ཀར་ཧ་ཅང་འཚམ།
• འོ་མ་དང་བཅས་པ། ཇ་ཁུ་གར་པོ་བཟོ (ཆུ་ 300 མི་ལི་ལི་ཊར་ལ་གྲམ་ 10 བཀོལ་ནས་སྐར་མ་ 5 བསྐོལ) ལ་འོ་མ་ཚ་པོ་ 1 : 1 གི་ཚད་ནས་བསྲེས། ནུབ་བྱང་གི་མི་རིགས་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་བཀོལ་སྤྱོད་ཐབས་ཡིན།

10. ཉར་ཚགས

ཐན་ཅན་ནི་ལོ་དང་མཉམ་དུ་སྤུས་ཚད་ཇེ་ལེགས་སུ་འགྲོ་བའི་ཇ་ཞིག་ཡིན། ཉར་ཚགས་ཚད་ལྡན་བྱས་ན་དེའི་བྲོ་བ་ཇ་གསར་པའི་གསལ་བའི་“དུ་བའི” ཚོར་བ་ནས་སྨིན་པའི་སྦྲང་རྩི་དང་སྟར་ཁའི་འབྲས། ག་བུར་བཅས་ཀྱི་ཟབ་པའི་ཚོར་བར་འགྱུར། ཉར་ཚགས་ཀྱི་དུས་ཡུན་མཐའ་འཁོལ་ནི་ལོ་ 3 ཡིན་ལ། ལོ་ 5–7 ནས་ཇ་“དང་པོའི་སྨིན་པར” སླེབས།

• དྲོད་ཚད: 20–30 °C; ཚ་གྲང་གི་འགྱུར་ལྡོག་ཚ་པོ་སྤོང་དགོས།
• རླན་གཤིས: 40–60%; ཧམ་བྱེད་གནོད་པའི་ཉེན་ཁ་མེད་པར་སྲོག་ཆགས་ཕྲ་མོའི་ལས་འགུལ་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་པའི་ཚད་ལྡན་ཞིག་ཡིན།
• རླུང་ངོས། ཁང་པར་རླུང་འགྲོ་སྐྱོད་ཡོད་དགོས། པོ་ལི་ཨེ་ཐི་ལིན་གྱི་ལྟོང་ཁུག སྤར་ལྕགས། བྱང་ཤོག་བཅས་ཀྱི་རླུང་མི་འགྲོ་བའི་ཐུམ་སྒྲིལ་གང་ཡིན་ཡང་བཀོལ་མི་ཆོག མ་ཡུལ་གྱི་སྨྱུག་མའི་སྣོད་ནི་ཇ་ལ་“དབུགས་འབྱིན” པའི་སྣོད་ལེགས་ཤོས་ཡིན།
• འོད་ནས་སྲུང་སྐྱོབ: ཉི་མའི་འོད་ཐད་ཀར་གྱིས་མི་འོས་པའི་ཕོ་ཏོའི་རྫས་འགྱུར་སློང་བྱེད།
• དྲི་མ་ནས་དབེན་པ་བྱེད་པ། ཇས་དྲི་མ་ཤུགས་ཆེན་པོས་འཇིབས་པས། སྨན་སྣ། ཁ་ཧྥེ། དྲི་ཞིམ། ཁང་བའི་རྫས་སྦྱོར་བཅས་དང་བྲལ་བའི་གནས་སུ་ཉར་དགོས་ལ། ཐབ་ཚང་དང་བཟོ་སྒྲིག་གསར་པའི་ཁང་པ་ནས་ཀྱང་རྒྱང་རིང་དུ་བཞག་དགོས།
• འཁྱགས་སྒྲོམ་ནང་ཉར་མི་ཆོག ཐན་ཅན་ནི་འཁྱགས་སྒྲོམ་ནང་ཉར་མི་རུང་སྟེ། དྲོད་ཚད་དམའ་བས་ཕན་པའི་སྲོག་ཆགས་ཕྲ་མོའི་ལས་འགུལ་འགོག་ཅིང་སྨིན་པའི་བརྒྱུད་རིམ་འཁོར་མི་ཐུབ།
• སྣོད་ཆ (གཞི་རྒྱུན་གྱི་ཐུམ་སྒྲིལ་ཁ་ཕྱེ་བའི་སྐབས་སུ)། རྫ་མའི་སྣོད་ཁ་དམ་པོར་མི་ཟིན་པ། རས་ཀྱི་ཁུག་མ་ངམ་ཤོག་བུའི་ཁུག་མ་བཅས་བཀོལ།

