---
title: "Yídū tiānrán fùxīn chá"
url: https://thetea.app/be/article/yidu-tianran-fuxin-cha
lang: be
updated: 2026-10-04
source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app)
---
# Yídū tiānrán fùxīn chá (宜都天然富锌茶)

**Іду Цяньжань Фусінь Ча** (*Yídū tiānrán fùxīn chá*, 宜都天然富锌茶) — «прыродна багаты цынкам чай» з Іду: зялёны чай горнага захаду гарадскога павета Іду (宜都市) акругі Ічан, правінцыя Хубэй. Галоўны раён — Паньцзявань-Туцзяская воласць (潘家湾土家族乡). Імя трымаецца на адной прыкмеце: паводле звестак правінцыйнай прэсы, цынку ў глебах воласці ўдвая больш за сярэдні паказчык па правінцыі, а ў чаі — удвая больш за сярэдні па Кітаі. З 2007 года найменне ахоўваецца калектыўнай маркай з геаграфічным указаннем.

**1. Класіфікацыя і Паходжанне:**

* **Тып:** Зялёны чай (绿茶, *lǜchá*) — паводле даведачных апісанняў. У рэестры марак тавар пазначаны проста як «茶».
* **Катэгорыя:** Аздараўленчы чай, распрацаваны ў пачатку 1990-х гадоў; калектыўная марка з геаграфічным указаннем (2007). Другое імя — «高锌茶», «высокацынкавы чай».
* **Паходжанне:** Кітай, правінцыя Хубэй (湖北, *Húběi*), акруга Ічан (宜昌, *Yíchāng*), гарадскі павет Іду (宜都, *Yídū*), воласць Паньцзявань; даведнік называе і воласць Ванцзяфань (王家畈乡).
* **Зона аховы:** Межаў з правілаў карыстання маркай у знойдзеных крыніцах няма; рэестр паказвае толькі прыналежнасць уладальніка — Іду.
* **Геаграфічныя каардынаты:** Каля 30° пн. ш. і 111° у. д.; паводле матэрыялу павятовага сходу народных прадстаўнікоў (2022), праз воласць праходзіць 30-я паралель.

**2. Гісторыя і Культурнае Значэнне:**

* **Гісторыя:**
    * **1990–1993.** Даведнікі называюць чай новым аздараўленчым відам, распрацаваным ідускімі спецыялістамі пад кіраўніцтвам прафесара Чжэцзянскага сельскагаспадарчага ўніверсітэта Чжан Танхэна (张堂恒). Камітэты па навуцы і тэхніцы Іду, Ічана і Хубэя прызналі яго новым навукова-тэхнічным прадуктам. Паводле даведачнага апісання, у лістападзе 1992 года адзінаццаць спецыялістаў па чаі і харчаванні заключылі, што такі чай у краіне асвоены ўпершыню.
    * **1994.** Статус новага прадукту дзяржаўнага ўзроўню і ўзорнага праекта дзяржаўнай праграмы. У «Хубэй жыбаа» яна запісана як «星人计划» — відаць, памылка друку замест «星火计划», праграмы «Іскра».
    * **1997.** Званне вядомай мясцовай маркі Хубэя на трэцяй Кітайскай сельскагаспадарчай выставе; узор перададзены ў Кітайскі музей чаю. Тая ж публікацыя называе «Залаты кубак» Хубэя за задаволенасць спажыўцоў, золата конкурсу «Лу Юй» і першую дзясятку знакамітых чаёў раёна Трох цяснін.
    * **2007.** 14 верасня найменне зарэгістравана як калектыўная марка з геаграфічным указаннем. Уладальнік — асацыяцыя экалагічна чыстага прыродна-цынкавага чаю воласці Паньцзявань (宜都市潘家湾土家族乡无公害天然富锌茶叶协会).
    * **2013.** Паводле даных публікацыі 2015 года пра брэнды Іду, кошт брэнда ў 2013 годзе ацэньваўся ў 339 млн юаняў.
    * **2023.** У ліпені воласць сабрала прадстаўнікоў чайных прадпрыемстваў абмеркаваць узнаўленне паньцзяваньскай чайнай асацыяцыі і абарону брэнда: паводле слоў валасной адміністрацыі, у кааператываў шмат уласных марак, агульны брэнд «не сабраны ў кулак».
* **Назва:** 宜都 — Іду; 天然 — «прыродны»; 富锌 — «багаты цынкам»; 茶 — чай.
* **Культурнае значэнне:** Паньцзявань — адна з дванаццаці нацыянальных валасцей Хубэя і адзіная ў акрузе Ічан. Павятовы сход называе сярод мясцовых звычаяў ручное вырабленне чаю, «свята дачок чайнага краю» (茶乡女儿会) і чайныя спаборніцтвы.

