---
title: "Yúyáo pùbù xiānmíng"
url: https://thetea.app/be/article/yuyao-pubu-xianming
lang: be
updated: 2026-10-04
source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app)
---
# Yúyáo pùbù xiānmíng (余姚瀑布仙茗)

**Юйяа Пубу Сяньмін** (*Yúyáo pùbù xiānmíng*, 余姚瀑布仙茗) — «чай несмяротных з вадаспаднага хрыбта Юйяа», зялёны чай горада Юйяа (余姚市) акругі Нінбо, правінцыя Чжэцзян, з гор Сыміншань (四明山). Імя ўзята з «Чайнага канона» (茶经) Лу Юя. Старая тэхналогія, паводле даведнікаў, страчана пасля Мін, цяперашні чай адноўлены ў 1979 годзе. Імя ахоўваецца з 2010 года, а з 2025-га — як прадукт з геаграфічным указаннем, у якога чатыры серыі, ад ігольчатай да завітых са светлалістых сартоў.

**1. Класіфікацыя і Паходжанне:**

* **Тып:** Зялёны чай (绿茶, *lǜchá*). Патрабаванні аховы дзеляць прадукцыю на зялёналісты (绿叶茶), белалісты і жоўталісты чай; усе схемы апрацоўкі ў іх пачынаюцца з фіксацыі (杀青, *shāqīng*) адразу пасля раскладвання ліста, тамлення (闷黄, *mènhuáng*) у іх няма.
* **Пастка імя:** «Белалісты» і «жоўталісты» чай (白叶茶, 黄叶茶) — гэта светлалістыя сарты (白化茶, *báihuàchá*) у зялёнай апрацоўцы.
* **Катэгорыя:** Гістарычны знакаміты чай, адноўлены ў XX стагоддзі; даведнікі адносяць яго да васьмі знакамітых чаёў Нінбо.
* **Паходжанне:** Кітай, правінцыя Чжэцзян (浙江, *Zhèjiāng*), акруга Нінбо (宁波, *Níngbō*), горад павятовага ўзроўню Юйяа (余姚, *Yúyáo*).
* **Зона аховы:** Паводле патрабаванняў аховы 2025 года — 21 воласць, пасёлак і гарадскі квартал Юйяа, 268 адміністрацыйных вёсак; 120°52′–121°25′ у. д., 29°40′–30°23′ пн. ш. Заяўнік — Асацыяцыя Юйяа Пубу Сяньмін (余姚市余姚瀑布仙茗协会). Даведачнае апісанне ранейшай зоны называла 17 валасцей і вулічных камітэтаў і ўсходнюю мяжу 121°54′ у. д.
* **Геаграфічныя каардынаты:** Каля 29,7–30,4° пн. ш. і 120,9–121,4° у. д.