11. རིན་གོང་དང་རྫུན་བཟོ

• རིན་གོང་གི་ཁྱོན། ཐན་ཅན་ནི་བར་མའི་རིན་གོང་གི་ཁོངས་སུ་ཚུད་ཅིང་། མང་ཚོགས་ཀྱི་“སོ་ཕག” (ཧེ་ཀྲོང་། ཧྥུ་ཀྲོང་) ལས་དྲ་ཞིང་། སྤུས་ཚད་མཐོ་བའི་ཉར་ཚགས་ཅན་གྱི་དཔེ་མཚོན་ལས་ཁེ་ཚང་། བཟོ་གྲྭ་ཡོངས་གྲགས་ཅན (པེ་ཧྲ་ཞི། ཀྲུང་ཆ་ཨན་ཧྭ) ནས་ཐོན་པའི་ཇ་གསར་པ (ལོ་ 1–3) གི་རིན་གོང་ནི་སྤྱི་རྒྱ་རེར་ཡོན་ 500–2000 ཡིན། ཉར་ཚགས་ཅན (ལོ་ 10 ཡན) ནི་རིན་གོང་ཆེས་དྲ་ཞིང་། ལོ་རྒྱུས་ཅན་གྱི་སྡེ་ཚན་གྱི་རིན་གོང་སྤྱི་རྒྱ་རེར་ཡོན་ 5000–10000 ཡན་ལ་ཕྱིན་ཐུབ། ཚོང་ཁང་ནས་འཚོང་བར་ཚད་ཆུང་གི་དབྱིབས (གྲམ་ 500 དང་སྤྱི་རྒྱ་ 1) དར་ཆེ།
• སྤུས་ཚད་ཀྱི་རྟགས། “ཨན་ཧྭ་ཧེ་ཆའི་ས་ཁོངས་ངོས་འཛིན” (安化黑茶地理标志) གྱི་རྟགས་ཡོད་པ། GB/T 22291 ཀྱི་ཚད་གཞིའི་ངོས་འཛིན། མའོ་ཇའི་རིམ་པ (一级) ངོས་འཛིན། ཐོན་ཚེས་དང་ཐོན་ས་ངོས་འཛིན་བཅས་ཡོད་དགོས།
• རྫུན་བཟོ་དང་འཛོལ་བཅོས་ཀྱི་རྣམ་པ་རྒྱུན་མཐོང་:
  • རྒྱུ་ཆ་བརྗེ་བ། རིན་གོང་དམའ་བའི་ཕྱི་ནས་འདྲེན་པའི (ཨན་ཧྭ་མིན་པའི) མའོ་ཇ་བཀོལ། ཇ་འདི་ནི་ས་གནས་ཀྱི་སྲོག་ཆགས་ཕྲ་མོ་མེད་པས་སྨིན་པ་ཧ་ཅང་ཞན་ཞིང་། བྲོ་བ་ཕོངས་པ་དང་གོ་རིམ་ཚང་མིན།
  • རིམ་པ་མཐོ་རུ་བཟོ་བ། གུང་ཅན་ངམ་ཧྲེང་ཅན་ཐན་ཅན་གྱི་མིང་ཐོག་ནས་འཚོང་བ། དབྱེ་བ་ནི་ལོ་མ་རྩུབ་པ། རྐང་བུ་ཡོད་པ། ཇའི་ཤུལ་གྱི་མཉེན་ཆ་ཉུང་བ་བཅས་ལས་ཤེས་ཐུབ།
  • བཅོས་མའི་“རྒན་པ” བཟོ་བ། རླན་གཤིས་མཐོ་བའི་གནས་སུ་ཉར་ཚགས་མྱུར་དུ་བཏང་ནས་རང་བྱིན་གྱིས་སྨིན་པའི་ཇར་བརྫུས། རྟགས་ནི་དྲི་མ་རྩུབ་པ། ཇ་ཁུ་རྙོག་པ། ཇའི་ཤུལ་ཞིག་ཞིག་ཡིན་པ་བཅས་ཡིན།
  • དུ་བའི་དྲི་མ་མེད་པ། སྐར་མ་བདུན་གྱི་ཐབ་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་གློག་གི་ཐབ་ཀྱིས་སྐམ་པར་བྱས་པ། ཇ་འདིར་ཐང་ཤིང་དུ་བའི་དྲི་མ་མེད་ཅིང་ཉར་ཚགས་བྱས་པའི་སྐབས་སུ་འགྱུར་ལྡོག་ཡང་ཞན།
• ལམ་སྟོན: ངོས་འཛིན་ཡོད་པའི་ཚོང་འབྲེལ་བ་ནས་ཉོ་བ། ས་ཁོངས་ངོས་འཛིན་གྱི་རྟགས་དང་ངོས་འཛིན་གྱི་ཡིག་རྟགས་ཞིབ་བཤེར་བྱེད་པ། ཇའི་ཤུལ་ལ་དཔྱད་པ (མཉེན་ཞིང་ཆ་ཚང་བ་དང་རྐང་བུ་མང་པོ་མེད་པ) བཅས་བྱེད་དགོས།