**3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна:**

* **Сорт / Культывар:** У знойдзеных крыніцах не названы.
* **Час збору:** Па традыцыі — чатыры зборы ў год: вясновы, «першы летні» (夏头茶), чай гарачай пары (伏茶) і восеньскі, да кастрычніка. У 2023 годзе воласць пераходзіла на тры зборы: без восеньскага, з «закрыццём» садоў у пачатку верасня, каб кусты адпачылі перад вясной.
* **Стандарт збору і патрабаванні да сыравіны:** Даных у знойдзеных крыніцах няма.

**4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання:**

* **Рэгіён:** Горны захад Іду; воласць (147,5 км²) мяжуе з паветамі Уфэн і Чан’ян.
* **Рэльеф:** Карст — пагоркі і яры. Сады раскіданы невялікімі ўчасткамі сярод лесу, святло рассеянае; прэса піша пра «леса-чайнае» асяроддзе. Вёска Люйцзяаа (吕家坳村) ляжыць сярод ардовікскага каменнага лесу.
* **Вышыня вырошчвання:** У асноўным **500–800 м** («Хубэй жыбаа»).
* **Клімат:** Субтрапічны мусонны, дажджлівы; сярэднегадавая тэмпература 16,3 °C, сутачныя перапады вялікія.
* **Глебы:** Паводле слоў павятовага агранома — друзлыя, у асноўным кіслыя, багатыя арганікай і мінераламі. Цынку, паводле даных «аўтарытэтных ведамстваў» у пераказе прэсы, 98,3–119 ppm — удвая больш за сярэдні паказчык па правінцыі; даведнік вылучае «цынкавы пояс» каля 70 тыс. *му*.
* **Плошча садоў:** Даведнік называе 33,5 тыс. *му* садоў прыродна-цынкавага чаю ў Іду — у валасцях Паньцзявань, Ванцзяфань і іншых. Увесь чай воласці Паньцзявань — 33 тыс. *му* паводле «Хубэй жыбаа» (2023) і «больш за 30 тыс.» паводле павятовага сходу (2022). У вёсцы Люйцзяаа — ад «больш за 4000» да 4650 *му*.
* **Догляд:** Ва ўзорных садах — ручная праполка замест гербіцыдаў, клеявыя пасткі і сонечныя лямпы замест інсектыцыдаў, арганіка замест мінеральных угнаенняў.

**5. Тэхналогія Вытворчасці:**

Апісання апрацоўкі ў знойдзеных крыніцах няма. Даведнік пералічвае лінейку: «цынкавыя сярэбраныя іголкі» (富锌银针), «цынкавы юньу» (富锌云雾), «цынкавы палепшаны зялёны» (富锌优绿), цынкавы кветкавы чай і чай з гінкго; тэхналогія кожнага не апісана.

Агульная схема зялёнага чаю, а не апісанне гэтага чаю:

1.  **Раскладванне ліста (摊放, *tānfàng*):** Ліст аддае частку вільгаці.
2.  **Фіксацыя (杀青, *shāqīng*):** Нагрэў спыняе акісленне.
3.  **Скручванне (揉捻, *róuniǎn*).**
4.  **Сушка (干燥, *gānzào*).**

**6. Арганалептычныя Характарыстыкі:**

Адзінае знойдзенае апісанне — кароткая даведка пра прадукцыю Іду.

* **Знешні выгляд сухога ліста:** Шчыльныя, зграбныя, роўныя чаінкі з прыкметным ворсам; ізумрудна-зялёныя, з масляністым бляскам (条索紧秀匀整显毫，色泽翠绿油润).
* **Водар сухога ліста:** Асобнага апісання няма.
* **Водар настою:** Насычаны і ўстойлівы (香气浓郁持久); даведка не ўдакладняе, ліста ці настою.
* **Смак:** Свежы, бадзёры, са салодкім вяртаннем (滋味鲜爽回甘).
* **Колер настою:** Далікатна-зялёны, яркі.
* **Чайнае дно (завараны ліст):** Далікатна-зялёнае, яркае (汤色、叶底嫩绿明亮).

