---
title: "Lí Shān Wūlóng"
url: https://thetea.app/zu/article/li-shan-wulong
lang: zu
updated: 2026-04-08
source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app)
---
# Lí Shān Wūlóng (梨山烏龍)

Lí Shān Wūlóng ungelinye lawa-ulong asezingeni eliphakeme kakhulu futhi ahlonishwayo eThayiwani, atshalwa “entabeni Yamapheya” (梨山, Lí Shān) enkabeni ye-Thayiwani ephakeme kusukela ku-1600 kuye ku-2600 m. Leli yizinga eliphezulu kakhulu lokutshala itiye eThayiwani: yi- Dà Yǔ Lǐng (大禹嶺, ~2600 m) kuphela ephakeme kunawo. Ukuphakama okwedlulele, ubusuku obubandayo kanye nenkungu ehlala ikhona kwenza itiye libe nobumnene obukhethekile nobumnandi — elinokuthamba okufana nosilika, okungenakwenziwa emasimini aphansi. Igama elithi Lí Shān likhulunywa ngenhlonipho ejulile ohlwini lwezindawo zetiye eThayiwani.

---

**1. Ukuhlukaniswa Nemvelaphi:**

- **Uhlobo:** Ulong (ogwinywe kancane, i-oksidishini engu-10–25%). Angagazingiwe noma agazingwe kancane. Omunye wama-ulong “aluhlaza kakhulu” eThayiwani.
- **Isigaba:** Ama-ulong asezintabeni eziphakeme zaseThayiwani ([高山茶](https://thetea.app/zu/article/gao-shan-cha), Gāo Shān Chá) — itiye elivela emasimini angaphezu kwe-1000 m. ILí Shān iyingqayizivele kuleli qembu elikhethekile.
- **Imvelaphi:** IThayiwani (台灣), isifunda sase Táizhōng (台中市, Táizhōng Shì), uhide lwezintaba iLí Shān (梨山). Izindawo eziyisisekelo ezingaphansi:
  - **Fúshòu Shān (福壽山, Fúshòu Shān):** ~2000–2600 m — indawo ephakeme nehlonishwa kakhulu. Itiye elivela lapha lithathwa njengengqopha-mlando yokutshala itiye eThayiwani.
  - **Cuìfēng (翠峰, Cuìfēng):** ~1800–2200 m.
  - **Hépíng (和平, Hépíng):** ~1600–2000 m — indawo ebanzi.
  - **Huágāng ([華崗](https://thetea.app/zu/article/hua-gang-wulong), Huágāng):** ~2300 m — enye yezindawo eziphakeme kakhulu.
- **Izixhumanisi zokuma:** ~24°15' N, ~121°15' E.

---

**2. Umlando Nokubaluleka Kwesiko:**

- **Umlando:** Ukutshalwa kwetiye eLí Shān kwaqala ngeminyaka yawo-1970, ngesikhathi amaphayona etiye laseThayiwani lasezintabeni eziphakeme eqala ukusebenzisa izindawo ezazikade zinezithelo zamapheya, ama-apula, namapentshisi — yingakho kuthiwa “Intaba Yamapheya”. Ukutshalwa kokuqala kuka Qīng Xīn Wūlóng (青心烏龍) endaweni engaphezu kwe-1600 m kwaveza imiphumela emangalisayo: ukukhula okunensayo esimweni sezulu esibandayo kwaveza amahlamvu anobumnene obungakholakali, namazinga aphezulu kakhulu e-amino acid.
  Ema-1980, iLí Shān yayisesizuze udumo njengenye yezindawo ezingcono kakhulu zetiye eThayiwani. Namuhla, itiye layo livame ukungena kwezintathu eziphambili emiqhudelwaneni yaseThayiwani, kanye ne- Ālǐshān ne Shānlínxī, kanti amaqoqo avela eFúshòu Shān abeka amanani aphezulu kakhulu emlandweni.
- **Igama:**
  - “Lí” (梨) — ipheya. “Shān” (山) — intaba.
  - “Intaba Yamapheya” — ngokomlando lapha kwakunezivande ezinkulu zamapheya. Amasimu amaningi etiye asahlala eduze kwezihlahla zezithelo, okwakha uhlelo oluphilayo oluhlukile.
- **Ukubaluleka kwesiko:** ILí Shān iwuphawu “lwezindawo eziphakeme zetiye” zaseThayiwani (高山, Gāo Shān). Ukupha umuntu iphakethe letiye laseLí Shān kuwuphawu lwenhlonipho enkulu. EThayiwani kukhona uhla olungakahleleki “lodumo” lwetiye lasezintabeni: Ālǐshān → Shānlínxī → Lí Shān → Dà Yǔ Lǐng. ILí Shān iyisitebhisi sangaphambi kokufinyelela esiqongweni esiphelele.

