---
title: "Pǔtuó Fúchá"
url: https://thetea.app/zu/article/putuo-fucha
lang: zu
updated: 2026-04-08
source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app)
---
# Pǔtuó Fúchá (普陀佛茶)

Pǔtuó Fúchá (普陀佛茶, Pǔtuó fúchá — “itiya lamaBuddha laseNtabeni iPutuo”) itiye lesiShayina elidala eliluhlaza elivela esiqhingini sasePutuoshan (普陀山, Pǔtuó Shān) — esinye sezintaba ezine ezinkulu zeBuddha zaseChina, indawo yokuhlala yobhosathwa uGuan Yin (观音菩萨, Guānyīn Púsà, ngesiSanskrit: Avalokiteśvara). Leli tiya laziwa futhi ngamagama anobunkondlo athi “itiya lefu lasePutuoshan” (普陀山云雾茶, “Yunwu Cha”) kanye “netiya lephoyisa” (凤尾茶, fèngwěi chá — “umsila wefoyisa”). Isimo salo sichazwa ngefomula yomlingo: “Kufana nomsila, kodwa akuwona umsila; kufana neshiya, kodwa akulona ishiya” (似螺非螺，似眉非眉) — okuyinkomba yokuphelela okungabanjisiseki, into exabiswa kakhulu kubuhle bamaChan. Ngo-1915, leli tiya lathola indondo yesiliva embukisweni wasePanama-Pacific, kwathi ngo-2020 lafakwa ohlwini lwezimpawu zendawo eziqashelwa phakathi kweChina neYurophu.

**1. Ukuhlukaniswa kanye Nemvelaphi:**

*   **Uhlobo:** Itiya eliluhlaza (elingavutshelwanga). Ngokobuchwepheshe buyi-semi-pan-fried semi-air-dried (半炒半烘, bàn chǎo bàn hōng). Likhiqizwa ngezindlela eziningana: ezisongwe njengomsila (螺形), ezesimo seshiya (眉形), nezesimo sesihlava (蝌蚪状, kēdǒu zhuàng).

*   **Isigaba:** Umkhiqizo onophawu lwendawo lwesizwe (国家地理标志产品, 2025). “I-Chinese Cultural Tea” (中华文化名茶, 1998). Itiya elidumile laseZhejiang (浙江省名茶, 1984). Indondo yesiliva yombukiso wasePanama-Pacific wango-1915. Ngo-2020 — ukufakwa ohlwini lwezimpawu zendawo eziqashelwa phakathi kweChina neYurophu (中欧地理标志保护名录).

*   **Imvelaphi:** I-China, isifundazwe saseZhejiang (浙江, Zhèjiāng), idolobha laseZhoushan (舟山市, Zhōushān Shì), iqoqo leziqhingi i-Zhoushan (舟山群岛). Indawo enophawu lwendawo ihlanganisa amadolobhana angama-28 nemigwaqo yezifunda zaseDinghai (定海区), Putuo (普陀区) kanye nesifunda saseDaishan (岱山县). Isizinda seterroir — **intaba i-Fodingshan (佛顶山, Fódǐng Shān — “Isiqongo sikaBuddha”)** esiqhingini sasePutuoshan, ukuphakama okungamamitha angama-286.3 — indawo ephakeme kakhulu kulesiqhingi esingcwele.

*   **Izixhumanisi zokuma komhlaba:** Cishe 30°00′ enyakatho, 122°23′ empumalanga.

**2. Umlando kanye Nokubaluleka Kwamasiko:**

*   **Umlando:** I-Pǔtuó Fúchá ilandelela umlando wayo kusukela enkathini yeTang (618–907), lapho izindela zamaBuddha zasePutuoshan zatshala izihlahla zetiye ukuze zinikele kuBuddha futhi ziphathe abahambi. I-Putuoshan — “uLwandle Oluseningizimu lobhosathwa uGuan Yin” (南海观音) — ivakashelwa yizigidi zabakholwayo minyaka yonke, futhi itiya elivela kule ntaba linesikhundla esikhethekile ngokomoya. Izindela zazilima itiya esiqongweni seFodingshan, lapho kuhlala kunefu, futhi zilibize ngegama elithi “観音灵芽” (Guānyīn Língyá — “Amahlumela Ayisimangaliso kaGuan Yin”).
    
