---
title: "Yúnnán yánchá"
url: https://thetea.app/be/article/yunnan-yancha
lang: be
updated: 2026-10-04
source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app)
---
# Yúnnán yánchá (云南岩茶)

**Юньнань Яньча** (*Yúnnán yánchá*, 云南岩茶) — «юньнаньская скальная гарбата»: назва, пад якой у 2024 годзе прапанавалі зарэгістраваць геаграфічнае ўказанне для гарбаты воласці Баньдун (邦东乡) раёна Ліньсян гарадской акругі Ліньцан, правінцыя Юньнань. Старыя дрэвы Баньдуна растуць сярод валуноў, карэннямі ў расколінах, — адсюль і «岩茶». Гэта не зарэгістраванае ўказанне і нават не пададзеная заяўка: гарадское сельскагаспадарчае ўпраўленне адказала, што імя «云南岩茶» у планы не ўключанае, а больш вузкае «邦东岩茶» можна будзе заявіць, калі збяруцца гістарычныя дакументы. З уішаньскім улунам гэтую назву родніць толькі слова.

**1. Класіфікацыя і Паходжанне:**

* **Тып:** Не ўстаноўлены. Дакумента, які назваў бы клас, няма — няма і самога ўказання. Чайныя нарысы пішуць пра Баньдун як пра радзіму пуэраў Сігуй і Нахань; «岩茶» тут — вобраз «гарбата на скалах», а не адсылка да ўлуна Уішаня.
* **Катэгорыя:** Прапанаванае імя геаграфічнага ўказання; паводле адказу ўладаў 2024 года, заяўка не пададзеная.
* **Паходжанне:** Кітай, правінцыя Юньнань (云南, *Yúnnán*), гарадская акруга Ліньцан ([临沧](https://thetea.app/be/article/lincang), *Líncāng*), раён Ліньсян (临翔区, *Línxiáng qū*), воласць Баньдун (邦东乡, *Bāngdōng xiāng*).
* **Зона:** Не зацверджаная. Сельскагаспадарчае ўпраўленне піша, што для «云南岩茶» мяжу раёна паходжання цяжка правесці. Чайны нарыс 2020 года называе старыя сады воласці ў сямі адміністрацыйных вёсках: Баньдун (邦东), Маньган (曼岗), Баньбаа (邦包), Хэпін (和平), Чжанчжэнь (璋珍), Вэйпін (卫平) і Туаньшань (团山).
* **Геаграфічныя каардынаты:** Дакладных каардынатаў у знойдзеных крыніцах няма.

