---
title: "Mǎbiān lǜchá"
url: https://thetea.app/zu/article/mabian-lucha
lang: zu
updated: 2026-04-08
source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app)
---
# Mǎbiān lǜchá (马边绿茶)

Mǎbiān lǜchá (马边绿茶) itiye eliluhlaza elisuka eMabian Yi Autonomous County (马边彝族自治县, Mǎbiān Yízú Zìzhìxiàn) esifundazweni saseSichuan, likhula enkabeni yeNtaba iXiaoliangshan (小凉山, Xiǎo Liángshān)—iyingxenye yendawo okuhlala kuyo i-giant panda. Leli tiye lidunyiswa ngefomula ethi «amagugu amathathu nokuphakama okukodwa» (三保一高, sān bǎo yī gāo): ukugcinwa kombala ohlaza okotshani, ukugcinwa kwe-villus, ukugcinwa kokuphelela kwesimo—kanye nephunga eliphakeme kakhulu. Umlando walo uhlehlela esikhathini sama-Three Kingdoms (Ikhulu lesi-3 C.E.): ngokwe-“Mabian Tingzhi Lüe” (马边厅志略, Mǎbiān Tīngzhì Lüè), uZhuge Liang (诸葛亮, Zhūgě Liàng) ngesikhathi seNkampini yaseNingizimu wasebenzisa itiye lasendle laseMabian ukwelapha amasosha asuka eshefini. Ngo-2024, zingu-230 000 mu (15 300 ha) zezingadi zetiye, inani elihlanganisiwe lingu-28.42 billion yuan.

**1. Ukuhlukaniswa kanye Nendabuko:**

* **Uhlobo:** Itiye eliluhlaza (elingavutshelwanga). Likhiqizwa ngezindlela ezintathu: isicaba (扁形茶, biǎnxíng chá — “Mǎbiān Xuěyá”, 马边雪芽, “Ihlumela leqhwa laseMabian”), esisongekile (卷曲茶, juǎnqū chá — “Mǎbiān Cuìzhú”, 马边翠竹, “Uhlanga oluqhakazile laseMabian”), kanye nesendlela yokuwosa (炒青茶, chǎoqīng chá).

* **Isigaba:** Umkhiqizo we-National Geographical Indication (国家地理标志产品, kusukela ngo-2009). Inani lomkhiqizo — 28.42 billion yuan (2024).

* **Indabuko:** I-China, isifundazwe saseSichuan (四川, Sìchuān), idolobha iLeshan (乐山, Lèshān), **Mabian Yi Autonomous County (马边彝族自治县, Mǎbiān Yízú Zìzhìxiàn)**. Indawo ye-GI ihlanganisa izigodi eziyi-19, izigodi zokuphatha eziyi-159. Inhliziyo ye-terroir: **Yuanjiaxi (袁家溪乡)** isifunda — isizinda setiye esikhulu esiqinisekisiwe semvelo e-China (3268 mu) — sihlinzeka ngo-40% wetiye lamazinga aphezulu; idolobhana i**Laodongzhen (劳动镇)**, umuzi wakwaFulaicun (福来村) — indawo “yokuhlanganiswa kwetiye nezokuvakasha” enesikhungo se-ethnographic esithi “Kashasha” (卡莎莎, ukubingelela kwesi-Yi).

* **Izixhumanisi ze-geographic:** 103°14′–103°49′ ubude be-empumalanga, 28°25′–28°45′ ububanzi benyakatho.

**2. Umlando kanye Nokubaluleka Ngokwesiko:**

* **Umlando:** **I-Three Kingdoms (Ikhulu lesi-3 C.E.):** Ngokwe-“马边厅志略”, ngesikhathi seNkampini yaseNingizimu (225 C.E.) umkhuzi uZhuge Liang wathola ukuthi itiye lasendle lendawo lisiza amasosha ukuthi angalimali yishefi yobuthi bezitshalo—enye yezinganekwane ezindala kakhulu ngokusetshenziswa kwetiye kwezokwelapha eningizimu-ntshonalanga ye-China.