    Ngenkathi ye-Qing, phakathi nesikhathi sikaGuangxu (光绪, 1875–1908), itiya lasePutuoshan lafakwa ohlwini lwamatiya anikelwayo njengentela (贡茶). Ngo-1915 — indondo yesiliva embukisweni wasePanama. Ngo-1984 — “Itiya Elimangalisayo laseZhejiang”. Ngo-1998 — isihlonipho esithi “I-Chinese Cultural Tea” (中华文化名茶) — isithunzi esigcizelela hhayi kuphela ubumnandi kodwa nezimpawu zamasiko nezingokomoya. Ngo-2020 — ukuvikelwa ngaphansi kwesivumelwano sezimpawu zendawo phakathi kweChina neYurophu.

*   **Igama:**
    *   “Putuo” (普陀) — ukufinyezwa kuka-“Putuoshan” (普陀山), intaba engcwele yamaBuddha. Igama lisuselwa egameni lesiSanskrit elithi “Potalaka” (पोतलक) — indawo yokuhlala yasenganekwaneni ka-Avalokiteśvara (uGuan Yin).
    *   “Fu” (佛) — “uBuddha”: likhomba umsuka wobuBuddha.
    *   “Cha” (茶) — “itiye”.
    *   Elinye igama elithi “凤尾茶” (“I-Tail Tea likaPhoenix”) — lichaza ukuma kwekhasi elivulekile.

*   **Ukubaluleka kwamasiko:** I-Pǔtuó Fúchá — itiya elixhumene ngokungahlukaniseki nentaba engcwele engomunye womine amakhulu e-China kanye nobhosathwa wesihe uGuan Yin. I-Putuoshan iyisizinda esikhulu sabahambi eMpumalanga Asia, futhi itiya lalesi siqhingi linomoya “wesiphuzo esingcwele”, esinikezelwa kubahambi ezindlini zezindela. Isikhundla se-“中华文化名茶” (1998) sigcizelela ukuthi ukubaluleka kwaleli tiya kusekumnandini kwalo kuphela, kodwa nasefeni lalo lezingokomoya.

**3. Incazelo Yezitshalo kanye Nezinto Zokusebenza:**

*   **I-cultivar:** **I-Putuoshan Daye Zhong (普陀山大叶种, Pǔtuóshān Dàyè Zhǒng)** — uhlobo lomdabu lwamakhasi amakhulu lwe-*Camellia sinensis*, olujwayelene nesimo sezulu sasolwandle sasesiqhingini. Izihlahla zikhula kancane (ukukhula okunciphile esimweni sezulu sasolwandle), amakhasi makhulu, amahlumela anamandla, okuqukethwe komsoco – kuphakeme. Isici esiyingqayizivele: izihlahla zetiye **azifakiwe umquba** — okuwukuphela komquba yi-mulch yotshani bemvelo (仅以杂草为天然肥料). Izihlahla eziningi — **zineminyaka eyikhulu** (树龄多超百年), zinezimpande ezijulile, ezingena edwaleni futhi zimunca amaminerali esiqhingini.

*   **Ukuvuna:** Ochazwe kahle: ukuvuna kuqala ezinsukwini ezintathu kuya kwezihlanu ngemuva komkhosi we-Qingming (清明后3-5天). Izinga lokuvuna — ihlumela elilodwa elinekhasi elilodwa noma ihlumela elilodwa elinamakhasi amabili asesigabeni sokuqala sokuvuleka. Izidingo: ukufana, ukuhlanzeka, ubumnene (匀、整、净、嫩).

