---
title: "Xīngshān báichá"
url: https://thetea.app/be/article/xingshan-baicha
lang: be
updated: 2026-10-04
source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app)
---
# Xīngshān báichá (兴山白茶)

**Сіншань Байча** (*Xīngshān báichá*, 兴山白茶) — зялёны чай са светлаліставага сорту павета Сіншань (兴山县) гарадской акругі Ічан, правінцыя Хубэй. Слова «байча» ў назве класа не азначае: сыравіну даюць мясцовыя кусты з «альбіносным» лістом, у якіх вясновыя парасткі святлеюць на холадзе, а чай робяць па тэхналогіі зялёнага. Так яго апісала экспертыза 2015 года перад рэгістрацыяй сельскагаспадарчага геаграфічнага ўказання. Павет ляжыць у зоне Трох цяснін Янцзы і лічыцца радзімай Ван Чжаацзюнь; яе імем цяпер названы і мясцовы чайны брэнд — «Чжаацзюнь Байча» (昭君白茶).

**1. Класіфікацыя і Паходжанне:**

* **Тып:** Зялёны чай (绿茶, *lǜchá*) са светлаліставага сорту. Экспертыза 2015 года проста кажа, што чай робяць па тэхналогіі зялёнага (按照绿茶工艺制成), а дакумент CNIPA 2025 года патрабуе лёгкай абсмажкі — кроку зялёнай схемы, якога ў белага чаю няма.
* **Пастка імя:** «白茶» тут — колер вясновага ліста, як у Аньцзі Байча і Дачжу Байча.
* **Катэгорыя:** Чай са светлаліставага сорту; сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне (2015) і прадукт з геаграфічным указаннем у пераліку CNIPA (2025).
* **Паходжанне:** Кітай, правінцыя Хубэй (湖北, *Húběi*), гарадская акруга Ічан (宜昌, *Yíchāng*), павет Сіншань (兴山, *Xīngshān*).
* **Зона аховы:** Тры адзінкі павета — пасёлкі Шуйюэсы (水月寺镇) і Сякоу (峡口镇) і воласць Гаацяо (高桥乡). Межы зададзены крайнімі пунктамі: на ўсходзе — Малянпін (马粮坪) пасёлка Шуйюэсы, на поўдні — Ечжучы (野竹池) таго ж пасёлка, на захадзе — Хэцзяпін (贺家坪) воласці Гаацяо, на поўначы — Хуншуйхэ (洪水河) пасёлка Шуйюэсы.
* **Геаграфічныя каардынаты:** 110°25′–111°09′ у. д., 31°08′–31°25′ пн. ш.

**2. Гісторыя і Культурнае Значэнне:**

* **Гісторыя:**
    * **Старое дрэва.** У 1990-х гадах у вёсцы Лунтань (龙潭村) воласці Гаацяо знайшлі дзікае старое дрэва «белага» чаю. Па «Эканамічнай газеце» (经济日报, 2025), такіх дрэў у краіне два. Публікацыя пра брэнд таго ж года дадае: дрэву 358 гадоў, другое расце ў Аньцзі (Чжэцзян), а сіншаньскае названа «матчыным дрэвам Сіншань Байча» (兴山白茶母本树). У 2022 годзе прэса называла 355 гадоў са спасылкай на экспертызу Акадэміі навук; метады крыніцы не прыводзяць.
    * **2015.** Па паведамленні часопіса «Міншэн чжоукань» (民生周刊) ад жніўня 2015 года, імя прайшло палявую экспертызу правінцыйнага і гарадскога ўпраўленняў сельскай гаспадаркі для рэгістрацыі сельскагаспадарчага геаграфічнага ўказання. Гэта чацвёрты чай акругі Ічан з такім указаннем — пасля Дэнцунь Люйча, Іду Іхунча ([宜都宜红茶](https://thetea.app/be/article/yidu-yihong-cha)) і Юаньань Хуанча. Нумар указання — AGI01762.
    * **2023.** У снежні група «Іча» (宜茶集团) адкрыла ў вёсцы Пуань (普安村) пасёлка Сякоу кампанію, якая прасоўвае брэнд «Чжаацзюнь Байча».
    * **2025.** Абвяшчэннем CNIPA № 640 ад 16 ліпеня імя ўвайшло ў пералік прадуктаў з геаграфічным указаннем; заяўнік — служба мясцовай прадукцыі павета (兴山县特产服务中心).
* **Назва:** «Сіншань» (兴山) — імя павета; «байча» (白茶) — «белы чай», па светлым колеры вясновых парасткаў.
* **Культурнае значэнне:** Сіншань называюць радзімай Ван Чжаацзюнь (王昭君), і павет будуе на гэтым імені свой чайны брэнд. У павятовай стратэгіі, па публікацыі 2025 года, белалісты чай стаіць першым: «элітны белы чай, якасны зялёны, асаблівы чырвоны» (精品白茶+优质绿茶+特色红茶). Месца знаходкі старога дрэва воласць Гаацяо зрабіла славутасцю.