	**I-Tang — Song:** Ngesikhathi se-Song, i-“Taiping Huanyu Ji” (太平寰宇记, “Imibhalo Yomhlaba kaTaiping”) yaqopha ukuthi “abantu bakwa-Yi, bephethe amakhalabasi, bakhuphuka ezihlahleni ukuyokha itiye” (彝人携瓢攀登树上采茶)—ubufakazi bokukhula kwetiye kwesi-Yi kwasendulo. I-Mabian yaba isizinda “se-chamashi” (茶马互市, “ukuhwebelana kwetiye namahhashi”)—ukushintshaniswa kwetiye ngamahhashi nabahwebi abahambahambayo.

	**I-Ming — Qing:** Itiye elithi “Qiaobacha” (荞坝茶, elisuka emzaneni wakwaQiaoba) laba isipho sombusi (贡品). Ama-“County Records” esikhathi se-Qing aqaphela ukuthi: “Itiye nobuBuddha—okunambitheka okukodwa” (茶佛一味)—ifomula efakazela isikhundla somoya waleli tiye.

	**Inkathi yanamuhla:** Ngo-1959, i-“Qiaobacha” yathunyelwa eBeijing njengesipho sikaMao Zedong (荞坝茶进京献礼毛主席). Ngo-2009—ukuvikelwa kwe-GI. Ngo-2024—230 000 mu wezingadi, inani lomkhiqizo 28.42 billion yuan.

* **Igama:**

	* “Mǎbiān” (马边)— “umngcele wamahhashi” (noma “emaphethelweni amahhashi”): igama lendawo elihlotshaniswa nokuhwebelana kwetiye namahhashi ngokomlando.
	* “Lǜchá” (绿茶)— “itiye eliluhlaza”.

* **Ukubaluleka ngokwesiko:** I-Mabian Lǜchá yitiye labantu bakwa-**Yi (彝族, Yízú)** — elinye lamaqembu amancane amakhulu e-China elinohlelo lwayo lokubhala, ikhalenda, nesiko lokuphuza itiye. Ukubingelela okuthi “Kashasha” (卡莎莎, “ngiyabonga” ngolimi lwesi-Yi) sekuyibhrendi yokuvakasha kwetiye. I-Mabian iyingxenye yendawo yemvelo ye-giant panda, okunikeza itiye “umkhathi we-ecological” owengeziwe.

**3. Incazelo Yezitshalo kanye Nezinto Zokusetshenziswa:**

* **Uhlobo / Cultivar:** Izinhlobo eziyinhloko — **Fuxuan 9 (福选9号, Fúxuǎn 9 hào)**, **Fuding Dabai (福鼎大白)**, **Mingshan 131 (名山131)** — izinhlobo ezikhekhelwe eziqhakaza amaqabunga aphakathi ze-*Camellia sinensis* var. *sinensis*. Amahlumela makhulu, isisindo sama-100 amahlumela — 25.4 g. Iqabunga liyindlezana, lithambile. Iphrofayili yamakhemikhali: **ama-amino acid — 4.7%** (ngo-0.8% ngaphezu kwe-Fuding Dabai ejwayelekile), **i-polyphenol — 25.71%**. Ikufanele ngokuphelele ukukhiqiza itiye eliluhlaza “elinephunga eliphezulu nelikwazi ukumelana nokuphuziswa” (高香耐泡型).

* **Ukuvuna:** Intwasahlobo. Izinga:
	* **Teji (特级):** Amahlumela aphelele noma ihlumela elilodwa elineqabunga elilodwa. I-villus. Kusuka ku-800 yuan/ijin.
	* **Yiji (一级):** Ihlumela elilodwa elinamaqabunga amabili. 200–400 yuan.
	* **Erji (二级):** Ihlumela elilodwa elinamaqabunga amabili noma amathathu. Okwemakethe enkulu nethekelwe kwamanye amazwe.

**4. I-Terroir Nezici Zokukhulisa:**

* **Indawo:** Inkaba yentaba-mkhathi **Xiaoliangshan (小凉山)**—yingxenye yohlelo lweHengduan, indawo okuhlala kuyo i-giant panda nezinye izinhlobo ezingamalungelo obomvu.