*   **Amazinga:**
    *   **Izinga elikhethekile 1 (特级一等):** “Kufana nomsila, kufana neshiya” (似螺似眉). Ubuningi obuningi bemisila, oluhlaza okufanayo. Iphunga — lihlanzekile, liyabambelela. Ukunambitha — kusha, kumnene.
    *   **Izinga elikhethekile 2 (特级二等):** Ukusonga okuqinile okunemisila. Iphunga elihlanzekile eliphakeme. Ukunambitha okusha.
    *   **Izinga lokuqala (一级):** Ukwakheka okusongwayo okunemisila. Iphunga eliphakeme elibambezelayo. Ukunambitha okusha ngokulingana.
    *   **Izinga lesibili (二级):** Ukwakheka okusongwayo, imisila emincane. Iphunga eliphakeme. Ukunambitha okuthambile.

**4. Indawo Yezitshalo Kanye Nezici Ezikhethekile Zokulinywa:**

*   **Indawo yezitshalo yasolwandle yasesiqhingini:** I-Putuoshan iyisiqhingi esiseqoqweni leziqhingi i-Zhoushan, esisempumalanga ye-China Sea. Lena **indawo yokulima eyingqayizivele yesiqhingi** phakathi kwamatiya aluhlaza adumile ase-China. Inkungu yasolwandle, umoya onosawoti, ubusika obufudumele kanye nehlobo elipholile kudala isimo sezulu se-micro, esingenakho okunye ezwekazini.

*   **Isimo sezulu:** Isimo sezulu sasolwandle esisenyakatho-subtropical (北亚热带海洋性气候). Ubusika — bufudumele, ihlobo — lipholile, umswakama — unyaka wonke. Izinga lokushisa elimaphakathi lonyaka — 16°C. Izinga lemvula lonyaka — ngaphezu kuka-1200 mm. Isiqongo seFodingshan (amamitha angama-286.3) — sihlala simbozwe ngamafu nenkungu, namazolo amaningi (露珠丰沛).

*   **Inhlabathi:** Inhlabathi ebomvu ene-acidic encane (微酸性红壤), ecebile ngamaminerali. Izihlahla zetiye zitholakala emithambekeni enelanga nasezigodini ezivikelekile emoyeni.

*   **Ukuyingqayizivele:** Inkungu yasolwandle (海雾, hǎiwù) — into esemqoka. Ngokungafani nenkungu yasezintabeni, inkungu yasolwandle iletha izinqwamana zikasawoti namaminerali olwandle, okwakha “inothi lamadwala elinephunga lama-orchid” (岩韵兰香, yányùn lánxiāng) — isici sokunambitha, esingatholakali kumatiya aluhlaza asezwekazini.

**5. Ubuchwepheshe Bokukhiqiza:**

I-Pǔtuó Fúchá ikhiqizwa ngobuchwepheshe obuyi-semi-pan-fried semi-air-dried (半炒半烘) ngesinyathelo esiyisemqoka esithi “搓团” (ukusongwa kube yimisila).

*   **Ukuvuna (采摘 — cǎizhāi):** Ngesandla, ezinsukwini ezintathu kuya kwezihlanu ngemuva kwe-Qingming.

*   **Ukucaba (摊放 — tānfàng):** Ukucaba isikhashana ukuze kubune.

*   **Ukulungiswa (杀青 — shāqīng):** Ukuthoswa epanini. Phakathi kwezindima, ingcweti **iyehlamba ipani** (每锅需洗刷一次) — inqubo eyingqayizivele, eqinisekisa ukuhlanzeka okuphelele futhi ivimbela ukungcoliswa kwephunga phakathi kwamaqoqo.

*   **Ukusongwa (揉捻 — róuniǎn):** Ukwakha isakhiwo sokuqala.

*   **Ukusongwa kube yimisila (搓团 — cuōtuán):** Isinyathelo esiyisemqoka, esakheka ukuma “okufana nomsila neshiya” — “似螺非螺，似眉非眉”. Ingcweti isonga amahlumela ibe yimisila eqinile, kube ngasikhathi sinye iwanikeza ukuma okugobile “okufana neshiya”.

*   **Ukuvezwa kwemisila (提毫 — tíháo):** Inqubo eyingqayizivele yokudonsela imisila esiliva ngaphezulu.

*   **Ukomisa ngomoya (烘干 — hōnggān):** Ukomisa kokugcina ngaphansi kwezinga lokushisa elilinganiselwe.

