---
title: "Rìzhào lǜchá"
url: https://thetea.app/zu/article/rizhao-lucha
lang: zu
updated: 2026-04-08
source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app)
---
# Rìzhào lǜchá (日照绿茶)

Rìzhào lǜchá (日照绿茶, Rìzhào lǜchá) iyitiyi eliluhlaza elivela edolobheni i-Rìzhào esifundazweni i-Shāndōng, elinye lamatiyi aluhlaza asenyakatho kakhulu e-China futhi “inkanyezi entsha” (中国绿茶新贵, “izicukuthwane eziluhlaza zesizukulwane esisha”) emhlabeni wetiyi yase-China. Ihlangene ne-Shizuoka yase-Japan kanye ne-Boseong yase-Korea, i-Rìzhào ingelinye lamatiyi amathathu omhlaba “asogwini aluhlaza” (世界三大海岸绿茶). Ubungqayizivele baleli tiya busuka emsukeni walo wasenyakatho: izihlahla zetiye, ezashintshwa zisuka eningizimu ngo-1959 ngaphansi kohlelo olukhulu lukahulumeni “Itiye laseNingizimu — liya eNyakatho” (南茶北引, Nánchá Běiyǐn), zaqiniswa ubusika obulukhuni futhi zakha iphrofayela lamakhemikhali elingenakufinyelelwa yizihlobo zaseNingizimu: okuqukethwe kwe-catechin kungaphezulu ngo-13,7%, kwathi ama-amino acid aba ngaphezulu ngo-5,3% kunawo amatiye aphuma ezifundazweni zendabuko eziseningizimu.

**1. Ukuhlukaniswa kanye Nemvelaphi:**

* **Uhlobo:** Itiye eliluhlaza (elingavutshelwe). Likhiqizwa ngezindlela ezimbili: elisontiwe (卷曲形, juǎnqū xíng) neliyisicaba (扁平形, biǎnpíng xíng). Ngokobuchwepheshe — indlela yokugazinga nokomisa (炒烘结合).

* **Isigaba:** Umkhiqizo onesici sezwe esiqokiwe (中国国家地理标志产品, 2006). Ngo-2020 lafakwa kurejista yezimpawu zezwe ye-European Union — elinye lamatiye aluhlaza okuqala ase-China athola ukuvikeleka e-EU. Inani lomkhiqizo lidlula ama-yuan ayizigidi eziyizinkulungwane ezingu-6.

* **Imvelaphi:** I-China, isifundazwe sase-Shāndōng (山东, Shāndōng), idolobha i-Rìzhào (日照市, Rìzhào Shì). Indawo yesici sezwe ihlanganisa izifunda i-Dōnggǎng (东港区), i-Lánshān (岚山区), izigodi i-Jǔ (莒县) no-Wǔlián (五莲县). Izixhumanisi zomhlaba zendawo: 118°25′—119°39′ E, 35°04′—36°04′ N — lena indawo enkulu esenyakatho neyezimboni yokulima itiye e-China.

* **Inhliziyo yendawo:** Isifunda i-Lánshān, ilokishi i-Jùfēng (巨峰镇) — “Inhlokodolobha Yetiye” yase-Rìzhào. Kulapha okutholakala khona “Umgwaqo Wetiye Wamakhilomitha Ayikhulu” (百里茶廊, bǎilǐ chá láng), kanye nezintaba i-Jiǎzǐshān (甲子山) ne-Běiduǒshān (北垛山). Ubude obuphakathi nendawo yezingadi zetiye bungamamitha angu-370.

**2. Umlando Nokubaluleka Kwamasiko:**

* **Umlando:** Ngokungafani namatiye amaningi adumile ase-China anomlando osuka emakhulwini eminyaka adlule, i-Rìzhào lǜchá itiye elincane, elazalwa isinqumo sikaHulumeni. Ngo-1956 uHulumeni we-PRC wethula uhlelo olukhulu “Itiye laseNingizimu — liya eNyakatho” (南茶北引, Nánchá Běiyǐn), inhloso yalo kwakungukwandisa amasimu etiye ngaphandle “kwebhande letiye” lendabuko yezifundazwe eziseningizimu. Ngo-1959 i-Rìzhào yakhethwa njengenye yezisekelo zokuqala zokuhlola “ukungeniswa kwenyakatho”.

