---
title: "I-Kānghé Chá"
url: https://thetea.app/zu/article/kanghe-cha
lang: zu
updated: 2026-04-08
source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app)
---
# I-Kānghé Chá (康禾茶, Kānghé chá)

I-Kānghé Chá (康禾茶, Kānghé chá) itiye eliluhlaza lomlando elivela emzaneni waseKānghé (康禾镇) esifundeni saseDōngyuán (东源县), edolobheni i-Héyuán (河源市), esifundazweni saseGuangdong (广东省). Yiwo kuphela itiye laseGuangdong eliqinisekiswe ngokuhlinzekela inkantolo ngaphansi kwama-emperor amane alandelana: uKāngxī (康熙), uYōngzhèng (雍正), uQiánlóng (乾隆) noJiāqìng (嘉庆) (康熙—雍正—乾隆—嘉庆, 1661–1820). Umlando waleli tiye usukela enkathini ye-Southern Song (南宋, ikhulu le-12 nele-13), okusho ukuthi kunesiko eliqhubekayo leminyaka engaphezu kwengu-800. I-Kānghé Chá itiye labantu baseHakka (客家, kèjiā), futhi ubuchwepheshe bayo bubonisa umgomo oyinhloko wefilosofi yetiye laseHakka: «火功不足不可饮» («Uma umlilo ungenele — akufanele uphuzwe»). Isici esiyisihluthulelo — **«iphunga lelayisi eligazingiwe»** (炒米香, chǎomǐ xiāng), elivela ngesiteji esiyingqayizivele «sokushiswa okuphezulu phakathi nokubuna» (高火萎凋, gāohuǒ wěidiāo) — amagugu angaphatheki esiko laseGuangdong (2012). Ngo-2023 — uphawu lwendawo lwe-People’s Republic of China.

**1. Ukuhlukaniswa kanye Nemvelaphi:**

* **Uhlobo:** Itiye eliluhlaza (绿茶, lǜchá), ngokusemthethweni alibilisiwe, nokho ubuchwepheshe buhlanganisa isiteji «做青» (zuòqīng, «ukwakha uhlaza» — ukunyakazisa ukuze kugqugquzelwe ukubila okuyingxenye), okunikeza itiye izici ezejwayelekile kuma-oolong: «绿叶镶边» (lǜyè xiānɡbiān, «iqabunga eliluhlaza elinomphetho obomvu») — amabala abomvana osemaphethelweni eqabunga. Lokhu kwenza i-Kānghé Chá ibe itiye «elisemngceleni» — phakathi kweluhlaza ne-oolong.

* **Isigaba:** Umkhiqizo onophawu lwendawo lwe-People’s Republic of China (国家地理标志证明商标, 2023). Amagugu angaphatheki esiko laseGuangdong (广东省非物质文化遗产, 2012). «Eliyishumi elithe lee zinkwa zetiye eluhlaza eziphambili zaseGuangdong» (广东十大好绿茶, 2020). Okuwukuphela kwetiye eGuangdong elinesimo «gòngchá» sama-emperor amane.

* **Imvelaphi:** I-China, iSifundazwe saseGuangdong (广东省), iDolobha i-Héyuán (河源市, Héyuán Shì), isiFunda i-Dōngyuán (东源县, Dōngyuán Xiàn), umzana i-Kānghé (康禾镇, Kānghé Zhèn). I-Kānghé isendaweni yesifunda yesiqiwi semvelo (康禾省级自然保护区), enyakatho-mpumalanga yeGuangdong.

* **Amamaki womhlaba:** Cishe 24°00′ N, 115°15′ E.

**2. Umlando kanye Nokubaluleka Kwesiko:**

* **Umlando:**

	**I-Southern Song (ikhulu le-12–13) — isiqalo.** Ngokomlando «Héyuán Xiànzhì» (《河源县志》), itiye lalilinywa e-Kānghé kakade ngesikhathi se-Southern Song. Umlando ubeka: «康禾诸约，居人生计，多半赖此» — «Izakhamuzi zase-Kānghé ngaphezu kwengxenye ziphila nge[tiye]».