**6. Izimpawu Zomzimba:**

*   **Ukubukeka kwekhasi elomile:** “Kufana nomsila, kodwa akuwona umsila; kufana neshiya, kodwa akulona ishiya” (似螺非螺，似眉非眉) — ifomula eyingqayizivele. Amahlumela anemizimbane eminingi (茸毫披露), afanayo, aluhlaza okotshani ngobumnene (匀净嫩绿)。Izindlela ezintathu: ezisongwe njengomsila (螺形), ezesimo seshiya (眉形), nezesimo sesihlava (蝌蚪状).

*   **Iphunga lekhasi elomile:** Lihlanzekile, liphakeme (清香). Inothi lama-orchid (兰花香). Umklamo wekastene (栗香).

*   **Iphunga lamanzi:** Liyabambelela, lihle, linephrofayili yama-orchid nekastene. “岩韵兰香” — “inothi lamadwala elinephunga lama-orchid” — isici esiyingqayizivele sendawo yendawo yesiqhingi.

*   **Ukunambitha:** Kumnandi futhi kunamanzi (鲜爽, xiānshuǎng), kumnandi ngokuthambile (甘醇, gānchún), nobumnandi obubuyayo — obude futhi “obufana nevelvet” (回甘绵长, huígān miáncháng). Ifomula yokuqeqesha: “Inkomishi yokuqala — ukusha; eyesibili — ukwethembeka kwephunga; eyethathu — ubumnandi obude” (初品感受鲜爽，再品体会香韵圆融，三品回味甘长).

*   **Umbala wamanzi:** Oluhlaza okotshani ngobumnene, okhazimulayo futhi osobala (嫩绿明亮).

*   **Isisekelo setiye:** Amahlumela amnene, afanayo, aqoqwe abe “yizimbali” (幼嫩成朵).

**7. Ukwakheka Kwamakhemikhali:**

Indawo yendawo yesiqhingi sasolwandle, izihlahla ezineminyaka eyikhulu, kanye “nokungavundiswa” kwakha ifrofayili eyehlukile:

*   **Ama-polyphenols (ama-catechins):** Okuqukethwe okubalulekile — kunika amandla okulwa nama-oxidant.
*   **Ama-amino acids (kufaka phakathi i-L-theanine):** Okuqukethwe okukhulayo — umphumela wokukhula kancane esimweni sezulu sasolwandle nobuningi benkungu yasolwandle.
*   **Amaminerali:** Ifrofayili yamaminerali “yasolwandle” eyingqayizivele — ukunothiswa nge-potassium, i-magnesium, kanye nama-microelements emadwaleni nasemoyeni wasolwandle.
*   **Ama-alkaloids:** I-caffeine — okuqukethwe okusesilinganisweni.
*   **Amavithamini:** I-vitamin C, ama-carotenoids.

**8. Izinzuzo Zempilo:**

*   **Isenzo sokupholisa (清热消暑):** Ukuqeda ukoma.
*   **Ukusekela ukubona (明目):** Ama-carotenoids ne-vitamin C.
*   **Isenzo sokusebenza njenamandla okulwa nenkathazo:** Ama-catechins.
*   **Umthelela wokuvuselela:** I-caffeine ne-L-theanine.
*   **Ukusekela isimiso senhliziyo nemithambo yegazi (降血压):** Ama-polyphenols.

*   **Okubalulekile:** izakhiwo ezibaluliwe zisekelwe emininingweni etholakala emphakathini futhi akuzona izincomo zokwelapha.

**9. Ukwenziwa Kwetiye:**

*   **Izinga lokushisa lamanzi:** 80–85°C.

*   **Inani letiye:** Amagremu angu-5 kumamililitha angu-250 wamanzi (isilinganiso esingu-1:50).

*   **Ibhodlela:** Igalasi lengilazi elikhanyayo — ukubuka ukuphumela “kwemisila-nezishiya” kanye nokuhlola ukuhlanzeka kwamanzi aluhlaza.

