---
title: "Yídū yíhóng chá"
url: https://thetea.app/be/article/yidu-yihong-cha
lang: be
updated: 2026-10-04
source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app)
---
# Yídū yíhóng chá (宜都宜红茶)

**Іду Іхун Ча** (*Yídū yíhóng chá*, 宜都宜红茶) — чырвоны чай гарадскога павета Іду (宜都市) гарадской акругі Ічан у правінцыі Хубэй. Гэта павятовая частка іхуна — старога экспартнага чырвонага чаю Ічана. Імя ахоўваецца з 2014 года як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне, уваходзіць у першую сотню кітайскіх найменняў пагаднення Кітая і Еўрасаюза, а ў 2025 годзе Дзяржаўнае ўпраўленне інтэлектуальнай уласнасці (CNIPA) прызнала яго прадуктам з геаграфічным указаннем і апублікавала падрабязныя патрабаванні да яго.

**1. Класіфікацыя і Паходжанне:**

* **Тып:** Чырвоны чай (红茶, *hóngchá*), цалкам акіслены. Клас зададзены і імем, і тэхналогіяй у патрабаваннях 2025 года.
* **Катэгорыя:** Гунфу-чырвоны чай раёна іхуна; прадукт з геаграфічным указаннем.
* **Паходжанне:** Кітай, правінцыя Хубэй (湖北, *Húběi*), гарадская акруга Ічан (宜昌, *Yíchāng*), гарадскі павет Іду (宜都, *Yídū*).
* **Зона аховы:** Увесь гарадскі павет Іду: пасёлкі Хунхуатаа, Гаабачжоў, Яацзядзянь, Уяньцюань, Нецзяхэ, Сунмупін і Чжычэн, Паньцзявань-Туцзяская воласць (潘家湾土家族乡), воласць Ванцзяфань і вулічны камітэт Лучэн. Спецыфікацыя для еўрапейскага рэестра называе галоўнымі раёнамі Паньцзявань, Ванцзяфань і Сунмупін і называе плошчу зоны — 1357 км².
* **Геаграфічныя каардынаты:** Паводле патрабаванняў CNIPA 2025 года — 111°05′47″–111°36′02″ у. д., 30°05′55″–30°36′00″ пн. ш. У спецыфікацыі для Еўрасаюза паўднёвая мяжа іншая — 30°20′55″ пн. ш.; разыходжанне я не вырашыў.
* **Суседнія найменні:** Іду ўваходзіць у зону акруговага наймення «宜昌宜红» і цалкам ляжыць унутры яе (111°05′–111°36′ у. д. супраць 110°15′–112°04′), так што адно і тое ж сыравіна можа законна выходзіць пад абодвума імёнамі. У той жа акрузе ёсць і трэці іхун — 五峰宜红茶 павета Уфэн.

**2. Гісторыя і Культурнае Значэнне:**

* **Гісторыя:**
    * **Слава акругі.** Спецыфікацыя для Еўрасаюза нагадвае, што Лу Юй (陆羽) у «Чайным каноне» (《茶经》) ставіў чай Сячжоў (峡州) — цяперашняга Ічана — на першае месца ў Шаньнані. Гэта слава чайнай акругі, а не чырвонага чаю: яго тады яшчэ не рабілі.
    * **Сярэдзіна XIX стагоддзя.** Паводле той жа спецыфікацыі, са спасылкай на архіў Іду і галіновы летапіс хубэйскай сістэмы забеспячэння і збыту, чырвоны чай у Іду пачалі рабіць у сярэдзіне XIX стагоддзя і вывозіць у Еўропу.
    * **Канец Цын і пасля 1949 года.** Прадстаўніцтва Кітая пры Еўрасаюзе піша, што ў канцы Цын іхун быў адным з самых вядомых экспартных чырвоных чаёў краіны, а пасля ўтварэння КНР дзесяцігоддзямі трымаўся ў першай тройцы кітайскага экспартнага гунфу-хунча па аб'ёме і якасці.
    * **2014.** 22 мая Міністэрства сельскай гаспадаркі ўзяло «宜都宜红茶» пад ахову як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне (нумар AGI01410); трымальнік — асацыяцыя іхуна гарадскога павета Іду (宜都市宜红茶协会).
    * **Пагадненне з Еўрасаюзам.** «宜都宜红茶» стаіць пад нумарам 87 у дадатку III пагаднення Кітая і Еўрасаюза аб абароне геаграфічных указанняў — сярод найменняў, якія ахоўваюцца з дня яго ўступлення ў сілу. Пераклад для даведкі — «Yidu Black Tea»; у еўрапейскім рэестры гэта абароненае геаграфічнае ўказанне з дасье PGI-CN-2748.
    * **2025.** Абвяшчэннем CNIPA № 640 ад 16 ліпеня найменне прызнана прадуктам з геаграфічным указаннем (радок 765 пакета з 1409 прадуктаў). Заяўнік — тая ж павятовая асацыяцыя.
* **Назва:** «Іду» (宜都) — імя гарадскога павета; «іхун» (宜红) — імя чырвонага чаю старога чайнага раёна: патрабаванні 2025 года кажуць пра «чайны раён іхуна» (宜红茶区). Другое імя, «[宜红工夫](https://thetea.app/be/article/yihong-gong-fu)茶», прадстаўніцтва пры Еўрасаюзе тлумачыць тым, што выраб налічвае больш за шэсцьдзясят аперацый.
* **Культурнае значэнне:** Паводле спецыфікацыі, у Іду склаўся поўны ланцуг іхуна — ад саджанцаў да збыту і даследаванняў.

