---
title: "Xiùshān máojiān"
url: https://thetea.app/be/article/xiushan-maojian
lang: be
updated: 2026-10-04
source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app)
---
# Xiùshān máojiān (秀山毛尖)

**Сюшань Маацзянь** (*Xiùshān máojiān*, 秀山[毛尖](https://thetea.app/be/article/mao-jian)) — зялёны чай Сюшань-Туцзя-Мяоскага аўтаномнага павета (秀山土家族苗族自治县) на паўднёвым усходзе Чунцына, з садоў у гарах Уліншань. Упраўленне інтэлектуальнай уласнасці Чунцына апісвае яго як чай традыцыйнага абсмажвання ў катле (炒青, *chǎoqīng*): шчыльныя скруткі з прыкметным водарам маладога каштана, жоўта-зялёны яркі настой, свежы мяккі смак. З 28 снежня 2018 года імя ахоўваецца як геаграфічны сертыфікацыйны знак, а тэхніка вырошчвання і вырабу, паводле сайта павета, — аб'ект нематэрыяльнай культурнай спадчыны гарадскога ўзроўню. Урад Чунцына называе павет найбуйнейшай чайнай базай горада, а Сюшань Маацзянь — адным з трох рэгіянальных публічных брэндаў Чунцына. З [秀山茶叶](https://thetea.app/be/article/xiushan-chaye) (*Xiùshān cháyè*, «сюшаньскі чай») яго не варта змешваць: пад гэтым імем чай таго ж павета прызнаны прадуктам з геаграфічным указаннем у 2025 годзе — па асобнай рэгістрацыі і з патрабаваннямі да прадукту, якія разыходзяцца з афіцыйнымі апісаннямі Сюшань Маацзянь.

**1. Класіфікацыя і Паходжанне:**

* **Тып:** Зялёны чай (绿茶, *lǜchá*). Дакумента знака з класам я не бачыў; клас вызначаны па тэхналогіі з двух афіцыйных апісанняў. Упраўленне інтэлектуальнай уласнасці Чунцына піша, што чай робяць па традыцыйнай тэхналогіі абсмажвання ў катле (传统炒青工艺). Павятовы ўрад на старонцы пра нематэрыяльную спадчыну пералічвае этапы — фіксацыя, скручванне, падсушка, сушка; стадыі акіслення ў пераліку няма — і прама называе Сюшань Маацзянь адборным сярод зялёных чаёў (为绿茶中的精品).
* **Катэгорыя:** Скручаны зялёны чай тыпу «маацзянь»; геаграфічны сертыфікацыйны знак (2018).
* **Паходжанне:** Кітай, горад цэнтральнага падпарадкавання Чунцын (重庆, *Chóngqìng*), Сюшань-Туцзя-Мяоскі аўтаномны павет (秀山, *Xiùshān*).
* **Зона:** Юрыдычнай мяжы зоны знака я не бачыў; крыніцы гавораць пра сады павета ў гарах Уліншань. Галоўнымі раёнамі традыцыйнай тэхнікі павятовы ўрад называе пасёлкі Хун'ань (洪安镇) і Чжунлін (钟灵镇) і воласць Хайян (海洋乡). Зона суседняга імя 秀山茶叶 — 11 валасцей і пасёлкаў, 109 вёсак — замацавана ў яго ўласных патрабаваннях да аховы і да знака 秀山毛尖 не адносіцца.
* **Статус аховы:** Упраўленне інтэлектуальнай уласнасці Чунцына лічыць 秀山毛尖 геаграфічным указаннем з 28 снежня 2018 года і трымае яго картку ў раздзеле калектыўных і сертыфікацыйных знакаў. Від аховы ўдакладняе рэпартаж газеты «Чунцын жыбаа» (2023), перадрукаваны сельскагаспадарчым камітэтам Чунцына: у 2018 годзе «秀山毛尖» як публічная марка сюшаньскага чаю зарэгістраваны геаграфічным сертыфікацыйным знакам (地理标志证明商标). Нумары знака і трымальніка я не знайшоў; ці дзейнічае рэгістрацыя цяпер, не правяраў. Публікацыя ўрада Чунцына (2022) у абзацы пра чай згадвае ў павета два геаграфічныя ўказанні ў ліку знакаў «两品一标», не называючы іх; тая ж публікацыя асобна называе сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне 秀山[金银花](https://thetea.app/be/article/jinyinhua) (2010), таму лічыць абодва ўказанні чайнымі паводле гэтага тэксту нельга.
* **Суадносіны з 秀山茶叶:** Гэта іншае ахоўнае імя, а не другая назва таго ж знака. Дзяржаўнае ўпраўленне інтэлектуальнай уласнасці КНР аб'явай № 640 (датавана 16 ліпеня 2025 года, апублікавана 13 жніўня 2025 года) прызнала 秀山茶叶 прадуктам з геаграфічным указаннем; заяўнік — сельскагаспадарчы тэхнічны сэрвісны цэнтр павета (秀山土家族苗族自治县农业技术服务中心). Патрабаванні да аховы 秀山茶叶 апісваюць прадукт інакш, чым афіцыйныя апісанні Сюшань Маацзянь: сарты 福鼎大毫 і 蜀永1号, сады ад 700 м, сыравіна — не менш за 70 % веснавых парасткаў «пупышка і два лісты», сушку ў сушылцы (烘干). Афіцыйныя апісанні Сюшань Маацзянь гавораць пра пупышкі або пупышку з адным-двума лістамі, стогадовыя кусты сычуаньскага дробналістага сорту і кацёл, а ўпраўленне інтэлектуальнай уласнасці Чунцына — пра сады вышэй за 800 м. Правілаў выкарыстання знака 秀山毛尖, дзе замацаваны патрабаванні да прадукту пад знакам, я не бачыў, так што параўнанне ідзе з апісаннямі ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці і павета, а не з дакументам знака. «Чунцын жыбаа» называе 秀山毛尖 публічнай маркай сюшаньскага чаю, але з гэтага не вынікае, што знак 2018 года і ўказанне 2025 года ахоўваюць адзін і той жа прадукт. Ці супадае трымальнік знака 秀山毛尖 з заяўнікам 秀山茶叶, паводле знойдзеных крыніц не ўстанавіць.
* **Геаграфічныя каардынаты:** Каля 28,4° пн. ш. і 109,0° у. д. (павятовы цэнтр). Абедзве крыніцы змяшчаюць Сюшань у «залаты чайны пояс 30-й паралелі»; павет ляжыць паўднёвей, так што гэта хутчэй лозунг, чым каардыната.

