---
title: "Dèngcūn lǜchá"
url: https://thetea.app/zu/article/dengcun-lucha
lang: zu
updated: 2026-04-08
source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app)
---
# Dèngcūn lǜchá (邓村绿茶)

Dèngcūn lǜchá (邓村绿茶, Dèngcūn lǜchá) — iyitiye eliluhlaza elikhuliswe ezindaweni eziphakeme ezivela esigodini sase-Dèngcūn (邓村乡) esifundeni sase-Yílíng (夷陵区) edolobheni lase-Yíchāng (宜昌市), esifundazweni sase-Húběi — indawo uLù Yǔ (陆羽), ‘uSanti WeTiye’ (茶圣), ayichaza njengenhle kakhulu encwadini yakhe ethi ‘Canon of Tea’ (《茶经》): ‘Ezingxenyeni zezintaba zaseningizimu — itiye lase-Xiázhōu liphakeme’ (山南，以峡州上). IDèngcūn iyona kuphela indawo eseChina eklonyeliswe ngesiqu esithi ‘Izwe Lamatiye Adumile Ase-China’ (中国名茶之乡) ezingeni lesigodi. Izivande zetiye ziphakeme ngamamitha angu-800–1200, ogwini olusenyakatho loMgodi wase-Xīlíng (西陵峡, umgodi wokuqala weMihosha Emithathu Yase-Yangtze), eduze kakhulu naseDamini ‘Mihosha Emithathu’ (三峡大坝). Amapuleti angu-80,000 mu wezivande zetiye, lapho izinsuku ezingaphezu kwezingu-180 ngonyaka kugcwele inkungu, aqophe iDèngcūn ‘umthombo woMkhulu Wendlela Yetiye’ (万里茶道源头) kanye ‘nesikhungo somhlaba setiye eliluhlaza lekhwalithi ephezulu’ (世界高品质绿茶核心产区) — iziqu ezinikezwe iNhlangano Yomhlaba Yetiye Eliluhlaza.

**1. Ukuhlukaniswa Nemvelaphi:**

* **Uhlobo:** Itiye eliluhlaza (绿茶, lǜchá), elingavutshiwe. Likhiqizwa ngezindlela eziningana: enesitayela senaliti (针形, zhēnxíng, ‘Dèngcūn [Máo Jiān](https://thetea.app/zu/article/mao-jian)’ — umkhiqizo oyinhloko), esisongwayo (卷曲形, ‘Huádǐng Yúnwù’), enesicaba (扁形, ‘Dānqiū Wūyā’). Inqubo eyinhloko: ukugazinga + ukomisa ngomoya oshisayo (炒烘结合).

* **Isigaba:** Umkhiqizo othola uphawu lwendawo yezwe laseShayina (国家地理标志产品, 2006). Isitifiketi sezinga le-AA lomkhiqizo oluhlaza (AA级绿色食品). Ukuhlolwa kwezinsalela zezibulala-zinambuzane ngokwezindinganiso ze-EU. ‘Izwe Lamatiye Adumile Ase-China’ (中国名茶之乡) — ukuphela kwendawo enalesi simo. ‘Umthombo woMkhulu Wendlela Yetiye’ (万里茶道源头). ‘Isikhungo somhlaba setiye eliluhlaza lekhwalithi ephezulu’ (世界高品质绿茶核心产区) — isiqu esinikezwe iNhlangano Yomhlaba Yetiye Eliluhlaza ( umphenguli uKotomari Shigeyo). ‘Idolobha lomhlaba lokuvakasha kwetiye’ (世界茶旅小镇).

* **Imvelaphi:** IShayina, isifundazwe sase-Húběi (湖北省, Húběi Shěng), idolobha lase-Yíchāng (宜昌市, Yíchāng Shì), isifunda sase-Yílíng (夷陵区, Yílíng Qū), isigodi sase-Dèngcūn (邓村乡, Dèngcūn Xiāng). Sitholakala ogwini olusenyakatho lomgodi wase-Xīlíng (西陵峡) — owokuqala ‘weMihosha Emithathu Yase-Yangtze’ (长江三峡). Empumalanga yeDèngcūn kukhona idamu elithi ‘Mihosha Emithathu’ (三峡大坝); enyakatho kukhona Ipaki Yezwe Yase-Dàlǎolǐng (大老岭国家森林公园).