**7. Хімічны Склад:**

Паводле «Хубэй жыбаа» (2023), у паньцзяваньскім чаі 80 мг/кг цынку пры сярэднім па Кітаі 40,6 мг/кг; даведнік дадае сярэднія па Японіі (34,6) і Шры-Ланцы (35). Павятовы партал пазней называў 60 мг/кг; праверыць тую старонку не ўдалося. Методыкі, гады і выбаркі крыніцы не называюць — гэта заяўленыя лічбы. Парога цынку для чаю пад маркай у знойдзеных дакументах няма, іншых фізіка-хімічных даных таксама.

**8. Карысныя Ўласцівасці:**

Правераных даных пра дзеянне менавіта гэтага чаю няма. Рэкламныя тэксты называюць цынк «іскрай жыцця», але гэта словы пра мікраэлемент, а не даследаванні гэтага чаю.

**9. Заварванне:**

Практыка класа для зялёнага чаю.

* **Тэмпература вады:** 80–85 °C.
* **Колькасць чаю:** 3 г на 150 мл.
* **Посуд:** Шкляная шклянка або белы гайвань.
* **Працэс:**
    1. Прагрэць посуд.
    2. Пакласці чай, наліць ваду па сценцы.
    3. Першы настой — 40–60 секунд.
    4. Піць, пакідаючы частку настою.
    5. Даліць ваду.
    6. Два-тры паўторныя залівы.

**10. Захоўванне:**

Практыка класа. Герметычная ўпакоўка, халадзільнік пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў; выпіць на працягу года.

**11. Кошт і Падробкі:**

Даных пра раздробныя цэны ў знойдзеных крыніцах няма.

* **Як пазбегнуць падробак:**
    * Шукаць зарэгістраванае найменне: паводле пераліку правінцыйнага ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці (май 2020 года) гэта калектыўная марка № 4686327, клас 30, уладальнік — паньцзяваньская асацыяцыя, тэрмін — з 14 верасня 2017 года па 13 верасня 2027 года.
    * Правяраць, што вытворца з захаду Іду.
    * Цынк на смак не вызначыць — толькі лабараторны пратакол.
    * Павятовы сход успамінаў, што перавышэнне рэшткаў пестыцыдаў і цукар, дададзены пры апрацоўцы, адзін час ледзь не каштавалі мясцоваму чаю рынку: салодкасць «з дадаткай» — падстава насцярожыцца.

**12. Цікавыя Факты:**

* Вёска Люйцзяаа названа і асноўным раёнам цынкавага чаю, і радзімай чырвонага Іду Іхун.
* Рэестр 2020 года лічыць марку калектыўнай, а «Хубэй жыбаа» ў 2023 годзе — сертыфікацыйнай; рэестр тут першакрыніца.
* Гэта не старадаўні чай, а распрацоўка пачатку 1990-х гадоў.

**13. Параўнанне з іншымі чаямі:**

* **Іду Іхун Ча ([宜都宜红茶](https://thetea.app/be/article/yidu-yihong-cha)):** Чырвоны чай таго ж павета, з агульнай вёскай-раёнам.
* **Хуншань Ча ([洪山茶](https://thetea.app/be/article/hongshan-cha)):** Іншая чайная марка Іду, сертыфікацыйная, з прывязкай да пасёлка Сунмупін.
* **Цайхуа Маацзянь ([采花毛尖](https://thetea.app/be/article/caihua-mao-jian)):** Зялёны чай суседняга павета Уфэн.
* **Эньшы Січа ([恩施硒茶](https://thetea.app/be/article/enshi-xicha)):** Хубэйскае імя, пабудаванае на іншым элеменце глебы — селене.

**На заканчэнне:**

Іду Цяньжань Фусінь Ча — горны зялёны чай туцзяскай Паньцзявані, праект пачатку 1990-х пад калектыўнай маркай з 2007 года. Яго адрозненне трымаецца на адным ліку — цынку, пакуль заяўленым без методыкі. Найбольш надзейна пра яго кажуць рэестр, лясныя сады на 500–800 м і кароткае апісанне: варсісты ізумрудны ліст і свежы смак са салодкім вяртаннем.