	Iminyaka yokuqala yayinobuqhawe: izihlahla zetiye zaseningizimu zafa ngenxa yamakhaza, izifo nezinambuzane. Kodwa ososayensi bezolimo basebenzisa indlela yokuhlola namaphutha ukuze bakhethe izinhlobo ezingazwelani namakhaza futhi basungule ubuchwepheshe bokumboza ebusika. Ngo-1966 ukungeniswa kwavunywa njengempumelelo.

	Kulandele ukukhula okusheshayo: kusuka emizaneni emi-2 namasimu etiye angu-8,7 mu (amahektha angu-0,58) kuya emizaneni engu-333 namasimu angu-10 189 mu (amahektha angu-679) ngo-1998. Ngo-1973 uMnyango Wezolimo we-PRC wabamba e-Rìzhào ingqungquthela kazwelonke yokwabelana ngolwazi lwe “Itiye laseNingizimu liya eNyakatho”, lokho okwakuwukuvunywa kwempumelelo ezingeni likahulumeni.

	Ngo-1998 itiye laqinisekiswa “njengomkhakha womnotho oyisisekelo” (支柱产业) wase-Rìzhào. Ngo-2006 — kwavikelwa uphawu lwendawo. Ngo-2020 — lafakwa kurejista yezimpawu zezwe ye-EU, okwavula indlela eya emakethe yaseYurophu. Inani lomkhiqizo we-“Rìzhào lǜchá” lidlule ama-yuan ayizigidi eziyizinkulungwane ezingu-6.

* **Igama:**

	* “Rìzhào” (日照) — “Ukukhanya Kwelanga” — igama ledolobha elisogwini loLwandle oluphuzi esifundazweni i-Shāndōng. Idolobha lidume ngobuningi bezinsuku ezinelanga (isilinganiso sonyaka sokukhanya kwelanga — cishe amahora angu-14 ngosuku ehlobo).
	* “Lǜchá” (绿茶) — “itiye eliluhlaza”.

* **Ukubaluleka kwamasiko:** I-Rìzhào lǜchá — inguquko yephrojekthi “Itiye laseNingizimu — liya eNyakatho”, okungenye yezilingo zezolimo eziphumelele kakhulu emlandweni we-PRC. Itiye limelela umqondo wokunqoba imikhawulo yemvelo: lokho okwakuthathwa njengokungenzeki (ukutshala itiye ku-35th parallel, ngo-5–8° enyakatho kunezifunda zetiye zendabuko), kwaba ngokoqobo ngenxa yokuzimisela nendlela yesayensi. Edolobheni i-Rìzhào itiye laba yisisekelo somnotho kanye nomkhiqizo wamasiko.

**3. Incazelo Yezitshalo kanye Nezinto Ezingavuthiwe:**

* **Uhlobo / I-cultivar:** E-Rìzhào kutshalwa izinhlobo ezimbalwa ezingazwelani namakhaza ze-*Camellia sinensis* var. *sinensis*, ezakhethwa phakathi namashumi eminyaka okungeniswa:
	* **Huángshān Qúntǐzhǒng (黄山[群体种](https://thetea.app/zu/article/qunti-zhong))** — ukuzivumelanisa nendawo kwezinhlobonhlobo zase-Ānhuī, okuyisisekelo sokulima itiye e-Rìzhào.
	* **Lóngjǐng 43 (龙井43)** — uhlobo lwangaphambi kwesikhathi oluyi-clone, olukhiqiza amahlamvu alinganayo, amile kahle.
	* **Fúdǐng Dàbáichá (福鼎大白茶)** — uhlobo lwase-Fújiàn olunamaqabunga amakhulu olunoboya obuningi.
	* **Jiūkēng Zhōngshǎoyèzhǒng (鸠坑中小叶种)** — ama-cultivar ase-Zhèjiāng anamahlamvu amancane naphakathi nendawo, angazwelani namakhaza kakhulu.