	**I-Qīng — gòngchá yama-emperor amane (1661–1820).** Ngesikhathi sika-Kāngxī (康熙, 1661–1722), umthengisi u-Yè Gēngqìng (叶庚庆) wasedolobhaneni i-Xiānkēng (仙坑村) wethula itiye lase-Kānghé kumbusi. U-Kāngxī walemukela, futhi kusukela ngaleso sikhathi i-Kānghé Chá yaba «gòngchá» — itiye lentela elihanjiswa enkantolo ngezikhathi ezine ezilandelanayo zombuso: Kāngxī → Yōngzhèng → Qiánlóng → Jiāqìng. Lokhu kwenza i-Kānghé Chá kube yilona kuphela itiye eGuangdong elinesimo «gòngchá» eside kangaka esiqhubekayo.

	**Ukuvuselelwa kwesimanje.** Ngo-2012, ubuchwepheshe bokukhiqiza (kuhlanganise ne «高火萎凋») lwafakwa kuhlu lwamagugu angaphatheki esiko laseGuangdong. Ngo-2020 — «Eliyishumi elithe lee zinkwa zetiye eluhlaza eziphambili zaseGuangdong». Ngo-2023 — uphawu lwendawo lwe-PRC.

* **Igama:**
	* «Kānghé» (康禾) yigama lomzana. «Kāng» (康) — «impilo / inala», «hé» (禾) — «okusanhlamvu / irayisi». Igama lendawo lidala umfanekiso «weZwe Lesivuno Esinempilo».
	* «Chá» (茶) — itiye.

* **Ukubaluleka kwesiko:** I-Kānghé Chá ingelinye lamatiye ambalwa ahlanganisa isiko letiye laseHakka (客家). AmaHakka — iqembu lezenkolo laseHan elalihamba lisuka enyakatho liya eningizimu yeChina — aletha eGuangdong ifilosofi yalo yetiye, umgomo oyinhloko wayo othi: «火功不足不可饮» — «Uma umlilo [wokucubungula] ungenele — akufanele uphuzwe». Lo mgomo uchaza isimo «somlilo ophakeme» se-Kānghé Chá. Idolobhana i-Xiānkēng (仙坑村) — «umthombo we-gòngchá» — lilondoloze ubuciko bezakhiwo be-Hakka i-«wéilóng-wū» (围龙屋, «izindlu eziyizinqaba zikadrako»).

**3. Incazelo Yezezitshalo kanye Nezinto Ezingavuthiwe:**

* **Inhlobo / Umfula wamahlumela:** Okuyinhloko:
	* **Umfula wamahlumela waseHakka onamakhasi aphakathi namancane (客家中小叶[群体种](https://thetea.app/zu/article/qunti-zhong))** — uhlobo lwendawo lwesihlahla esinamacembe ayi-elliptical, amazinyo amancane kanye noboya obuningi. Itiye lasentwasahlobo: ama-polyphenol ≥18,3%, ama-amino acid aphezulu.
	* **Ezingenisiwe:** Qīngxīn Wūlóng (青心乌龙, «i-Oolong Yenhliziyo Emsulwa» — iphunga le-orchid), Jīnxuān ([金萱](https://thetea.app/zu/article/jin-xuan), «I-Lily Esagolide» — iphunga lobisi), Táiwān Ruǎnzhī Wūlóng (台湾软枝乌龙 — ifanele ukusonteka okuyindilinga).

* **Ukuvuna:** Izinkathi ezintathu: **míngqiánchá** (明前茶, ngaphambi kwe-Qīngmíng — okuphakeme kakhulu), **yǔqiánchá** (雨前茶, ngaphambi kwe-Gǔyǔ — okuphakathi), **qiūchá** (秋茶, ekwindla — okujwayelekile).

* **Izinga:**
	* **Gòngyá (贡芽, «Ihlumela Lentela»):** Ihlumela elilodwa noma ihlumela elilodwa + iqabunga elilodwa, ubude ≤2,5 cm. Okuyinika kwakhophi ye-«gòngchá» yase-Qīng. Intengo — kusukela kuma-yuan angama-600 nge-500 g.
	* **Okuphakeme kakhulu (特级):** Ihlumela elilodwa + iqabunga elilodwa.
	* **Elinye izinga (一级):** Ihlumela elilodwa + amacembe amabili.
	* **Okujwayelekile (大宗茶):** Iqabunga elivuthiwe, lezindlu zetiye.

