--- title: "Suìchāng lónggǔ chá" url: https://thetea.app/kk/article/suichang-longgu-cha lang: kk updated: 2026-10-04 source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app) --- # Suìchāng lónggǔ chá (遂昌龙谷茶) **Суйчан Лунгу Ча** (*Suìchāng lónggǔ chá*, 遂昌龙谷茶) — «Суйчанның Айдаһар алқабының шайы», Чжэцзян провинциясының оңтүстік-батысындағы Лишуй қалалық округіне қарасты Суйчан (遂昌县) таулы уезінің жалпақ жасыл шайы. «Лунгу» (龙谷) — уездік үш шайдың бренді: тік жасыл Лунгу Лижэнь (龙谷丽人), жалпақ жасыл Лунгу Ча және қызыл Лунгу Хунча (龙谷红茶); географиялық нұсқау тек жалпақ түрін сипаттайды. Атау бес жыл бойы уезд бастығы болған драматург Тан Сяньцзумен байланыстырылады. 2020 жылдан бастап ол — ауылшаруашылық географиялық нұсқауы, 2025 жылдан бастап — географиялық нұсқауы бар өнім. **1. Жіктелуі және Шығу тегі:** * **Түрі:** Жасыл шай (绿茶, *lǜchá*), жалпақ. Ескертпе: қорғау талаптары сыныпты сөзбен атамайды және технология бөлімін қамтымайды. Сынып сол құжаттағы сапа сипаттамасынан көрінеді — зүмірет жапырақ, нәзік жасыл тұнба, нәзік жасыл түбі — және уезд мәтінінен, онда жалпақ Лунгу Ча тікелей жалпақ жасыл шай (扁形绿茶) деп аталған. * **Атау тұзағы:** «龙谷» бренді нұсқаудан кеңірек: қорғау талаптарындағы сапа сипаттамасы уезд мәтініндегі (2022) жалпақ желі сипаттамасымен сөзбе-сөз сәйкес келеді, ал тік Лунгу Лижэнь мен қызыл Лунгу Хунча оған сәйкес келмейді. * **Санаты:** Уездік атақты шай; географиялық нұсқау (2020, 2025). * **Шығу тегі:** Қытай, Чжэцзян провинциясы (浙江, *Zhèjiāng*), Лишуй қалалық округі (丽水, *Lìshuǐ*), Суйчан уезі (遂昌, *Suìchāng*). * **Қорғау аймағы:** Қорғау талаптары бойынша — 2 көше комитеті, 7 кент және 11 болыс, 203 әкімшілік ауыл; ауданы — 18 000 га. * **Географиялық координаттары:** Құжат 118°41′–119°30′ ш. б. және 27°13′–28°49′ с. е. береді. Сол уездің балының (遂昌土蜂蜜) жарияланымдағы көрші жолында ендіктің төменгі шегі — 28°13′, сондықтан шайдағы «27°13′» қате жазылған болуы ықтимал. **2. Тарихы және Мәдени Маңызы:** * **Тарихы:** * **Ежелгі заман.** Анықтамалық сипаттамаларда Суй және Тан әулеттері кезінде Суйчан елдегі 55 шай өндіруші уездің қатарына кірген, ал Солтүстік Сун кезінде суйчандық шай шеберханасы (茶坊) елдегі қырық ірі шеберхананың бірі болған делінеді. Сипаттама жылы әртүрлі аталады: біреулері — Юанью дәуірі (1086–1094), провинция үкіметі порталындағы уезд анықтамалығы — Чунниннің бірінші жылы (1102). «Нунчаньпинь шичан чжоукань» журналы (2017) Оңтүстік Сун кезінде шай алымға жіберілгенін жазады. Табылған материалдарда бастапқы дереккөздер жоқ. * **Тан Сяньцзу.