	Isici esibalulekile — wonke ama-cultivar adlule ekukhetheni kwemvelo okuqinile: lawo angazange amelane nobusika base-Shāndōng (izinga lokushisa elifika ku- –15°C) asuswa. Izinhlobo eziphila zasinda zihlukaniswa ngokumelana namakhaza okuyingqayizivele kanye nekhono lokuqongelela amanani aphezulu ama-amino acid nama-catechin ngenxa yesikhathi eside sokulala ebusika.

* **Ukuvuna:** Izinkathi ezintathu:
	* **Itiye lasentwasahlobo (春茶, chūnchá):** Ukuvuna ngesikhathi se-Gǔyǔ (谷雨, ~20 Ephreli) — kamuva kunezifundazwe eziseningizimu, ngenxa yokuqala sekwephuze kwezitshalo. Izinga — ihlumela elilodwa elineqabunga elilodwa elisaqala ukuvuleka. Amaqabunga awugqinsi futhi anamanzi. Iphunga le-castnut — linothile. Ukumelana nokugalelwa — kuphakeme. Izinga eliphezulu (特级) — lisuka kuma-yuan angu-800 nge-jīn.
	* **Itiye lasehlobo (夏茶, xiàchá):** Iqabunga limahhadlahhadla, ukunambitheka kunomunyu omncane, ukumelana kuphansi.
	* **Itiye lasekwindla (秋茶, qiūchá):** “Amazolo Amhlophe Asekwindla” (秋白露, qiū báilù) — iphunga eliphakeme, ukunambitheka okunothile, isimilo esikhethekile.

* **Izinga lokuvuna:** Amabanga amathathu:
	* **Tèjí (特级):** Amahlumela aphelele noma ihlumela elilodwa elineqabunga elilodwa. Amaboya amboza ≥90% yobuso. Iphunga le-castnut elithambile, ukunambitheka okusha nokunamanzi.
	* **Yījí (一级):** Ihlumela elilodwa elineqabunga elilodwa. Amahlumela alinganayo, iphunga elihlanzekile, ukunambitheka okuthambile.
	* **Èrjí (二级):** Ngokuhlanganiswa kwehlumela elilodwa namahlamvu amabili. Iphunga elihlanzekile, ukunambitheka okuminyene.

**4. Indawo kanye Nezici Zokutshala:**

* **Isimo sezulu:** Isimo sezulu esipholile esinomswakama ophakathi nendawo (暖温带湿润季风气候) — esihluke ngokuphelele esimweni sezulu esishisayo nesiswakeme sezifunda zetiye zendabuko. Umehluko oyinhloko — **isikhathi eside sokulala ebusika**: izihlahla zetiye “zilala” izinyanga ezi-1–2 isikhathi eside kunaseningizimu, okuzivumela ukuba ziqongelele izakhamzimba eziningi ngaphambi kokuphaphama entwasahlobo. Isikhathi sonyaka sokukhanya kwelanga — cishe amahora angu-2540 (okuphakeme kakhulu kunezifunda zetiye ezisezintabeni zaseningizimu). Amehluko okushisa phakathi kwemini nobusuku — makhulu.

* **Ukuphakama okutshalwa kukho:** Amamitha angu-100–400 ngaphezu kogu lolwandle — okuphansi kakhulu kunamatiye amaningi aluhlaza adumile. Isinxephezelo — ububanzi obusenyakatho, ubusika obude kanye nesimo sezulu sasogwini.

* **Inhlabathi:** Inhlabathi ene-asidi ephansi ephuzi-nsundu yasezintabeni nasemagqumeni (黄棕壤, huáng zōng rǎng), enothile ngezinto eziphilayo namaminerali. Amaphesenti amahlathi — 93% — aphakeme kakhulu phakathi kwezindawo zokulima itiye. Ukungcola kwezimboni — akukho.

* **Umthelela wasolwandle:** I-Rìzhào itholakala ogwini loLwandle Oluphuzi. Imimoya yasolwandle iletha umswakama futhi inciphise ukushintshashintsha kwezinga lokushisa, idala i-microclimate eyingqayizivele “yasogwini”, ehlukile ezindaweni ezisezintabeni zasemaphandleni.