* **Ubude obungaphezu kolwandle:** 800–1300 m ngaphezu kogu lolwandle.

* **Isimo sezulu:** Izinga lokushisa lonyaka eliphakathi nendawo — 16.9°C, isamba semvula sonyaka — 1000–1500 mm, inani lezinsuku ezinamayingi lonyaka eliphakathi — **>180**. Isilinganiso sokukhanya okuhlakazekile — >70%. Umehluko wezinga lokushisa ubusuku nemini — >8°C—ukhuthaza ukunqwabelana kwama-amino acid: itiye lasentwasahlobo lifinyelela ku-**4.7%** (ngokuqhathanisa no-3.5% ojwayelekile).

* **Umhlabathi:** Umhlabathi onsomi (紫色土) nomhlabathi ophuzi (黄壤), i-pH 4.5–6.5. **Okuqukethwe yizinto eziphilayo — 4–7%**—okuphindwe kathathu kunesilinganiso sikazwelonke (3%). Unothe nge-phosphorus ne-zinc. Ukuminyana kwehlathi — 53.4%. Imithombo yamanzi — eyizinga lika-State I.

**5. Ubuchwepheshe Bokukhiqiza:**

Ubuchwepheshe be-Mabian Lǜchá bunqunywa ifomula yesiginesha ethi **«三保一高» (sān bǎo yī gāo)**: ukugcinwa kombala ohlaza okotshani (保翠绿色泽), ukugcinwa kwe-villus ehlumeleni (保茸毫附体), ukugcinwa kokuphelela kwesimo (保条索完整)—kanye nokuzuza iphunga eliphakeme kakhulu (求香高持久).

* **Ukuhanjiswa (摊放 — tānfàng):** amahora ama-4–6.
* **Ukuhlanganisa (杀青 — shāqīng):** Emgqonyeni one-roller ku-160–180°C.
* **Ukusongwa (揉捻 — róuniǎn):** “Ukusonga ngokuzungezisa ngezandla zombili” (双手回旋滚揉).
* **Ukomiswa kwesibili ngokushisisa (烘二青 — hōng èrqīng):** ukomiswa kwesikhashana.
* **Ukuqondisa (理条 — lǐtiáo):** ukwakheka kwesimo esicaba noma esisongekile.
* **Ukugingqika (搓条 — cuōtiáo):** ukuqinisa isakhiwo.
* **Ukukhetha (拣剔 — jiǎntī):** ukuhlunga ngesandla.
* **Ukuvezwa kwe-villus (提毫 — tíháo):** **Ifa elingaphatheki**—inqubo yesandla: umkhandi “uyawahlungula” amahlumela ngezintende, “akuphakamise” i-villus emhlophe. Kwenqatshelwe ukusebenzisa i-“press moulding” ngomshini (禁用机械压条)—i-villus akumele “iphuphulwe” kodwa kufanele ime ngokukhululeka.
* **Ukomisa (烘干 — hōnggān):** kuze kube umswakama ≤6%.

**6. Izimpawu Ze-Organoleptic:**

* **Ukubukeka kweqabunga elomile:** Isimo esicaba—izinti zetiye eziqondile, ezingamyoli, ezibushelelezi (扁平挺直，光滑匀齐). Esisongekile—imvithi ecinene, empunga-luhlaza enokucwebezela okunamafutha (紧细卷曲，灰绿油润). Esiwosiwe—imichilo ecinene enamathiphu acijile (紧细成条，锋苗显露). Zonke izinhlobo—zine-villus eningi (翠绿显毫).

* **Iphunga leqabunga elomile:** Lihlanzekile, liphakeme (清香). Lithambile (嫩香)—kuhlelo oluphezulu. Iphunga le-castanea (栗香)—kwitiye lasentwasahlobo. Iphunga elisele enkomishini engenalutho—**>imizuzu eyi-10**.

* **Iphunga lokuhlanza:** Liphelele, liphakeme, lihlanzekile.

