---
title: "Yíshuǐ lǜchá"
url: https://thetea.app/be/article/yishui-lucha
lang: be
updated: 2026-10-04
source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app)
---
# Yíshuǐ lǜchá (沂水绿茶)

**Ішуй Люйча** (*Yíshuǐ lǜchá*, 沂水绿茶) — зялёны чай павета Ішуй (沂水县) гарадской акругі Ліньі на поўдні правінцыі Шаньдун, каля паўночнага краю кітайскага чаяводства. Чай сюды прывезлі з поўдня ў 1950–1960-х гадах па кампаніі «南茶北引» — «паўднёвы чай — на поўнач»; галоўны раён — пасёлак Юаньдунтоу (院东头镇). Імя ахоўваецца двойчы: як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне (AGI00273, 2010) і як прадукт з геаграфічным указаннем па аб’яўленні CNIPA № 646 (2025). Патрабаванні аховы апісваюць два абліччы — скручаны і плоскі.

**1. Класіфікацыя і Паходжанне:**

* **Тып:** Зялёны чай (绿茶, *lǜchá*) — па імені і па тэхналогіі патрабаванняў аховы, без акіслення і тамення.
* **Катэгорыя:** Паўночны зялёны чай; два рэжымы аховы.
* **Формы:** Скручаны і плоскі (扁形). У тэксце CNIPA скручаны чай названы «老曲形茶», а плоскі апісаны як «光扇平直»; па сэнсе апісання (条索卷曲 — «палоскі скручаныя») гэта, відаць, памылкі замест 卷曲形 і 光扁平直.
* **Паходжанне:** Кітай, правінцыя Шаньдун (山东, *Shāndōng*), гарадская акруга Ліньі (临沂, *Línyí*), павет Ішуй (沂水, *Yíshuǐ*). Па Шаньдунскай асацыяцыі геаграфічных указанняў (2020), на поўначы ад павета — гара Ішань (沂山), на захадзе — Мэншань (蒙山), на ўсходзе — Жычжао.
* **Заяўнік:** Высакагорны чайны кааператыў павета Ішуй (沂水县[高山茶](https://thetea.app/be/article/gao-shan-cha)业专业合作社).
* **Зона аховы CNIPA:** 18 пасёлкаў, валасцей і вулічных камітэтаў павета: Юаньдунтоу, Гаачжуан, Сявэй, Цюаньчжуан, Цуйцзяюй, Хуаншаньпу, Сюйцзяху, Сышыліпу, Лунцзяцюань, Чжугэ, Ічэн, Даото, Гаацяо, Шагоу, Цюаньлі, Мачжань, Янчжуан і Фугуаньчжуан.
* **Зона ўказання AGI00273:** Па аб’яўленні Міністэрства сельскай гаспадаркі № 1366 (2010) — 19 валасцей і пасёлкаў павета ў тагачасным дзяленні, з тымі ж каардынатамі; па асацыяцыі, іх агульная плошча — каля 2434,8 км². У гэтым пераліку ёсць пасёлак Яадзяньцзы (姚店子镇), якога няма ў спісе CNIPA.
* **Геаграфічныя каардынаты:** 118°13′–119°03′ у. д., 35°36′–36°03′ пн. ш.

**2. Гісторыя і Культурнае Значэнне:**

* **Гісторыя:**
    * **Чай на поўначы.** Шаньдун — самая паўночная прамысловая чайная правінцыя Кітая; чай прыйшоў сюды позна.
    * **1950–1960-я.** Па публікацыях пра чай (2024), паўднёвыя кусты, якія выраслі ў тутэйшых гарах, за дзесяцігоддзі набылі «паўдзікі» характар (半野生性). Па асацыяцыі, у Юаньдунтоу, найбуйнейшым раёне чаю павета, растуць больш за 2000 му садоў той пары; апісанні 2020 года называюць гэты пасёлак першым у павеце раёнам пасадак па кампаніі «南茶北引».
    * **2009–2010.** Па асацыяцыі, у 2009 годзе Ішуй Люйча прайшоў экспертызу Цэнтра якасці і бяспекі сельгаспрадукцыі Міністэрства сельскай гаспадаркі; рэгістрацыю замацавала аб’яўленне міністэрства № 1366 (падпісана 2 красавіка 2010 года), нумар — AGI2010-03-00273, заяўнік — той самы высакагорны кааператыў.
    * **2025.** Аб’яўленне CNIPA № 646 з патрабаваннямі аховы, радок 159 пераліку. Рэестр 2026 года адзначае ўказанне як пацверджанае нядаўна.
* **Званні:** Званне «山东名牌» і правінцыйная вядомая марка належаць, па апісанні 2020 года, гандлёвай марцы «蒙山龙雾» кампаніі, якая стаіць за кааператывам-заяўнікам, а не самаму ўказанню. Сам Ішуй Люйча апісанне 2020 года называе вядомым брэндам сельгаспрадукцыі Шаньдуна.
* **Назва:** Ішуй (沂水) — імя павета, 绿茶 — «зялёны чай»: месца і клас, без сорту і формы.
* **Культурнае значэнне:** Апісанні падаюць яго як «высакагорны зялёны чай унутранага Шаньдуна» (山东内陆高山绿茶), зроблены ўручную.

