---
title: "Liánnán dàyè chá"
url: https://thetea.app/ka/article/liannan-daye-cha
lang: ka
updated: 2026-10-04
source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app)
---
# Liánnán dàyè chá (连南大叶茶)

**ლიანან დაე ჩა** (*Liánnán dàyè chá*, 连南大叶茶) — „ლიანანის მსხვილფოთლიანი ჩაი“, მწვანე ჩაი ლიანან-იაოს ავტონომიური მაზრიდან (连南瑶族自治县), ქალაქ ცინიუანის შემადგენლობაში, გუანდუნის პროვინციის ჩრდილოეთში. იგივე სახელი აქვს ადგილობრივ ჩაის პოპულაციას, რომელსაც, ადგილობრივი პრესის ცნობით, საუკუნეების განმავლობაში იაო ხალხი ინარჩუნებდა და მთებში ავრცელებდა; აქ არსებობს გამოთქმა „有瑶就有茶“ — „სადაც იაოა, იქ ჩაიცაა“. დაცვის დოკუმენტი აღწერს ჩაის ორ სახეობას, ქვაბში გამომშრალსა და ცხელი ჰაერით გამომშრალს, ფორმულით „მკვრივი წაბლის არომატი, სუფთა სიმწარე ტკბილი დაბრუნებით“. 2021 წლიდან სახელი დაცულია როგორც სასოფლო-სამეურნეო გეოგრაფიული მითითება, 2025 წლიდან — როგორც გეოგრაფიული მითითების პროდუქტი.

**1. კლასიფიკაცია და წარმოშობა:**

* **ტიპი:** მწვანე ჩაი (绿茶, *lǜchá*) ორი სახით — 炒青 (*chǎoqīng*, ქვაბში გამომშრალი) და 烘青 (*hōngqīng*, ცხელი ჰაერით გამომშრალი). დაცვის დოკუმენტის ორივე ტექნოლოგიურ ჯაჭვში გაფენას დაუყოვნებლივ მოსდევს ფიქსაცია, დაჟანგვა არ არის. იმავე ფოთლისგან მაზრაში წითელ ჩაისაც ამზადებენ, მაგრამ დოკუმენტი მხოლოდ მწვანეს აღწერს.
* **კატეგორია:** გეოგრაფიული მითითების პროდუქტი (地理标志产品, *dìlǐ biāozhì chǎnpǐn*), 2025; სასოფლო-სამეურნეო გეოგრაფიული მითითება (农产品地理标志), 2021.
* **წარმოშობა:** ჩინეთი, გუანდუნის პროვინცია (广东, *Guǎngdōng*), ქალაქი ცინიუანი (清远, *Qīngyuǎn*), ლიანან-იაოს ავტონომიური მაზრა (连南, *Liánnán*).
* **დაცვის ზონა:** მაზრის შვიდი დაბა და 69 სოფელი — სანძიანი (三江镇), ჯაიგანი (寨岗镇), სანპაი (三排镇), დამაიშანი (大麦山镇), დაპინი (大坪镇), სიანპინი (香坪镇) და ვოშუი (涡水镇).
* **კოორდინატთა შეუსაბამობა:** სასოფლო-სამეურნეო მითითების ზონის აღწერაში — 112°02′–112°29′ ა. გ., 24°17′–24°56′ ჩ. გ. CNIPA-ს 2025 წლის განცხადებაში — 112°17′–113°2′ ა. გ., 21°34′–22°8′ ჩ. გ. განცხადებაში მითითებული განედი ორ გრადუსზე მეტად განსხვავდება და არ შეესაბამება მაზრის მდებარეობას პროვინციის ჩრდილოეთში; სავარაუდოდ ბეჭდვითი შეცდომაა.