* **Izixhumanisi zendawo:** 30°57′–31°06′ enyakatho — ‘ibhande legolide lokukhula kwesihlahla setiye’ (世界茶树生长黄金坐标).

**2. Umlando Nobaluleko Lwamasiko:**

* **Umlando:** Isiko letiye laseDèngcūn lingelinye lamadala futhi elibhalwe kakhulu eChina, lisukela esikhathini soMbuso Wathathu.

	**UMbuso Wathathu — amarekhodi okuqala (ngekhulu lesi-3 AD).** Encwadini ethi ‘Guǎngyǎ’ (《广雅》, 227–232 AD), kubhalwe amasu okukhiqiza itiye e-Xiázhōu (峡州) — isifunda esasiyingxenye yendawo yanamuhla yaseDèngcūn. Lokhu kuphawula okunye kokushiwo kwangaphambili kokukhiqizwa kwetiye endaweni.

	**I-Tang — ukuhlonishwa okukhulu nguLù Yǔ (ngekhulu lesi-8).** Encwadini ethi ‘Chájīng’ (《茶经》, ~760), uLù Yǔ wahlaziya amatiye ‘ezintabeni zaseningizimu’ futhi wabeka iXiázhōu endaweni yokuqala: ‘山南，以峡州上，襄州、荆州次’ — ‘Ezingxenyeni zezintaba zaseningizimu — iXiázhōu iphakeme, iXiāngzhōu neJīngzhōu zilandelayo’. I-Xiázhōu yayikhiqiza itiye ezindaweni ezintathu: uYuān’ān, uYídōu noYílíng (夷陵) — okuyindawo yanamuhla yaseDèngcūn. Kamuva, ngenkathi yokuphatha kwe-Song, uŌuyáng Xīu (欧阳修) wabiza iYílíng ‘Canon Yetiye — Isiqiwu Sokuqala’ (陆羽茶经第一州) — ‘Isifunda sokuqala setiye ngokwe-Canoni yetiye kaLù Yǔ’.

	**I-Ming — ‘Utshani obungokomoya beMihosha Emithathu’ (明).** Ngesikhathi sikaJiājìng (嘉靖, 1522–1566), itiye laseDèngcūn lathola igama eliyinkondlo elithi ‘Sānxiâyā Língcǎo’ (三峡灵草, ‘Utshani obungokomoya beMihosha Emithathu’) futhi laba ‘gòngchá’ (贡茶, itiye lentela).

	**I-Qing — ‘Xīchá’ kanye ‘noChámǎgǔdào’.** Ekuqaleni kwe-Qing, ‘xīchá’ (溪茶, ‘itiye lomfula’) elivela eDèngcūn lalidluliswa ngezintaba enyakatho — liya eXiāngfán (Xiāngyáng), kwakheka ingxenye yezwe yoMguqu ‘Chámǎgǔdào’ (茶马古道, ‘Indlela Yetiye Namahhashi’). I-Dèngcūn futhi ingenye yezindawo eziyinhloko zokukhiqiza ‘Yíhóngchá’ (宜红茶, ‘Itiye Elibomvu LaseYichang’) futhi, ngokocwaningo, yindawo lapho kwachazwa khona okokuqala isenzakalo ‘sokufiphala okubandayo’ (冷后浑, lěnghòuhún) etiyeni elibomvu.

	**Isikhathi sanamuhla.** Ngo-1956, ochwepheshe baseSoviet abanambitha itiye laseDèngcūn bahlongoza igama elithi ‘Dèngcūn Lǜchá’ (邓村绿茶), elaqina njengegama elisemthethweni. Ngo-2006 — uphawu lwendawo yezwe. Ngo-2017 kwakhiwa ‘Sānxiēchéng · Dèngcūn Cháyíchǎn Gōngyuán’ (三峡茶谷·邓村茶遗产公园, ‘I-Valley Yetiye LeMihosha Emithathu · Ipaki Yamagugu Yetiye Lase-Dèngcūn’), okwaqinisekisa ukumiswa ‘万里茶道源头’ — ‘umthombo woMkhulu Wendlela Yetiye’. Ngo-2024 ububanzi bezivande zetiye bungu-80,000 mu (~5,300 ha), ukukhiqizwa kwaminyaka yonke kungu-12,000 amathani etiye elomile, inani elihlanganisiwe lingu-460 million yuan.