**2. Гісторыя і Культурнае Значэнне:**

* **Гісторыя:**
    * **Перадгісторыя.** Упраўленне інтэлектуальнай уласнасці Чунцына адносіць Сюшань да краю «巴山峡川» — «гор Ба і рачных цяснін», якія згадвае «Чайны канон» (《茶经》). Паводле яго ж апісання, у садах, якія засталіся ад спадчынных уладароў-тусы (土司) Сюшаня, дагэтуль растуць чайныя дрэвы ўзростам у некалькі сотняў гадоў.
    * **Старажытныя згадкі краю.** Паводле павятовай старонкі пра нематэрыяльную спадчыну, пры Усходняй Хань, у гады Цзяньань, землі Сюшаня ўваходзілі ў паўднёвую частку акругі Фулін (涪陵郡), а «Хуаянго чжы» (《华阳国志》) піша, што гэтая акруга давала чай, кінавар, лак, мёд і воск. З канца Мін — пачатку Цын чай, паводле яе слоў, быў галоўным таварам абмену Сюшаня з суседзямі. Гэта агульная гісторыя сюшаньскага чаю, а не імя Сюшань Маацзянь.
    * **Даніна да двара — дзве версіі.** Паводле паведамлення ўрада Чунцына (2022), у канцы Мін — пачатку Цын сюшаньскія чаі 猛董茶, 民主茶 і 尖山茶 былі ўнесены ў лік данінных чаёў. Публікацыя 2017 года на сайце Міжнароднага радыё Кітая (перадрук газеты «Цзінцзі жыбаа») са слоў павятовага сельскагаспадарчага камітэта называе іншы час і іншае імя: у канцы Цын данінай быў 猛洞茶, і хадзіла прымаўка «доу рысу за цзінь чаю» (斗米换斤茶). Якая версія дакладная, паводле знойдзеных крыніц не вырашыць. Павятовы ўрад на старонцы пра нематэрыяльную спадчыну падтрымлівае познецынскую дату, але імя чаю не называе.
    * **2015.** Павет пачаў развіваць чай у буйным маштабе па схеме «перапрацоўчая кампанія плюс база плюс сялянскія гаспадаркі».
    * **2018.** Сюшань першым у Чунцыне ўвёў субсідыі на летне-асенні чай: да гэтага летні і асенні ліст, паводле слоў публікацыі, не збіралі і не перапрацоўвалі. У тым жа годзе павет пабудаваў паказальную базу экспартнага чаю, а 28 снежня Сюшань Маацзянь стаў геаграфічным указаннем.
    * **2021.** Павет атрымаў званне ўсекітайскага «прыгожага чайнага краю з рэгіянальнымі асаблівасцямі»; сам павет і Сюшань Маацзянь увайшлі ў пералік «ста паветаў, ста чаёў і ста людзей» Кітая.
    * **Нематэрыяльная спадчына.** На сайце павета «Тэхніка вырошчвання і вырабу Сюшань Маацзянь» (秀山毛尖栽培与制作技艺) лічыцца аб'ектам нематэрыяльнай культурнай спадчыны гарадскога ўзроўню. Год унясення там не пазначаны.
* **Назва:** 秀山 (*Xiùshān*) — імя павета; 毛尖 (*máojiān*) — «варсістыя кончыкі», агульнае імя скручаных зялёных чаёў з маладых апушаных парасткаў.
* **Культурнае значэнне:** Павет будуе прасоўванне па мадэлі «геаграфічнае ўказанне плюс марка кампаніі»: Сюшань Маацзянь — агульнае імя, пад якім выходзяць маркі мясцовых фірмаў. Урад Чунцына называе яго адным з трох рэгіянальных публічных брэндаў горада.