---

**3. Incazelo Yezitshalo Nezinto Ezingavuthiwe:**

- **Izinhlobo eziyinhloko ze-cultivar:**
  - **Qīng Xīn Wūlóng (青心烏龍, Qīng Xīn Wūlóng):** “Inhliziyo Eluhlaza Ulong” — iyi-cultivar eyinhloko. Inika isimo esicacile “sasezintabeni eziphakeme”.
  - **Jīn Xuān ([金萱](https://thetea.app/zu/article/jin-xuan), Jīn Xuān, i-Táichá Cha-12):** Yengeza ubumnandi obuhambisana nokhilimu. Ayitholakali kakhulu.
  - **Cuì Yù (翠玉, Cuì Yù, i-Táichá Cha-13):** Inikeza iphrofayili ehlambulukile. Yona ayivamisile.
- **Indinganiso yokukha:** Ihlumela elifihlekile + amahlamvu amabili noma amathathu aphezulu. Kukhiwa ngesandla kuphela — ukusebenza ngomshini emithambekeni ewugwadule akunakwenzeka.
- **Izinkathi:** Intwasahlobo (春茶, Ephreli–Meyi) — yiyona ebaluleke kakhulu: inobumnandi nephunga elimnandi kakhulu. Ubusika (冬茶, Okthoba–Novemba) — bucebe kakhudlwana, buncane. Ihlobo nekwindla — akubalulekile kangako.
- **Isici sezinto ezivela ezindaweni eziphakeme:** Ukukhula okunensayo esimweni esibandayo (izinyanga ezintathu kuya kwezine phakathi kokukha, esikhundleni se-1.5–2 ezingxenyeni eziphansi) kwenza amahlamvu abe nokuqukethwe okuphezulu kwama-amino acid (L-theanine), kanye nezinga eliphansi lama-catechin (ubumnandi obuhambisana nokhahlo) kanye nokuqukethwe okuphezulu kwamafutha abalulekile. Umphumela — ubumnandi obukhethekile nokubaba okuncane.

---

**4. I-Terroir Nezici Zokutshala:**

- **Ukuphakama:** 1600–2600 m — okuyingqophamlando nge-*Camellia sinensis*. IFúshòu Shān (~2600 m) ingenye yezindawo eziphakeme kakhulu emhlabeni zetiye.
- **Inhlabathi:** Inhlabathi yasezintabeni, ecebe ngezinto eziphilayo namaminerali. Iyakwazi ukudonsa amanzi kahle emithambekeni ewugwadule.
- **Isimo sezulu:** Isimo sezulu esipholile sasentabeni esishisayo. Izinga lokushisa lonyaka eliphakathi ngu-12–16°C (elibanda kakhulu kunezindawo eziphansi). Ubusika — bubanda, ngezinye izikhathi kuba neqhwa. Ukushintshashintsha phakathi kwe-10–15°C nangaphezulu. Umswakama ongu-80–90%. Inkungu — cishe nsuku zonke.
- **Inkungu — isici esiyinhloko:** Amafu aminyene agubuzela amasimu isikhathi esiningi sosuku, enze ukukhanya okusakazekile. Lokhu kunciphisa i-photosynthesis, kunciphisa ukwakheka kwama-catechin (ukubaba okuncane) futhi kukhuthaze ukunqwabelana kwe-L-theanine (ubumnandi obuningi). Yinkungu okuyiyo “mfihlo” yokunambitheka kweLí Shān.
- **Imikhawulo:** Indawo yomhlaba osezingeni eliphezulu ofanele itiye incane ngokwedlulele. Imithambeka ewugwadule, isimo sezulu esinzima kanye nokufinyelela okulinganiselwe (amanye amasimu afinyeleleka kuphela ngezindlela zasezintabeni) kwenza ukukhiqiza kube nzima futhi kubize kakhulu.

---

**5. Ubuchwepheshe Bokukhiqiza:**

Ubuchwepheshe bunobuciko obukhulu — buhlose ukugcina ubumnene bamahlamvu asezintabeni eziphakeme.

