---
title: "Yúnnán Xiàguān tuóchá"
url: https://thetea.app/be/article/yunnan-xiaguan-tuocha
lang: be
updated: 2026-10-04
source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app)
---
# Yúnnán Xiàguān tuóchá (云南下关沱茶)

**Юньнань Сягуань Точа** (*Yúnnán Xiàguān tuóchá*, 云南下关沱茶) — прасаваны пуэр у форме таўстасценнай чашы з Сягуаня, гарадскога павета Далі на захадзе правінцыі Юньнань. З увагнутага боку ён падобны да маленькай міскі, з выпуклага — да круглай булачкі. Форму давялі да канона сягуаньскія гандлёвыя дамы ў 1902 годзе, са старых юньнаньскіх чаёў-шароў, і з таго часу то называюць па месцы нараджэння. Тэхналогія вырабу ўнесена ў дзяржаўны спіс нематэрыяльнай спадчыны, а сягуаньскі то маркі «松鹤» з 2002 года мае знак паходжання.

**1. Класіфікацыя і Паходжанне:**

* **Тып:** Прасаваны чай ([紧压茶](https://thetea.app/be/article/jinyachaxingzhuang), *jǐnyāchá*) формы «то»: звонку круглы, унутры ўвагнуты, як чаша-ступка. Сыравіна — юньнаньскі буйналіставы чай сонечнай сушкі ([晒青](https://thetea.app/be/article/shai-qing)毛茶); апісанні вытворцы і прэсы адносяць сягуаньскі то да прасаванага пуэру. Выпускаюць і шэн, і шу; рэжым аховы варыянт не ўдакладняе.
* **Катэгорыя:** Гістарычны прасаваны пуэр Юньнані; гістарычны знак паходжання сістэмы інспекцыі і карантыну; тэхналогія вырабу — дзяржаўная нематэрыяльная спадчына.
* **Паходжанне:** Кітай, правінцыя Юньнань (云南, *Yúnnán*), Далі-Байская аўтаномная акруга (大理白族自治州), гарадскі павет Далі, Сягуань (下关, *Xiàguān*).
* **Зона аховы:** Рэестр паказвае гарадскі павет Далі; юрыдычную мяжу знака ў знойдзеных дакументах я не бачыў.
* **Геаграфічныя каардынаты:** Сягуань — каля 25,6° пн. ш. і 100,2° у. д.

**2. Гісторыя і Культурнае Значэнне:**

* **Гісторыя:**
    * **Продкі формы.** Паводле апісання вытворцы, то вырас з мінскага «пуэрскага шара» (普洱团茶) і цынскіх шароў — «дзявочага чаю» (女儿茶, яго называюць і 姑娘茶) і чаю «ў форме месяцавага перніка».
    * **1902 — канон.** Гандлёвыя дамы Сягуаня «永昌祥» і «茂恒» на аснове шароў-туаней давялі да канона форму «звонку круглую, унутры ўвагнутую» — чашу-ступку. Заснавальнік «永昌祥» Янь Цзычжэнь (严子珍) — галава першай з «чатырох сем'яў» гандлёвага клана Січжоу. Сягуаньскія крамы адразу пачалі рабіць то партыямі і адпраўляць у Сычуань. У 1908 годзе «永昌祥» адкрыў у Сягуані сваю першую чаяапрацоўчую фабрыку.
    * **Гандлёвы вузел.** Паводле апісання вытворцы, караваны везлі чай з Сішуанбаньны, Ліньцана і Пуэра ў Сягуань, а адтуль, ужо прасаваным, — у Сычуань, Тыбет і далей. У лепшыя гады ў Сягуані працавала больш за сорак чайных гандлёвых дамоў.
    * **1941 — завод.** У сакавіку Мангола-тыбецкая камісія разам з юньнаньскай чайнай гандлёвай кампаніяй адкрыла ў Сягуані Кан-Цзанскі чайны завод (康[藏茶](https://thetea.app/be/article/zangcha)厂) — папярэдніка цяперашняй Сягуаньскай чайнай фабрыкі. Ён рабіў прасаваны чай для Тыбета і то для Сычуані.
    * **1950-я.** Завод стаў дзяржаўным і прыняў прыватныя чайныя дамы Сягуаня — разам з іх майстрамі, прыёмамі і маркамі.
    * **Пасля рэформ.** «Юньнаньскі то» пайшоў на экспарт — у Францыю, Іспанію, Нідэрланды, Італію, Брытанію, Японію, Ганконг, агулам больш чым у дваццаць краін і раёнаў.
    * **2002.** Сягуаньскі то маркі «松鹤» зарэгістраваны як прадукт з нацыянальным знакам паходжання. У правінцыйным пераліку Юньнані на 28 снежня 2019 года гэты знак стаіць пад № 7; ці дзейнічае ён цяпер, не пацверджана.
    * **2011.** У маі Дзяржсавет унёс тэхналогію вырабу сягуаньскага то ў дзяржаўны спіс нематэрыяльнай спадчыны.
    * **2022.** Тэхналогіі споўнілася 120 гадоў. У лістападзе яна ўвайшла ў склад унесенага ў спіс ЮНЕСКА элемента «Традыцыйныя тэхналогіі апрацоўкі чаю ў Кітаі і звязаныя з імі звычаі».
* **Назва:**
    * «Сягуань» (下关) — «ніжняя застава», горад у Далі.
    * «То» (沱, *tuó*) — назва формы; тлумачэння самога слова ў знойдзеных крыніцах няма.
* **Культурнае значэнне:** Сягуаньскі то — прыклад таго, як гандлёвы горад, а не чайны сад, даў імя чаю. Гандлёвыя дамы Сягуаня вывозілі то ў Сычуань (уключаючы Чунцын), Тыбет і краіны Паўднёва-Усходняй Азіі; пасля рэформ яго сталі вывозіць і ў Еўропу.