*   **Inqubo:**
    1. Shisisa igalasi, ulahle amanzi.
    2. Thela amanzi ku-1/4 wevolumu.
    3. Thela itiya, uyehla igalasi ngesikhathi esizungezayo — “uvuse” itiya (醒茶).
    4. Thela amanzi afinyelele ku-2/3 wevolumu ngomsele “ozungezayo” (回旋注水法, huíxuán zhùshuǐ fǎ).
    5. Linda imizuzu emibili.
    6. Phuza lapho kusale ingxenye ye-1/3 egalasini. Thela futhi amanzi. Itiya liphuza amanzi izikhathi ezingama-3 kuya kwezi-4.

*   **Qaphela:** Kunconywa ukusebenzisa itiya lokuqala njengokuhlanza (头遍茶作洗茶弃用). Itiya elisanda kuthengwa — linge linqume amasonto amabili ngaphambi kokusetshenziswa. Izigaba ezintathu zokuqeqesha: ukusha (鲜爽) → ukwethembeka kwephunga (香韵圆融) → ubumnandi obude (回味甘长).

**10. Ukugcinwa:**

*   Gcina esitsheni esivaleka ngokuphelele, endaweni emnyama nepholile.
*   Okungcono kakhulu — efrijini ku-0–5°C.
*   Isikhathi sokugcina — kuze kufike ezinyangeni eziyi-12.
*   Uma usuvuliwe — sebenzisa ezinyangeni ezi-1 kuya kwezi-2.

**11. Intengo kanye Nezinkohliso:**

I-Pǔtuó Fúchá — itiya elinomthamo wokukhiqiza olinganiselwe: isizinda — isiqongo seFodingshan esiqhingini sasePutuoshan. Amazinga amane (特级一等, 特级二等, 一级, 二级).

*   **Ungazigwema kanjani izinkohliso:**
    *   **Thenga kubathengisi abaqinisekisiwe** abanomaka wophawu lwendawo lwesifunda saseZhoushan.
    *   **Hlola ukuma:** “似螺非螺，似眉非眉” — ukuma okungavamile “okufana nomsila neshiya”. Ukusongeka okwejwayelekile noma amahlumela aqonde — elinye itiya.
    *   **Hlola iphunga:** “岩韵兰香” — “inothi lamadwala elinama-orchid” — umaka wendawo yesiqhingi. Ukungabikhona komthunzi wamaminerali “wasolwandle” — ukusola.
    *   **Qaphela imvelaphi:** i-Pǔtuó Fúchá yangempela — ivela eqoqweni leziqhingi i-Zhoushan kuphela.
    *   **Qaphela intengo:** ephansi ngokusolisayo — uphawu lwenkohliso.

**12. Amaqiniso Athakazelisayo:**

*   I-Putuoshan ingenye yezintaba ezine ezinkulu zeBuddha zase-China, indawo yokuhlala yobhosathwa uGuan Yin (Avalokiteśvara) — ubhosathwa wesihe, omunye wabakhulekelwa kakhulu kwi-Mahayana Buddhism. Itiya elivela kule ntaba linikezela “isibusiso sikaGuan Yin” — ezigidini zabahambi lokhu akusona isingathekiso, kodwa ukholo oluqondileyo.

*   I-Pǔtuó Fúchá — **kiyona kuphela itiya elidume ngokuba “sesiqhingini” elidume ngokuba itiya eliluhlaza laseChina**. Wonke amanye amatiya amakhulu aluhlaza — awasezweni, awasezintabeni. I-Putuoshan iyisiqhingi e-East China Sea, futhi itiya lalo liyavela ngaphansi kwethonya lenkungu yasolwandle nomoya onosawoti, okudala i-“岩韵兰香” eyingqayizivele — engatholakali kwenye indawo.

*   Izihlahla zetiye ezineminyaka eyikhulu ePutuoshan — **azifakiwe umquba** (仅以杂草为天然肥料): okuwukuphela “komquba” yi-mulch yotshani bemvelo. Lokhu kwenza itiya libe yi-organic ngokoqobo ngaphandle kokuqinisekiswa ngokusemthethweni.