**2. Гісторыя і Культурнае Значэнне:**

* **Гісторыя:**
    * **Старыя запісы.** Чайны нарыс 2019 года цытуе «Летапіс павета Мяньнін» (《缅宁县志》): сярод гарбаты воласці Баньдун асабліва вядомыя 蛮鹿 і 锡规, і гарбата 蛮鹿 па колеры і смаку лепшая, чым у іншых раёнах. «Летапіс павета Ліньцан» (《临沧县志》), паводле таго самага нарыса, вылучае гарбату вёскі 忙六 воласці Баньдун: моцная, чыстая, вытрымлівае шмат заліванняў. Самі летапісы я не бачыў.
    * **2023.** 5 лістапада канцылярыя ўрада Ліньцана выпусціла план развіцця чайнай галіны (临政办字〔2023〕106号) з пятнаццаццю галоўнымі задачамі. Дзясятая — чайныя брэнды з геаграфічным указаннем: да 2025 года больш за дзесяць. Раён Ліньсян адабраў для рэгістрацыі чатыры імёны: «临翔[昔归](https://thetea.app/be/article/xi-gui)茶», «马台岩茶», «南美坡脚茶» і «临翔白茶».
    * **2024 — прапанова.** На трэцяй сесіі гарадскога Народнага палітычнага кансультатыўнага савета пятага склікання адзін з яго членаў унёс прапанову № 05030198 — заявіць «云南岩茶» як прадукт з геаграфічным указаннем. Сутнасць: абапіраючыся на прыроду і чайную галіну Баньдуна, зарэгістраваць сертыфікацыйны знак «云南岩茶» або «邦东岩茶», стварыць агульны публічны брэнд.
    * **25 чэрвеня 2024 года — адказ.** Сельскагаспадарчае ўпраўленне Ліньцана з улікам меркавання ўпраўлення рынкавага нагляду (临农函〔2024〕35号) пералічыла ўмовы. Для «云南岩茶» заяўніку патрэбная згода ўрада правінцыі і запісы ў «Штогодніку Юньнані», «Летапісе правінцыі Юньнань» або іншых аўтарытэтных выданнях; для аховы прадукта з указаннем — гістарычныя матэрыялы не менш чым за 30 гадоў, для сертыфікацыйнага знака — за 3 гады і пісьмо ўрада правінцыі з пячаткай пра мяжу раёна паходжання. Для «邦东岩茶» умовы тыя самыя, але на ўзроўні раёна Ліньсян. Вывад: «云南岩茶» пакуль не ўключанае ў задачы горада — мяжу цяжка правесці, згоду правінцыі цяжка атрымаць, гістарычных матэрыялаў не хапае; «邦东岩茶» можна заявіць, калі брэнд выспее, а матэрыялы будуць поўнымі.
    * **2025.** 21 мая, у Міжнародны дзень гарбаты, урад воласці Баньдун апублікавала апавяданне пра «邦东茶»: чайныя дрэвы і камяні тут, паводле яго слоў, «жывуць разам» (茶树与岩石共生).
* **Назва:** 云南 — правінцыя, 岩茶 — «скальная», або «утёсная», гарбата. Ва Уішане так называюць улун, Уі Яньча; у Баньдуне, паводле нарысаў і валасной публікацыі, — гарбату старых дрэў, якія растуць сярод скал. Воласць спасылаецца на «Канон гарбаты» Лу Юя: лепшая гарбата расце на россыпе камянёў (上者生烂石).
* **Культурнае значэнне:** Нарыс 2019 года пераказвае «тры цуды Баньдуна»: векавыя дрэвы, чые карані сыходзяць у камень; горы з дзівоснымі скаламі; і самі гарбаты Сігуй і Нахань. Адтуль жа мясцовая формула «岩韵花香» — «скальны водгук і кветкавы водар».

**3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна:**

* **Гатункі / Культывары:** Нарыс 2019 года са спасылкай на «Запіскі пра прыроду Ліньцана» (《临沧风物志》) дзеліць чайныя расліны воласці на дзікія, акультураныя і завезеныя. Дзікіх — больш за дзесяць відаў і формаў, сярод іх 红山茶, [大树茶](https://thetea.app/be/article/da-shu-cha), 香果叶茶, 牛皮茶 і 老苦茶.
* **Самае вялікае дрэва:** Паводле таго самага нарыса, расце ў мясцовасці 曼干大箐地: вышыня 9,94 м, плошча кроны 60,5 м², абхоп каля асновы 1,45 м, узрост каля 250 гадоў, з яго збіраюць у сярэднім 250 кг свежага ліста ў год.
* **Узрост садоў:** Нарыс 2020 года ацэньвае сярэдні ўзрост старых дрэў вёскі Баньдун у 300–500 гадоў — больш, чым узрост самага вялікага дрэва паводле папярэдняга нарыса. Разыходжанне крыніцы не тлумачаць.
* **Сыравіна і збор:** Дадзеных у знойдзеных крыніцах няма.