**3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна:**

* **Сорт / Культывар:** Юньнаньскі буйналіставы чай (云南大[叶种](https://thetea.app/be/article/qiaomuguanmu), *Yúnnán dàyè zhǒng*). Канкрэтныя сарты ў знойдзеных крыніцах не названыя.
* **Збор:** Тэрміны збору сыравіны ў знойдзеных крыніцах не пазначаныя.
* **Стандарт збору:** У знойдзеных крыніцах не прыведзены.
* **Патрабаванні да сыравіны:** Адборны юньнаньскі буйналіставы чай сонечнай сушкі. Паводле апісання прэсы, для то з 1902 года бралі сыравіну вышэйшых градацый.

**4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання:**

* **Рэгіён:** Сягуань — не чайны сад, а горад перапрацоўкі і гандлю на старых караванных шляхах. Сыравіна прыходзіць з чайных раёнаў Юньнані.
* **Вышыня, глебы, клімат:** Для сыравіны ў знойдзеных крыніцах не зададзеныя.
* **Асаблівасці:** Тэхналогія ўключае вытрымку сыравіны і гатовага чаю на «высакагорным складзе» (高原仓, *gāoyuán cāng*) — так вытворца называе свае склады вытрымкі.

**5. Тэхналогія Вытворчасці:**

Паводле апісання тэхналогіі, унесенай у спіс спадчыны, — больш за дзесяць аперацый:

* **Вытрымка сыравіны на высакагорным складзе (高原仓陈化).**
* **Прасейванне (筛分 — *shāifēn*)** і **выбарка (拣剔 — *jiǎntī*)**.
* **Купаж ([拼配](https://thetea.app/be/article/chunliaopinpei) — *pīnpèi*).**
* **Узважванне (称茶 — *chēngchá*):** Порцыя на адзін то.
* **Прапарванне (蒸茶 — *zhēngchá*):** Сыравіну размякчаюць парай.
* **Фармаванне (揉茶 — *róuchá*).**
* **Прэсаванне (压制 — *yāzhì*)** і **зняцце мяшочка (解袋 — *jiědài*)**.
* **Сушка (干燥 — *gānzào*).**
* **Упакоўка і вытрымка на высакагорным складзе (高原仓陈储).**

Прэсаванне механізавалі па кроках: у 1954 годзе тэхнікі фабрыкі зрабілі драўляны рычагавы прэс, які падняў выпрацоўку ў чатыры разы; у 1959 годзе — першы прэс для то з эксцэнтрыкавым механізмам; у 2017 годзе — прэс з праграмным кіраваннем.