**4. I-Terroir kanye Nezici Eziyingqayizivele Zokulinywa:**

* **Isimo sezulu:** 24–25° N. Isiqiwi seMvelo soMkhandlu i-Kānghé. Izinga lokushisa lonyaka eliphakathi nendawo — 17–19°C. Imvula — 1600–1900 mm/ngonyaka. Ufuzo — ngaphezu kwezinsuku ezingama-180. Ukukhanya okuhlakazekile — 70%. Umehluko wosuku — ngaphezu kuka-10°C.

* **Ukuphakama:** 600–1000 m. Umongo — idolobhana i-Xiānkēng (仙坑村) kanye nezingadi zetiye i-Wǔzhǐshān (五指山茶园, 1000 m).

* **Inhlabathi:** I-acidic yellow (酸性黄壤), ungqimba olungaphezu kwe-1 m. Inothile ngokwe-organic. Umanyolo wamakhemikhali nezibulala-zinambuzane akuvumelekile.

* **Imvelo:** Ukumbozeka kwehlathi — **78,48%** (okunye okuphakeme kakhulu phakathi kwezifunda zetiye zaseGuangdong). Ukuvikela izinambuzane ngokwemvelo — kusebenza ngo-60% kakhulu ngenxa yokuhlukahluka kwezinto eziphilayo kwesiqiwi. **Imigqa yetiye ihlanganiswa nezihlahla ze-cherry (樱花套种)** — imodeli eyingqayizivele «itiye + i-sakura».

**5. Ubuchwepheshe Bokukhiqiza:**

I-Kānghé Chá ikhiqizwa ngobuchwepheshe behakka obuyinhloko, onesiteji esisemqoka — **«ukushiswa okuphezulu phakathi nokubuna» (高火萎凋, gāohuǒ wěidiāo)** — amagugu angaphatheki eGuangdong. Yonke inqubo — **yenziwa ngesandla kuphela** (全程手工禁用机械), ukugcinwa kokuma kweqabunga — ≥95%.

* **Ukuvuna (采摘):** Míngqiánchá, ihlumela elilodwa + amacembe amabili.
* **Ukushiswa okuphezulu phakathi nokubuna (高火萎凋):** Isiteji esisemqoka. Iqabunga libunwa ngezinga lokushisa **eliphezulu** (ngokungafani nokubuna okuthambile okuvamile kwetiye eluhlaza), lilahlekelwe ngu-8–12% wesisindo. Yilesi siteji kanye esakha **«iphunga lelayisi eligazingiwe»** (炒米香) — elimnandi, elifudumele, elikhumbuza irayisi elinamathiselekile eligazingiwe. Umgomo: «火功不足不可饮» — «Umlilo awenele — akufanele uphuzwe».
* **«Ukwakha uhlaza» (做青 — zuòqīng):** Ukunyakazisa (摇青) ukuze kugqugquzelwe ukubila okuyingxenye emaphethelweni eqabunga. Lesi siteji — **isici se-oolong** etiyeni eluhlaza, esidala «绿叶镶边» («iqabunga eliluhlaza elinomphetho obomvu»).
* **«Ukubulala uhlaza» (杀青):** Ibhodwe, 260°C.
* **Ukusonteka (揉捻):** Okuncane, kube yimicu.
* **Ukomiswa ngamalahle (炭焙):** Kuze kube umswakama ≤6,5%.
* **«Huīguō» — ukufudumeza kokugcina ebhodweni (辉锅):** Ukuqinisa ukuma nokuphakamisa iphunga.