**2. Гісторыя і Культурнае Значэнне:**

* **Гісторыя:**
    * **Паданне пра Юй Хуна.** У сёмай главе «Чайнага канона» Лу Юй прыводзіць аповед з «Запісаў пра боскае і незвычайнае» (神异记): ураджэнец Юйяа Юй Хун (虞洪) пайшоў у горы па чай і сустрэў даоса з трыма цёмнымі быкамі. Даос назваўся Даньцюцзы (丹丘子), прывёў яго да Вадаспаднай гары (瀑布山), паказаў «вялікі чай» (大茗) і папрасіў наўзамен рэшткі з чаш. У главе пра посуд эпізод аднесены да гадоў Юнцзя (永嘉中) — да пачатку IV стагоддзя. Гэта паданне, а не хроніка.
    * **Радок канона.** Восьмая глава: «浙东，以越州上，余姚县生瀑布泉岭曰仙茗，大者殊异，小者与襄州同» — ва ўсходняй Чжэцзян найлепшы чай у Юэчжоу; у павеце Юйяа на хрыбце Вадаспаднай крыніцы расце «сяньмін», буйны ліст у яго незвычайны, дробны — як у чая Сянчжоу.
    * **Сун — Цын.** Паводле даведніка, сунская хроніка «Цзятай Гуйцзі чжы» (嘉泰会稽志) ставіць вадаспадны чай Юйяа адразу за першымі чаямі акругі, а мысляр Хуан Цзунсі (黄宗羲) напісаў верш «Юйяаскі вадаспадны чай» (余姚瀑布茶). У ім з чаем спяшаюцца на рынак да Гуюя (出市都争谷雨前), а канчаецца ён радкамі «炒青已到更阑后，犹试新分瀑布泉»: абсмажванне скончылі ўжо на зыходзе ночы, а новы чай ужо спрабуюць на вадзе вадаспаднай крыніцы.
    * **1979–1980.** Паводле даведачных апісанняў, пасля Мін чай перасталі рабіць; у 1979 годзе яго аднавілі, у 1980 годзе ён атрымаў званне знакамітага чая першага класа правінцыі. Паводле апісання прадукта, у 1990-я вытворчасць механізавалі.
    * **1998.** Паводле інтэрв’ю мясцовай прэсы 2024 года, раней Юйяа рабіў у асноўным «жамчужны» чай (珠茶), а з 1998 года горад прасоўвае свой чай пад адзіным імем Юйяа Пубу Сяньмін.
    * **Каля 2010.** Паводле паведамлення газеты «Чжунхуа хэцзо шыбаа» ад 19 студзеня 2010 года, незадоўга да таго Кітайскае міжнароднае таварыства вывучэння чайнай культуры (中国国际茶文化研究会) уручыла Юйяа першую таблічку «радзіма кітайскай чайнай культуры» (中国茶文化之乡), а Юйяа Пубу Сяньмін прысвоіла званне «знакаміты чай кітайскай культуры» (中国文化名茶).
    * **2010.** Сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне Міністэрства сельскай гаспадаркі; даведнік называе дату 24 снежня.
    * **2018.** Паводле даведніка, залатая ўзнагарода другога Кітайскага міжнароднага чайнага экспа; каму менавіта з вытворцаў яна ўручана, даведнік не ўдакладняе.
    * **2025.** Аб’яўленнем Дзяржаўнага ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці № 640 (падпісана 16 ліпеня, апублікавана 13 жніўня) прызнаны 1409 прадуктаў з геаграфічным указаннем; Юйяа Пубу Сяньмін — радок 404, з асобнымі патрабаваннямі аховы.
* **Назва:** «Юйяа» (余姚) — горад; «пубу» (瀑布) — вадаспад, па хрыбце Пубулін (瀑布岭); «сяньмін» (仙茗) — «чай несмяротных», дзе 茗 — старое кніжнае слова для чаю. Даведнікі ведаюць і іншыя імёны: 余姚瀑布茶, 余姚仙茗 і 香茗. «Несмяротны» адсылае да даоса з падання, а не да апрацоўкі.
* **Культурнае значэнне:** Паданне пра Даньцюцзы расказваюць і ў гарах Цяньтай, але ў тэксце канона Юй Хун прама названы ўраджэнцам Юйяа.

**3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна:**

* **Сарты:** Патрабаванні аховы дапускаюць звычайныя добрыя сарты і светлалістыя сарты белай і жоўтай серый, не называючы іх. Самы вядомы са светлалістых, паводле інтэрв’ю мясцовай прэсы 2024 года, — Хуанцзінья (黄金芽); паводле газеты «Нінбо жыбаа» (2025), яго жоўтыя парасткі знайшлі ў 1998 годзе побач са стаянкай Цяньлошань (田螺山遗址) пад Юйяа. Поўнага спісу сартоў у знойдзеных крыніцах няма.
* **Збор:** У садах з плоскай кронай пачынаюць, калі стандарту адпавядаюць 10–15 пупышак на квадратны метр. Пупышку з лістом згінаюць двума пальцамі, каб яна адламалася сама.
* **Стандарт збору:** Асобнай нормы няма, яго задаюць серыі: у «адзіночнай пупышкі» (单芽精品) чайнае дно — суцэль пупышкі, у вышэйшага класа — цэлыя пупышкі з лісцем.
* **Тэрміны збору:** Дакладных тэрмінаў у знойдзеных крыніцах няма.