**6. Арганалептычныя Характарыстыкі:**

* **Знешні выгляд сухога ліста:** Таўстасценная чаша: з увагнутага боку — як маленькая міска, з выпуклага — як круглая булачка.
* **Арамат сухога ліста:** Апісання ў знойдзеных крыніцах няма.
* **Арамат настою:** Апісання ў знойдзеных крыніцах няма; залежыць ад варыянта — шэн ці шу — і вытрымкі.
* **Смак:** Апісання ў знойдзеных крыніцах няма.
* **Колер настою:** Апісання ў знойдзеных крыніцах няма; залежыць ад варыянта.
* **Чайнае дно (завараны ліст):** Апісання ў знойдзеных крыніцах няма.

**7. Хімічны Склад:**

Дадзеных менавіта па сягуаньскім то ў знойдзеных крыніцах няма. У агульным выглядзе шэн з гадамі мяняецца, а шу, які прайшоў вільготную вытрымку, адрозніваецца ад шэна складам поліфенолаў; гэта ўласцівасці варыянтаў пуэру, а не замер гэтага чаю.

**8. Карысныя Ўласцівасці:**

Правераных дадзеных пра дзеянне менавіта гэтага чаю няма.

**9. Заварванне:**

Практыка класа для прасаванага пуэру.

* **Тэмпература вады:** 95–100 °C.
* **Колькасць чаю:** 5–8 г на 110–150 мл.
* **Посуд:** Гайвань або гліняны чайнік.
* **Працэс:**
    1. Адкалоць кавалак то нажом або шылам, стараючыся не крышыць ліст.
    2. Прагрэць посуд.
    3. Прамыць чай кіпенем адзін-два разы: шчыльны кавалак раскрываецца не адразу.
    4. Першыя настоі — 10–20 секунд.
    5. Разліваць цалкам.
    6. Дадаваць час з кожным заліваннем.

**10. Захоўванне:**

Практыка класа для пуэру. У сухім, чыстым, праветраным месцы без святла і пабочных пахаў, у папяровай упакоўцы. Шэн з гадамі мяняецца, і яго нярэдка вытрымліваюць; шу п'юць і адразу.

**11. Цана і Падробкі:**

Дадзеных пра цэны ў знойдзеных крыніцах няма; цана залежыць ад варыянта, вытрымкі і года.

* **Як пазбегнуць падробак:**
    * Шукаць марку вытворцы і знак паходжання.
    * Правяраць месца вытворчасці: Сягуань, гарадскі павет Далі.
    * Памятаць, што слова «沱茶» само па сабе — назва формы: то робяць і іншыя фабрыкі Юньнані, а гістарычна і Чунцына.

**12. Цікавыя Факты:**

* Сягуаньскія то з 1902 года адпраўлялі партыямі ў Сычуань.
* У 1941 годзе завод у Сягуані заснавала Мангола-тыбецкая камісія.
* Першы рычагавы прэс для то фабрыка зрабіла з дрэва ў 1954 годзе.
* У 2024 годзе Сягуаньская чайная фабрыка ўвайшла ў шосты спіс нацыянальнай прамысловай спадчыны.
* Тэхналогія сягуаньскага то — частка элемента ЮНЕСКА аб традыцыйнай апрацоўцы чаю ў Кітаі.

**13. Параўнанне з іншымі пуэрамі і прасаванымі чаямі:**

* **Чунцын Точа ([重庆沱茶](https://thetea.app/be/article/zhongqing-tuocha)):** То Чунцынскай чайнай фабрыкі, з сыравіны Чунцына і паўднёвай Сычуані; Сягуань — юньнаньскі выток формы.
* **Сяофа То ([销法沱](https://thetea.app/be/article/xiaguan-xiaofa-tuo)):** Асобны прадукт той самай сягуаньскай фабрыкі — то, які выпускаўся для продажу ў Францыю.
* **Пуэр у блінах (普洱饼茶):** Самая распаўсюджаная форма прасаванага пуэру — плоскі круглы блін; то — чаша з паглыбленнем.

**На заканчэнне:**

Юньнань Сягуань Точа — чай, у якім галоўнае — форма і рамяство. Адборная буйналіставая сыравіна, купаж, пара, прэс і вытрымка на высакагорным складзе даюць шчыльную таўстасценную чашу, якую сягуаньскія гандлёвыя дамы кананізавалі ў 1902 годзе. За ёй стаяць больш за сто дваццаць гадоў працы Сягуаня як чайнага горада на караванных шляхах Юньнані.