** «Шыңдық беседкасының» (《牡丹亭》) авторы драматург Тан Сяньцзу (汤显祖, *Tāng Xiǎnzǔ*) бес жыл Суйчан уезінің бастығы болды және шай қайнату туралы 《竹屿烹茶》 өлеңін жазды. Соңғы жолды дереккөздер әртүрлі жеткізеді: «Чжунго цзоцзя вандағы» эссе (2022) және уезд мәтіні (2022) — «来试桃溪雨后茶», «жаңбырдан кейін Таоси бұлағының шайын татып көремін», 2017 жылғы журнал — «来试遂昌龙谷茶», шай атауымен. Эссе Таоси мен Юйцзин шыңы (玉井峰) жергілікті атаулар екенін, бастықтың осы жердің көктемгі шайын ішкенін және бұл белгілі жергілікті шайдың қазір Лунгу Ча деп аталатынын түсіндіреді; бұл нұсқада өлеңде «龙谷» атауы жоқ. Уезд «龙谷» екі иероглифі Тан Сяньцзудың өз қолжазбасында сақталғанын жазады. * **2001.** Уезд жаңалықтарына сәйкес (2020), осы жылдан бастап уезд шай саласын және «龙谷» брендін құрады; содан бері шай байқауларда 50-ден астам рет марапатталды. Анықтамалық сайтқа сәйкес, сол жылы куньцюй операсымен 《昆曲·龙谷丽人》 шай қойылымы қойылды. * **2019 жылдың соңы.** Өтінім Пекиндегі ауылшаруашылық географиялық нұсқауларының 2019 жылғы төртінші сараптамасынан өтті, онда 67 өнім қаралды; уезд үшін бұл төртінші осындай өнім. * **2020.** Тіркеу министрліктің 2020 жылғы 30 сәуірдегі № 290 жарияланымымен — жылдың бірінші партиясында, ел бойынша 312 өнім; куәлігі AGI02863, тіркеу кезіндегі ұстаушысы — уездік шай технологияларын тарату станциясы (遂昌县茶叶技术推广站). 25 желтоқсанда, анықтамалық сайтқа сәйкес, шай «белгілі, ерекше, сапалы және жаңа» ауылшаруашылық өнімдерінің тізіміне (全国名特优新农产品名录) енгізілді. * **2024.** Уездік ауыл шаруашылығы басқармасының жауабына сәйкес (желтоқсан 2024), биылғы жылы бренд құнының бағасы — 1,82 млрд юань. * **2025.** Мемлекеттік зияткерлік меншік басқармасы № 640 жарияланымымен (16 шілдеде қол қойылды, 13 тамызда жарияланды) атауды географиялық нұсқауы бар өнім деп таныды — 1409 өнім тізіміндегі 481-жол. Өтініш беруші — уездік шай саласына қызмет көрсету орталығы (遂昌县茶产业服务中心). * **2026 жылғы 24 ақпан.** Баспасөз уездің «алғашқы жасыл шай кесесі» деп атаған маусымның ашылуы. * **Атауы:** «Суйчан» (遂昌) — уезд атауы; «лунгу» (龙谷) — «айдаһар алқабы». Уезд мәтіні оны «құдайлық айдаһар алқабы» (神龙谷), Суйчан тауларындағы ең жақсы жер деп түсіндіреді; тік желі атауындағы «лижэнь» (丽人, «сұлу») — Ду Линянға сілтеме. * **Мәдени маңызы:** Уезд мәтініне сәйкес (2022), жалпақ Лунгу Ча — жылына 500 млн юань айналымы бар уездің басты шайы және ол туралы: «солтүстікте — Сиху Лунцзин, оңтүстікте — Суйчан Лунгу» (北[西湖龙井](https://thetea.app/kk/article/xihu-longjing)，南遂昌龙谷) дейді. Сол мәтін оны «қытай мәдениетінің шайы» (中华文化名茶) және бірінші Қытай халықаралық шай көрмесінің дегустациялық шайы деп атайды. Сол мәтінге сәйкес, шай Чжэцзянның