---
title: "I-Mòtuō lǜchá"
url: https://thetea.app/zu/article/motuo-lucha
lang: zu
updated: 2026-04-08
source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app)
---
# I-Mòtuō lǜchá (墨脱绿茶, Mòtuō lǜchá)

I-Mòtuō lǜchá (墨脱绿茶, Mòtuō lǜchá) yitiye eliluhlaza eliphilayo, elitshalwa ezindaweni eziphakeme kakhulu esifundeni saseShayina okunzima kakhulu ukufinyelela kulo, esisemhosheni womfula i-Yarlung Tsangpo (Brahmaputra) eningizimu-mpumalanga yeTibet. Isifunda i-Moto — “isifunda sokugcina eShayina ukuthola umgwaqo wezimoto” (ngo-2013) — sinegama lesiTibet elisho “ilotisi elifihlekile” (莲花秘境, Liánhuā Mìjìng). Itiye, elikhula emanzini ancibilikayo eqhweni, lizungezwe amahlathi angakaze athintwe anembondela engu-78%, ngaphandle kokusetshenziswa kwanoma yimiphi umquba wamakhemikhali nezibulala-zinambuzane, lizuza isiteketiso esibumbayo esithi **“Igugu Lezindawo Ezineqhwa”** (雪域茶珍, Xuěyù Chá Zhēn) futhi selamukele izindondo zegolide ezingaphezu kweshumi nambili emibukisweni yetiye kazwelonke nakwamanye amazwe.

**1. Ukuhlukaniswa kanye Nemvelaphi:**

* **Uhlobo:** Itiye eliluhlaza (绿茶, lǜchá), elingavutshelwanga. Lingenxa yohlobo lwamatiye aluhlaza omiswe ngomoya oshisayo (烘青绿茶, hōngqīng lǜchá).

* **Isigaba:** Itiye eliphilayo lesifunda elisendaweni ephakeme e-Tibet Autonomous Region. Umkhiqizo onophawu lokuhweba olubhalisiwe lwesikhombi sendawo “Moto Tea Leaves” (墨脱茶叶). Umnikazi wesitifiketi semikhiqizo ephilayo esivela e-China Organic Food Development Center (中国OFDC有机认证). Uwine imiklomelo eminingi e-China International Tea Exhibition (中国国际[茶博会](https://thetea.app/zu/article/chabohui)) — izindondo zegolide ezingaphezu kuka-12. Ngo-2018 wakleliswa endaweni yokuqala ekunambithekeni okungavulwanga e-7th Sichuan International Tea Expo.

* **Imvelaphi:** I-China, i-Tibet Autonomous Region (西藏自治区, Xīzàng Zìzhìqū), i-Linzhi City (林芝市, Línzhī Shì), i-Moto County (墨脱县, Mòtuō Xiàn). Indawo yokukhiqiza ihlanganisa wonke amavolishi ayisikhombisa nedolobhana elilodwa le-Moto County, asemhosheni osezingeni eliphansi lomfula i-Yarlung Tsangpo (雅鲁藏布江, Yǎlǔzàngbù Jiāng).

* **Izixhumanisi zendawo:** 29°–30° enyakatho ye-latitude, 94°–96° empumalanga ye-longitude.

**2. Umlando kanye Nokubaluleka Kwamasiko:**

* **Umlando:** Umlando we-Mòtuō lǜchá ungahlukaniswa ngezikhathi ezintathu.

	**Inkathi Yokuhlolwa Kwasekuqaleni (iminyaka yowe-1970).** Imizamo yokuqala yokutshala itiye esifundeni i-Moto yenziwa ekuqaleni kweminyaka yowe-1970, lapho ngaphansi kohlelo lukahulumeni lokwandisa ukutshalwa kwetiye e-Tibet, imbewu nezithombo zalethwa zivela ezifundazweni zase-Yunnan nase-Sichuan. Kodwa ngenxa yokuhlukaniseka ngokuphelele kwesifunda emhlabeni (kwaze kwaba ngu-2013 kungekho mgwaqo wezimoto e-Moto), ukungabikho kochwepheshe kanye nesisekelo sobuchwepheshe, le mizamo ayizange idlulele ngale kokuhlolwa okuncane.