**6. Izici Ze-Organoleptic:**

* **Isimo sangaphandle:** **Okwendabuko (卷曲形):** ama-spiral aminyene, umbala ompunga-mhlophe (色泽灰白). **Okusha (扁形):** okumcaba, okuqondile, okuluhlaza. Isisekelo setiye — luhlaza ngokuphuzi, lithambile, elinamachashaza abomvu osemaphethelweni eqabunga (叶缘红点, «绿叶镶边»).
* **Iphunga:** **«Iphunga lelayisi eligazingiwe»** (炒米香) — ithoni eyinhloko, uphawu lobuchwepheshe beHakka. Ezinhlotsheni ezingenisiwe — ithoni ye-orchid (兰花香, kusuka e-Qīngxīn Wūlóng). Uma ligcinwa isikhathi — iphunga loju (蜜香).
* **Ukunambitheka:** Okuqinile futhi okuthambile (浓醇). Ubumnandi obuyela — buhlala isikhathi, obunomculo ohlukanisayo «omlilo ophakeme omnandi» (高火甜韵, gāohuǒ tián yùn). Okusha (鲜爽). «Okushelelayo» (滑润) — okuqukethwe okuphezulu kwama-pectin.
* **Umbala woswayi:** Luhlaza ngokuphuzi, okukhanyayo nokusobala.
* **Isisekelo setiye:** Luhlaza ngokuphuzi, lithambile futhi licwebezela (黄绿软亮). Amachashaza abomvu osemaphethelweni (叶缘红点显) — uphawu lwe «做青».

**7. Ukwakheka Kwamakhemikhali:**

* **Ama-Polyphenol:** ≥18,3% — inkomba elinganiselayo, eqinisekisa ubumnene.
* **Ama-Amino acid:** Okuqukethwe okuphezulu — kubangelwa yizinsuku ezingaphezu kwezingu-180 zofuzo kanye nemvelo yesiqiwi.
* **I-Fluoride:** Okuqukethwe okukhuphukile — ukuvikela amakhoba amazinyo.
* **Ama-Pectin (叶胶质):** Okuqukethwe okuphezulu — kunikeza ukuthungwa «okushelelayo».
* **I-Caffeine, amavithamini (C, B), amaminerali (K, Mg, F).**

**8. Izakhiwo Ezinempilo:**

* **Umphumela we-Antioxidant:** Ama-Polyphenol ≥18,3%.
* **Ukuvikela amazinyo:** I-fluoride ephakeme.
* **Umphumela wokuqinisa:** I-Caffeine + L-theanine.
* **Ukuxhasa ukugaya:** Ngokwesiko, amaHakka aphuza i-Kānghé Chá ngemva kokudla okuningi.

**9. Ukuze Ipheliswe:**

* **Izinga lokushisa:** 80–85°C. Kwe «Gòngyá» (贡芽) — 75°C.
* **Inani:** 3 g ku-150 ml (1:50).
* **Isitsha:** Iketela le-Yīxīng (紫砂壶, ukuhlanganisa iphunga) noma i-gàiwān ye-china emhlophe (ukubuka umbala woswayi kanye «nomphetho obomvu» wesisekelo setiye).
* **Inqubo:** «Wēnrùn pào» (温润泡, ukuputshuzwa okuhlanza) — khipha ngokushesha. Ukuputshuzwa kokuqala — amasekhondi angama-30. Okulandelayo — +20 amasekhondi. Iphikisana nokuputshuzwa okungu-3–4.

**10. Ukugcinwa:**

* Ukupakwa okungangeni umoya, ifriji 0–5°C. Ngemva kokuvulwa — izinyanga ezi-3.

**11. Intengo Namanyelwe:**

* **Gòngyá (贡芽):** kusukela kuma-yuan angama-600 nge-500 g. **Okuphakeme kakhulu:** 300–500 yuan. **Elinye izinga:** 200–300 yuan. **Okujwayelekile** — ngezindlu zetiye.
* Thenga okunophawu lwendawo «康禾茶» (2023). Ukuhlola okuyinhloko: «炒米香» — iphunga lelayisi eligazingiwe — akunakulingiswa. Amachashaza abomvu osemaphethelweni eqabunga (绿叶镶边) — uphawu lweqiniso lwobuchwepheshe be «做青».

**12. Amaqiniso Athakazelisayo:**

* **I-Gòngchá yama-emperor amane.** I-Kānghé Chá iwukuphela kwetiye eGuangdong isimo salo se-«gòngchá» esifakazelwe ngokubhaliwe kuma-emperor amane alandelanayo: Kāngxī, Yōngzhèng, Qiánlóng, noJiāqìng (1661–1820). Sekukonke — cishe iminyaka eyi-160 yokuhlinzeka okuqhubekayo.