номинацияланған он атақты шайының (浙江十大提名名茶) және провинцияның он туристік атақты шайының қатарына кіреді, барлық Чжэцзян жасыл шай көрмелерінің ресми шайы болды, Қытай ұлттық шай мұражайының (中国茶叶博物馆) қорында сақталады, ал жалпақ Лунгу Чаны уезд бүкіл ел бойынша Лунцзин типті жалпақ шай бағасының бағдары деп атайды. **3. Ботаникалық Сипаттамасы және Шикізаты:** * **Сорттары:** Қорғау талаптары бойынша — жергілікті популяция (本地群体), Лунцзин сериясының сорттары (龙井系列), ақ және сары сериялардың альбиностық сорттары (白化（黄化）系列), 嘉茗1号 (*Jiāmíng 1 hào*), 迎霜 (*Yíngshuāng*) және басқа бекітілген орта және ұсақ жапырақты сорттар. Тізімдегі альбиностық сорттар шайды ақ немесе сары етпейді: бұл шикізат, сынып емес. 2026 жылғы маусымның бірінші күнінде, репортажға сәйкес, 嘉茗1号 сортын жинады. * **Жинау ережелері:** «Жинауды жапырақ қалдырумен ұштастыру, сан мен сапаны тең ұстау, бақ жағдайына қарай әрекет ету» (采留结合、量质兼顾、因园制宜). Өскін тұтас, балғын және тегіс, өскін негізінің қалдықтарынсыз (蒂头), жемістерсіз, ескі сабақтар мен жапырақтарсыз, бөгде қоспаларсыз. * **Лунгу Лижэнь:** Уезд мәтіні бойынша — Цинминнен Гуюйге дейін жинау, жаңа ғана ашылған жапырағы бар бүршік, бүршіктер ірі және тегіс. * **Күтімі:** Құжат бойынша — көктемгі жинаудан кейін бірден 5–10 см-ге жеңіл кесу, жазда жапырақ қалдырып жинау, күзде жинауды ертерек тоқтату. **4. Терруары және Өсіру Ерекшеліктері:** * **Аймағы:** Чжэцзянның оңтүстік-батысындағы таулар. Журнал (2017) уезді «таудың тоғыз бөлігі, судың жарымы, егістіктің жарымы» (九山半水半分田) мәтелімен сипаттайды: ормандылығы 82,3 %, өнеркәсібі аз, лақап аты — «оңтүстік Чжэцзянның орман теңізі, бұлт пен тұманның шайы». * **Өсу биіктігі:** Қорғау талаптары — 200–1100 м, еңісі 25°-қа дейінгі беткейлер мен төбелерде, жақсы микроклиматы бар таза ортада. Журнал бойынша, бақтардың 80 %-ы 400–800 м биіктікте жатыр. * **Ауқымы:** Уездік ауыл шаруашылығы басқармасының жауабына сәйкес (желтоқсан 2024), уездің шай бақтары 140,1 мың *му* алып жатыр, оның 133,5 мыңы жеміс береді; «遂昌龙谷茶» ауылшаруашылық нұсқауының негізгі базасы — 2458 *му*; мемлекеттік деңгейдегі органикалық шай сертификаттары — 1900 *му*-да, «жасыл өнім» (绿色食品) — бақтардың 4557 *му*-ында. Бұл уездің барлық шайының сандары. * **Топырағы:** Табылған дереккөздерде топырақ түрлері туралы деректер жоқ. Құжат отырғызу алдында тыңайтуды белгілейді: *му*-ға 2,5–4 т көң немесе биогаз қондырғысының қалдығы не 100 кг күнжара. **5. Өндіріс Технологиясы:** Қорғау талаптарында технология бөлімі жоқ — бұл құжаттың өз олқылығы. Уезд мәтіні (2022) тек жалпақ Лунгу Чаны «суйчандық жалпақ шай