12. ཁྱད་འཕགས་ཅན་གྱི་གནས་ཚུལ

• འཛམ་གླིང་ནང་གནའ་ཤོས་ཀྱི་ཐུམ་སྒྲིལ། “སན་ཅན” གྱི་སྨྱུག་མའི་སྣོད་ནི་རྒྱུན་མཐུད་ནས་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་བཞིན་པའི་ཇའི་སྣོད་ཀྱི་རྣམ་པ་ནས་གནའ་ཤོས་ཤིག་ཡིན། དེ་ནི་ཤོག་བུའི་ཐུམ་སྒྲིལ་ལས་ཀྱང་སྔོན་དུ་བྱུང་བ་ཡིན།
• ཕོར་པའི་ནང་གི་བརྒྱུད་མངའ་ཐང་གི་རིམ་པ། “ཐན — གུང — ཧྲེང” (གནམ — ཕུལ་རྒྱུ — རྒྱུ་མ) ཞེས་པའི་མ་ལག་ནི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རིམ་པ་ཇ་བཏུང་བྱེད་པའི་རིགས་སུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་པའི་དཔེ་མཚོན་དཀོན་པོ་ཞིག་ཡིན།
• ཕེང་ཞན་ཙེ — “ནག་ཇའི་ཕ” ཨན་ཧྭ་བ་འདིས་དང་པོའི་བཟོ་ལས་ཀྱི་ཇ་བཟོ་གྲྭ་བཙུགས་པ་མ་ཟད། “ཨན་ཧྭ་ཧེ་ཆ” (《安化黑茶》) ཞེས་པའི་གཞི་རྩའི་བརྩམས་ཆོས་ཆེན་པོ་བྲིས་ཏེ། དེ་ནི་ནག་ཇའི་ལོ་རྒྱུས་དང་ལག་རྩལ་གྱི་ཁུངས་གཙོ་བོར་གྱུར།
• སྐར་མ་བདུན་གྱི་ཐབ་ཀྱི་དྲི་མ་གསུམ། ཨན་ཧྭའི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཧེ་ཆ་ལེགས་ཤོས་ནི་“དྲི་མ་གསུམ་འདྲེས་པ” སྟེ་ཐང་ཤིང་གི་དུ་བ། སྨྱུག་མའི་བྱ་རས་ཀྱི་དྲི་བསྙལ། ཇའི་ལོ་མའི་རང་གི་དྲི་མ་བཅས་ལས་འཁྲུངས་ཞེས་བཤད།