**4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання:**

* **Рэгіён:** Усход раёна Ліньсян, каля Ланьцана; на поўнач ад Баньдуна, паводле нарыса 2020 года, ляжаць чайныя раёны павета Юньсянь.
* **Вышыня:** Старыя сады воласці — на **730–2180 м** (нарыс 2020 года). Іншы нарыс таго ж года дае іншую карціну: гарбату саджаюць да 2000 м, а вялікая частка старых дрэў расце на 800–1300 м. Якая ацэнка дакладнейшая, паводле знойдзеных крыніц устанавіць немагчыма.
* **Камяні:** Паводле нарыса 2020 года, у старых садах вёскі Баньдун паўсюль велізарныя валуны, а дрэвы глыбока сыходзяць каранямі ў расколіны. Воласць піша, што карані бяруць мінеральнае жыўленне з выветранай пароды; вымярэнняў да гэтага сцвярджэння няма.
* **Клімат:** Для Баньдуна нарыс 2020 года называе каля 1500 мм ападкаў у год, сярэднюю тэмпературу 21 °C і лясістасць 52,5 %.
* **Плошча:** Паводле таго самага нарыса, у вёскі Баньдун больш за 5000 му садоў і каля 80 т гарбаты ў год, з іх 30 т — са старых дрэў.
* **Глебы:** Афіцыйнага апісання няма. Другі нарыс 2020 года піша, што з выветраных глыб пясчаніку і граніту ўтварыліся магутныя горныя чырваназёмы (山地红壤, 赤红壤) — друзлыя, добра дрэнаваныя і слабакіслыя; аналізаў ён не прыводзіць.

**5. Тэхналогія Вытворчасці:**

Тэхналогіі «юньнаньскай скальнай гарбаты» няма: няма ні ўказання, ні стандарту. Гарбату Баньдуна нарысы апісваюць як пуэр; калі імя калі-небудзь замацуюць за шэн пуэрам, агульная схема такая:

1.  **Збор (采摘, *cǎizhāi*).**
2.  **Астыванне ліста (摊晾, *tānliàng*).**
3.  **Фіксацыя ў катле (杀青, *shāqīng*).**
4.  **Скручванне (揉捻, *róuniǎn*).**
5.  **Сушка на сонцы (晒干, *shàigān*):** Атрымліваецца рассыпная маача ([晒青](https://thetea.app/be/article/shai-qing)毛茶, *shàiqīng máochá*).
6.  **Прасаванне (紧压, *jǐnyā*):** Не абавязковае.

Гэта агульная схема класа, а не апісанне тэхналогіі Юньнань Яньча.

**6. Арганалептычныя Характарыстыкі:**

Апісанні ніжэй чайны нарыс 2020 года дае для гарбаты старых дрэў вёскі Баньдун; да імя «云南岩茶» іх афіцыйна ніхто не прывязваў.

* **Вонкавы выгляд сухога ліста:** Цёмна-зялёны, пупышкі і лісце мясістыя, вастрыё пупышкі прыгожае, ліст алейна блішчыць.
* **Водар сухога ліста:** Дадзеных у знойдзеных крыніцах няма.
* **Водар настою:** Яркі кветкавы, салодкі, але не нудотны; на дне кубка — густы мядовы. Валасная публікацыя 2025 года кажа пра «скальны водгук і кветкавы водар» і пра мядовыя ноты ў водары.
* **Смак:** Гаркаты, паводле нарыса, амаль няма, даўкасць лёгкая; доўгі водгук у горле, моцнае слінааддзяленне і салодкае вяртанне, халадок у горле. Валасная публікацыя піша, што настой «стромкі, як скала», а салодкае вяртанне «мяккае, як воблака».
* **Колер настою:** Дадзеных у знойдзеных крыніцах няма.
* **Чайнае дно (завараны ліст):** Светла-зялёнае, пругкае, з добрым бляскам.

**7. Хімічны Склад:**

Фізіка-хімічных дадзеных у знойдзеных крыніцах няма. Нарыс 2020 года сцвярджае, што амінакіслот у гарбаце Баньдуна больш, чым звычайна ў юньнаньскай буйналістай гарбаты, але лічбаў не прыводзіць.

**8. Карысныя Ўласцівасці:**

Правераных дадзеных пра дзеянне менавіта гэтай гарбаты няма.

**9. Заварванне:**

Практыка класа. Клас не ўстаноўлены; арыенціры ніжэй — для шэн пуэра, якім гарбату Баньдуна апісана ў нарысах.