* **«Umlilo awenele — akufanele uphuzwe».** Umgomo weHakka «火功不足不可饮» akuyona inzwi, kodwa umyalo wobuchwepheshe: «高火萎凋» (ukushiswa okuphezulu phakathi nokubuna) yisiteji lapho itiye lingabhekwa njengelilungile. Lokhu kuhluka okuyisisekelo endleleni «ethambile» yamatiye aluhlaza ase-Jiāngnán.

* **Itiye eliluhlaza elinomphetho obomvu.** Isiteji «做青» (ukunyakazisa ukuze kube nokubila okuyingxenye) — ubuchwepheshe obujwayelekile kuma-oolong, hhayi ematiyeni aluhlaza. Umphumela — «绿叶镶边» (iqabunga eliluhlaza elinomphetho obomvu) — uphawu olubonakalayo olwenza i-Kānghé Chá ibe itiye elisemngceleni phakathi kweluhlaza ne-oolong.

* **Itiye + i-sakura.** Imigqa yetiye yase-Kānghé ihlanganiswa nezihlahla ze-cherry (樱花套种) — imodeli eyingqayizivele yezolimo nokungcola eyehlisa ukugula kwezinambuzane futhi idale umphumela omuhle ngokumangalisayo entwasahlobo: amacemba abomvana emigqeni eluhlaza.

* **78,48% kwehlathi.** Ukumbozeka kwehlathi lase-Kānghé kungenye okuphakeme kakhulu phakathi kwezindawo zetiye zaseGuangdong. Umzana usendaweni yesifunda yesiqiwi semvelo.

* **800+ iminyaka.** Umlando we-Southern Song «Héyuán Xiànzhì» ubhala ukulinywa kwetiye e-Kānghé kakade ngekhulu le-12 nele-13 — iminyaka engaphezu kwengu-800 yesiko eliqhubekayo.

**13. Ukuqhathaniswa namanye amatiye aluhlaza aseGuangdong:**

* **Gǔláochá ([古劳茶](https://thetea.app/zu/article/gulaocha)):** Futhi waseGuangdong, onomlando, onokuthosiwe okuphezulu kakhulu (300°C). I-Kānghé — «inomlilo ophakeme», kodwa olinganiselwe. Womabili — asemngceleni phakathi kweluhlaza ne-oolong.

* **Rénhuà Yín Háo ([仁化银毫](https://thetea.app/zu/article/renhua-yin-hao)):** E-Guangdong. Unoboya, uqondile. I-Kānghé — isontekiwe, enesimo «esinomlilo» nephunga elikhumbuza i-orchid.

* **Yīngdé Lǜ Chá ([英德绿茶](https://thetea.app/zu/article/yingde-lucha)):** Inamacembe amakhulu (*var. assamica*). I-Kānghé — inamacembe amancane, isiko leHakka «lomlilo», i-gòngchá yasebukhosini.

**Ekuphetheni:**

I-Kānghé Chá — itiye lapho umphefumulo weHakka wahlangana nomhlaba waseGuangdong: «ukushiswa okuphezulu phakathi nokubuna», «iphunga lelayisi eligazingiwe», «iqabunga eliluhlaza elinomphetho obomvu» kanye nomgomo othi «火功不足不可饮» — konke lokhu amagugu abantu ababefuduka, abafika enyakatho baya eningizimu futhi belethe ifilosofi yabo yetiye «yomlilo». Ama-emperor amane alandelanayo — kusukela ku-Kāngxī kuya ku-Jiāqìng — baliphuza leli tiye njenge-«gòngchá», futhi kuyazwakala ukuthi kungani: ubumnandi obuphuzisayo «obunomlilo ophakeme», ukuthungwa okushelelayo kanye nephunga elikhumbuza i-orchid kwakha umumo ongenakufana nanoma yiliphi elinye itiye eluhlaza laseChina. Itiye lalabo abazisa amatiye asemngceleni — phakathi kweluhlaza ne-oolong, phakathi kokuqina kwasenyakatho nobumnene baseningizimu.