**2. ისტორია და კულტურული მნიშვნელობა:**

* **იაო და ჩაი.** გამოცემა „ნანფან+“-ის (2021) ცნობით, იაო ხალხი ამ მთებში ხუნანიდან და სხვა ადგილებიდან სუის, ტანისა და სუნის დინასტიების დროს გადმოსახლდა. ახალ ადგილზე ყოველი ოჯახი ჩაის ბუჩქებს რგავდა, პატარძლის მზითვში კი ჩაი აუცილებლად შედიოდა. ნაპოვნ მასალებში დათარიღებული წერილობითი დადასტურებები არ არის. იმავე გამოცემის ცნობით, უმცირესობები, უპირველესად იაო, მაზრის მოსახლეობის 57,57 %-ს შეადგენენ, მათი დასახლებები კი ჩამოყალიბდა სისტემად „八排二十四冲“ — რვა დიდი (排) და ოცდაოთხი მცირე (冲) მთის სოფელი.
* **ჩაის შეთავაზების რიტუალი.** „ნანფან+“-ის (2021) ცნობით, იაოს აქვს ჩვეულება „敬茶“: დიდ დღესასწაულებზე ჩაით წინაპრებს პატივს მიაგებენ. პატარძალს ქორწილში ვერცხლის ჩაიდანი ჩაით მოაქვს, წინაპრებისადმი თაყვანისცემის შემდეგ ცოტ-ცოტას ასხამს საკურთხევლის თასებში და რამდენიმე წვეთს კართან ღვრის; საგვარეულო ტაძარში მთვარის თვის პირველ და მეთხუთმეტე დღეს მოხუცები საკურთხევლის თასებში ჩაის ცვლიან. იაოს ენაზე რიტუალი, გამოცემის მიხედვით, ჟღერს როგორც „დიანდა“.
* **გადმოცემა ველურ ჩაიზე.** ადგილობრივი სავაჭრო პლატფორმის ცნობით, მთის იაოს წინაპრებმა (过山瑶, *Guòshān Yáo*) იპოვეს ველური ჩაის ხეები და მათი ნერგები და თესლები საცხოვრებელთან ახლოს გადაიტანეს.
* **ძველი მატიანეები.** „ნანფან+“ ციტირებს 1928 წლის „ლიანშანის მაზრის მატიანეს“ (《连山县志》): დასიუის, დალუნისა და ძინკენის ადგილებში ჩაი „დიდი ხნიდან ყვაოდა“; და რესპუბლიკური პერიოდის „ლიანსიანის მაზრის მატიანეს“ (《连县志》): ყველაზე მეტ ჩაის დალუნი იძლევა, ხოლო ხუანლიანის ჩაი — ადგილობრივი განსაკუთრებული პროდუქტია.
* **ცინის დასასრული და 1950-იანები.** „ნანფან+“-ის (2021) ცნობით, ჩაის აქ ზრდიდნენ უკვე ცინის დინასტიის ბოლოს. ადგილობრივი სავაჭრო პლატფორმა (2017) დასძენს, რომ მაშინაც მას შესამჩნევი რაოდენობით ამზადებდნენ: ვაჭრები აქ ფაბრიკებს აწყობდნენ და ჩაის პროვინციულ ცენტრში გაჰქონდათ, სადაც მოსავლის დაახლოებით 90 % მიდიოდა. მისივე ცნობით, 1950-იანების დასაწყისში პროვინციის ჩაის მკვლევრებმა რაიონი შეისწავლეს, დაეხმარნენ წითელი ჩაის წარმოებაზე გადასვლაში და მაშინ ადგილობრივმა ფოთოლმა მიიღო სახელი „连南大[叶种](https://thetea.app/ka/article/qiaomuguanmu)“.
* **XX საუკუნე.** ადგილობრივი სავაჭრო პლატფორმის (2017) ცნობით, 1960-იანების ბოლოს — 1970-იანების დასაწყისში მაზრამ მასობრივად შექმნა ჩაის მეურნეობები და ბაღებს 5400 მუ ეკავა; შემდეგ ნაწილი მიატოვეს. 1988 წელს პროვინციულმა კომისიამ ჯიშთა გამოცდის მიხედვით ადგილობრივი ჩაი დაამტკიცა როგორც ჯიში „连南大叶“ („ნანფან+“).
* **დაცვის დოკუმენტები:**
    * **2021.** სოფლის მეურნეობის სამინისტროს განცხადება № 431 — სასოფლო-სამეურნეო გეოგრაფიული მითითების რეგისტრაცია.
    * **2023 წლის გაზაფხულისთვის.** ცნობილი, განსაკუთრებული და ახალი სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტების საერთოეროვნული ნუსხის მეორე გამოშვება; საწარმოთათვის მითითების ნიშანზე უფლების გადაცემის ცერემონია; მეტეოროლოგიური ნიშანი „ლინგნანის ეკოლოგიური კლიმატის ხარისხიანი პროდუქტი“.
    * **2025.** ინტელექტუალური საკუთრების სახელმწიფო სამმართველოს (CNIPA) განცხადებით № 632, 9 ივნისს (გამოქვეყნდა 27 ივნისს), სახელი აღიარებულია გეოგრაფიული მითითების პროდუქტად — პოზიცია 177 224-დან. განმცხადებელი — ლიანანის მაზრის სასოფლო-სამეურნეო ტექნოლოგიების გავრცელების ცენტრი.
* **ჯილდოები.** 2021 წლისთვის, „ნანფან+“-ის ცნობით, ჩაის ჰქონდა სახელმწიფო დონის ოქრო და ვერცხლი, ხოლო პროვინციულ დონეზე — სამი ოქრო, ექვსი ვერცხლი და ორი ჯილდო ხარისხისთვის. ყოველწლიურად მაზრა ატარებს ჩაის შეჯიბრს „大叶杯“ (斗茶大赛).