* **Umphumela wamakhemikhali “wokuqiniswa kwenyakatho”:** Ukulala okude kwasebusika + umehluko omkhulu wokushisa phakathi kwemini nobusuku + ilanga eliningi = iqabunga letiye elinokuqukethwe kwe-catechin okungaphezulu ngo-13,7% kanye nama-amino acid angaphezulu ngo-5,3% kunawo alawo aseningizimu. Leli iqiniso eliqinisekiswe isayensi, elibhalwe kaningi ocwaningweni lwezolimo.

**5. Ubuchwepheshe Bokukhiqiza:**

Ubuchwepheshe be-Rìzhào lǜchá buhlanganisa izindlela zezandla nezemishini. Kukhiqizwa izinhlobo ezimbili zokubunjwa: elisontiwe (卷曲形) neliyisicaba (扁平形).

* **Ukunaba nokubuna (摊青 — tān qīng):** Amahora angu-4–6 okunaba endaweni epholile.

* **“Ukubulala okuluhlaza” / Ukuqinisa (杀青 — shāqīng):** Ngo-140–200°C — ukumisa ukufiphala. Ngetiye lasehlobo kusetshenziswa indlela “iqabunga elincane — ukugazinga okuqinile” (嫩叶老杀, nènyè lǎoshā) — izinga lokushisa eliphakeme linciphisa ubuhhadlahhadla bezinto ezingavuthiwe futhi linciphise umunyu.

* **Ukusonta (揉捻 — róuniǎn):** Ukwakhiwa kwesakhiwo sokuqala.

* **Ukugazinga kwesibili (二青 — èrqīng):** Ukomisa okumaphakathi kanye nokukhulisa iphunga.

* **Ukubumba (做形 — zuòxíng):**
	* Okwesisontiwe — **ukugingqa kube yiziphephu nokuveza amaboya** (搓团提毫, cuō tuán tí háo): ingcweti yenza ngezandla izigaxa eziqinile, ngesikhathi esifanayo “ikhipha” amaboya asiliva — kuze kube yisimo “amaboya amhlophe anjengeqhwa” (白毫似雪).
	* Okwesisicaba — **ukucindezela** (压扁, yā biǎn): ukubunjwa kube amahlamvu etiye ayisicaba, abushelelezi, afana ne-Lóng Jǐng.

* **Ukomisa (烘干 — hōnggān):** Ukomisa ngokushisa ngezinga lokushisa elipholile.

* **Ukuveza iphunga (提香 — tíxiāng):** Ukushisa okufushane kokugcina ukuze kulungiswe iphunga le-castnut.

**6. Izimpawu Zokunambitha Nokuzwa:**

* **Ukubukeka kweqabunga elomile:** Isimo esisontiwe — izigaxa ezincane, eziqinile ezisontiwe (条索细紧卷曲), zimbozwe amaboya asiliva. Isimo esiyisicaba — amahlamvu etiye abushelelezi, alinganayo, ayisicaba. Umbala — uluhlaza okotshani onokucwebezela okunamafutha. Amaqabunga amahhadlahhadla futhi anamanzi kakhulu kunamatiye aseningizimu — umphumela wokukhula kancane esimweni sezulu esibandayo.

* **Iphunga leqabunga elomile:** Iphunga le-castnut elinothile (栗香浓郁, lì xiāng nóngyù) — inothi eliyigama le-Rìzhào. Kunezelwe amanothi kabhontshisi oluhlaza (豆香, dòuxiāng) nokusha okuhlanzekile okuluhlaza (清香). Iphunga “lithe xhaxha” futhi “lifudumele” kakhulu kunamatiye aluhlaza aseningizimu.

* **Iphunga lalokho okuphuzwayo:** I-castnut iyabusa, iphikelela futhi ijulile. Okuzungezayo okuluhlaza okuthambile.

* **Ukunambitheka:** Kuminene futhi kunothile (醇厚, chúnhòu), kusha futhi kunamanzi (鲜爽, xiānshuǎng), nobumnandi obubuyayo obuhlala isikhathi eside (回甘持久, huígān chíjiǔ). “Umzimba” — ugcwele futhi unamafutha kakhulu kunamatiye aluhlaza ajwayelekile aseningizimu: umphumela wokuqukethwe okuphezulu kwama-amino acid nama-catechin. Ubumnandi obumuncu — buphezulu, ngaphandle kobuhhadlahhadla. Ukunambitheka okuhlala emlonyeni — kukhulu, kufudumele, kumnandi njenge-castnut.