**3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна:**

* **Сорт / Культывар:** Патрабаванні называюць пушыстыя сарты з цяжкай почкай (多毫芽重型品种), папуляцыйны сорт Хуаншань (黄山[群体种](https://thetea.app/be/article/qunti-zhong)) і сарты серыі Фудзін (福鼎系列). У тым жа пераліку стаяць «高山茶» і «久抗»; што гэта за сарты, з тэксту не зразумець.
* **Участак:** Міжгорныя пляцоўкі з ухілам менш за 15° і пакатыя схілы са слоем глебы больш за 1 м.
* **Агратэхніка:** Летняе глыбокае ўзворванне, багатае асноўнае ўгнаенне, паліў і дрэнаж; пасадка ў нізкія барозны ад Цюфэнь (秋分) да Лідун (立冬) або ад Юйшуй (雨水) да Чуньфэнь (春分); абрэзка фармуе аб’ёмную паверхню збору (低定短放，夏剪秋养).
* **Збор:** З пачатку красавіка да часу каля Гуюй (谷雨) — далікатным лістом, з поўнымі моцнымі почкамі ([芽苞](https://thetea.app/be/article/ya-bao)肥壮). Колькі лістоў браць да почкі, не сказана.

**4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання:**

* **Рэгіён:** Поўдзень Шаньдуна, горы паміж Ішанем і Мэншанем. Чай тут расце каля мяжы зімаўстойлівасці культуры.
* **Клімат:** Па асацыяцыі — унутраны горны раён каля 36° пн. ш., дзе сутачны перапад тэмператур і асветленасць вышэйшыя, чым у іншых чайных раёнах правінцыі. Юаньдунтоу акружаны гарамі і лесам, замаразкі канца вясны б’юць па ім слабей, сады — на сонечных тэрасах; па той жа асацыяцыі, вясновы збор тут пачынаецца прыкладна на паўмесяца раней, чым у іншых раёнах Шаньдуна.
* **Вышыня вырошчвання:** Дакладных лікаў няма; апісанні кажуць толькі пра «высакагорныя» сады.
* **Глебы:** Па патрабаваннях аховы — глыбокія залаціста-жоўтыя (金黄壤), pH 4,5–6,5.
* **Маштаб:** Па асацыяцыі (2020), 1000 га садоў і 400 т чаю ў год; год даных не ўказаны.

**5. Тэхналогія Вытворчасці:**

Патрабаванні аховы задаюць ланцужок «апрацоўка свежага ліста → фіксацыя → выпрамленне → наданне формы → сушка ў «бліскучым катле» → ручная даводка».

1.  **Апрацоўка свежага ліста (鲜叶处理, *xiānyè chǔlǐ*):** Прахалода і высокая вільготнасць, тонкі слой і доўгая вытрымка — пакуль ліст не стане мяккім і не пацямнее.
2.  **Фіксацыя (杀青, *shāqīng*):** Высокая тэмпература і хуткі прагрэў, наскрозь і раўнамерна. Затым ліст астывае слоем 2–4 см 15–20 хвілін.
3.  **Выпрамленне (理条, *lǐtiáo*):** Хутка, пакуль ліст прахалодны і мяккі; пастаянная тэмпература каля 40 °C і лёгкае прыцісканне, страта масы — 40–50 %.
4.  **Наданне формы (整形, *zhěngxíng*):** Каля 20 хвілін у жалабковым катле (槽锅), пакуль кончыкі почак не зацвярдзеюць і не стануць адчувальныя навобмацак; страта масы — 60 %.
5.  **Сушка ў «бліскучым катле» (辉锅干燥, *huīguō gānzào*):** Дасушка да поўнай сухасці і раскрыцця водару. Гатоўнасць — ліст расціраецца пальцамі ў парашок, вільготнасць — не больш за 6,5 %.
6.  **Ручная даводка (手工精制, *shǒugōng jīngzhì*):** Веялкай або бамбукавым сітам прыбраць пласцінкі і абломкі, адсеяць пыл, упакаваць.

Ланцужок адзін на абодва абліччы; чым адрозніваецца іх перапрацоўка, не сказана.

**6. Арганалептычныя Характарыстыкі:**

Па патрабаваннях аховы; у кожнага аблічча свой рад, ад вышэйшых сартоў да ніжэйшых.