**3. ბოტანიკური აღწერა და ნედლეული:**

* **ჯიში:** დაცვის დოკუმენტის მიხედვით — პოპულაცია „连南大叶“ (连南大叶[群体种](https://thetea.app/ka/article/qunti-zhong)) ან მისგან გამოყვანილი კლონური ჯიშები და ხაზები.
* **მცენარე:** ადგილობრივი სავაჭრო პლატფორმის (2017) ცნობით, ეს არის ხისებრი მსხვილფოთლიანი ჩაი (乔木型大叶种): ხე შეიძლება 10 მ-ზე მაღალი იყოს, მსხვილი ნიმუშების ტანის გარშემოწერილობა — 1 მ-მდე, ვარჯი სწორმდგომი ან ნახევრად გაშლილი, ტოტვა იშვიათია; ფოთლის ფორმის მიხედვით განარჩევენ მსხვილფოთლიან და გრძელფოთლიან ტიპებს, უფრო ხშირია მსხვილი ელიფსური ფოთოლი უხეში, წვრილი და ბლაგვი კბილებით. იქვე ნათქვამია, რომ ადგილობრივ ძლიერ ყინვებში გაყინვა არ შემჩნეულა და რომ ფოთოლი გამოდგება მწვანე და წითელი ჩაისთვის და პუერისთვის ([普洱茶](https://thetea.app/ka/article/pu-ercha)). „ნანფან+“-ის (2021) ცნობით, უძველესი ცნობილი ხე, პროვინციის ჩაის მკვლევართა კვლევის მიხედვით, იზრდება სოფელ ხუანლიანის (黄连村) მთებში და თითქმის ათასი წლისაა.
* **ველური ჩაი:** „ნანფან+“-ის (2021) ცნობით, ველური ჩაის დიდი მასივებია მთა ხუანლიანშანზე (黄连山) დამაიშანის დაბაში, ბანდუნში (板洞) და მთა დალუნშანზე (大龙山); მაზრის ბაღებში დომინირებს პოპულაცია „连南大叶“.
* **ფოთოლი:** პრესის ცნობით, თხელი და რბილია, წაგრძელებულ-ელიფსური, ვიწრო გრძელი წვერით და გლუვი ზედაპირით; აღნიშნულია ექსტრაქტული ნივთიერებების, პოლიფენოლებისა და თუთიის გაზრდილი შემცველობა.
* **ადგილობრივი სახელები:** წარმოშობის ადგილის მიხედვით ჩაის ეძახიან 高界茶, 黄连茶 და 大龙茶.
* **კრეფის სტანდარტი:** კვირტი ორი-სამი ფოთლით და მათი სინაზის ტოლი „წყვილი“ ფოთლები (对夹叶).