**3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна:**

* **Сорт:** Дакумент CNIPA 2025 года называе клонавы сорт Сіншань Байча (兴山白茶无性系良种). У паведамленні 2015 года — мясцовая разнавіднасць «белага» чаю, адчувальная да нізкай тэмпературы (低温敏感性白化茶地方变异良种). Даведачны сайт спецыялітэтаў піша інакш: у 2004 годзе ў вёсцы Малянпін на пробу пасадзілі сорт Аньцзі Байча з Чжэцзяна. Як суадносяцца мясцовы і аньцзіскі сорт, крыніцы не тлумачаць.
* **Стандарт збору:** Па публікацыі 2025 года, збіраюць пупышку з адным лістом (一叶一心).
* **Час збору:** Па дакуменце — з 10 сакавіка па 30 красавіка, партыямі, у некалькі кругоў. У 2025 годзе збор пачаўся 25 сакавіка.

**4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання:**

* **Рэгіён:** Захад правінцыі Хубэй, зона Трох цяснін Янцзы. Публікацыя 2025 года звязвае чаяводства павета з мікракліматам Трох цяснін.
* **Вышыня вырошчвання:** Па дакуменце — **600–800 м**, сонечныя схілы крутасцю не большай за 25°.
* **Клімат і глебы:** Па дакуменце — сярэднегадавая тэмпература вышэйшая за 15 °C, абсалютны мінімум не ніжэйшы за −8 °C, грунтавыя воды глыбейшыя за 1 м, pH глебы 4,5–6,5.
* **Пасадка і догляд:** Па дакуменце — 33–45 тыс. кустоў на гектар, угнаенні пераважна арганічныя, 2–3 разы на год, не больш за тры апрацоўкі ад шкоднікаў на год.
* **Плошча і выпрацоўка:** Паведамленне 2015 года — больш за 20 тыс. *му* белаліставага чаю; даведачны сайт — 1400 га і 420 т за 2015 год; публікацыя 2025 года — 25 тыс. *му* з 65 тыс. *му* усіх чайных садоў павета.
* **Суседства:** Тэрыторыя Сіншаня ўваходзіць і ў зону ічанскага чырвонага чаю (宜昌宜红). На адной зямлі законна дзейнічаюць два найменні розных прадуктаў.

**5. Тэхналогія Вытворчасці:**

Дакумент CNIPA 2025 года апісвае апрацоўку адным радком: доўгае раскладанне свежага ліста, лёгкая абсмажка і лёгкае скручванне, доўгая сушка пры нізкай тэмпературы ў некалькі прыёмаў (长摊青，轻炒轻揉，低温长烘，多次烘干). Тэмператур і часу ён не дае. Тлумачэнні да этапаў ніжэй — агульная схема зялёнага чаю, а не апісанне менавіта гэтага чаю.

1.  **Раскладанне свежага ліста (摊青, *tānqīng*):** Па дакуменце — доўгае. Ліст аддае частку вільгаці.
2.  **Фіксацыя абсмажкай (炒, *chǎo*):** Па дакуменце — лёгкая. Нагрэў спыняе акісленне.
3.  **Скручванне (揉, *róu*):** Па дакуменце — лёгкае.
4.  **Сушка (烘干, *hōnggān*):** Па дакуменце — доўгая, пры нізкай тэмпературы, у некалькі прыёмаў.

**6. Арганалептычныя Характарыстыкі:**

Дакумент CNIPA 2025 года і апісанне брэнда (2025) разыходзяцца, таму прыведзены абодва.

* **Знешні выгляд сухога ліста:** Па дакуменце — роўныя цэльныя палоскі, зялёныя з бляскам (条索匀齐、完整，色泽绿润). У апісанні брэнда — смарагдавыя з жаўцізной (翠绿间黄).
* **Арамат сухога ліста:** Апісанняў у знойдзеных крыніцах няма.
* **Арамат настою:** Чысты і доўгі (清香持久).
* **Смак:** Свежы, мяккі, з саладосцю (鲜醇、甘爽); у апісанні брэнда — свежы і салодкі (鲜爽甘甜).
* **Колер настою:** Па дакуменце — далікатна-зялёны, яркі (嫩绿明亮); у апісанні брэнда — гусіна-жоўты, празрысты (鹅黄透亮).
* **Чайнае дно (завараны ліст):** Па дакуменце — цэльны, з нефрытавым адценнем (完整、显玉色); у апісанні брэнда — нефрытава-белы з зялёнымі жылкамі (玉白脉绿).