* **Ukunambitheka:** Okusha futhi okunamajusi (鲜爽)—ama-amino acid 4.7%. Okunothile (醇厚)—i-polyphenol 25.71%. Ubumnandi obubuyayo obubonakalayo (回甘明显). Inothi ekhomba ngqo: **«涩中泛甜» — “ubumnandi obuvela phakathi kokukrakra okuncane”** — incazelo ehlukile echaza ukulingana kwe-polyphenol ephezulu nama-amino acid aphezulu.

* **Umbala wokuhlanza:** Oluhlaza-thambile, ogqamile futhi ocacile (嫩绿明亮) — izinhlobo ezicaba nezisongekile; “青绿明亮” (oluhlaza okwesibhakabhaka) — eziwosiwe.

* **Indishi yephansi:** Amahlumela athambile, ahlanganiswe abe “amahlumela”, aluhlaza ogqamile (嫩匀成朵，鲜绿明亮).

**7. Ukwakheka Kwamakhemikhali:**

* **I-Polyphenol (i-catechin):** **25.71%**. I-L-EGCG yakha **64.25%** yesamba se-catechin—enye yezilinganiso eziphakeme kakhulu “zobumsulwa” be-EGCG phakathi kwamatiye aluhlaza. Ukusebenza ngempumelelo ekunciphiseni ama-radicals amahhala—okuphindwe izikhathi ezingu-15 kunovithamini E. Amandla okwehlisa i-cholesterol—angaphezu ngo-30% kunamatiye asendaweni efanayo yobubanzi.
* **Ama-Amino acid:** **4.7%**—ngaphezu kakhulu kwesilinganiso (ngokuvamile ≤3.5%). Isici esiyinhloko sefomula ethi «涩中泛甜».
* **I-Alkaloid:** I-caffeine—**5.63%**—ngaphezu kakhulu kwamatiye aluhlaza ajwayelekile (≤4%). Ukukhuthaza i-metabolism—okusebenza kahle ngo-25%.
* **Amavithamini:** Uvithamini C, i-carotenoid.
* **Amaminerali:** I-phosphorus, i-zinc, i-potassium, i-magnesium—asuka emhlabathini onezinto eziphilayo ezingama-4–7%.

**8. Izinzuzo Zezempilo:**

* **Umthelela onamandla wokuvuselela (高效提神):** I-caffeine 5.63%—ukumelana nokujula kwe-metabolism ngaphezu ngo-25% kunokujwayelekile.
* **Ukulawula iphrofayili ye-lipid (强效降脂):** I-L-EGCG (64.25% ye-catechin) yehlisa i-cholesterol ngokuphumelela ngo-30% ngaphezu kwamatiye asendaweni efanayo yobubanzi.
* **Ukuvikela inhliziyo nge-antioxidant:** I-polyphenol 25.71%—isebenza ngokuphumelela okuphindwe izikhathi ezingu-15 kunovithamini E.
* **Ukuthuthukisa ukugayeka kokudla:** I-polyphenol.

* **Okubalulekile:** akusikho iseluleko sezokwelapha. Umkhawulo: ≤600 ml ngosuku (i-caffeine ephezulu).

**9. Ukuphuza:**

* **Izinga lokushisa kwamanzi:** 80–85°C; ngohlelo oluphezulu kakhulu — 75°C.
* **Inani letiye:** 3 g nge-150 ml (1:50).
* **Izitsha:** Ingilazi ebonakalayo noma i-gaiwan emhlophe ye-porcelain.
* **Inqubo (indlela ephakathi / 中投法):** Thela amanzi kuze kube 1/3, faka itiye, linda umzuzu owodwa, wengeze kuze kube 7/10. Itiye likwazi ukumelana nokuphuziswa okuthathu.

**10. Ukugcinwa:**

* Kuvalwe ngci, esiqandisini ku-0–5°C. Isikhathi sokuphila—izinyanga ezingu-12.

**11. Intengo Nezingamponono:**

Amazinga amathathu: Teji (≥800 yuan/ijin), Yiji (200–400), Erji (i-mass market).

* **Ukwenza kanjani ukugwema izingamponono:** Thenga ngokumaka kwe-GI; hlola i-villus (kufanele ime ngokukhululeka, ingacindezelwanga); hlola iphunga le-castanea kanye no-«涩中泛甜»; qaphela inani lentengo.