**4. ტერუარი და მოყვანის თავისებურებანი:**

* **რეგიონი:** გუანდუნის ჩრდილოეთი, ნანლინის ქედის სამხრეთი კალთები; ადგილს აღწერენ ფორმულით „ცხრა ნაწილი მთა, ნახევარი ნაწილი წყალი და ნახევარი ნაწილი ყანა“. „ნანფან+“-ის (2021) ცნობით, მაზრის ჩრდილოეთით დგას მთა დალუნშანი (大龙山), დასავლეთით — დაუშანი (大雾山), სამხრეთით — ცივეიშანი (起微山); მაზრა გადაჭიმულია ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ და ვიწროა დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ.
* **ზრდის სიმაღლე:** თავდაპირველად ველური ჩაი, ადგილობრივი პლატფორმის (2017) მიხედვით, იზრდება მთის ხეობებში 700–1000 მ-ზე; „ნანფან+“-ის (2021) მიხედვით, ჩაი გავრცელებულია ხეობებში 600–1000 მ-ზე. დაცვის დოკუმენტი სიმაღლეს არ ასახელებს: ბაღები — ბორცვებზე და დამრეც ფერდობებზე 30°-მდე დახრილობით.
* **ნიადაგები:** დაცვის დოკუმენტის მიხედვით — ღრმა, ფხვიერი და ნოყიერი წითელმიწები, ლატერიტული წითელმიწები და ყვითელმიწები, მჟავედან სუსტად მჟავემდე, pH 4,5–6,5. სასოფლო-სამეურნეო მითითების აღწერა იძლევა pH 4,5–5,5-ს და ორგანიკით მდიდარ ნიადაგებს. ადგილობრივი პლატფორმა აზუსტებს, რომ წითელი და ყვითელი ნიადაგები აქ გრანიტებისა და ქვიშაქვების გამოფიტვის შედეგად წარმოიქმნა.
* **კლიმატი:** ზონის აღწერის მიხედვით, საშუალო სუბტროპიკული მუსონური ნოტიო; საშუალო წლიური ტემპერატურა 19,5 °C, ნალექები 1705,1 მმ. მწვერვალებსა და ვაკეებს შორის ტემპერატურული სხვაობა 4–5 °C-მდე აღწევს („ნანფან+“). ტყიანობა ზონის აღწერის მიხედვით — 80,88 %, „ნანფან+“-ის (2021) მიხედვით — 83,8 %. ზონის აღწერა მაზრის საიტზე უმაღლეს წერტილად ასახელებს მთა დაუშანს სანძიანის დაბაში, 1659 მ, და ფარდობით ტენიანობას 79 %.
* **მასშტაბი:** სასოფლო-სამეურნეო მითითების ზონის აღწერის მიხედვით — 624 ჰა და 829 ტ-ზე მეტი წელიწადში; პრესის მიხედვით — 15 ათასი მუ 2021 წლის შუა პერიოდისთვის, 25 ათასი მუ და 914 ტ მშრალი ჩაი (2022), 29,7 ათასი მუ (2023).

**5. წარმოების ტექნოლოგია:**

რეჟიმები დაცვის დოკუმენტის მიხედვით 2025 წლის.

**ქვაბში გამომშრალი 炒青:**

1.  **გაფენა (摊青, *tānqīng*):** ფენა 5–10 სმ, 8–12 საათი, ბზინვარების დაკარგვამდე და ტენიანობამდე 68–70 %.
2.  **ფიქსაცია (杀青, *shāqīng*):** ქვაბის ან ბარაბნის მანქანაში 280–300 °C-ზე, 5–8 წუთი.
3.  **გრეხა (揉捻, *róuniǎn*):** წნევა „მსუბუქი — საშუალო — ძლიერი — მსუბუქი“, მკვრივ ჩაინკამდე.
4.  **მეორე გამოწვა (炒二青, *chǎo èrqīng*):** ქვაბში 160–220 °C-ზე სიმშრალის შვიდ მეათედამდე.
5.  **გაგრილება (摊晾, *tānliàng*):** ფენა 3–5 სმ, 30 წუთი.
6.  **ნახშირზე გამოშრობა (炭焙, *tànbèi*):** საშრობ კალათაში (烘笼) ნახშირზე, ნაცრით დაფარულზე, 55–60 °C, 4 საათი.
7.  **საბოლოო გამოშრობა (辉锅, *huīguō*):** ქვაბში არომატის ამაღლებით ტენიანობამდე 6 %-ზე ნაკლები.