• གཉིད་མི་ཤོར་བའི་ཇ། སྐར་མ་བདུན་གྱི་ཐབ་ཀྱི་སྟེང་དུ་ཁ་ཧྥེ་ཡིན་ཆ་ཤས་རླངས་པར་གྱུར་བས། ཐན་ཅན་ནི་གཉིད་སྔོན་དུ་བཏུང་རུང་བའི་ཇར་སྲོལ་རྒྱུན་གྱིས་བརྩིས་ཏེ། ཀྲུང་གོའི་ཇའི་ནང་ནས་ཁྱད་པར་བའི་ཇ་ཞིག་ཡིན།
• ཁ་ཧྥེ་ཡིན་གྱི་བ་མོ། གནའ་སྐམ་པའི་བཟོ་གྲྭ་རྙིང་པའི་ཐོག་གདུང་སྟེང་དུ་སྐར་མ་བདུན་གྱི་ཐབ་ཀྱི་སྟེང་ནས་དཀར་པོའི་རྡོ་ཕྲའི་ཐིགས་པ་ཆགས་ཡོད་པ་དེ་ནི་གྲང་བའི་སྐབས་སུ་རླངས་པར་གྱུར་བའི་ཁ་ཧྥེ་ཡིན་ཡིན། ཚོད་ལྟས་ཀྱང་ར་སྤྲོད་བྱས་ཡོད་དེ། 120 °C ཡོད་ན་ཁ་ཧྥེ་ཡིན་རླངས་པར་འགྱུར་འགོ་ཚུགས་ཤིང་། 160–170 °C ཡོད་ན་ཤུགས་ཆེན་པོས་རླངས་པར་འགྱུར།
• “ཨན་ཧྭའི་རི་ཆུ” རྫོང་འདིར་ས་ཁམས་ཀྱི་གནའ་ཤུལ་ཐུན་མོང་མིན་པ་སྟེ་ལོ་ངོ་ 600–700 མིལ་ཡིན་པའི་འཛམ་གླིང་གི་འཁྱགས་རིལ་གྱི་ཟས་གཏེར་གྱི་ 85% ཡོད། རྡོ་འདིས་ས་རྡོར་སེ་ལེ་ནིམ་དང་གཏེར་རྫས་ཕྲ་མོས་ཕྱུག་པར་བཟོ་བ་མ་ཟད། ཡིད་འོང་གི་ཡུལ་ལྗོངས་ཀྱང་བསྐྲུན་ཏེ་ཇའི་ཡུལ་སྐོར་བ་ཚོར་འགུག
• UNESCO དང་ཨན་ཧྭ་ཧེ་ཆ། སྤྱི་ལོ་ 2022 ལོའི་ཟླ་ 11 པར་ཆན་ལང་ཇ (ཨན་ཧྭ་ཧེ་ཆའི་རིགས་ཐན་ཅན་དང་ཉེ་འབྲེལ) དང་ཧྥུ་ཀྲོང་ཇའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་བཟོ་སྦྱོང་ལག་རྩལ་ནི་UNESCO གི་འགྲོ་བ་མིའི་དངོས་མིན་རིག་གནས་ཤུལ་བཞག་གི་མཚོན་བྱེད་ཐོ (Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity) ནང་བཅུག