	**Inkathi Yokusungulwa (2011–2015).** Unyaka owawuyinguquko kwaba ngu-2011, lapho iqembu lochwepheshe abavela ezifundazweni zase-Guangdong nase-Fujian, abafika e-Moto ngaphansi kohlelo “losizo lwaseTibet” (援藏, yuánzàng), bathola ukuthi izimo zezulu zomhosha i-Yarlung Tsangpo zilungele ngokuphelele ukutshalwa kwetiye. Ngo-2012, ngokusekelwa yiqembu labasebenzi base-Fujian, kwatshalwa ingadi yetiye yokuqala yokuhlola enobubanzi obungu-90 mu (~6 ha) e-Lagong Village (拉贡村, Lāgòng Cūn) edolobhaneni i-Moto. Ngo-2013 — unyaka wokuvulwa komgwaqo omkhulu i-Bomo (波墨公路, Bōmò gōnglù), owaxhumanisa i-Moto nezwe langaphandle — ukutshalwa kwetiye kwaqinisekiswa ngokusemthethweni njengomkhakha ohamba phambili wezolimo wesifunda futhi kwamukelwa “Uhlelo Oluphelele Lokuthuthukiswa Kwemboni Yetiye” (《茶产业发展总体规划》). Kwaqashwa ochwepheshe bezobuchwepheshe bokutshala itiye abavela esifundazweni sase-Sichuan (e-Ya'an City, e-Mingshan District) ukuze baqeqeshe abantu bendawo — izizwe zase-Menba (门巴族) nase-Lhoba (珞巴族) — ngamasu okuvuna nokucubungula amaqabunga etiye.

	**Inkathi Yokukhula Nokuhlonishwa (2016 — kuze kube manje).** Ngo-2016, iqoqo lokuqala lezohwebo le-Mòtuō lǜchá lathengiswa futhi ngawo lowo nyaka lathola indondo yesiliva “I-China Good Tea” (中国好茶) e-4th Sichuan International Tea Expo. Ngo-2018, e-7th Sichuan International Tea Expo, itiye lakleliswa endaweni yokuqala ekunambithekeni okungavulwanga — umphumela owadonsela ukunaka kwe-China yonkana ekutshalweni kwetiye e-Tibet. Ngo-2024, e-Moto County sekusungulwe izingadi zetiye eziphilayo eziyikhulu nantathu ezisezindaweni eziphakeme, ezinobubanzi obuphelele obuyi-1.9 wan mu (万亩, ~12 700 ha), okuyi-1.6 wan mu (万亩) yazo ifanele ukuvunwa; umthamo wonyaka wokuthengwa kwezinto zokusetshenziswa zetiye weqa ama-23.35 wan jin (万斤, ~116 750 kg), kanti ingqikithi yenani elengeziwe lemboni yetiye yeqa izigidi ezingama-40 zama-yuan.

* **Igama:**
	* “Mòtuō” (墨脱, Mòtuō) — ukuhunyushwa kwesiShayina kwegama lesiTibet elithi མེ་ཏོག (Metok), elisho “imbali” noma, ngokwencazelo ebanzi esisankondlo, “ilotisi elifihlekile” (莲花秘境). Leli toponym likhombisa ukuhlukaniseka kwesifunda emhosheni wezintaba, ofihlwe ezweni langaphandle njengelotisi likahlumela.
	* “Lǜchá” (绿茶, lǜchá) — “itiye eliluhlaza”, okukhomba uhlobo lomkhiqizo.

* **Ukubaluleka kwamasiko:** Kubantu bomdabu base-Moto County — ama-Menba (门巴族) nama-Lhoba (珞巴族) — itiye ngokomlando laliyinto ebaluleke kakhulu yokushintshisana nokusetshenziswa kwansuku zonke. Isaga saseTibet sithi: “Kungcono izinsuku ezintathu ngaphandle kokudla, kunosuku olulodwa ngaphandle kwetiye” (宁可三日无饭，不可一日无茶). Emakhulwini eminyaka, itiye lalifika e-Tibet lisuka ‘ezweni elikhulu’ nge-Chamagudao — i-“Tea-Horse Road” (茶马古道, Chámǎ Gǔdào). Ukuqala kokukhiqizwa kwetiye okwanele e-Moto kwaba wuphawu lokweqa ukuhlukaniseka kwekhulu leminyaka kwesifunda kanye nesigaba esisha sentuthuko yaso. Namuhla, izingadi zetiye emithambekeni yomhosha i-Yarlung Tsangpo ziwuphawu olusemqoka lwamasu ‘okuhlanganisa itiye nezokuvakasha’ (茶旅融合) — emzaneni wase-Gelin (格林村) kunezindawo zokusebenzela zetiye ezivakashela izivakashi, izindlu zezivakashi kanye namahholo okunambitha.