**3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна:**

* **Гатункі:** Патрабаванні 2025 года называюць асноўнымі гатункамі 宜红早 (*Yíhóng zǎo*), 鄂茶7号 (*Èchá qī hào*), [乌牛早](https://thetea.app/be/article/wuniu-zao) (*Wūniú zǎo*) і 福鼎大白 (*Fúdǐng dàbái*); дапаўняюць іх дарослыя сады мясцовай папуляцыі раёна іхуна (本地[群体种](https://thetea.app/be/article/qunti-zhong)).
* **Свежы ліст:** Паводле спецыфікацыі для Еўрасаюза — жаўтавата-зялёны, тонкі, умерана апушаны, доўга захоўвае далікатнасць.
* **Стандарт збору:** Для вышэйшых гатункаў (名优茶, *míngyōuchá*) — адзіночная пупышка, пупышка з раскрывальным першым лістом або пупышка з адным лістом. Для масавага чаю (大宗茶, *dàzōngchá*) — у асноўным пупышка з двума лістамі, спадарожна пупышка з трыма лістамі і роўныя па далікатнасці «парныя» лісты (对夹叶).
* **Правілы збору:** Збіраць у некалькі заходаў, пакідаючы частку лісця; моцныя, верхнія і цэнтральныя парасткі браць, слабыя, ніжнія і бакавыя — пакідаць.

**4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання:**

* **Рэгіён:** Захад правінцыі Хубэй. Паводле спецыфікацыі, Іду мяжуе на ўсходзе з Чжыцзянам, на поўдні — з Сунцзы, на захадзе — з паветам Уфэн, на поўначы — з паветам Чанъян.
* **Клімат:** Паводле спецыфікацыі — сярэднесубтрапічны вільготны мусонны, з чатырма выразнымі сезонамі, частымі залевамі і густымі туманамі ў горных далінах; сярэднегадавая тэмпература 16,7 °C, ападкаў каля 1235,4 мм у год.
* **Глебы:** Паводле патрабаванняў 2025 года — у асноўным жоўтыя глебы на зярністых сланцах і жоўтыя карбанатныя, друзлыя і добра ветраныя; pH 4,0–6,5, арганічнага рэчыва больш за 1,5 %, грунтавыя воды глыбей за 1 м. Спецыфікацыя для Еўрасаюза адводзіць гэтым двум тыпам 90 % плошчы глеб і дае pH часцей 5,0–5,5.
* **Вышыня:** Дадзеных у знойдзеных крыніцах няма.

**5. Тэхналогія Вытворчасці:**

Патрабаванні CNIPA 2025 года апісваюць тэхналогію менавіта гэтага чаю.

1.  **Першасная апрацоўка:** завяльванне (萎凋, *wěidiāo*), скручванне (揉捻, *róuniǎn*), акісленне (发酵, *fājiào*) і сушка (干燥, *gānzào*).
2.  **Даводка:** прыёмка сырога чаю (毛茶, *máochá*), сартаванне па класах, купаж, прасяванне, рэзка, веянне, ручная выбарка, паўторны купаж, дасушванне (复火, *fùhuǒ*), выраўноўванне партыі і ўпакоўка.

Параметраў — тэмпературы, часу, вільготнасці ліста — дакумент не дае.

**6. Арганалептычныя Характарыстыкі:**

Патрабаванні 2025 года апісваюць два ўзроўні чаю — вышэйшыя гатункі і масавы чай.

* **Знешні выгляд сухога ліста:** Вышэйшыя гатункі — тонкія шчыльныя роўныя скруткі, чорныя з алеістым бляскам, з прыкметнымі залацістымі тыпсамі (条索紧细且匀齐，乌黑油润显金毫). Масавы чай — шчыльныя роўныя скруткі, чорныя з бляскам.
* **Арамат сухога ліста:** Апісанняў у знойдзеных крыніцах няма.
* **Арамат настою:** Вышэйшыя гатункі — густы і ўстойлівы (香气浓郁持久), масавы чай — чысты. Прадстаўніцтва пры Еўрасаюзе называе арамат пяшчотна-салодкім (香气嫩甜).
* **Смак:** Вышэйшыя гатункі — свежы і мяккі (滋味鲜醇), масавы — мяккі і роўны. У прадстаўніцтва — салодкі і мяккі (滋味甜醇).
* **Колер настою:** Вышэйшыя гатункі — чырвоны і яркі (汤色红亮), масавы — чырвоны і празрысты. У прадстаўніцтва — ярка-чырвоны (汤色红艳).
* **Чайнае дно (завараны ліст):** Вышэйшыя гатункі — далікатны, роўны, светла-чырвоны (叶底嫩匀红明); масавы — даволі роўны чырвоны.