**3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна:**

* **Сорт / Культывар:** Павятовы ўрад называе найлепшай сыравінай для Сюшань Маацзянь ліст кустоў сычуаньскага дробналістага сорту (川小[叶种](https://thetea.app/be/article/qiaomuguanmu), *chuān xiǎoyè zhǒng*) узростам больш за сто гадоў. Пра чайную галіну павета ў цэлым публікацыя 2017 года піша, што старыя кусты сычуаньскага дробналістага (川小叶) абнаўлялі і ўводзілі сарты 福鼎大白茶, 黄金茶 і [金观音](https://thetea.app/be/article/jin-guanyin). Урад Чунцына (2022) згадвае гадавальнікі «палепшаных чайных сартоў Уліншаня» (武陵山良种茶叶繁育场), але сартоў не называе. Патрабаванні да аховы суседняга імя 秀山茶叶 задаюць іншыя сарты — 福鼎大毫 і 蜀永1号.
* **Сыравіна:** Пупышкі (芽头) — так піша ўпраўленне інтэлектуальнай уласнасці Чунцына, падлічваючы выхад чаю (раздзел 12). Павятовы ўрад апісвае традыцыйную сыравіну шырэй: адборныя парасткі «пупышка з адным лістом» або «пупышка з двума лістамі» (一叶一芽, 两叶一芽).
* **Збор:** Сезон збору чаю ў павеце, паводле паведамлення ўрада Чунцына, доўжыцца з сакавіка па кастрычнік, каля васьмі месяцаў. Для традыцыйнага Сюшань Маацзянь павятовы ўрад называе час каля сезонаў Цынмін і Гуюй (清明, 谷雨), гэта значыць прыкладна красавік.
* **Стандарт збору:** Нарматыўнага дакумента знака са стандартам збору я не бачыў. Два апісанні разыходзяцца: ва ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці Чунцына — пупышкі, у павятовага ўрада — пупышка з адным або двума лістамі.