1. **Ukuvuna (採摘, cǎi zhāi):** Okwenziwa ngesandla. Emithambekeni ewugwadule engaphezu kwe-2000 m — ngokuvamile kusenkungwini nasebusika.
2. **Ukubuna (萎凋, wěidiāo):** Ikakhulukazi emthunzini noma endlini. Ukubuna elangeni — kuphela ekukhanyeni okuthambile kwasekuseni. Amahora angu-2–6. Inhloso — ukwehlisa ngokuthamba amandla omswakama amahlamvu, ngaphandle kokulimaza amahlamvu athambile.
3. **Ukugudlukisa (搖青, yáo qīng):** Okunobuciko obukhulu — imijikelezo engu-3–4 ngezikhathi zokuphumula ezinde. Ukulimala okuncane kakhulu emaphethelweni. NgeLí Shān yasezintabeni eziphakeme, ukugudlukisa kufanele kube okuthambile kangcono — uma kungenjalo ukubaba kuyokubulala ubumnandi bemvelo.
4. **Ukugwinya (發酵, fājiào):** Okuncane, u-10–25%. Ukulondolozwa okuphelele kokusha kanye namanothi ezimbali.
5. **Ukulungisa (殺青, shā qīng):** Ukugazinga ngezinga lokushisa eliphezulu.
6. **Ukukutsha (揉捻, róuniǎn):** Ukukutshwa ngendwangu (布揉, bù róu) — imijikelezo eminingi. Ama-hemisphere aqinile (amagranule).
7. **Ukwomisa (烘乾, hōnggān):** Ngezinga lokushisa eliphansi. Akugazingwa noma kugazingwe kancane — ukugcina ukusha.
8. **Ukuhlunga (分級, fēnjí):** Ukukhethwa okuqinile — kuphela amagranule aphelele.

---

**6. Izici Zomzwelo (Organoleptic):**

- **Ukubukeka kwehlamvu elomile:** Ama-hemisphere aqinile agobeleke, kusuka kuluhlaza oyingqayizivele oyinga-emerald kuya koluhlaza omnyama, benokucwebezela. Amagranule makhulu kunobukhulu obujwayelekile — amahlamvu asezintabeni eziphakeme anohlamvu. Kungenzeka kube namacepa anoboya obumhlophe.
- **Iphunga lehlamvu elomile:** Lisha, licwebezela, “lesentabeni ephakeme” — njengomoya wasentabeni: lihlanzekile, linamanothi e-orchid, i-gardenia, ne-lily yasemfuleni. Imininingwane yokhilimu, izithelo (ipentshisi, ipheya, i-litchi) kanye notshani. Inothi “elipholile” eliyingqayizivele — umehluko kuma-ulong “afudumele” asezindaweni eziphansi.
- **Iphunga lotshwala:** Linothe, lezimbali, linoshukela — ukhilimu, izithelo, uju. Lizinzile, “liyaphila”, lishintsha ukusuka kokuthelwa okulandelayo.
- **Ukunambitheka:** **Okunosiliki** — yisona igama eliyinhloko leLí Shān. Kuthambile, kwafutha, kunesikhindi esincane nokumnandi okucacile kwemvelo. Amanothi ezimbali (orchid, gardenia), okhilimu, izithelo (ipheya, ipentshisi, i-litchi). Ukumuncu okuncane, ukunambitheka okuhlala isikhathi eside okunotha nokubuyisa ubumnandi (回甘, huígān). Uma ukutshala kuphakeme, itiye lithambile futhi limnandi; iFúshòu Shān inika ukuthamba okucishe kube “ngathi yivelvethi”.
- **Umbala wotshwala:** Ophuzi ngokukhanyayo, oluphuzi ngokugqamile–oluhlaza okotshani onokucwebezela okufana namapharele okungenakubonakala. Kucacile, kuhlanzekile.
- **I-tea dregs:** Amaqabunga aphelele anwebekayo anombala oluhlaza okotshani oying-emerald. Makhulu, ayinyama — uphawu lwezinto ezivela ezindaweni eziphakeme.

---

**7. Ukwakheka Kwamakhemikhali:**

- **I-Polyphenols (catechins):** Amazinga **aphansi** kunama-ulong asezindaweni eziphansi — amakhaza nenkungu kuthibaza ukwakheka kwama-catechin. Lokhu kuchaza isikhindi esincane.
- **Ama-Amino acid:** Izinga **eliphakeme ngokwedlulele** le-L-theanine kunawo wonke ama-ulong aseThayiwani — ubusuku obubandayo bukhuthaza ukunqwabelana kwayo. I-L-theanine iyisisekelo sobumnandi ne-umami, kanye nomphumela wokuphumuza.
- **Ama-Alkaloid:** I-caffeine — iphakathi (~20–25 mg/g). Iphansi kancane kunasezindaweni eziphansi.
- **Amafutha abalulekile:** I-Linalool, i-nerol, i-geraniol (amanothi ezimbali); i-octanal, i-hexenal (ukusha, “umoya wasentabeni”). Ukuhlushwa kwamafutha abalulekile — kuphezulu ngenxa yokukhula okunensayo.
- **Amavithamini:** C (okwandisiwe — izitshalo zasezintabeni eziphakeme zakha i-ascorbic acid eyengeziwe njengesivikeli se-antioxidant), iqembu B, E, K.
- **Amaminerali:** I-potassium, i-fluorine, i-magnesium, i-manganese.