* **Тэмпература вады:** 95–100 °C.
* **Колькасць гарбаты:** 5–8 г на 110–150 мл.
* **Посуд:** Гайвань або гліняны чайнік.
* **Працэс:**
    1. Прагрэць посуд.
    2. Пакласці гарбату; прасаваную — акуратна адламаць, не крышачы ліст.
    3. Коранька прамыць ліст кіпенем і зліць.
    4. Першыя настоі — 10–15 секунд.
    5. Разліваць поўнасцю.
    6. Павялічваць час з кожным заліваннем.

**10. Захоўванне:**

Практыка класа. Шэн пуэр захоўваюць у сухім, чыстым, праветрываным месцы без святла і пабочных пахаў, у дыхаючай упакоўцы; яго нярэдка вытрымліваюць гадамі.

**11. Цана і Падробкі:**

Дадзеных пра цэны ў знойдзеных крыніцах няма.

* **Як пазбегнуць падробак:**
    * Памятаць, што на дату адказу ўладаў (25 чэрвеня 2024 года) ні «云南岩茶», ні «邦东岩茶» не зарэгістраваныя як геаграфічнае ўказанне: надпіс на ўпакоўцы — гандлёвая назва, а не ахоўванае імя.
    * Не блытаць з Уі Яньча: там гэта ўлун з указаннем і стандартам, тут — пуэрная сыравіна без указання.
    * Шукаць на ўпакоўцы канкрэтнае месца — воласць Баньдун або яе вёскі, — а не адно слова «岩茶».
    * Памятаць, што сама воласць Баньдун уваходзіць у зону прадукта з геаграфічным указаннем «пуэр» па стандарце GB/T 22111-2008: ахоўваецца імя «[普洱茶](https://thetea.app/be/article/pu-ercha)», а не «岩茶».

**12. Цікавыя Факты:**

* Для аховы прадукта з указаннем патрэбныя гістарычныя матэрыялы за 30 гадоў, а для сертыфікацыйнага знака — усяго за 3 гады.
* Слова «岩茶» ужо ёсць у спісе раёна: сярод чатырох імёнаў, адабраных Ліньсянам для рэгістрацыі, — «马台岩茶».
* Воласць падмацоўвае «скальны» вобраз цытатай з «Канона гарбаты» Лу Юя пра гарбату, што расце на россыпе камянёў.

**13. Параўнанне з іншымі гарбатамі:**

* **Уі Яньча ([武夷岩茶](https://thetea.app/be/article/wuyi-yancha)):** Улун Уішаня з геаграфічным указаннем, ад якога і пайшло слова «岩茶»; да Баньдуна дачынення не мае.
* **Сігуй (昔归):** Самая вядомая гарбата воласці Баньдун; артыкул нашай энцыклапедыі.
* **Юньнань Матай Гушу Хунча ([云南马台古树红茶](https://thetea.app/be/article/yunnan-matai-gushu-hongcha)):** Чырвоная гарбата старых дрэў Матая раёна Ліньсян; артыкул нашай энцыклапедыі. Паводле пераліку стандарту GB/T 22111-2008, Матай (马台乡) — асобная воласць раёна, а не вёска Баньдуна.
* **Юньсянь Дачаашань Ча ([云县大朝山茶](https://thetea.app/be/article/yunxian-dachaoshan-cha)):** Знак суседняга пасёлка павета Юньсянь, які мяжуе з Баньдунам.
* **Ліньцан (临沧):** Аглядны артыкул энцыклапедыі пра чайную акругу, з раздзелам пра Баньдун і Сігуй.

**На заканчэнне:**

Юньнань Яньча — імя без указання: прыгожы вобраз гарбаты, якая расце сярод скал над Ланьцанам, які пакуль не прайшоў праверку дакументамі. Улады адказалі ясна: для імя на ўсю правінцыю няма ні мяжы, ні згоды правінцыі, ні гістарычных запісаў, а мясцовае «邦东岩茶» пачакае, пакуль збяруцца матэрыялы. Сама гарбата Баньдуна пры гэтым даўно вядомая — пад імёнамі Сігуя, Наханя і іншых вёсак.