**4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання:**

* **Рэгіён:** Горы Уліншань на паўднёвым усходзе Чунцына.
* **Вышыня вырошчвання:** Вышэй за 800 м — паводле апісання ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці Чунцына. Павятовы ўрад піша інакш: традыцыйныя сады ляжаць у нізка- і сярэднегор'і, на вышыні 500–800 м. Для суседняга імя 秀山茶叶 патрабаванні да аховы задаюць вышыню ад 700 м.
* **Клімат:** Паводле апісання ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці Чунцына, узімку і ўвесну шмат туманоў, улетку і ўвосень — воблачнасці (冬春多雾，夏秋多云); сады аддалены ад горада.
* **Глебы:** Дадзеных у знойдзеных крыніцах няма.
* **Лес і чай:** Павятовы ўрад апісвае складзеную сістэму, дзе чай расце разам з лесам (林-茶复合农业生态系统): вышэй садоў лес, ніжэй палі, рэкі і вёскі. Паводле яго слоў, лес захоўвае для садоў вільгаць, а палі даюць ім харчаванне.
* **Плошча садоў:** Паводле дадзеных урада Чунцына (2022), у павеце 183 тысячы му чайных садоў. Там жа сказана пра 44 чайныя перапрацоўчыя кампаніі і 66 кааператываў.

**5. Тэхналогія Вытворчасці:**

Упраўленне інтэлектуальнай уласнасці Чунцына апісвае ключавы этап так: сабраны ліст кладуць у распалены вялікі жалезны кацёл і павольна абсмажваюць на слабым агні, а майстар паварочвае яго абедзвюма рукамі, «нібы ў тайцзіцюань», каб кожны ліст раўнамерна прагрэўся. Гэты цыкл паўтараюць два-тры разы. Параметраў — тэмператур, часу, вільготнасці — крыніца не дае.

Павятовы ўрад на старонцы пра нематэрыяльную спадчыну пералічвае этапы традыцыйнай тэхнікі:

1.  **Сартаванне на сітах (筛分, *shāifēn*).**
2.  **Раскладанне свежага ліста (摊放, *tānfàng*).**
3.  **Фіксацыя (杀青, *shāqīng*).**
4.  **Астыванне (摊凉, *tānliáng*).**
5.  **Першая скрутка (初揉, *chūróu*).**
6.  **Падсушка (烘二青, *hōng èrqīng*).**
7.  **Паўторная скрутка (复揉, *fùróu*).**
8.  **Разбіўка камякоў (解块, *jiěkuài*).**
9.  **Фармоўка (做形, *zuòxíng*).**
10. **Сушка (干燥, *gānzào*).**

Галоўнае абсталяванне традыцыйнай тэхнікі, паводле той жа старонкі, — жалезны кацёл на дровах (柴火铁锅).

**6. Арганалептычныя Характарыстыкі:**

Два афіцыйныя апісанні — упраўлення інтэлектуальнай уласнасці Чунцына і павятовага ўрада — амаль супадаюць:

* **Знешні выгляд сухога ліста:** Шчыльныя тугія скруткі (条索紧密) — ва ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці Чунцына. Павятовы ўрад: шчыльны роўны ліст (紧结匀整) свежага сакавіта-ізумруднага колеру (色泽鲜润翠绿).
* **Водар сухога ліста:** Прыкметны водар маладога каштана (嫩栗香显) — ва ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці Чунцына, у адной фразе з абліччам сухога ліста.
* **Водар настою:** Павятовы ўрад: водар высокі, доўгі і чысты, з моцным каштанавым тонам (香气高长纯正、栗香高). Да сухога ліста або да настою гэта адносіцца, там не сказана.
* **Смак:** Свежы, мяккі, салодкі і гладкі (鲜醇甘滑) — так пішуць абедзве крыніцы.
* **Колер настою:** Жоўта-зялёны, яркі (黄绿明亮) — так пішуць абедзве крыніцы.
* **Чайнае дно (завараны ліст):** Далікатна-зялёнае, роўнае (嫩绿均匀); павятовы ўрад дадае, што яно бліскучае (明亮).

**7. Хімічны Склад:**

Упраўленне інтэлектуальнай уласнасці Чунцына прыводзіць долю чайных поліфенолаў, але без метаду, базы пераліку і выбаркі, а само значэнне не вяжацца са звычайнымі значэннямі для зялёнага чаю. Я яго не пераношу. Іншых фізіка-хімічных дадзеных у знойдзеных крыніцах няма. Межы з патрабаванняў да аховы суседняга імя 秀山茶叶 (водарастваральныя рэчывы 38,0–50,0 %, поліфенолы 13,0–24,0 %, амінакіслоты 1,8–4,5 %, кафеін 1,8–4,0 %) задуманы для таго прадукту і да знака 秀山毛尖 не адносяцца.