технологиясымен» (遂昌扁茶加工工艺) жасайтынын айтады; оның кезеңдері мен параметрлері табылған дереккөздерде жоқ. 2026 жылғы репортаж автоматтандырылған цехты сипаттайды, онда шикізат «шөп иісін жоғалтып, жалпақ, сымбатты, жасыл-жылтыр болады». Тік Лунгу Лижэнь үшін уезд мәтіні бес операцияны атайды: жайып қою (摊青, *tānqīng*), фиксация (杀青, *shāqīng*), ысқылау (搓揉, *cuōróu*), пішін беру (整形, *zhěngxíng*) және кептіру (烘干, *hōnggān*). Қызыл Лунгу Хунчаны уезде гунфу технологиясымен жасайды; қорғау талаптарындағы сапа сипаттамасына ол сәйкес келмейді. **6. Органолептикалық Сипаттамалары:** Сипаттама — қорғау талаптары бойынша (жалпақ шай). * **Құрғақ жапырақтың сыртқы түрі:** Жалпақ, сымбатты және тегіс, жылтыр зүмірет-жасыл (外形扁平，挺削匀齐，色泽翠绿光润). * **Құрғақ жапырақтың хош иісі:** Табылған дереккөздерде жеке сипаттамасы жоқ. * **Тұнбаның хош иісі:** Каштандық, қою және тұрақты (栗香馥郁持久). * **Дәмі:** Балғын және жұмсақ (滋味鲜醇). * **Тұнбаның түсі:** Нәзік жасыл, ашық (嫩绿明亮). * **Шай түбі (қайнатылған жапырақ):** Нәзік жасыл, «гүл» болып ашылады, тегіс және ашық (叶底嫩绿成朵、匀齐明亮). Құжаттың формуласы — «色翠、香郁、味鲜醇»: «зүмірет түс, қою хош иіс, балғын жұмсақ дәм»; оны министрлік сарапшылары 2019 жылы атады. Лунгу Лижэнь, уезд мәтіні бойынша, басқаша көрінеді: дөңгелек тік талшықтар «қас сияқты», зүмірет, айқын түгімен (条形浑直似眉，色泽翠绿显毫); хош иісі таза, нәзік және тұрақты, тұнбасы нәзік жасыл және мөлдір, дәмі тәтті, жұмсақ және сергітетін, түбі жұқа, нәзік және ашық; стақанда бүршіктер тік тұрады — «билеп тұрған сұлу сияқты». Сол мәтін оны халықаралық алтын марапаттары бар «жасыл өнім» (绿色食品) деп атайды. 2017 жылғы журнал «龙谷茶» атауымен жалпақ емес, дәл осындай тік шайды сипаттайды. Қызыл Лунгу Хунча, сол мәтін бойынша, — тығыз иілген талшықтар, жылтыр қара, алтын түкті; тұнбасы алтын-қызыл, ашық; хош иісі тәтті, уыт қанты нотасымен (饴糖香); дәмі тәтті және сергек; түбі қызыл, ашық, бүршікті. Қорғау талаптарына ол сәйкес келмейді. **7. Химиялық Құрамы:** Қорғаудың физика-химиялық талаптары: | Көрсеткіш | Талап | | :--- | :--- | | Ылғал | 7,0 %-дан аспайды | | Аминқышқылдары | 2,5 %-дан кем емес | | Шай полифенолдары | 15 %-дан кем емес | | Экстрактивті заттар | 36 %-дан кем емес | | Шаң мен ұнтақ | 1,0 %-дан аспайды | Табылған дереккөздерде құрам туралы басқа деректер жоқ. **8. Пайдалы Қасиеттері:** Дәл осы шайдың әсері туралы тексерілген деректер жоқ. **9. Қайнату:** Жасыл шайға арналған сынып тәжірибесі; табылған дереккөздерде дәл осы шайға арналған ұсыныстар жоқ. * **Судың температурасы:** 80–85 °C. * **Шай мөлшері:** 150 мл-ге 3 г. * **Ыдыс:** Шыны стақан; Лунгу Лижэнь үшін — міндетті түрде мөлдір, әйтпесе бүршіктердің қалай тұрғаны көрінбейді. * **Процесс:** 1. Ыдысты жылыту. 