* **Umbala walokho okuphuzwayo:** Kuphuzi-luhlaza, kukhazimula futhi kucwebe (黄绿明亮).

* **Isisekelo setiye (iqabunga eligalelwe):** Amahlumela anamanzi, awugqinsi, alinganayo ombala oluhlaza othambile (肥厚嫩绿匀整). Iqabunga liminyene kakhulu kunalawo aseningizimu.

**7. Ukwakheka Kwamakhemikhali:**

Ukulala okude kwasebusika kanye nesimo sezulu sasenyakatho kudala iphrofayela eliqinisiwe lamakhemikhali eliyingqayizivele:

* **Ama-polyphenol (ama-catechin):** Okuqukethwe — kuphakeme kakhulu kunesilinganiso. Ngokusho kocwaningo lokuqhathanisa, okuqukethwe kwe-catechin (儿茶素) ku-Rìzhào lǜchá **kungaphezulu ngo-13,7%** kunakwamanye amatiye aluhlaza ezifundazwe eziseningizimu. Lokhu kunikeza amandla amakhulu okulwa nama-antioxidant — amandla okuqeda ama-free radical aphakeme ngokuphindwe ka-10 kunawovithamini E.

* **Ama-amino acid (okuhlanganisa ne-L-theanine):** Okuqukethwe — **kungaphezulu ngo-5,3%** kunamatiye aseningizimu. Ukulala okude kwasebusika kuvumela izimpande ukuba ziqongelele inhlanganisela eningi ye-nitrogen, okuyinto iguquka ibe ama-amino acid lapho ukuqala kokukhula. Umphumela — ukusha nobumnandi obuphawulekile.

* **Ama-alkaloid:** I-caffeine — okuqukethwe kuphawuleka. I-theobromine, i-theophylline.

* **Amavithamin:** Okuqukethwe okuphakeme kukavithamini C — umphumela wokukhanya kwelanga okuphezulu (amahora angu-2540 ngonyaka).

* **Amaminerali:** I-fluoride — cishe i-200 ppm (ebalulekile ekuvikeleni uqweqwe lwamazinyo). I-Potassium, i-magnesium, i-zinc, i-manganese.

**8. Izinzuzo Zezempilo:**

* **Umthelela onamandla wama-antioxidant:** Okuqukethwe okuphakeme kwama-catechin kunikeza ukunciphisa okunamandla kwama-free radical — ukusebenza okuphezulu ngokuphindwe ka-10 kunawovithamini E.
* **Ukulawula isisindo kanye nephrofayela yamafutha:** Ama-catechin avimbela ukuhlanganiswa kwamafutha ngokusebenza okuphezulu.
* **Ukuvikela amazinyo nokubona (坚齿明目):** Okuqukethwe okuphezulu kwe-fluoride (200 ppm) kuqinisa uqweqwe; uvithamini C nama-carotenoid asekela impilo yamehlo.
* **Umthelela wokuvuselela:** I-caffeine kanye ne-L-theanine kunikeza ukuqina okuthambile nokuqhubekayo.
* **Ukuthuthukisa ukugaya:** Ama-polyphenol akhuthaza ukuhlukaniswa kwamafutha.
* **Ukuqinisa amasosha omzimba:** Inhlanganisela yamavithamin namaminerali isekela umsebenzi wamasosha omzimba.

* **Kubalulekile:** izindawo ezibaliwe zisekelwe emininingwaneni etholakala emphakathini futhi akuzona izincomo zezokwelapha.

**9. Ukugalela:**

* **Izinga lokushisa lamanzi:** 80–85°C ngetiye lasentwasahlobo; kuze kufike ku-90°C ngetiye lasehlobo nelasekwindla (izinto ezingavuthiwe ezihhadlahhadla zimelana nezinga lokushisa eliphakeme).

* **Inani letiye:** Amagremu angu-3 kumamililitha angu-150 amanzi (isilinganiso esingu-1:50).