Астываючы настой, паводле апісанняў прадстаўніцтва і спецыфікацыі для Еўрасаюза, дае «халоднае памутненне» (冷后浑, *lěng hòu hún*).

**7. Хімічны Склад:**

Фізіка-хімічныя нормы ў двух дакументах розныя:

| Паказчык | Патрабаванні CNIPA, 2025 | Спецыфікацыя для Еўрасаюза |
| :--- | :--- | :--- |
| Чайныя поліфенолы | не менш за 11 % | не менш за 10 % |
| Вільготнасць | не больш за 6,0 % | не больш за 7 % |
| Экстрактыўныя рэчывы | не менш за 30,0 % | не менш за 30 % |
| Амінакіслоты (сума) | не менш за 1,7 % | нормы няма |

Гэта парогі для прадукту пад знакам, а не аналіз канкрэтнай партыі.

**8. Карысныя Ўласцівасці:**

Правераных дадзеных аб дзеянні менавіта гэтага чаю няма.

**9. Заварванне:**

Практыка класа для чырвонага чаю.

* **Тэмпература вады:** 90–95 °C.
* **Колькасць чаю:** 3–5 г на 150 мл.
* **Посуд:** Гайвань або фарфоравы чайнік.
* **Працэс:** Прагрэць посуд, першы проліў — праз 30–60 секунд, наступныя — з паступовым падаўжэннем; пяць-шэсць проліваў.

**10. Захоўванне:**

Практыка класа. У шчыльнай упакоўцы, у сухім цёмным месцы пры пакаёвай тэмпературы, удалечыні ад пахаў.

**11. Цана і Падробкі:**

Дадзеных аб цэнах у знойдзеных крыніцах няма.

* **Як пазбегнуць падробак:**
    * Шукаць спецыяльны знак геаграфічнага ўказання: права на яго вытворцу з зоны дае CNIPA пасля праверкі Упраўленнем інтэлектуальнай уласнасці Хубэя.
    * Правяраць, што вытворца з гарадскога павета Іду.
    * Не змешваць з акруговым іхунам Ічана і з 五峰宜红茶: гэта асобныя найменні. Зона Іду ляжыць унутры акруговай зоны 宜昌宜红, а з паветам Уфэн яна не перасякаецца.

**12. Цікавыя Факты:**

* Нормы ў патрабаваннях 2025 года больш строгія, чым у спецыфікацыі для Еўрасаюза, якая абапіраецца на ахову 2014 года: вільготнасць — не больш за 6 % супраць 7 %, поліфенолы — не менш за 11 % супраць 10 %, і дададзена норма па амінакіслотах.
* Лабараторыю для выпрабаванняў чаю пад знакам выбірае Упраўленне інтэлектуальнай уласнасці Хубэя.
* Зоны павятовага і акруговага іхуна ўкладзены адна ў адну: у аднаго ліста можа быць два законныя імёны.

**13. Параўнанне з іншымі чырвонымі чаямі:**

* **Іхун Гун Фу (宜红工夫):** Рэгіянальны чырвоны гунфу Ічана і Эньшы; Іду — яго павятовая частка з уласнай аховай.
* **Уфэн Хунча ([五峰红茶](https://thetea.app/be/article/wufeng-hongcha)):** Чырвоны чай суседняга павета Уфэн той жа акругі; другое яго ахоўнае імя — 五峰宜红茶, павятовы іхун.
* **Шымэнь Хунча ([石门红茶](https://thetea.app/be/article/shimen-hongcha)):** Чырвоны чай хунаньскай часткі старога раёна іхуна.
* **Лічуань Хун ([利川红](https://thetea.app/be/article/lichuan-hong)):** Чырвоны гунфу Эньшы-Туцзя-Мяаскай аўтаномнай акругі, заходней Ічана.
* **Цымэнь Хунча ([祁门红茶](https://thetea.app/be/article/qimen-hongcha)):** Гунфу-чырвоны чай Аньхоя — для кантрасту.

**У заключэнне:**

Іду Іхун Ча — павятовы іхун з рэдкай для геаграфічных указанняў паўнатой дакументаў: пералік пасёлкаў і каардынаты, гатункі, правілы збору, першасная апрацоўка і даводка, аблічча двух узроўняў і фізіка-хімічныя нормы. Вышэйшыя гатункі — тонкія чорныя скруткі з залацістымі тыпсамі, яркі чырвоны настой і светла-чырвоны ліст.