2. Шайды салып, суды қабырғасымен құю. 3. Бірінші тұнба — 40–60 секундтан кейін. 4. Тұнбаның үштен бірін қалдырып ішу. 5. Су құю. 6. Екі-үш қайта құю. **10. Сақтау:** Сынып тәжірибесі. Герметикалық қаптамада, тоңазытқышта 0–5 °C температурада, жарықтан, ылғалдан және иістен аулақ. Бір жыл ішінде ішкен жақсы. **11. Бағасы және Жалған өнімдер:** 2026 жылғы маусым басындағы репортажға сәйкес, 嘉茗1号 сортының жаңа жапырағының цзині 100 юаннан астам тұрды, ал жоғары сапалы Лунгу Ча, отбасылық ферма басшысының сөзіне қарағанда, цзині 800 юанға дейін сатылады. * **Жалған өнімдерден қалай аулақ болуға болады:** * Географиялық нұсқауы бар өнімнің белгісін іздеу: құжат бойынша, уездің өндірушісі уездік зияткерлік меншік ведомствосына өтінім береді, оны провинциялық тексереді, мемлекеттік бекітеді. * Нұсқау тек жалпақ жасыл шайды сипаттайтынын есте сақтау. * Сыртқы түрін салыстыру: жылтыр жалпақ зүмірет жапырақ, каштан хош иісі, нәзік жасыл тұнба. **12. Қызықты Фактілер:** * Уезд мәтіні «Лунгу» шайы Тан Сяньцзуға «Шыңдық беседкасымен» жұмыс істеуде серік болғанын, ал тік желінің атауы, «сұлу», оның кейіпкеріне сілтеме екенін айтады. * Ылғал бойынша рұқсат — 7,0 %-ға дейін, көршілес Цинтянь Юйча мен Вэньчжоу Цзаочаға қарағанда (6,5 %-ға дейін) жұмсақтау, ал шаң мен ұнтаққа 1,0 %-дан аспайтын рұқсат беріледі. * Қорғау талаптарында қайта өңдеу бөлімі жоқ, ал сол жарияланымдағы көршілес шайларда ол бар. **13. Басқа жалпақ және лишуйлік шайлармен салыстыру:** * **Си Ху Лун Цзин (西湖龙井):** Жалпақ шайдың үлгісі, уезд өзін сонымен салыстырады: «солтүстікте — Лунцзин, оңтүстікте — Лунгу»; Лунцзин сериясының сорттары Лунгу Ча тізімінде де бар. * **Цинтянь Юйча ([青田御茶](https://thetea.app/kk/article/qingtian-yucha)):** Сол Лишуй округінің жалпақ жасыл шайы, сол жарияланыммен танылған; каштан хош иісі де бар, бірақ құжатта егжей-тегжейлі технологиясымен. * **Сунъян Иньхоу ([松阳银猴](https://thetea.app/kk/article/songyang-yin-hou)):** Сол округтің Сунъян уезінің жасыл шайы — жалпақ Лунгу Чадан айырмашылығы, ілмек болып бұралған және түкті. * **Уню Цзао ([乌牛早](https://thetea.app/kk/article/wuniu-zao)):** 2026 жылы Суйчан маусымын ашқан өте ерте 嘉茗1号 сорты. **Қорытынды:** Суйчан Лунгу Ча — зүмірет жапырағы, каштан хош иісі және балғын жұмсақ дәмі бар таулы уездің жалпақ жасыл шайы; қорғау құжаты оның сыртқы түрін сипаттайды, бірақ технологиясы туралы үндемейді. «龙谷» бренді нұсқаудан кеңірек — оның астында тік Лунгу Лижэнь де, қызыл шай да бар, — ал атауы Тан Сяньцзудың жолдарына сүйенеді.