**12. Amaqiniso Athakazelisayo:**

* UZhuge Liang, omunye wabacwangcisi abakhulu emlandweni wase-China, ngokwesiko wasebenzisa itiye lasendle laseMabian ukwelapha amasosha ngesikhathi seNkampini yaseNingizimu (225 C.E.)—enye yezinganekwane ezindala kakhulu ngokusetshenziswa kwetiye kwezempi nezokwelapha.

* IMabian **iyi-autonomous county yabantu bakwa-Yi (彝族)**, enohlelo lwayo lokubhala, ikhalenda, nesiko letiye. Ukubingelela okuthi “Kashasha” (卡莎莎) sekuyibhrendi yezokuvakasha.

* Isifunda saseYuanjiaxi—**yisizinda setiye esikhulu kunazo zonke esiqinisekisiwe semvelo e-China** (3268 mu), okwenza i-Mabian ibe phambili ekukhiqizeni itiye elisemvelo eSichuan.

* I-caffeine **5.63%**—ngaphezu kakhulu kwesilinganiso (≤4%). I-Mabian Lǜchá ngelinye lamatiye aluhlaza “avusa kakhulu” e-China.

* I-L-EGCG yakha **64.25%** yesamba se-catechin—“ubumsulwa” obuhlukile be-antioxidant eyinhloko, obuqinisekisa ukusebenza ngempumelelo okukhulu.

* Ngo-1959, i-“Qiaobacha” (荞坝茶) yathunyelwa eBeijing njengesipho sikaMao Zedong—elinye lamatiye ambalwa aseSichuan ahlonishwa ngalolu hlobo.

**13. Ukuqhathaniswa Namanye Amatiye Aluhlaza AseSichuan:**

* **Emei Zhuyeqing ([峨眉竹叶青](https://thetea.app/zu/article/emei-zhuyeqing)):** Isicaba, “iqabunga lika-bamboo” elisuka entabeni yobuBuddha i-Emei. I-Zhuyeqing—ilula; i-Mabian—inothile kakhudlwana, ne-«涩中泛甜» ecacile, kanye ne-caffeine ephakeme kakhulu.

* **Qingcheng Xue Ya ([青城雪芽](https://thetea.app/zu/article/qingcheng-xue-ya)):** “Ihlumela leqhwa” elisuka eNtabeni ye-Qingcheng yobuDao. I-Xue Ya—“ineqhwa” kakhulu futhi ithambile; i-Mabian—“isezintabeni” kakhudlwana futhi icebile.

* **Mengding Gan Lu ([蒙顶甘露](https://thetea.app/zu/article/mengding-gan-lu)):** “Amazolo amnandi” asuka eNtabeni i-Mengding. I-Gan Lu—imtoti we-orchid kakhudlwana; i-Mabian—ikrakra kakhudlwana nge-castanea, inesimo “se-Xiaoliangshan encane”.

**Ekuphetheni:**

I-Mabian Lǜchá—itiye elisuka “emngceleni wamahhashi”, ezweni labantu bakwa-Yi, lapho uZhuge Liang elapha khona amasosha ngetiye lasendle, lapho ama-giant panda ezulazula ezihlahleni zika-bamboo, kanti izintaba ze-Xiaoliangshan zikhuphula izingadi zetiye zifike ku-1300 m emafwini. Ifomula yayo “amagugu amathathu nokuphakama okukodwa”—ukugcinwa kombala, i-villus, nesimo ngephunga eliphakeme kakhulu—kanye nenothi eyingqayizivele ethi “ubumnandi obuvela phakathi kokukrakra” kuyenza ibe itiye elinomqondo oqinile, elingathambekeli emvimbeni. I-caffeine—ingerekhodi, i-EGCG—ihlanzeke kakhulu, izinto eziphilayo emhlabathini—ziphindwe kathathu kunesilinganiso: i-Mabian Lǜchá ngamandla wezintaba eziseningizimu-ntshonalanga, aqoqwe ndawonye kuwo wonke amacembe etiye akhanya okotshani.