**3. Incazelo Yezitshalo kanye Nezinto Zokusetshenziswa:**

* **Izinhlobo / I-cultivar:** Ukukhiqiza i-Mòtuō lǜchá kusetshenziswa izinhlobo eziningana ze-*Camellia sinensis*, ezethulwa zivela ezifundazweni zase-Fujian nase-Sichuan:
	* **Fuding Dabai (福鼎大白, Fúdǐng Dàbái)** — yiyona cultivar eyinhloko. Uhlobo olunamaqabunga aphakathi nendawo (*C. sinensis* var. *sinensis*) olunoboya obumhlophe obugqamile (白毫, báiháo) emahlumela. Lujwayele kahle izimo eziphakeme.
	* **Meizhan (梅占, Méizhàn)** — uhlobo olunamaqabunga amakhulu olukumelana okuphezulu nezifo, olunikeza ukujula nomzimba ekumnambithekeni.
	* **Mingshan Tezao 213 (名山特早213, Míngshān Tèzǎo 213)** — uhlobo oluphuma ngaphambi kwesikhathi olusuka esifundeni sase-Mingshan (esifundazweni sase-Sichuan), oluvumela ukuqala ukuvuna kusenesikhathi.
	* Kuyatshalwa futhi: Huangguanyin ([黄观音](https://thetea.app/zu/article/huang-guanyin)), Fenghuang Dancong (凤凰单丛), Chuye Qi (储叶齐) nezinye.
	Engadini yetiye yase-Lagong, kukhona izihlahla ezineminyaka engaphezu kuka-30 ubudala; isisindo samahlumela ayikhulu anezinga elijwayelekile elithi “ihlumela elilodwa — iqabunga elilodwa” siseduze no-38 g.

* **Ukuvuna:** Ngenxa yethonya lemisinga yezulu efudumele enomswakamo evela e-Indian Ocean, isikhathi sokumila e-Moto side kunaseningi yezifunda zetiye zase-China ezisenkabeni yezwekazi. Okubaluleke kakhulu ukuvuna kwasentwasahlobo: “Mingqian cha” (明前茶, Míngqián chá) — ngaphambi kwe-Qingming (~5 April), kanye “no-Yuqian cha” (雨前茶, Yǔqián chá) — ngaphambi kwe-Guyu (~20 April). Ukuvuna kwasehlobo nasekwindla nakho kuyenziwa futhi kunikeza umnambitheko onamandla ngokwengeziwe.

* **Izinga lokuvuna:** Ebangeni eliphakeme kakhulu (特级) — ihlumela elilodwa elineqabunga elisanda kuvuleka kancane (一芽一叶初展, yī yá yī yè chū zhǎn), izinga lamahlumela anjalo — okungenani ama-90%. Ebangeni lokuqala — ihlumela elilodwa elineqabunga elilodwa elivulekile (一芽一叶开展), okungenani ama-80%. Ebangeni lesibili — ihlumela elilodwa elinamaqabunga amabili amancane.

* **Izidingo zezinto zokusetshenziswa:** Amahlumela amancane, angaqhekekile anosayizi ofanayo. Ubude behlumela ezingeni eliphakeme akukho ngaphezu kuka-2.5 cm. Izinto ezisanda kuvunwa zicutshungulwa ngalo lolo suku ngokomgomo othi “ukukhiqiza ngaphandle kokuthintana nomhlabathi” (不落地生产, bù luòdì shēngchǎn).

**4. Indawo Yokutshala kanye Nezici Zokukhulisa:**

* **Isimo sezulu:** I-Moto County isemhosheni osezingeni eliphansi lomfula i-Yarlung Tsangpo — umhosha omkhulu futhi ojule kakhulu emhlabeni, — lapho imimoya efudumele nenomswakamo evela e-Indian Ocean ingena khona iye enyakatho ye-Tibetan Plateau. Lokhu kwakha i-microclimate ehlukile: izinga lokushisa eliphakathi nonyaka — 16–18°C, imvula yonyaka — ngaphezu kuka-2300 mm, izinsuku ezinamafu nenkungu — ezingaphezu kuka-200 ngonyaka. Ukuba khona okuningi kwemisebe ehlakazekile (散射光, sǎnshè guāng) — okungaphezu kuka-75% wokukhanya okuphelele — kunomthelela ekwandiseni ama-amino acid eqabungeni letiye. Izinga lama-amino acid etiyeni lasentwasahlobo lifinyelela ku-2.8% noma ngaphezulu — okuyisilinganiso esiqhathaniseka namatiye aluhlaza angcono kakhulu ase-Zhejiang nase-Anhui.