---

**8. Izinzuzo Zezempilo:**

- **Umphumela wokuphumuza (oyinhloko):** Izinga eliphakeme kakhulu le-L-theanine — umphumela ocacile wokuphumuza ngaphandle kokulala. ILí Shān — itiye “elicabangisayo”.
- **Ukunikeza amandla okuthambile:** I-caffeine + L-theanine — ukuqaphela ngaphandle kokuphazamiseka kwengqondo.
- **Ukuvikela nge-antioxidant:** Ama-catechin + ukuqukethwe okwandisiwe kwevithamini C.
- **Umphumela oqabulayo:** Isimo “esipholile”, siqeda ukoma.
- **Ukuthuthukisa isimo sengqondo:** Inhlanganisela ye-L-theanine nephunga elinothile — umphumela omuhle wokulwa nokudangala.
- **Ukucasuka okuncane emgudwini wokugaya ukudla:** Izinga eliphansi lama-tannin lenza iLí Shān ibe ngomunye wama-ulong “athambile” kakhulu esiswini.

---

**9. Ukwenziwa Kwetiye (Ukugxilisa):**

- **Izinga lokushisa:** 80–90°C. Emihlanganweni yasentwasahlobo ethambile kakhulu evela eFúshòu Shān — 80–85°C. Ukubiliswa akunconywa nhlobo — kuzobhidliza amanothi athambile.
- **Inani letiye:** 5–7 g ku-150 ml.
- **Isitsha:** I-gaiwan yobumba — ilungele ukuhlaziya iphunga elintekenteke nokucaca koshukela. I-teapot yaseYixing — ivumelekile, kodwa kuphela “ehlanzekile”, engakaze imunce amaphunga amanye etiye.
- **Inqubo:**
  1. Sifudumeza isitsha.
  2. Ukuthela kokuqala okuhlanza: thela futhi ukhuphe ngokushesha (abanye abanolwazi bayakugwema ukuhlanza iLí Shān ukuze bangalahlekelwa ukuthelwa kokuqala okubalulekile).
  3. Ukuthela kokuqala: 45–60 imizuzwana.
  4. 5–7+ kokuthelwa, +15–20 sec kokuthela ngakunye.
- **Ukwenza itiye elibandayo:** 5 g ku-500 ml, amahora angu-8–10 esiqandisini. Umphumela ongavamile — wembula konke “ukuthamba ngosiliki” kweLí Shān.

---

**10. Ukugcinwa Kwetiye:**

- Isitsha esivaleka ngokuqinile, **esiqandisini** (indawo ehlukile), kude namaphunga. Njenge-ulong egwinywe kancane engazange igazingwe, iLí Shān izwela kakhulu ezingeni lokushisa nokukhanya.
- Isikhathi esifanele — izinyanga ezingu-6–12. Ngokuhamba kwesikhathi ukusha kuyehla; ayenzelwe ukugcinwa isikhathi eside.
- Ungalikhiphi esiqandisini “umzuzwana nje” — ukujiya kwamanzi kuyabulala.

---

**11. Intengo Nemikhiqizo Eyi-mpumiselo:**

ILí Shān ingelinye lama-ulong abiza kakhulu eThayiwani. Intengo inqunywa ikakhulukazi **ukukhuphuka**: iFúshòu Shān (2600 m) >> iCuìfēng (2000 m) >> iHépíng (1600 m). Kusenomthelela inkathi (intwasahlobo > ubusika), i-cultivar (Qīng Xīn Wūlóng > ezinye) kanye nodumo lomkhiqizi.

**Ungayibona kanjani imikhiqizo eyi-mpumiselo:**
- ILí Shān yangempela — ama-hemisphere aqinile, afanayo anombala oluhlaza okotshani oying-emerald. Makhulu futhi anohlamvu kunase- Ālǐshān.
- Iphunga — “lipholile”, linezimbali ezihlanzekile nokunambitheka okuhambisana nokhilimu. Ukungabi bikho kwenothi “lasentabeni ephakeme” kuyisizathu sokungabaza.
- Itiye — liphuzi ngokukhanyayo linokuluhlaza okotshani noma ukuthinta okufana namapharele, **hhayi** i-amber.
- Ukunambitheka — ngathi usilika, cishe akunakho ukubaba. Uma itiye libaba — akulona iLí Shān noma izinga eliphansi kakhulu.
- Intengo ephansi kakhulu: itiye elisuka endaweni ephakeme engu-2000+ m alikwazi ukubiza njenge- Ālǐshān.