**8. Карысныя Ўласцівасці:**

Правераных дадзеных пра дзеянне менавіта гэтага чаю няма.

**9. Заварванне:**

Практыка класа для зялёнага чаю.

* **Тэмпература вады:** 80–85 °C.
* **Колькасць чаю:** 3 г на 150 мл.
* **Посуд:** Шкляная шклянка або белы гайвань.
* **Працэс:**
    1. Прагрэць посуд.
    2. Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
    3. Першы настой — праз 40–60 секунд.
    4. Піць, пакідаючы частку настою.
    5. Даліць ваду.
    6. Два-тры паўторныя залівы.

**10. Захоўванне:**

Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў. Лепш выпіць на працягу года.

**11. Кошт і Падробкі:**

Дадзеных пра кошты ў знойдзеных крыніцах няма. Урад Чунцына піша, што сюшаньскі чай «добры і недарагі» і павет гадамі робіць чай на заказ для чужых марак.

* **Як пазбегнуць падробак:**
    * Шукаць адзнаку геаграфічнага ўказання «秀山毛尖» на ўпакоўцы.
    * Не блытаць з адзнакай прадукту з геаграфічным указаннем «秀山茶叶»: гэта іншае ахоўнае імя са сваімі патрабаваннямі.
    * Правяраць, што вытворца з павета Сюшань.
    * Ліст — шчыльныя скруткі, водар — маладога каштана, настой — жоўта-зялёны і яркі.

**12. Цікавыя Факты:**

* На 1 цзінь (500 г) сухога чаю, паводле падліку ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці Чунцына, сыходзіць каля 50 тысяч пупышак — столькі ж разоў зборшчык зрывае парастак.
* Сярод узнагарод урад Чунцына (2022) называе асаблівую залатую прэмію конкурсу «Чжунча бэй» (中茶杯).
* Рэпартаж «Чунцын жыбаа» (2023) на сайце сельскагаспадарчага камітэта Чунцына прыводзіць мянушку павета — «адной нагой у трох правінцыях» (一脚踏三省).

**13. Параўнанне з роднаснымі чаямі:**

* **Сюшаньскі чай (秀山茶叶, *Xiùshān cháyè*):** Суседняе ахоўнае імя таго ж павета — прадукт з геаграфічным указаннем з 2025 года. Патрабаванні да аховы апісваюць скручаны зялёны чай з веснавых парасткаў «пупышка і два лісты», высушаны ў сушылцы: тонкія скруткі з вострымі кончыкамі і жоўта-зялёным бляскам, стойкі чысты водар, свежы бадзёры смак, жоўта-зялёны яркі настой.
* **Гучжан Маацзянь ([古丈毛尖](https://thetea.app/be/article/guzhang-mao-jian)):** Зялёны чай павета Гучжан у Сянсі-Туцзя-Мяоскай аўтаномнай акрузе Хунані — таксама з гор Уліншань.
* **Сіньян Маацзянь ([信阳毛尖](https://thetea.app/be/article/xinyang-mao-jian)):** Маацзянь Хэнані, адзін з вялікіх зялёных чаёў Кітая.
* **Дуюнь Маацзянь ([都匀毛尖](https://thetea.app/be/article/douyun-mao-jian)):** Знакаміты маацзянь Гуйчжоу.
* **Юнчуань Сюя ([永川秀芽](https://thetea.app/be/article/yongchuan-xiu-ya)):** Іншы вядомы зялёны чай Чунцына.

**У заключэнне:**

Сюшань Маацзянь — абсмажаны ў катле зялёны чай гор Уліншань з паўднёвага ўсходу Чунцына: шчыльныя скруткі, водар маладога каштана, жоўта-зялёны настой і свежы мяккі смак. За ім стаяць найбуйнейшая чайная база горада, сертыфікацыйны знак 2018 года, тэхніка, прызнаная нематэрыяльнай спадчынай, і традыцыя, якую крыніцы ўзводзяць да данніцкіх чаёў позняга імперскага часу, хоць у датах і імёнах разыходзяцца. Суседняе імя 秀山茶叶 — асобная рэгістрацыя 2025 года з іншымі патрабаваннямі, а не другая назва гэтага чаю.