* **Ukuphakama kokutshalwa:** 800–2200 m ngaphezu kolwandle. Indawo ewumgogodla wokukhiqiza — isezindaweni eziphakeme eziyi-1100–1200 m emithambekeni ethambekele eduze nomfula.

* **Umhlabathi:** Umhlabathi onomthunzi ophuzi onsundu (黄棕壤, huáng zōng rǎng) one-pH 5.0–6.0. Ubungqimba be-humus — bufinyelela ku-1.2 m, izinga lezinto eziphilayo — lingaphezu kuka-2%. Umhlabathi uniselwa ngamanzi ancibilikayo eqhweni avela eziqongweni ezizungezile ze-Himalayas, okuhlinzeka ngezakhamzimba ezinothe.

* **Imvelo:** Ukumbozwa kwamahlathi esifundeni — 78.5%. Ukungabikho ngokuphelele kwezimboni endaweni yesifunda. Umquba wamakhemikhali nezibulala-zinambuzane akuvumelekile ukuba kusetshenziswe; ukuze kuliwe nezilokazane kusetshenziswa izindlela zemvelo (kufaka phakathi ukufafaza ngesisombululo sikapelepele obabayo). Izingadi zetiye ziqinisekisiwe ngokwezinga lokukhiqiza izinto eziphilayo le-OFDC (中国有机产品认证).

* **Izindawo Ezisemqoka Zokukhiqiza (核心产区):**
	* **Ingadi yetiye yase-Lagong (拉贡茶园, Lāgòng Cháyuán)** — edolobhaneni lase-Moto. Ingadi endala kunazo zonke, eyasungulwa ngo-2012. Lapha kuhlanganiswe izihlahla ezineminyaka engaphezu kuka-30 ubudala.
	* **Ingadi yetiye yase-Gelin Village (格林村茶园, Gélín Cūn Cháyuán)** — esigodini sase-Beibeng (背崩乡). Ingadi enkulu kakhulu futhi ebukeka kahle kakhulu, eyaba yisikhungo ‘sezokuvakasha kwetiye’. Ngo-2023 kwavulwa ifektri yetiye okuyiyona ngokwayo lapha.
	* **Ingadi yetiye yase-Hezha Village (荷扎村茶园, Hézhā Cūn Cháyuán)** — esigodini sase-Dexing (德兴乡). Imisemthambekeni eduze ne-Yarlung Tsangpo endaweni ephakeme ngo ~1100–1200 m.

**5. Ubuchwepheshe Bokukhiqiza:**

I-Mòtuō lǜchá ingeyesigaba se-hongqing lücha (烘青绿茶) — amatiye aluhlaza omiswe ngomoya oshisayo. Isici esiyingqayizivele sokukhiqiza ubuchwepheshe obugunyaziwe ‘bokusontwa kathathu nokomiswa kathathu’ (三揉三烘, sān róu sān hōng), obakhelwa ochwepheshe bendawo ukuze kuvezwe ngokuphelele iphunga le-castnut (栗香) kuyilapho kugcinwa ubusha.

* **Ukuvuna (采摘 — cǎi zhāi):** Ukuvunwa ngesandla kwamahlumela amancane ngezikhathi zasekuseni. Izinto zokusetshenziswa zikhethwa ngokuqinile ngokwezinga lohlobo lwetiye.

* **Ukumiswa okuncane / Ukwenaba (摊放 — tān fàng):** Amahlumela avuniwe enekelwa abe isendlalelo esincanyana endaweni engenisa umoya amahora ama-2-3. Ngalesi sikhathi umswakama ongaphezu kodlula emanzini uyaphela kancane, iphunga liqala ukukhula, amaqabunga aba elastiki ukuze asonteke.

* **“Ukubulawa kohlaza” (杀青 — shāqīng):** Kwenziwa emigubheni ejikelezayo ngezinga lokushisa eliseduze no-200°C. Ukucutshungulwa kwesandiso esiphezulu kunciphisa ama-enzyme okugqwala ngokushesha, kumise umbala ohlaza omusha wamaqabunga futhi kubeke isisekelo sephunga le-castnut.