**7. Хімічны Склад:**

Нормы дакумента CNIPA 2025 года:

| Паказчык | Норма |
| :--- | :--- |
| Вадараспушчальныя рэчывы | не менш за 35 % |
| Чайныя поліфенолы | не менш за 12 % |
| Свабодныя амінакіслоты | не менш за 3,5 % |

Паведамленне 2015 года называе ўтрыманне амінакіслот 6,5 % — больш чым удвая супраць іншых зялёных чаёў — і поліфенолаў удвая менш, чым у звычайнага зялёнага чаю. Публікацыя 2025 года піша ўжо пра перавышэнне ў чатыры-пяць разоў. Метады крыніцы не называюць.

**8. Карысныя Ўласцівасці:**

Правераных дадзеных пра дзеянне менавіта гэтага чаю няма.

**9. Заварванне:**

Практыка класа для зялёнага чаю.

* **Тэмпература вады:** 80–85 °C.
* **Колькасць чаю:** 3 г на 150 мл.
* **Посуд:** Шкляная шклянка або белы гайвань.
* **Працэс:**
    1. Прагрэць посуд.
    2. Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
    3. Першы настой — праз 40–60 секунд.
    4. Піць, пакідаючы частку настою.
    5. Даліць ваду.
    6. Два-тры паўторныя залівы.

**10. Захоўванне:**

Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў. Чай лепш выпіць на працягу года.

**11. Кошт і Падробкі:**

Коштаў на гатовы чай у знойдзеных крыніцах няма. Па публікацыі 2025 года, свежы ліст у першы дзень збору закуплялі па 100 юанях за цзінь, а зборшчыкам плацілі 30 юаняў за сабраны цзінь.

* **Як пазбегнуць падробак:**
    * Шукаць знак прадукта з геаграфічным указаннем (права на яго сцвярджае CNIPA) і правяраць, што сыравіна з пасёлкаў Шуйюэсы і Сякоу або воласці Гаацяо.
    * Памятаць, што па дакументах гэта зялёны чай, а не белы па тэхналогіі.

**12. Цікавыя Факты:**

* Тры з чатырох крайніх пунктаў зоны ўказання ляжаць у адным пасёлку — Шуйюэсы.
* Усходні крайні пункт зоны, Малянпін, — гэта і тысячымуевы сад, які, па публікацыі 2025 года, прымае больш за дзесяць тысяч турыстаў за год.
* Матчына дрэва, па паведамленнях, — адно з двух у краіне; другое расце ў Аньцзі.

**13. Параўнанне з іншымі чаямі:**

* **Аньцзі Байча ([安吉白茶](https://thetea.app/be/article/anji-baicha)):** Зялёны чай са светлаліставага сорту Чжэцзяна, самы вядомы ў гэтым шэрагу. Сорт Сіншань Байча дакументы называюць мясцовым (раздзел 3).
* **Дэнцунь Люйча ([邓村绿茶](https://thetea.app/be/article/dengcun-lucha)):** Высакагорны зялёны чай той жа акругі Ічан, адно з трох больш ранніх чайных указанняў акругі.
* **Юаньань Хуанча ([远安黄茶](https://thetea.app/be/article/yuanan-huangcha)):** Чай той жа акругі, жоўты па тэхналогіі, з тамленнем.
* **Іхун Гунфу ([宜红工夫](https://thetea.app/be/article/yihong-gong-fu)):** Ічанскі чырвоны чай; у яго зону ўваходзіць і Сіншань.

**У заключэнне:**

Сіншань Байча — зялёны чай з падманлівым імем: «белым» яго робіць, па дакументах, мясцовы сорт, у якога вясновыя парасткі святлеюць на холадзе, а не тэхналогія. Дакумент CNIPA 2025 года задае клонавы сорт, вышыню 600–800 м, збор з 10 сакавіка па 30 красавіка, лёгкую абсмажку і доўгую сушку, нормы па амінакіслотах і поліфенолах і зону ў трох адзінках павета. Астатняе — апісанні брэнда «Чжаацзюнь Байча», і ў лічбах амінакіслот яны разыходзяцца паміж сабой.