* **Вонкавы выгляд сухога ліста:** Скручаны — палоскі скручаныя, шчыльныя, роўныя; колер ад ізумруднага (翠绿) да цёмна-зялёнага (墨绿), без пажаўцелых і ламаных чаінак. Плоскі — гладкі, плоскі і прамы; колер ад далікатна-зялёнага да жоўта-зялёнага, роўны і чысты.
* **Водар сухога ліста:** Апісанняў у знойдзеных крыніцах няма.
* **Водар настою:** Скручаны — высокі, ад далікатна-каштанавага (嫩栗香) да чыстага. Плоскі — насычаны каштанавы (栗香浓郁), ад далікатнага да чыстага.
* **Смак:** Скручаны — насычаны і мяккі (浓醇); плоскі — мяккі і шчыльны (醇厚); у абодвух без старонніх прысмакаў.
* **Колер настою:** У абодвух — ад далікатна-зялёнага яркага да жоўта-зялёнага яркага, без муці.
* **Чайнае дно (завараны ліст):** Скручаны — ад далікатна-зялёнага яркага да жоўта-зялёнага яркага; плоскі — ад далікатна-зялёнага яркага да жоўтага яркага.

**7. Хімічны Склад:**

Фізіка-хімічныя патрабаванні аховы:

| Паказчык | Патрабаванне |
| :--- | :--- |
| Амінакіслоты | не менш за 8 % |
| Кафеін | не менш за 3,0 % |
| Чайныя паліфенолы | не менш за 25 % |
| Водарастваральныя экстрактыўныя рэчывы | не менш за 36 % |
| Вільготнасць гатовага чаю (па тэхналогіі) | не больш за 6,5 % |

Паліфенолы ў тэксце CNIPA запісаны з памылкай — «茶多酸» замест 茶多酚. Лічбы ўзятыя з тэкставага слоя прыкладання, а не з распазнавання скана; але парог па амінакіслотах незвычайна высокі, і зверыць яго з другім дакументам я не змог.

**8. Карысныя Ўласцівасці:**

Правераных даных пра дзеянне менавіта гэтага чаю няма.

**9. Заварванне:**

Практыка класа для зялёнага чаю.

* **Тэмпература вады:** 80–85 °C.
* **Колькасць чаю:** 3 г на 150 мл.
* **Посуд:** Для плоскага чаю — шкляны стакан; для скручанага — стакан або белы гайвань.
* **Працэс:**
    1. Прагрэць посуд.
    2. Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
    3. Першы настой — праз 40–60 секунд.
    4. Піць, пакідаючы частку настою.
    5. Даліць ваду.
    6. Два-тры паўторныя залівы.

**10. Захоўванне:**

Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў; лепш выпіць на працягу года.

**11. Цана і Падробкі:**

Даных пра цэны ў знойдзеных крыніцах няма.

* **Як пазбегнуць падробак:**
    * Шукаць спецыяльны знак геаграфічнага ўказання: яго выдае CNIPA пасля праверкі заяўкі ўпраўленнем правінцыі Шаньдун.
    * Правяраць нумар сельскагаспадарчага ўказання AGI00273.
    * Правяраць, што вытворца з павета Ішуй.
    * Скручаны чай — шчыльныя роўныя палоскі; плоскі — гладкі і прамы; настой без муці.

**12. Цікавыя Факты:**

* Пералікі зон у двух рэжымаў аховы не супадаюць: у аб’яўленні 2010 года — 19 валасцей і пасёлкаў, у CNIPA ў 2025 годзе — 18, і пасёлка Яадзяньцзы ў новым спісе няма.
* Апошняя аперацыя па патрабаваннях — ручная даводка; гатоўнасць пасля сушкі правяраюць пальцамі: ліст павінен расцірацца ў парашок.
* Саджаць чай патрабаванні дазваляюць двойчы ў год: восенню, ад Цюфэнь да Лідун, і ў канцы зімы, ад Юйшуй да Чуньфэнь.

**13. Параўнанне з іншымі зялёнымі чаямі Шаньдуна:**

* **Цзюйнань Люйча ([莒南绿茶](https://thetea.app/be/article/junan-lucha)):** Зялёны чай іншага павета акругі Ліньі, таксама плод кампаніі «南茶北引».
* **Імэн Юй Я ([沂蒙玉芽](https://thetea.app/be/article/yimeng-yu-ya)):** Плоскі чай павета Цзюйнань; у Ішуй Люйча плоскае аблічча — толькі адно з двух.
* **Жычжао Люй Ча ([日照绿茶](https://thetea.app/be/article/rizhao-lucha)):** Прыморскі зялёны чай суседняга Жычжао; Ішуй Люйча — горны і ўнутраны.

**У заключэнне:**

Ішуй Люйча — зялёны чай гор унутранага Шаньдуна, які вырас з кустоў, прывезеных з поўдня ў 1950–1960-х гадах. Патрабаванні аховы ў яго падрабязныя: залаціста-жоўтыя глебы, збор з пачатку красавіка, выпрамленне пры 40 °C, «бліскучы кацёл» і ручная даводка, два абліччы з каштанавым водарам і настоем ад далікатна-зялёнага да жоўта-зялёнага.