* **Ukusonta (揉捻 — róuniǎn):** Inqubo enezigaba ezimbili. Isigaba sokuqala — ukusonta okuncane (轻揉, qīng róu) okungaba yimizuzu engu-40, okwakha isakhiwo sesithako setiye ngaphandle kokulimaza ngokweqile amangqamuzana. Isigaba sesibili — ukusonta okuphakathi nendawo (中揉, zhōng róu) imizuzu engaba yishumi ukuze kunikeze isimo esiqinile futhi kudedelwe umswelo wamangqamuzana ebusweni beqabunga.

* **Ukomisa (烘干 — hōnggān):** Ukomiswa komoya oshisayo okuyigrediyenti ngezinga lokushisa eli-60–80°C. Izinga lokushisa lehliswa ngezigaba ukuze kususwe umswakama ngokulinganayo ngaphandle kokushisa ngokweqile. Izinga lokugcina lomswakama etiyeni eselilungile — alikho ngaphezu kuka-6%.

* **Izici zobuchwepheshe:** Inqubo yonke yenziwa ngokomgomo othi “ngaphandle kokuthintana nomhlabathi” (不落地生产) — izinto zokusetshenziswa kanye nokungaphelele akuthintani nomhlabathi ovulekile kuzo zonke izigaba. Ukusetshenziswa komquba wamakhemikhali nezibulala-zinambuzane akukho ngokuphelele kuzo zonke izigaba, kusukela ekutshalweni kuya ekupakisheni.

**6. Izici Ze-Organoleptic:**

* **Ukubukeka kweqabunga elomile:** Izithako zetiye zisontekile ziqinile (卷曲形, juǎnqū xíng), umbala oluhlaza okotshani omnyama ocwebezelayo (绿润, lǜ rùn) kanye noboya obumhlophe obubonakalayo (显毫, xiǎn háo). Iqabunga linohlobo olulodwa, lihlangene.

* **Iphunga leqabunga elomile:** Lihlanzekile, lisha, linenothi egqamile ye-castnut encane — okungumugqa oyinhloko wephunga le-Mòtuō lǜchá.

* **Iphunga lokumnambitheka:** Iphunga le-castnut eliqhakazile (嫩栗香, nèn lìxiāng) — wuphawu oluyinhloko lwekhwalithi. lihambisana nenothi ehlanzekile neqhubekayo yohlaza olusha (清香, qīngxiāng), egcinwa kusukela ekuchithekeni kokuqala kuya kokugcina.

* **Umnambitheko:** Ubusha obugqamile (鲜爽, xiānshuǎng) ngenxa yezinga eliphezulu lama-amino acid, ubumnandi obucacile (甘, gān), ukuminyana okuphakathi komzimba (醇厚, chúnhòu) ngaphandle kobunzima. Ubumuncu buncane kakhulu. Ukunambitheka ngemuva — kwesikhathi eside, nokubuya okumnandi (回甘, huígān).

* **Umbala wokumnambitheka:** Ophuzi-oluhlaza okotshani obuthambile, ogqamile futhi osobala (嫩黄明亮, nèn huáng míngliàng).

* **Iqabunga letiye (iqabunga elisetshenzisiwe):** Eliluhlaza okotshani obuthambile, elinohlobo olulodwa (嫩绿匀整), amahlumela kanye namaqabunga amancane avuleka ‘njengezimbali’ (芽叶成朵, yá yè chéng duǒ) — uphawu lokucutshungulwa ngokucophelela.

**7. Ukwakheka Kwamakhemikhali:**

* **I-Polyphenols (amapholifenoli etiye / ama-catechins):** 22–25% (ngokomile eqabungeni). Izinga eliphezulu ngokwanele etiyeni eliluhlaza, elihlinzeka ngomsebenzi obalulekile wokulwa ne-antioxidant. Ezingeni eliphakeme kakhulu, izinga lezinto ezikhishwa emanzini okungenani li-42%, izinga lama-polyphenol okungenani li-20%.

* **Ama-Amino acids (kuhlanganise ne-L-theanine):** ≥2.8% etiyeni lasentwasahlobo, ezingeni lokuqala — ≥2.5%. Izinga eliphezulu lama-amino acid kuwumphumela wokukhanya okuningi okuhlakazekile, amazinga okushisa aphakathi nendawo kanye namanzi ahlanzekile ancibilikayo eqhweni. I-L-theanine iyingxenye esemqoka enomthwalo wobusha obujwayelekile kanye nokuthambile kokunambitheka.