*   Indondo yesiliva yombukiso wasePanama wango-1915 — isohambeni olulodwa nendondo yegolide ye-Huimingcha kanye namanye amatiya amakhulu. I-Pǔtuó Fúchá — ngelinye lamatiya ambalwa aklonyeliswe embukisweni wasePanama (1915) kanye nangaphansi kwesivumelwano se-China neYurophu (2020) — izimpawu ezimbili eziphawulekayo zokuqashelwa kwamazwe omhlaba, ezihlukaniswe yikhulu leminyaka.

*   Ifomula ethi “似螺非螺，似眉非眉” — “Kufana nomsila, kodwa akuwona umsila; kufana neshiya, kodwa akulona ishiya” — enye yezichaziso eziyindida kakhulu zokuma kwetiye: ngomoya wobuhle beChan “akuyona lena, akulona leya — futhi kuyilezi zombili”.

**13. Ukuqhathaniswa namanye amatiya “amaBuddha” kanye namatiya aluhlaza asezinqungeni:**

*   **Jiuhua Fuo Cha ([九华佛茶](https://thetea.app/zu/article/jiuhua-fucha)):** Kusukela eNtabeni iJiuhuashan, indawo yokuhlala yobhosathwa uDizang. Womabili — “amaBuddha”, womabili — evela ezintabeni ezinkulu. IJuhua — yasezweni, yasentabeni, efebruba lapho kunama-orchid nekastene; iPutuo — yasesiqhingini, yasolwandle, ene-“岩韵兰香” (inothi lamadwala elinama-orchid).

*   **Jing Shan Cha ([径山茶](https://thetea.app/zu/article/jing-shancha)):** Kusukela eNtabeni iJingshan, “ikhaya lomcimbi wetiye waseJapan”. IJingshan — yobuChan; iPutuo — yobuGuan Yin. Ngokwesitayela: iJingshan — i-“mao feng” esongwayo; iPutuo — “efana nomsila neshiya”.

*   **Emei Zhuyeqing ([峨眉竹叶青](https://thetea.app/zu/article/emei-zhuyeqing)):** Kusukela eNtabeni iEmei, indawo yokuhlala yobhosathwa uPuxian. IZhuyeqing — iyisicaba, “ifunda”; iPutuo — isongwayo, “efana nomsila”. Izintaba ezintathu ezinkulu zeBuddha — amatiya amathathu ahluke ngokuphelele.

*   **Laoshan Lü Cha ([崂山绿茶](https://thetea.app/zu/article/laoshan-lucha)):** Kusukela eQingdao, nayo “esogwini lolwandle”. ILaoshan — isogwini lolwandle oluPhuzi, inothi likabhontshisi wesiJalimane nezamaminerali; iPutuo — esiqhingini sasempumalanga ye-China Sea, inothi lama-orchid “nethi lamadwala”.

**Ekuphetheni:**

I-Pǔtuó Fúchá — itiya elazalelwa esiqhingini sesihe. Ukuphela kwetiye elidume ngokuba “sesiqhingini” elidume ngokuba itiya eliluhlaza laseChina, elakhula enkungwini yasolwandle phansi kwe-“Siqongo SikaBuddha”, liniselwa ngamazolo kaGuan Yin futhi lingawazi omunye umquba ngaphandle kotshani nomoya, — linikeza enkomishini ngayinye ukusha kolwandle, nokuthula kwendlu yezindela, kanye nesibusiso sikabhosathwa. Ukuma kwalo “okufana nomsila neshiya” — “akuwona umsila, akulona ishiya” — kuyindida yobuChan: impendulo yayo isetiyeni uqobo, “ekuphefumuleni kwalo kwethi lamadwala ngenothi lama-orchid”, ebumnandini obude obufana nevelvet, nasemuzweni wokuhlanzeka kwesiqhingi, onganikwa lona itiya lasemhlabeni. Kulabo abafuna etiyeni hhayi ukunambitha kuphela, kodwa nokujula kwezingokomoya, — i-Pǔtuó Fúchá, “ihlumela eliyisimangaliso likaGuan Yin”, lilindile esiqhingini salo esingcwele.