* **Igama:**
	* ‘Dèngcūn’ (邓村) — igama lesigodi. Igama lendawo lihlobene nesibongo uDèng (邓).
	* ‘Lǜchá’ (绿茶) — ‘itiye eliluhlaza’.

* **Ubaluleko lwamasiko:** I-Dèngcūn iyindawo lapho kuhlangana khona izindatshana ezintathu ezinkulu zetiye: ‘I-Canoni Yetiye’ kaLù Yǔ (ngekhulu lesi-8), ‘uMkhulu Wendlela Yetiye’ (万里茶道, ngekhulu le-17–19) kanye ‘neMihosha Emithathu Yase-Yangtze’ — omunye wemifanekiso yezwe eyaziwa kakhulu eChina. Esigodini kumiswe itshe lesikhumbuzo likaLù Yǔ, futhi minyaka yonke kubanjwa ‘Umkhosi Wobuciko Betiye Wase-Sānxiá’ (三峡茶文化艺术节). IDèngcūn iyona kuphela indawo enabantu abangu-30,000, lapho umuntu ngamunye ethola ingxenye yezivande zetiye engamapuleti angu-3 mu (~0.2 ha).

**3. Ukuchazwa Kwesayensi Yezitshalo Nezinto Zokusetshenziswa:**

* **Izinhlobo / I-cultivar:** Eyinhloko — **Yíchāng Dàyè Zhǒng (宜昌大叶种, Yíchāng Dàyè Zhǒng)**, eyaziwa futhi ngokuthi ‘Huáchá 29’ (华茶29号) — enye yezinhlobo zokuqala zetiye ezingama-30 ezavunywa nguhulumeni. Uhlobo — isihlahla esincane (小乔木型). Iqabunga — eliyindilinga-endaweni, elingu-14.7 ± 2.4 cm, lithambile futhi linenyama. Uphrofayili wamakhemikhali: ama-phenol angu-35.8%, ama-amino acid angu-1.64%, i-caffeine engu-5.87%. Ifaneleka kakhulu ukukhiqizwa kwamatiye aluhlaza anamakha, ahlala isikhathi eside.

	E-Dèngcūn kugcinwe amaqembu ezihlahla zetiye eziyikhulu neminyaka yobudala (百年以上古茶树群落).

* **Ukuvuna:** Kwasentwasahlobo — okuyinhloko. Izinga eliphezulu kakhulu: ihlumela eligcwele noma ihlumela elilodwa elineqabunga elisanda kuvuleka. Izinga lesibili nelesithathu: ihlumela elilodwa elinamaqabunga amabili kanye nehlumela elilodwa elinamaqabunga amathathu ngokulandelana.

* **Indinganiso (GB/T 14456 + indinganiso ye-GI):** Amagreyidi amane: 特级, 一级, 二级, 三级.

**4. Umhlabathi Nomoya Kanye Nezici Zokulima:**

* **Isimo sezulu:** I-subtropical ephakeme, eguqulwe umphumela we-hydrometeorological wedamu ‘Mihosha Emithathu’ kanye nomgodi wase-Xīlíng. Izinga lokushisa elimaphakathi — 14–18°C. Imvula — 1144–1831 mm/ngonyaka. Ukufiphala — izinsuku ezingaphezu kwezingu-180 zenkungu ngonyaka. Ukukhanya okuhlakazekile — kungaphezu kwama-70%. Umehluko phakathi kobusuku nemini — ungaphezu kuka-8°C. Ubude boMfula iYangtze budala ukuhwamuka okungapheli, okwakha ‘ibhande lamafu asezintabeni eziphakeme’ (高山云雾带).

* **Ukuphakama:** 800–1200 m. Ingqikithi — isigodi sase-Dèngcūn, esikhiqiza u-80% wetiye lesifunda.