* **Ama-Alkaloids:** I-Caffeine — izinga eliphakathi nendawo (elijwayele ekukhiqizweni kwe-hongqing lücha — elingaba ngu-25–35 mg/g), i-theobromine, i-theophylline.

* **Amavithamini:** I-Vitamin C (i-ascorbic acid), amavithamini eqembu B (B1, B2), i-vitamin E.

* **Amaminerali:** I-Potassium, i-magnesium, i-zinc, i-manganese. Amanzi ancibilikayo eqhweni kanye namaminerali e-volcanic akungqimbeni lwe-humus ahlinzeka ngokutholakala okunothe kwezakhamzimba ezilandelwayo.

* **Amafutha abalulekile:** Anomthwalo ngephunga le-castnut eliyingqayizivele. Izinga lama-compounds anephunga eliguquguqukayo e-Mòtuō lǜchá likhuphukile ngenxa yosuku olude lokukhanya nokwehluka okukhulu kwezinga lokushisa phakathi nemini nobusuku.

**8. Izakhiwo Eziwusizo:**

* **Umsebenzi onamandla wokulwa ne-antioxidant:** Izinga lama-polyphenol elingu-22–25% lihlinzeka ngomsebenzi ophakeme wokungathathi hlangothi kwama-radical mahhala.
* **Umthelela wokuvuselela:** Inhlanganisela ye-caffeine ne-L-theanine inikeza ukwanda okuthambile, okunokulinganisela kwamandla ngaphandle kokusangana okukhulu — isimo ‘sokugxila okuzolile’.
* **Ukusekela ukugayeka kokudla:** Ama-Catechin anomthelela ekwenzeni i-microflora yamathumbu ibe yinto ejwayelekile kanye nokwenza ngcono izinqubo zokugaya ukudla.
* **Umthelela wokwehlisa umkhuhlane kanye nokuqabulayo:** Ekusebenzeni kwendabuko yaseTibet neyaseShayina, itiye eliluhlaza lisetshenziselwa “ukuhlakaza ukushisa kwangaphakathi” (清热, qīng rè), lisebenza kahle kakhulu ngenkathi yokushisa konyaka.
* **Ukuqinisa isimiso senhliziyo nemithambo yegazi:** Ama-polyphenol etiye anomthelela ekugobekeni kwemithambo yegazi nasekwenzeni izinga le-cholesterol libejwayelekile.
* **Ukusekela imisebenzi yokuqonda:** I-L-theanine yenza ngcono ukugxilisa ukunaka kanye nokuguquguquka kokuqonda.
* **Ukuhlanzeka kwemvelo:** Ukungabikho ngokuphelele kwezibulala-zinambuzane kanye nomquba wamakhemikhali, okuqinisekiswa isitifiketi sezinto eziphilayo i-OFDC, kunciphisa umthwalo wamakhemikhali emzimbeni.

**9. Ukuhlanganisa:**

* **Izinga lokushisa lamanzi:** 80–85°C. Ukushisa ngokweqile (amanzi abilayo aphezulu) kuholela ekubeni umnambitheko uphuzi futhi kuvele ukumuncu.

* **Inani letiye:** 3–5 g ku-200 ml (indlela yaseYurophu, ingilazi yengilazi) noma 5–6 g ku-100–120 ml (i-gaiwan, indlela yokuthela).

* **Izitsha:** Ingilazi yengilazi (玻璃杯, bōli bēi) — yisitsha esithandwayo: kuvumela ukubheka ukuvuleka kwezithako zetiye ezisontekile kanye ‘nokudansa’ kweqabunga emanzini. I-gaiwan yobumba noma i-teapot yobumba nayo ilungele.

* **Inqubo:**
	1. Shisisa ingilazi noma i-gaiwan ngamanzi ashisayo.
	2. Thela itiye.
	3. Sebenzisa indlela ‘yokuthela okuphakathi’ (中投法, zhōng tóu fǎ): thela cishe u-1/3 wevolumu yamanzi (80–85°C), nyakazisa kancane ingilazi ‘ukuvusa iphunga’ (摇香, yáo xiāng), bese ungeza amanzi kuze kube ugcwele.
	4. Ukuhlanganisa kokuqala — yekela imizuzu eyi-1-2.
	5. Ukuhlanganisa kwesibili nokwesithathu — yandisa isikhathi ngemizuzwana engu-30.
	6. Itiye likwazi ukumelana nokuhlanganisa okugcwele oku-3.