**ცხელი ჰაერით გამომშრალი 烘青:** გაფენა, ფიქსაცია და გრეხა იგივეა; შემდეგ ორი გამოშრობა (烘干) — ფენით 3 სმ 120 °C-ზე ტენიანობამდე 30 % და ფენით 4–6 სმ 80 °C-ზე ბოლომდე; და ცეცხლზე დამუშავება (焙火, *bèihuǒ*) დამზადებიდან 30–60 დღის შემდეგ, 70–80 °C-ზე, 5 საათი.

**6. ორგანოლეპტიკური მახასიათებლები:**

დაცვის დოკუმენტის აღწერა 2025 წლის.

* **მშრალი ფოთლის გარეგნული სახე:** 炒青 — მჭიდროდ დაგრეხილი ჩაინკა, ვერცხლისფერ-მწვანე, მოთეთრო ნაფიფქით. 烘青 — მკვრივი, ოდნავ მოღუნული, მუქი მწვანე.
* **მშრალი ფოთლის არომატი:** ცალკე აღწერა ნაპოვნ წყაროებში არ არის.
* **ნაყენის არომატი:** 炒青 — მკვრივი წაბლის (栗香馥郁); 烘青 — სუფთა და ტკბილი (清甜).
* **გემო:** ორივეს — მკვრივი და სავსე (浓醇); საერთო ფორმულა — სუფთა სიმწარე ტკბილი დაბრუნებით (清苦回甘).
* **ნაყენის ფერი:** ორივეს — ყვითელ-მწვანე, კაშკაშა (黄绿亮).
* **ჩაის ფსკერი (მოხარშული ფოთოლი):** ყვითელ-მწვანე, საკმაოდ კაშკაშა (黄绿尚亮).

პრესა ჩაის ნიშნად ასახელებს მკვრივ ნაყენს (易起膏) და გაცივებული ნაყენის დამღვრევას — „冷后浑“ (*lěnghòuhún*). წითელ ჩაის იმავე ფოთლისგან იგი ცალკე აღწერს: მკვრივი წვრილი ჩაინკა, შავი ბზინვარებით, მუქი წითელი ნაყენი, გაცივებისას რძისებრ-მღვრიე ხდება.

**7. ქიმიური შემადგენლობა:**

დაცვის დოკუმენტის ფიზიკურ-ქიმიური მოთხოვნები 2025 წლის:

| მაჩვენებელი | მოთხოვნა |
| :--- | :--- |
| ჩაის პოლიფენოლები | 20–25 % |
| წყალში ხსნადი ნაცარი, წილი საერთოდან | 60–78 % |
| წყალში ხსნადი ექსტრაქტული ნივთიერებები | 50–76 % |

ექსტრაქტული ნივთიერებების ზედა ზღვარი, 76 %, ასეა დაბეჭდილი დოკუმენტში; შესაძლოა ბეჭდვითი შეცდომაა. სასოფლო-სამეურნეო მითითების აღწერაში, მაზრის საიტზე გადმოცემის მიხედვით, ნორმები სხვაა: ტენიანობა არაუმეტეს 6,5 %, საერთო ნაცარი არაუმეტეს 6,5 %, პოლიფენოლები არანაკლებ 22,0 %, ექსტრაქტული ნივთიერებები არანაკლებ 50,0 %.

შეფასება რიცხვების გარეშე: ადგილობრივი პლატფორმის (2017) ცნობით, 1980-იანების დასაწყისში გუანდუნის სასოფლო-სამეურნეო მეცნიერებათა აკადემიის ჩაის ინსტიტუტმა გააკეთა ამ ფოთლისგან დამზადებული მწვანე და წითელი ჩაის ორგანოლეპტიკური და ბიოქიმიური ანალიზი და პოლიფენოლები, მისი სიტყვებით, გაცილებით მეტი აღმოჩნდა, ვიდრე ჩვეულებრივ გუანდუნურ საშუალო- და წვრილფოთლიან ჯიშებში, და მეტი, ვიდრე იუნანის მსხვილფოთლიანში. რიცხვებს პლატფორმა არ იძლევა.

**8. სასარგებლო თვისებები:**

გადამოწმებული მონაცემები კონკრეტულად ამ ჩაის მოქმედების შესახებ არ არსებობს.