* **Inhlabathi:** Inhlabathi eyisihlabathi enobumba, ene-asidi encane, eyakhiwe phezu kwe-granite (花岗岩风化微酸性砂壤土, pH 5.5–6.5). I-organic matter — ≥1%. Iqukethe i-Se ne-Zn. Amanzi — izinga lokuqala lendinganiso kahulumeni.

* **Imvelo:** Ukumboza kwehlathi — 70%. I-ion eziphikisayo — 10,000/cm³ (izinga le-‘resort’ — 1500+). Akukho zizinda zezimboni.

* **Isici esibalulekile somhlabathi nomoya:** Okuqukethwe ama-amino acid etiyeni lase-Dèngcūn kungaphezu kwama-20% ngaphezu kwezilinganiso zamanye amatiye aluhlaza. Izinto ezincibilika emanzini — ≥46.3%. Lokhu kungenxa yokuhlangana ‘高海拔、多云雾、寡日照’ — ‘ukuphakama okukhulu, amafu amaningi, ilanga elincane’ — ifomula yezwe letiye lase-Guìzhōu naseHúběi.

**5. Inqubo Yokukhiqiza:**

I-Dèngcūn lǜchá ikhiqizwa ngobuchwepheshe ‘三保一高’ (sān bǎo yī gāo) — ‘ukugcinwa okuthathu, umgomo owodwa’: ukugcina umbala osasibhakabhaka-ohlaza (保翠绿色泽), ukugcina izinwele ezingaphezulu (保茸毫附体), ukugcina iziqongo ziphelele (保锋苗完整), nokuhlosela ukufinyelela iphunga eliphakeme neliqinile (求香高持久).

* **Ukuvuna (采摘):** Ngesandla + umshini wamagreyidi amaningi.
* **Ukwendlalwa (摊青):** Izihlungo zoqalo, amahora angu-4–6. Ukulahlekelwa umswakama — 4.5–5.5%.
* **‘Ukubulawa kokuluhlaza’ (杀青):** I-rotary drum, 180–200°C, imizuzu engu-6–8. Ukuvala ngokuphelele ama-enzyme.
* **Ukusonteka (揉捻):** Indlela ethi ‘ilula → inamandla → ilula’ (轻—重—轻), imizuzu engu-14–20.
* **Ukomisa kokuqala (初烘):** 100–120°C kuze kube ngumswakama ongu-80%.
* **Ukuphinde kusonteke nokwakheka (复揉理条):** Ukwakha ngesandla — ukunikeza isimo senaliti, esisongwayo noma esiphansi.
* **Ukomisa kokugcina ‘nokuphakanyiswa kwezinwele’ (足干提毫):** Ukomisa ngamalahle okhuni ku-70–80°C. Isilinganiso: ‘iqabunga lapho likhuhliwa ngeminwe liba yimpuphu’ (手捻成粉).
* **Ukuqedwa (精制):** Ukuhlunga, ukususa iziqu.

Akuvunyelwe ukusetshenziswa kwamakhemikhali okubulala izinambuzane. Kusetshenziswa izindlela zomzimba zokulawula izinambuzane. Isitifiketi sezinga le-AA lomkhiqizo oluhlaza.

**6. Izimpawu Zokunambitha Nokubona:**

* **Isimo seqabunga elomile:** Kuncike elayini lomkhiqizo. **Máo Jiān (针形)**: ‘izinaliti’ eziqinile, eziqondile ezinoboya obuningi. **Huádǐng Yúnwù (卷曲形)**: izipirali eziqinile. **Dānqiū Wūyā (扁形)**: ‘izishiya’ eziphansi, ezifana ne-Lóngjǐng. Okujwayelekile: umbala — oluhlaza okukhanyayo onamafutha (绿润显毫).

* **Iphunga leqabunga elomile:** I-castnut (栗香) — inothi eyinhloko. Liqinile futhi lijulile (幽长持久). Amagreyidi aphezulu — inothi ethambile ‘yentsha’ (嫩香). Inkomishi ebandayo — ≥10 imizuzu.

* **Ukunambitheka:** Kuminyene (醇厚, chúnhòu) — umphumela wama-phenol amaningi (18–23%). Kumusha (鲜爽) — ama-amino acid 3.3–4.68%. Ukubuya kobumnandi — kucacile (回甘明显). Okuqukethwe ushukela oncibilikayo kwandisa ‘ubumanzi’.