**10. Ukugcinwa:**

* Ukupakisha okuvaleke ngokuphelele, ukuvikela ekukhanyeni, emswakameni kanye namaphunga angaphandle — kuyizidingo eziphoqelekile.
* Okulungile — ukugcinwa efrijini ngo-0–5°C ekupakisheni okunefoil noma okungenalutho okuvaleke kahle. Lokhu kubaluleke kakhulu ku-Mòtuō lǜchá, omanothi awo acwengekile we-castnut alahleka ngokushesha ezingeni lokushisa lasekamelweni.
* Ngemuva kokuvulwa kokupakishwa, kunconywa ukuthi itiye lisetshenziswe phakathi kwezinyanga eziyi-1-2.
* Kunconywa ukuthi itiye elisha (sincha) ‘liphumule’ izinsuku eziyi-7-10 endaweni emnyama ngaphambi kokuba lisetshenziswe ukuze kuthanjiswe ‘ukusha okunamandla’ (火气, huǒqì), okuvamile etiyeni elisanda kugazingwa.
* Isikhathi sokugcina ekupakisheni okufakwe emanzini okungavuliwe ezingeni lokushisa lasefrijini — kuze kube yizinyanga eziyi-18.

**11. Intengo Nokukhohlisa:**

* **Isigaba sentengo:** I-Mòtuō lǜchá ingeyenkundla ephakathi nendawo nephakeme emakethe yamatiye aluhlaza aseShayina. Izintengo ezilinganiselwe zokuthengisa: izinga eliphakeme kakhulu (特级, mingqiancha) — kusukela kuma-yuan angu-600 nge-jin (500 g) nangaphezulu; izinga lokuqala (一级, yuqiancha) — ama-yuan angu-300–500 nge-jin. Itiye lasehlobo nasekwindla lishibhe kakhulu. Izinto ezinomthelela entengo: isikhathi sokuvuna (elesentwasahlobo liyabiza), izinga lezinto zokusetshenziswa, ingadi yetiye ethile, ukuba khona kwesitifiketi sezinto eziphilayo.

* **Ungakugwema kanjani ukukhohlisa:**
	* Thenga itiye kubathengisi abasemthethweni noma ngokuqondile emabhizinisini aqinisekisiwe ase-Moto County (ngokwesibonelo, “Linzhi Moto Tea Industry” — 林芝市墨脱茶业有限公司, “Shibao Tea Industry” — 十宝茶业).
	* Bheka ukuthi kukhona yini uphawu lokuhweba lwesikhombi sendawo “Moto Tea Leaves” (墨脱茶叶) ekupakisheni.
	* Nakisa ukubukeka: i-Mòtuō lǜchá yangempela ibonakala ngokusonteka okuqinile, uboya obugqamile kanye nephunga le-castnut elisha. Izinto zokukhohlisa zivame ukuba nesakhiwo esixegayo nephunga elingacacile.
	* Hlola umnambitheko: itiye langempela linikeza umnambitheko ophuzi-oluhlaza okotshani ogqamile, osobala obuye ubumnandi. Ukuncipha okudidekile noma okumuncu ngokweqile kuyimbangela yokungabaza.
	* Intengo ephansi kakhulu — iyisibonakaliso esikhulu esibomvu: uma kubhekwa ukubangwa kwendawo yokuthutha i-Moto kanye nokukhiqizwa okuphilayo ngokuphelele, leli tiye alikwazi ukushibhe.

**12. Amaqiniso Athakazelisayo:**

* **Itiye ekunzima ukufinyelela kulo kunamanye eShayina.** Kuze kube ngu-2013, isifunda i-Moto sasingafinyeleleki nhlobo ngemoto — kwakuyisifunda sokugcina e-PRC esasingenawo umgwaqo wezimoto. Itiye elisuka e-Moto ngokweqiniso lahamba indlela eqhathaniseka ngobunzima ne-Tea-Horse Road yasendulo — kuphela ngokuphambene: hhayi lisuka e-China liya e-Tibet, kodwa lisuka e-Tibet liya e-China.