* **Izitsha:** Ingilazi yengilazi noma i-gàiwǎn yobumba omhlophe.

* **Inqubo:**

	1. Shisisa izitsha ngamanzi ashisayo, uwachithe.
	2. Thela itiye.
	3. Ukuthela kokuqala — imizuzwana engu-30.
	4. Okulandelayo — khulisa isikhathi ngemizuzwana engu-10. Itiye limelana **nokugalelwa okugcwele okungu-4–8** — okungaphezulu kakhulu kunetiye eliluhlaza elijwayelekile laseNingizimu (3–4). Ukumelana okuphezulu — kungumphumela oqondile wephrofayela lamakhemikhali “laseNyakatho”.

* **Qaphela:** itiye elisanda kuthengwa kunconywa ukuba lilale ezinsukwini ezingu-15 endaweni emnyama ukuze “kuphele ukunambitheka komlilo” (褪火气). Akunconywa ukuthela amanzi abilayo — lokhu kucekela phansi i-chlorophyll futhi kunikeza umbala ophuzi walokho okuphuzwayo.

**10. Ukugcinwa:**

* Gcina esitsheni esivalekile, endaweni emnyama, eyomile futhi epholile.
* Izinga lokushisa elifanele — 0–5°C (esiqandisini), esitsheni esivalekile.
* Isikhathi sokugcina — kuze kufike ezinyangeni ezingu-12–18.
* Ngemva kokuvulwa — sebenzisa phakathi nezinyanga ezi-1–2.

**11. Intengo Kanye Nokukhohlisa:**

I-Rìzhào lǜchá — itiye elinokuthandwa okukhulayo nengqalasizinda ekhulile yokukhohlisa. Itiye lasentwasahlobo lezinga eliphakeme — libiza kakhulu kunelasehlobo nelasekwindla. Izici eziyinhloko zempahla: isikhathi sonyaka (intwasahlobo > ikwindla > ihlobo), ibanga, imvelaphi ephuma endaweni ewumgogodla (i-Lánshān, i-Jùfēng), ukucutshungulwa ngesandla noma ngomshini.

* **Ungakugwema kanjani ukukhohlisa:**

	* **Thenga kubathengisi abathembekile** abanophawu lwendawo yedolobha i-Rìzhào.
	* **Hlola ubukhulu beqabunga:** i-Rìzhào yangempela — iwugqinsi futhi inamanzi kakhulu kunamatiye aseningizimu. Iqabunga elincane “elifana nephepha” — liyimbangela yokungabaza.
	* **Hlola iphunga:** ithoni ye-castnut yegama — iminyene, “ifudumele”, ngaphandle kokuhwamuka. Ukungabikho kwenothi ye-castnut — kuwuphawu lokufaka esikhundleni kwetiye laseNingizimu.
	* **Hlola ukumelana:** i-Rìzhào yangempela imelana nokuthelwa okungu-4–8. “Ukuphefumula” ngemva koku-2–3 — kungenzeka kube ngumgunyathi.
	* **Naka intengo:** intengo ephansi ngokusolisayo yetiye lasentwasahlobo — iwuphawu oluqinisekile lokukhohlisa.

**12. Amaqiniso Athakazelisayo:**

* I-Rìzhào lǜchá — itiye elakhiwe “ngokudalwa” yisinqumo sikahulumeni: iphrojekthi “Itiye laseNingizimu — liya eNyakatho” yango-1956 — ingenye yezilingo zezolimo ezifisa kakhulu emlandweni we-PRC. Izihlahla zetiye, ezashintshwa zisuka e-Ānhuī, e-Zhèjiāng nase-Fújiàn amakhilomitha angu-1000 ziya enyakatho, zafa kaningi ngenxa yamakhaza, ngaphambi kokuba izakhamuzi ezasaphila zivumelane nesimo.

* I-Rìzhào, i-Shizuoka (Japan) kanye ne-Boseong (South Korea) — yizinhlokodolobha ezintathu zomhlaba “zasogwini zetiye”, ezitholakala cishe kububanzi obufanayo (34–35° N) futhi zihlanganiswe umthelela wamagagasi afudumele asolwandle.