**4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання:**

* **Рэгіён:** Горы Сыміншань на ўсходзе Чжэцзяна. Гістарычнай радзімай чаю даведнікі называюць гару Даашышань (道士山) на схіле хрыбта Пубулін, з садамі сярод лесу, бамбуку і ручаёў.
* **Вышыня вырошчвання:** Даашышань — больш за 400 м, паводле даведнікаў. Патрабаванні аховы вышыню не абмяжоўваюць.
* **Участак:** Ухіл меншы за 25°, глебавы слой глыбейшы за 80 см, pH 4,5–6,5, арганічнага рэчыва больш за 1,5 %, грунтавыя воды глыбейшыя за 100 см — паводле патрабаванняў аховы.
* **Клімат:** У апісаннях — воблакі і туманы большую частку года; лікаў у знойдзеных крыніцах няма.
* **Выпрацоўка:** Плошчы садоў у знойдзеных крыніцах няма. Паводле газеты 2010 года, у 2009 годзе выпрацоўка склала 655 т; паводле інтэрв’ю мясцовай прэсы 2024 года — больш за 800 т іменных чаёў за год.

**5. Тэхналогія Вытворчасці:**

Патрабаванні аховы даюць дзве лініі без тэмператур і часу. Дзейны мясцовы стандарт Нінбо — DB3302/T 075-2018 аб тэхніцы вытворчасці (余姚瀑布仙茗生产技术规程), уведзены 21 чэрвеня 2018 года; яго тэксту ў знойдзеных крыніцах няма.

* **Ігольчаты чай (针形茶):** адзіночная пупышка, ранняя пупышка і вышэйшы клас праходзяць раскладванне (摊青, *tānqīng*), фіксацыю (杀青, *shāqīng*), астыванне, выраўноўванне (理条, *lǐtiáo*), адлёжку (回潮, *huícháo*), фармоўку (整形, *zhěngxíng*), прагрэў для водару (提香, *tíxiāng*) і сартаванне на сітах. У першага і другога класаў пасля фіксацыі дададзены адлёжка, скручванне (揉捻, *róuniǎn*) і першае падсушванне, далей — астыванне, выраўноўванне і тыя самыя завяршальныя крокі.

* **Завіты чай (蟠曲茶):** белалістая і жоўталістая сыравіна пасля фіксацыі і астывання праходзіць «праяўленне колеру» (催色, *cuīsè*) — што гэта за аперацыя, дакумент не тлумачыць, — затым адлёжку, скручванне, першае падсушванне, наданне формы (做形, *zuòxíng*), прагрэў для водару (焙香, *bèixiāng*) і сартаванне. Зялёналісты завіты чай першага і другога класаў пасля фіксацыі адлёжваюць і скручваюць, потым даводзяць у малым і вялікім катле (小锅, 大锅) і праграваюць для водару.

**6. Арганалептычныя Характарыстыкі:**

Ніжэй — па серыях патрабаванняў аховы; дым, гар, затхласць, чырвоныя хвосцікі і мутны настой не дапускаюцца.

* **Вонкавы выгляд сухога ліста:** «Хваёвая іголка» (松针, *sōngzhēn*) — шчыльны прамы ліст, як іголка. «Залатая» серыя (金韵, *jīnyùn*) — скруткі «слімаком», зялёныя з золатам або залатыя. «Снежная» (雪韵, *xuěyùn*) — скруткі «кручком» з рознай доляй залацістага ліста. «Жамчужына дракона» (龙珠, *lóngzhū*) — шчыльныя згорнутыя скруткі.
* **Водар сухога ліста:** Асобнага апісання ў знойдзеных крыніцах няма.
* **Водар настою:** У «хваёвай іголкі» — далікатны або высокі, устойлівы; у «залатой» — высокі і густы; у «снежнай» — густы і свежы.
* **Смак:** У «хваёвай іголкі» — свежы, мяккі, бадзёры (鲜醇爽口); у «залатой» і «снежнай» — свежы і мяккі, у старэйшых класаў з салодкім вяртаннем (回甘).
* **Колер настою:** У «хваёвай іголкі» — далікатна-зялёны, яркі; у «залатой» — жоўты, мяккі; у «снежнай» — ізумрудны.
* **Чайнае дно (завараны ліст):** У «залатой» — «нефрытава-жоўтае» (玉黄), раскрываецца кветкай; у «снежнай» класа 700 — «нефрытава-белае» (玉白) з рэдкімі прожылкамі; у адзіночнай пупышкі — суцэль пупышкі.