* **Upelepele esikhundleni sezibulala-zinambuzane.** Esikhundleni sezindlela zamakhemikhali zokuvikela izitshalo, emasimini etiye ase-Moto kusetshenziswa indlela yendabuko — ukufafaza ngesisombululo sikapelepele obabayo (辣椒水). Lo kuwumkhuba oyingqayizivele, ongajwayelekile kwezinye izifunda zetiye.

* **Kwi-latitude efanayo namatiye amakhulu.** I-Moto itholakala ku-29°–30° enyakatho ye-latitude — ecishe ifane ngqo nendawo ye-West Lake (Xi Hu Long Jing) kanye nesifunda sase-Assam eNdiya. Kodwa-ke, ukuphakama kwayo (800–2200 m) kanye nokunisela ngamanzi ancibilikayo eqhweni kwakha indawo yokutshala ehluke ngokuphelele.

* **“Iqabunga eliluhlaza” laba “iqabunga legolide”.** Ngo-2024, imboni yetiye yaba ngumthombo omkhulu wemali engenayo emakhaya amabalimani ase-Moto: inzuzo yokuthengisa izinto zokusetshenziswa zetiye yeqa izigidi eziyi-8.37 zama-yuan ngonyaka, bese ingqikithi yenani elengeziwe lemboni yetiye laba yizigidi ezingama-40 zama-yuan. Esifundeni, okwakusenesikhathini sowe-2010 sasibhekwa njengesinye sezifunda ezimpofu kakhulu eShayina, lokhu kuwuguquko lwangempela lwezomnotho.

* **Iphunga le-castnut njengophawu lokuhlonza.** Ubuchwepheshe ‘bokusontwa kathathu nokomiswa kathathu’ (三揉三烘) bakhelwe i-Mòtuō lǜchá ngokukhethekile futhi abutholakali kuzinqubo ezijwayelekile ze-hongqing lücha. Yibona obunomthwalo ngephunga le-castnut eliqinile elingaguquki — okuwuphawu olukhulu oluhlukanisayo lwaleli tiye.

**13. Ukuqhathanisa namanye amatiye aluhlaza asezindaweni eziphakeme:**

* **Linzhi Chun Lü ([林芝春绿](https://thetea.app/zu/article/linzhi-chun-lu)):** eTibet. Nakhona usuka e-Himalaya, kodwa usuka kwesinye isifunda (Linzhi, 2600+ m). I-Moto iphuma emhosheni ojule kunawo wonke emhlabeni, inobuchwepheshe obuhlukile ‘bokusonta kathathu’.

* **Dehong Gushu Lü Cha ([德宏古树绿茶](https://thetea.app/zu/article/dehong-gushu-lucha)):** eYunnan. Uphuma ezihlahleni zetiye ezifana nezihlahla. I-Moto iphuma emasimini amancane, kodwa inemvelo engenakulinganiswa (ayinawo umuthi wezilokazane, isisombululo sikapelepele esikhundleni samakhemikhali).

* **Leigongshan Cha (雷公山茶):** eGuizhou. Isezindaweni eziphakeme, inenkungu, ithambile. I-Moto ihlukaniseke nakakhulu, inephunga le-castnut eliyingqayizivele elivela ‘ekomisweni kathathu’.

**Ekuphetheni:**

I-Mòtuō lǜchá yitiye elinomlando ongakalwa ngamakhulu eminyaka, kodwa ngamashumi eminyaka, kodwa eliqukethe inkathi ephelele: kusukela ekuhlukanisekeni okuphelele ‘kwesiqhingi esisezintabeni eziphakeme’ kuya ekuhlonishweni emicimbini yokunambithwa okungavulwanga ezingeni likazwelonke. Leli tiye lilungele labo abazisa ukuhlanzeka kwemvelo hhayi njengesiqubulo sokumaketha, kodwa njengeqiniso — amanzi ancibilikayo eqhweni, amahlathi angakaze athintwe, isisombululo sikapelepele esikhundleni sezibulala-zinambuzane. Enkomishini ye-Mòtuō lǜchá kuvela ubusha obuthambile obunokufudumala kwe-castnut kanye nokunambitheka okumnandi ngemuva, okwenza umuntu akhumbule ukuthi ndawo ndawo enkabeni ye-Himalaya, emhosheni womhosha ojule kakhulu emhlabeni, enkungwini nasekuthuleni, kukhula itiye umhlaba owasanda kuzwa ngobukhona balo.