* **Umbala wokuthelwa:** Oluhlaza ophuzi, okhanyayo futhi ocacile (黄绿明亮).

* **Phansi kwetiye:** Oluhlaza ophuzi, okufanayo, okunwebekayo, okucwebezelayo (黄绿匀整、柔韧有光泽).

**7. Okuqukethwe Ngamakhemikhali:**

* **Ama-phenol:** 18.18–23%. Ibanga elimaphakathi, elinikeza ukulingana komzimba nokuthamba.
* **Ama-amino acid:** 3.3–4.68% — ngaphezu kwama-20% ngaphezu kwezilinganiso zamanye amatiye aluhlaza. Anquma ubusha ‘nobumanzi’.
* **Izinto ezincibilika emanzini:** ≥46.3% — okunye okuphakeme kakhulu.
* **I-caffeine:** ~5.87% (ngokwe-cultivar Yíchāng Dàyè Zhǒng). Ngaphezu kwezilinganiso.
* **I-selenium, i-zinc:** Iqukethwe ngokwemvelo enhlabathini ye-granite.
* **Amavithamini:** C, iqembu B. **Amaminerali:** K, Mg, Zn, Se.

**8. Izinzuzo Zempilo:**

* **Umsebenzi we-antioxidant:** Ama-phenol 18–23% + Se.
* **Ukusekela ukugaywa kwamafutha:** Ngokwabakhiqizi, ukusetshenziswa ngemva kokudla kunciphisa ukumuncwa kwamafutha cishe nge-30%.
* **Ukusekela uhlelo lwenhliziyo nemithambo yegazi:** Ama-catechin asiza ekuvamiseni i-cholesterol nasekuphuculeni umsebenzi we-endothelium.
* **Umphumela wokuvuselela:** I-caffeine ~5.87% — ngaphezu kwezilinganiso; i-L-theanine inikeza ukuthamba.
* **Ukusekela ngezinto ezilandelwayo:** Se, Zn.

**9. Ukwenza Itiye:**

* **Izinga lokushisa:** 85–90°C. Ngezinga eliphezulu kakhulu — 85°C.
* **Inani:** 3 g ku-150 ml (1:50).
* **Izitsha:** Ingilazi yeglasi (观赏茶舞, ‘ukubukela umdanso wetiye’) noma i-gaiwan emhlophe ye-porcelain.
* **Inqubo:** Thela amanzi, ushiye imizuzu emi-3. Ingaphuza izikhathi ezintathu.

**10. Ukugcinwa:**

* Ukupakishwa okuvalwe ngokuphelele, esiqandisini 0–5°C. Isikhathi sokugcina — izinyanga eziyi-12. Ngemva kokuvulwa — sebenzisa phakathi nezinyanga ezi-1–2.

**11. Intengo Nokwenziwa Okungamanga:**

* **Isigaba sentengo:** Ingxenye ephakathi nephezulu yamatiye aluhlaza aseHúběi. Izinga eliphezulu kakhulu — kusuka ku-600 yuan nge-500 g. Izinga lokuqala — 300–500 yuan. Izinga lesithathu — eliningi.
* **Indlela yokugwema okungamanga:** Thenga imikhiqizo enophawu lwendawo yezwe ‘邓村绿茶’. Hlola iphunga le-castnut — eliqinile futhi elijulile. Okuthelwe — kucacile, okuluhlaza ophuzi.

**12. Amaqiniso Athokozisayo:**

* **‘Isiqiwu sokuqala se-Canoni Yetiye’.** ULù Yǔ wabeka iXiázhōu (okuqukethe iDèngcūn) endaweni yokuqala phakathi kwamatiye ‘ezintabeni zaseningizimu’ (山南，以峡州上). UŌuyáng Xīu wakuthuthukisa lokhu, wabiza iYílíng ‘Canon Yetiye — Isiqiwu Sokuqala’ (陆羽茶经第一州). Itshe lesikhumbuzo likaLù Yǔ limi eDèngcūn kuze kube namuhla.