**9. მოხარშვა:**

კლასის პრაქტიკა მწვანე ჩაისთვის.

* **წყლის ტემპერატურა:** 80–85 °C; მკვრივი ქვაბში გამომშრალისთვის 炒青 — 90 °C-მდე.
* **ჩაის რაოდენობა:** 3 გ 150 მლ-ზე.
* **ჭურჭელი:** შუშის ჭიქა, გაივანი ან ფაიფურის ჩაიდანი.
* **პროცესი:** გაათბეთ ჭურჭელი, პირველი ნაყენი — 40–60 წამის შემდეგ, შემდეგ ორი-სამი განმეორებითი დასხმა.

**10. შენახვა:**

კლასის პრაქტიკა. ჰერმეტულ შეფუთვაში, სინათლის, ტენისა და სუნის გარეშე, უკეთესია მაცივარში 0–5 °C-ზე. დალიეთ ერთი წლის განმავლობაში.

**11. ფასი და ფალსიფიკაცია:**

საცალო ფასები ნაპოვნ წყაროებში არ არის. ერთი ციფრია ნედლეულზე: ადგილობრივი პლატფორმის ცნობით, 2017 წლის გაზაფხულზე 200 ათას ძინზე მეტი ახალი ფოთოლი წინასწარ იყო შეკვეთილი 3 მილიონ იუანზე მეტ თანხაზე. დარგის პროდუქციის ღირებულებას პრესა სხვადასხვანაირად ასახელებს: 347 მილიონ იუანზე მეტი (2022 წლის პუბლიკაცია) და 80 მილიონი იუანი 2022 წლისთვის (2023 წლის პუბლიკაცია); რომელი ციფრია სწორი, ვერ გაირკვა.

* **როგორ ავიცილოთ თავიდან ფალსიფიკაცია:**
    * მოძებნეთ გეოგრაფიული მითითების სპეციალური ნიშანი: მას CNIPA ამტკიცებს დაცვის ზონის მწარმოებლებისთვის.
    * შეამოწმეთ, რომ ჩაი ლიანანის მაზრის შვიდი დაბიდან ერთ-ერთიდანაა.
    * 炒青 — ვერცხლისფერ-მწვანე ჩაინკა ნაფიფქით და წაბლის არომატი, 烘青 — მუქი მწვანე ჩაინკა და ტკბილი არომატი.

**12. საინტერესო ფაქტები:**

* ერთი სახელი აქვს როგორც ბუჩქების პოპულაციას, ასევე დაცულ ჩაის.
* 炒青-ის გამოშრობა დოკუმენტის მიხედვით მიმდინარეობს ნახშირზე, ნაცრით დაფარულზე.

**13. შედარება სხვა ჩაებთან:**

* **ინდე ლიუ ჩა ([英德绿茶](https://thetea.app/ka/article/yingde-lucha)):** მწვანე ჩაი ქალაქ ინდედან, იმავე ოლქ ცინიუანიდან.
* **ინ დე ხუნ ჩა ([英德红茶](https://thetea.app/ka/article/yingde-hongcha)):** წითელი ჩაი იმავე ოლქ ცინიუანიდან.
* **ძინსიუ ხუნჩა ([金秀红茶](https://thetea.app/ka/article/jinxiu-hongcha)):** წითელი ჩაი ძინსიუ-იაოს ავტონომიური მაზრიდან გუანსიში — ასევე მთების ჩაი, სადაც იაო ცხოვრობს.

**დასასრულს:**

ლიანან დაე ჩა — მწვანე ჩაი მთებიდან, სადაც იაო ცხოვრობს, ადგილობრივი მსხვილფოთლიანი პოპულაციიდან იმავე სახელით. დაცვის დოკუმენტი აღწერს მის ორ სახეს: ქვაბში გამომშრალ 炒青-ს ნახშირზე გამოშრობით, ვერცხლისფერ-მწვანე ჩაინკით და წაბლის არომატით და ცხელი ჰაერით გამომშრალ 烘青-ს მუქი მწვანე ჩაინკით და ტკბილი არომატით. გადმოცემები ჩაის შესახებ მზითვში და მთის იაოს ველური ხეების შესახებ ცნობილია ადგილობრივი პრესიდან.