* Okuqukethwe kwe-catechin kungaphezulu ngo-13,7% kanye nama-amino acid ngaphezulu ngo-5,3% kunaseNingizimu — lokhu akukona ukumaketha, kodwa kungumphumela weminyaka eminingi yocwaningo lokuqhathanisa lwezolimo, olubangelwa isici esiyinjongo sokulala okude kwasebusika.

* Ngo-2020 i-Rìzhào lǜchá yangena kurejista yezimpawu zezwe ye-European Union — lena enye yamatiye aluhlaza okuqala ase-China anokuvikelwa komkhiqizo eYurophu, kanye ne-Lóng Jǐng.

* Amaphesenti amahlathi endawo yokukhiqiza — 93% — elinye lamazinga aphezulu kakhulu phakathi kwezifunda zokulima itiye emhlabeni.

**13. Ukuqhathaniswa namanye amatiye aluhlaza ohlobo lwasenyakatho:**

* **Láoshān Lǜchá ([崂山绿茶](https://thetea.app/zu/article/laoshan-lucha)):** Ovela e-Qīngdǎo, esifundazweni i-Shāndōng. Kufana netiye “laseNyakatho”, okungenye yemiphumela ye-“Itiye laseNingizimu — liya eNyakatho”. I-Láoshān — inamaminerali amaningi, inenothi “lasolwandle”; i-Rìzhào — ine-castnut kakhulu futhi iminyene, inengqalasizinda yokukhiqiza ethuthuke kakhulu.

* **Xìnyáng [Máo Jiān](https://thetea.app/zu/article/mao-jian) ([信阳毛尖](https://thetea.app/zu/article/xinyang-mao-jian)):** Ovela e-Hénán. Kufana netiye eliluhlaza “laseNyakatho”, kodwa elinomlando omude (iminyaka engaphezu kuka-2000). I-Xìnyáng — ifana nezinaliti kakhulu, inephunga le-castnut “ye-pani ephindwe kabili”; i-Rìzhào — inamanzi futhi “iwugqinsi” ngokokwakheka kweqabunga.

* **Xī Hú Lóng Jǐng ([西湖龙井](https://thetea.app/zu/article/xihu-longjing)):** Ovela e-Zhèjiāng. Itiye eliyisicaba laseNingizimu — lilula, lithambile futhi linjengobhontshisi. I-Rìzhào — iminyene kakhulu futhi ine-castnut, “inomzimba” osindayo kakhulu futhi imelana kangcono nokugalelwa.

* **I-Shizuoka yase-Japan (静岡):** “Umakhelwane” ku-35th parallel. Amatiye ase-Japan — ashisiwe ngesitimu (蒸青), ane-“umami” ephawulekayo kanye nenothi lasolwandle. I-Rìzhào — igazingiwe (炒青), inephunga le-castnut. Izikole ezahlukene — ububanzi obufanayo.

**Ekugcineni:**

I-Rìzhào lǜchá — itiye eliyindida, itiye lokunqoba. Elizalwa hhayi imvelo, kodwa intando yomuntu, lishintshwa amakhilomitha ayinkulungwane lisuka ekhaya futhi laqiniswa ubusika base-Shāndōng, alizange lisinde nje kuphela — laba namandla ukwedlula okhokho balo baseNingizimu. Okuqukethwe okuphakeme kwama-catechin nama-amino acid, iphunga eliminyene le-castnut, iqabunga elinamanzi nokumelana nokugalelwa kaninginingi — konke lokhu “kuyizipho” ezivela enyakatho elukhuni, ezingenakutholakala ematiyeni avela ezimeni ezifudumele zaseNingizimu. Uma i-Lóng Jǐng iyisicukuthwane esihloniphekile, bese kuthi i-[Bìluóchūn](https://thetea.app/zu/article/biluochun) ibe yinhle entekenteke, bese kuthi i-Rìzhào — iqhawe eliqinile, eliqinile elinenhliziyo efudumele: ngemva kobuminyene be-castnut besiqephu sokuqala kukhona ubumnandi obude, obuthambile obubuya futhi — kuze kube ukuthelwa kwesishiyagalombili nangale kwalokho.