---

**12. Amaqiniso Athakazelisayo:**

- ILí Shān ingenye yezindawo eziphakeme kakhulu emhlabeni; kukhona amasimu ambalwa kuphela eNepal, eBolivia naseKenya aphakeme kunawo.
- IFúshòu Shān (福壽山) ekuhunyushweni — “Intaba Yenjabulo Nokuphila Isikhathi Esingapheli”. Itiye elivela lapho — ngokwezwi nezwi “isiphuzo senjabulo nokuphila isikhathi esingapheli” kubantu baseThayiwani.
- Kwamanye amasimu eLí Shān, izihlahla zetiye zihlala eduze kwezihlahla zama-apula namapheya — okuyifa lezivande zezithelo. Iphunga lezihlahla zezithelo lingaba nomthelela omncane kuleli tiye (akufakazelwanga, kodwa kuhle).
- Ebusika eFúshòu Shān kuba neqhwa; izihlahla zetiye “zilala” izinyanga ezintathu kuya kwezine — ngemva kokuphaphama zinikeza amahlamvu anomlingo omangalisayo.
- Uhla olungakahleleki “lwenhlonipho” lwama-ulong asezintabeni eziphakeme zaseThayiwani: Ālǐshān (1000–1600 m) → Shānlínxī (1200–1800 m) → Lí Shān (1600–2600 m) → Dà Yǔ Lǐng (~2600 m).

---

**13. Izinhlobo Nezindawo Ezingaphansi:**

| Indawo engaphansi | Ukuphakama | Isimo |
|-------------------|-----------|-------|
| **Fúshòu Shān (福壽山)** | 2000–2600 m | Ethambile kakhulu, “njengevelvethi”, ubumnandi obuphelele. Iyona ndawo ephakeme kakhulu yetiye laseLí Shān |
| **Huágāng (華崗)** | ~2300 m | Iqhathaniswa neFúshòu Shān; inomaminerali kancane |
| **Cuìfēng (翠峰)** | 1800–2200 m | Ibhalansi yokusha nokunyama; isilinganiso esihle sentengo/izinga |
| **Hépíng (和平)** | 1600–2000 m | Ifinyeleleka kalula kakhulu; isimo sisondele eShānlínxī, kodwa sinobumnandi “bwaseLí Shān” |

### Ngokwenkathi:
- **Intwasahlobo (春茶):** Ethambile kakhulu, ubuningi bezimbali nobumnandi. Ibiza kakhulu.
- **Ubusika (冬茶):** Icebile kakhulu, inyame kancane. Nayo ihlonishwa kakhulu.

### Nge-cultivar:
- **Qīng Xīn Wūlóng:** Inqopha-mlando; isimo esihlanzekile “sasezintabeni eziphakeme”.
- **Jīn Xuān:** Ukhilimu ongokwemvelo; abanye bayayihlanisa “ne-ulong yobisi”.

---

**14. Okungenzeka Kube Iziqondiso Zokuphambana:**

- Ukungahambelani komzimba.
- Ukuzwela okuphezulu ku-caffeine (nakuba izinga liphansi kunomlinganiso).
- Ukukhulelwa nokuncelisa — ukudla okusesilinganisweni.
- ILí Shān ingomunye wama-ulong “athambile” kakhulu emgudwini wokugaya ukudla; iziqondiso zokuphambana zincane.

---

**Sengiphetha:**

I-Lí Shān Wūlóng iyizintaba eziphakeme zaseThayiwani enkomishini: ukubanda kwenkungu, ukuhlanzeka komoya wasentabeni, nobumnandi bokukhula okunensayo, okucindezelwe kulelo nalelo granula eluhlaza okotshani. Ukuthamba kwayo “ngosiliki”, ubutekenteke bezimbali nokunambitheka okuhlala isikhathi eside okuqabulayo — kungumphumela wokuphakama okwedlulele lapho isihlahla setiye esijwayelekile siguquka sibe yinto ehlukile. ILí Shān — itiye lalabo abazisa ubuhle, hhayi amandla; ukuphola, hhayi umlilo; ukuhleba, hhayi ukumemeza. Inkomishi eyodwa — futhi usuya esiqongweni seNtaba Yamapheya.