* **Ochwepheshe baseSoviet kanye negama.** Ngo-1956, ochwepheshe baseSoviet abanambitha itiye lendawo bahlongoza ukuthi kuqiniswe igama elithi ‘Dèngcūn Lǜchá’ — esinye sezimo ezimbalwa lapho igama letiye laseChina ‘lavunywa’ ngabokufika.

* **Ama-mu amathathu (0.2 ha) ngomuntu ngamunye.** Kumuntu ngamunye e-abahali baseDèngcūn abangu-30,000 kutholakala amapuleti etiye angu-3 mu (~0.2 ha) — esinye sezibalo eziphakeme kakhulu ‘zokuminyana kwetiye’ eChina. Ububanzi bezivande zetiye zesigodi (80,000 mu) bulingana nobubanzi besifunda esiphelele.

* **Ikhaya ‘lokufiphala okubandayo’.** Ngokwabacwaningi, iDèngcūn iyindawo lapho kwachazwa khona okokuqala isenzakalo ‘冷后浑’ (lěnghòuhún) — ukufiphala kokuthelwa kwetiye elibomvu lapho lipholile, okubangelwa ukwakheka kwama-complex e-catechin ne-caffeine. Le nsika kamuva yaba omunye wemamaki ekhwalithi yetiye elibomvu.

* **Ukumboza kwehlathi okungu-70%, ama-ion angu-10,000.** Okuqukethwe ama-ion eziphikisayo emoyeni waseDèngcūn kungu-10,000/cm³ — okuphindwe izikhathi ezi-6–7 ngaphezu kwehlathi elijwayelekile, nokuphindwe izikhathi ezi-30–100 ngaphezu komoya wedolobha. Isigodi siphakathi kwe-Paki Yezwe Yase-Dàlǎolǐng kanye nomgodi wase-Xīlíng — enye yezindawo ezihlanzekile kakhulu kwezemvelo emfuleni iYangtze.

**13. Ukuqhathaniswa namanye amatiye aluhlaza aseHúběi:**

* **Ēnshī Yù Lù ([恩施玉露](https://thetea.app/zu/article/enshi-yulu)):** Ukulungiswa nge-steam, ukunambitheka ‘kolwandle’. I-Dèngcūn — i-roasting, iphunga le-castnut, kusuka eMihosheni Emithathu yaseYangtze.

* **Cǎihuā Máo Jiān ([采花毛尖](https://thetea.app/zu/article/caihua-mao-jian)):** I-Húběi. I-‘Máo Jiān’ enezinwele, esontekile. I-Dèngcūn — enesitayela somugqa, egcizelela ukujula kwe-castnut.

* **Sōngfēng Lǜ Chá ([松峰绿茶](https://thetea.app/zu/article/songfeng-lucha)):** I-Húběi. Isigaba esifanayo, kodwa esivela esifundeni esihlukile. I-Dèngcūn — ivela emgodini wase-Xīlíng, enamapuleti angu-80,000 mu kanye nomlando osukela kuLù Yǔ.

**Ekuphetheni:**

I-Dèngcūn lǜchá — itiye, ikheli lalo elizwakala njengomugqa ovela ‘eCanonini Yetiye’: umgodi wase-Xīlíng, iMihosha Emithathu yaseYangtze, izwe uLù Yǔ alibiza ‘ngolokuqala’. Amapuleti angu-80,000 mu ezivande, ambulatshwe inkungu yezinsuku ezingu-180, enhlabathini ye-granite ene-selenium ne-zinc, anikeza itiye elinephunga le-castnut lokujula nokuqina okungaka kangangokuba ifomula yobunkondlo ethi ‘栗香幽长持久’ — ‘i-castnut [ephunga] lijulile, lide futhi liqinile’ — ibonakala ingeyona incazelo, kodwa iyindlela yokupheka. Itiye lalabo abazisa ubukhulu — ubukhulu bomlando (kusukela eMbusweni Wathathu kuya eMkhulwini Wendlela Yetiye), ubukhulu bezwe (iMihosha Emithathu yaseYangtze) kanye nobukhulu bokukhiqiza (amathani angu-12,000 ngonyaka, esuka endaweni eyodwa).