Даведачнае апісанне адноўленага чаю: ліст шчыльны, пупышкі зграбныя, крыху плоскія (外形紧密，苗秀略扁), зялёны з бляскам (色泽绿润); водар свежы і чысты (香气清鲜), смак свежы і мяккі (滋味鲜醇), чайнае дно далікатнае, роўнае, раскрываецца кветкай (叶底嫩匀成朵).

**7. Хімічны Склад:**

Патрабаванні аховы да гатовага чаю:

| Паказчык | Норма |
| :--- | :--- |
| Вільготнасць | не больш за 6,5 % |
| Дробязь | не больш за 5,5 % |
| Агульная попел | не больш за 6,0 % |
| Сырая клятчатка | не больш за 14,0 % |
| Экстрактыўныя рэчывы | не менш за 36,0 % |

Гэта паказчыкі якасці, а не хімічны профіль. Даных пра поліфенолы, амінакіслоты і кафеін менавіта гэтага чаю ў знойдзеных крыніцах няма.

**8. Карысныя Ўласцівасці:**

Правераных даных пра дзеянне менавіта гэтага чаю няма.

**9. Заварванне:**

Практыка класа для зялёнага чаю: сваіх рэкамендацый крыніцы не даюць.

* **Тэмпература вады:** 80–85 °C.
* **Колькасць чаю:** 3 г на 150 мл.
* **Посуд:** Шкляны стакан або белы гайвань.
* **Працэс:**
    1. Прагрэць посуд.
    2. Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
    3. Першы настой — праз 40–60 секунд.
    4. Піць, пакідаючы частку настою, і даліваць ваду.
    5. Два-тры паўторныя залівы.

**10. Захоўванне:**

Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў. Лепш выпіць на працягу года.

**11. Кошт і Падробкі:**

Даных пра кошты ў знойдзеных крыніцах няма.

* **Як пазбегнуць падробак:**
    * Шукаць знак прадукта з геаграфічным указаннем і вытворцу з Юйяа.
    * Не меркаваць па форме: законныя і іголкі, і завіткі.
    * Спасылка на паданне пра Юй Хуна не даказвае паходжання: яго расказваюць і ў іншых месцах.

**12. Цікавыя Факты:**

* Імя чаю ўзята з восьмай главы «Чайнага канона».
* Эпізод з Юй Хунам Лу Юй прыводзіць двойчы: сярод апавяданняў пра чай і ў главе пра посуд, побач з чарпаком.
* Хуан Цзунсі прысвяціў гэтаму чаю вершы: новы чай у іх спрабуюць на вадзе вадаспаднай крыніцы.
* «Залатая» серыя дзеліцца на класы 24K і 18K, «снежная» — на 700, 500 і 300.

**13. Параўнанне з іншымі чжэцзянскімі чаямі:**

* **Ванхай Ча ([望海茶](https://thetea.app/be/article/wanghai-cha)):** Горны зялёны чай павета Нінхай той самай акругі, створаны ў 1980 годзе.
* **Цяньтайшань Юньуча ([天台山云雾茶](https://thetea.app/be/article/tiantaishan-yunwucha)):** Горны зялёны чай Цяньтая, дзе расказваюць тое самае паданне пра Даньцюцзы.
* **Аньцзі Байча ([安吉白茶](https://thetea.app/be/article/anji-baicha)):** Зялёны чай з белалістага сорту — пара да «снежнай» серыі.
* **Цзіньюнь Хуанча ([缙云黄茶](https://thetea.app/be/article/jinyun-huangcha)):** Зялёны чай з жоўталістага сорту — пара да «залатой» серыі.

**На заканчэнне:**

Юйяа Пубу Сяньмін — чай, якому імя даў Лу Юй. Цяперашні чай — аднаўленне 1979 года, якое вырасла ў чатыры серыі, ад ігольчатай «хваёвай іголкі» да завітых «залатой» і «снежнай» са светлалістых сартоў. Усе яны зялёныя, а ахова замацоўвае імя за Юйяа.