13. རིགས་གཞན་དང་བསྡུར་བ

ཁྱད་ཆོས	ཐན་ཅན (天尖)	གུང་ཅན (贡尖)	ཧྲེང་ཅན (生尖)	ཧྥུ་ཀྲོང (茯砖)	ཆན་ལང་ཇ (千两茶)
མའོ་ཇའི་རིམ་པ	རིམ་པ་ 1 (མཉེན་ཆ་ཅན་གྱི་རྒྱུ་ཆ)	རིམ་པ་ 2	རིམ་པ་ 3–4 (རྩུབ)	རིམ་པ་ 2–3	རིམ་པ་ 2–3
དབྱིབས	སྨྱུག་མའི་སྣོད་ནང་རྡོག་མེད	སྣོད་ནང་རྡོག་མེད	སྣོད་ནང་རྡོག་མེད	གནོན་པའི་སོ་ཕག	རིལ་མའི་དབྱིབས་ཅན་གྱི་ཡིག་རིལ
གཙོ་བོའི་དྲི་མ	ཐང་ཤིང་གི་དུ་བ + མངར་བ	དུ་བ + ཁ་ཚ་ཡང་བ	དུ་བ + ཁ་ཚ་གསལ་བ	ཤ་མོའི་དྲི་མ (金花)	དུ་བ + “ས"
"གསེར་གྱི་མེ་ཏོག”	དཀོན་པོ	མེད	མེད	ངེས་པར་དུ་ཡོད (冠突散囊菌)	ཡོད་སྲིད
ཇ་ཁུའི་མདོག	ཚ་ལུ་མའི་སེར་པོ	ཚ་ལུ་མའི་སེར་པོ། ཅུང་ཟད་སྨུག	སེར་པོའི་སྨུག་པོ	ཚ་ལུ་མའི་སེར་པོ / དམར་པོ	ཚ་ལུ་མའི་དམར་པོ

ས་ཁུལ་གཞན་གྱི་ཇ་དང་བསྡུར་བ:

• ལིའུ་པའོ་ཇ (六堡茶, Liù Bǎo Chá), ཀོང་ཞི། གཉིས་ཀ་ཉར་ཚགས་ཡུན་རིང་བྱེད་པའི་ཧེ་ཆ་ཡིན་ཀྱང་། ལིའུ་པའོ་ནི་ཀོང་ཞིའི་དབྱིན་ཚིག་གི་མཚོ་གཏིང་གི་གནས་སུ་རླན་པའི་རིལ་བུ་བརྒྱུད་པས་“སའི་དྲི་མ” དང་“སྟར་ཁའི་འབྲས་ཀྱི་དྲི་མ” འཕེལ། ཐན་ཅན་ནི་དེ་ལས་སྐམ་ཞིང་དུ་བའི་དྲི་མ་གསལ་བ་དང་མངར་བའི་ཁྱད་ཆོས་ཞིབ་ཕྲ།
• ཧྲུ་ཕུ་ཨར (熟普洱, Shú Pǔ’ěr), ཡུན་ནན། ཧྲུ་ཕུ་ཨར་ནི་ཤུགས་ཆེན་གྱི་མྱུར་སྨིན (ཝོ་ཏུས) བརྒྱུད་པས་“སའི་དྲི་མ” དང་“ཤ་མོའི་དྲི་མ” ལྡན། ཐན་ཅན་ནི་དེ་ལས་འཇམ་པོར་སྨིན་ཅིང་། ཐོག་མའི་ཝོ་ཏུས་ཐུང་ངུ (ཆུ་ཚོད་ 18–24 vs ཧྲུའི་ཉིན་ 45–60) ཡིན་ལ། གཙོ་བོའི་འགྱུར་ལྡོག་ནི་ཉར་ཚགས་བྱེད་སྐབས་སུ་བྱུང་། ཐན་ཅན་གྱི་བྲོ་བ་ནི་ཧྲུ་ཕུ་ཨར་ལས་“ཤིང་གི་དྲི་མ” དང་“དུ་བའི་དྲི་མ” ཤས་ཆེ།
• ཨན་ཇ (安茶, Ānchá), ཆི་མེན། ཨན་ཇ་ནི་ཉེ་འདབས་ཀྱི་ཨན་ཧུས་ཞིང་ཆེན་ནས་ཐོན་པ་སྟེ་སྨྱུག་མའི་སྣོད་ནང་ཉར་ཚགས་བྱེད་ཀྱང་། ལག་རྩལ་ནི་ཧ་ཅང་མི་འདྲ་སྟེ། “ཉིན་མོ་ཉི་མར་བསྐམ་པ་དང་མཚན་མོ་ཟིལ་པར་བཞག་པ” (日晒夜露) ཡིན། ཐན་ཅན་ནི་ཝོ་ཏུས་དང་ཐང་ཤིང་དུ་བའི་སྐམ་པ་ཡོད་པས། བྲོ་བ་རྒྱས་ཤིང་“དུ་བའི” ཚོར་བ་ཤས་ཆེ།

མཇུག་བསྡོམས་སུ:

ཨན་ཧྭ་ཐན་ཅན་ཧེ་ཆ་ནི་ཧུ་ནན་གྱི་ཇའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཟབ་ཚད་ཧྲིལ་པོ་འདུས་པའི་ཇ་ཞིག་སྟེ། ཡུན་ཐའེ་ཧྲན་གྱི་གནའ་རྙིང་རི་ཞིང་ནས་སྐར་མ་བདུན་གྱི་ཐབ་ཀྱི་འཁྱིལ་བའི་ཚ་བའི་བར། གོང་མའི་ཕོ་བྲང་ནས་དམངས་ཚོང་གི་སྨྱུག་མའི་སྣོད་བར་གྱི་ལམ་བུ་ཡོད། དེའི་རང་བཞིན་ནི་འགལ་ཟླའི་མཐུན་སྦྱོར་ཡིན་ཏེ། ཐང་ཤིང་དུ་བའི་ཤུགས་ཆེའི་དྲི་མ་དང་རིམ་པ་དང་པོའི་རྒྱུ་ཆའི་ཞིབ་ཕྲའི་མངར་བ་གཉིས་སྙོམས་པར་གནས་ཤིང་། བརྒྱུད་མངའ་ཐང་གི་རིམ་པའི་ནན་མོ་དང་དམངས་ཁྲོད་ལག་རྩལ་གྱི་དྲོད་འཇམ་གཉིས་ཀྱང་མཐུན་པར་གནས། ཐན་ཅན་ནི་ཇ་ནང་ནས་བཏུང་བྱེད་ཙམ་མིན་པར་དུས་ཀྱི་འགྲུལ་བཞུད་ཅིག་ཡང་འཚོལ་བ་པོ་དག་ལ་འཚམ་སྟེ། གསལ་བའི་ལང་ཚོའི་ཚ་བ་ནས་ཉར་ཚགས་ཀྱི་ལོ་ཟླའི་ཞི་བའི་ཤེས་རབ་བར་གྱི་ལམ་བུ་མཚོན།

ཇ་འདིས་ཞི་བའི་དགོངས་པའི་ངང་ལྡན་གྱི་ཉམས་མྱོང་དཀོན་པོ་སྤྲོད་ཀྱིན་ཡོད་དེ། མཚན་འཁོལ་གྱི་སྔོན་དུ་བཏུང་ཀྱང་གཉིད་མི་ཤོར་བའི་ཉེན་ཁ་མེད་པ། དགུན་མཚན་རིང་པོར་བཙོས་ནས་ཁང་པ་རི་ནགས་ཀྱི་དྲི་མས་ཁེངས་སུ་བཅུག་ཐུབ་པ། ཡང་ན་ཇ་ཁུ་རིམ་པ་བཞིན་བཟོས་ནས་ཇ་ཁུ་རེ་རེ་ནས་དུ་བའི་མེ་ལྕེ་ནས་སྦྲང་རྩིའི་ཚང་དང་སྨིན་པའི་ཤིང་ཐོག་གི་བར་གྱི་བྲོ་བའི་ཁྱོན་ཕྱེ་བར་ལྟ་ཐུབ། ཐན་ཅན་གྱི་ཕོར་པ་རེ་རེའི་ནང་“དྲི་མ་གསུམ་འདྲེས་པའི” སྒྲ་དབྱངས་དང་ཇའི་ལམ་ཆེན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་བརྒྱ་མང་པོ་ཡོད་ལ། དེའི་ནང་ཇ་འདི་ཚོང་ཟོག་ཙམ་མིན་པར་རིག་གནས་དང་མི་རིགས་བར་གྱི་འབྲེལ་ཐག་ཅིག་ཡང་ཡིན།

ཁུངས་ལུང

ཚད་གཞི

• GB/T 22291

ཐོ་ཡིག་ཆ་ཚང་ — ཁུངས་ལུང ཤོག་ངོས་སུ་ཡོད།