---
title: "Xiāngxī huángjīn chá"
url: https://thetea.app/be/article/xiangxi-huangjin-cha
lang: be
updated: 2026-10-04
source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app)
---
# Xiāngxī huángjīn chá (湘西黄金茶)

**Сянсі Хуанцзінь Ча** (*Xiāngxī huángjīn chá*, 湘西黄金茶) — «залаты чай Сянсі», акруговая назва гарбаты з мясцовай папуляцыі хуанцзіньча (黄金茶) і адабраных з яе сартоў у Сянсі-Туцзя-Мяоскай аўтаномнай акрузе на захадзе правінцыі Хунань. Назва ахоўваецца геаграфічным сертыфікацыйным знакам з 2018 года. Клас у яго не адзін: пад ім выпушчаны групавыя стандарты на зялёную, чырвоную і белую гарбату. «Золата» ў назве — з легенды пра цану, а не пра жоўтую гарбату і не пра колер ліста. Спрэчка з ранейшым павятовым знакам Баацзін Хуан Цзінь Ча дайшла да суда, і акруговы знак устаяў.

**1. Класіфікацыя і Паходжанне:**

* **Тып і катэгорыя:** Акруговы брэнд без адзінага класа. Групавыя стандарты Хунаньскага чайнага таварыства: T/HNTI 010-2019 — перапрацоўка зялёнай гарбаты, T/HNTI 011-2019 — перапрацоўка чырвонай гарбаты (дзейнічае з 1 верасня 2019 года), T/HNTI 009-2019 — белая гарбата, T/HNTI 020-2020 — перапрацоўка белай гарбаты. Самы вядомы — зялёны.
* **Пастка назвы:** 黄金 (*huángjīn*) — «золата»: не жоўтая гарбата (黄茶) і не жаўталісты гатунак кшталту 黄金芽.
* **Паходжанне:** Кітай, правінцыя Хунань (湖南, *Húnán*), Сянсі-Туцзя-Мяоская аўтаномная акруга (湘西, *Xiāngxī*). Стандарт на чырвоную гарбату дзейнічае ва ўсіх васьмі паветах і гарадах акругі: Цзішоу, Лусі, Фэнхуан, Хуаюань, Баацзін, Гучжан, Юньшунь і Луншань.
* **Ахова:** Геаграфічны сертыфікацыйны знак № 15887938, клас 30, тавар — «гарбата»; трымальнік — агратэхнічная станцыя горада Цзішоу (吉首市经果技术推广站). Сельскагаспадарчым геаграфічным указаннем назва не зарэгістраваная.
* **Геаграфічныя каардынаты:** Цзішоу — каля 28,3° пн. ш. і 109,7° у. д.

**2. Гісторыя і Культурнае Значэнне:**

* **Гісторыя:**
    * **Вытокі.** Артыкул «Кітайскай сеткі сельскага адраджэння» (2023) узводзіць гарбату гэтых мясцін да сунскага «чаю Січжоу» (溪州茶). Хуанцзіньча расце ўздоўж ракі Лэнчжайхэ (冷寨河), перш за ўсё ў вёсках Айкоу (隘口村) горада Цзішоу і Хуанцзінь (黄金村) павета Баацзін, дзе галоўнае прозвішча — Сян (向) і сем’і ў сваяцтве.
    * **Тры назвы.** Спачатку гарбату звалі па рацэ, з 1990-х да пачатку 2000-х — «换金茶» (*huànjīn chá*, «гарбата на абмен на золата»), цяпер — «黄金茶».
    * **Легенды.** Версій больш за дзесяць. Самая вядомая, паводле падання: у 1539 годзе (嘉靖十八年) атрад цэнзара Лу Цзэ (陆杰) захварэў у гарах ад «міязму» (瘴气), старая мяоская жанчына напаіла людзей гарбатай са сваіх стагадовых кустоў, і Лу Цзэ падараваў ёй злітак золата. Адсюль прымаўка «一两黄金一两茶» — «лян золата за лян гарбаты». Артыкул 2023 года не знайшоў эпізоду ні ў «Гісторыі Мін», ні ў «Праўдзівых запісах» імператара Шы-цзуна; даведка «Кітайскіх варот» (2013), наадварот, спасылаецца на «Праўдзівыя запісы», а да таго ж 18-му году Цзяцзін прыпісвае ў дужках 1545 год. Паводле другой версіі, з цынскага летапісу павета Баацзін, у гады Цзяцын (嘉庆) гарбату ўзнагародзіў лянам золата і зрабіў падноснай нейкі даатай.
    * **З 2004 года** пачалося адраджэнне галіны.
    * **З 2009 года**, паводле высновы Вышэйшага народнага суда Пекіна ў пераказе «Газеты інтэлектуальнай уласнасці Кітая» (2025), пасадкі выйшлі з Баацзіна ў Цзішоу, Луншань і іншыя паветы: сянсійская залатая гарбата «引种自保靖黄金茶» — вядзе пачатак ад баацзінскай.
    * **2014–2018.** Паводле «Газеты інтэлектуальнай уласнасці Кітая» (2025), заяўка пададзена ў снежні 2014 года; пасля працэдуры пярэчання знак зарэгістраваны ў лютым 2018 года.
    * **Спрэчка знакаў.** У сакавіку і снежні 2018 года павятовыя ўстановы Баацзіна запатрабавалі прызнаць знак несапраўдным; Дзяржаўнае ведамства інтэлектуальнай уласнасці пакінула яго ў сіле. Павятовае ўпраўленне чайнай галіны прайграла і ў судзе першай інстанцыі — падабенства двух знакаў з геаграфічным указаннем суд ацаніў па тым, ці блытае пакупнік месца паходжання, — і адклікала апеляцыю. Патрабаванне, пададзенае ў студзені 2019 года баацзінскімі асацыяцыяй і кааператыўным саюзам, прайшло некалькі колаў: у лютым 2023 года ведамства зноў захавала знак, а суд першай інстанцыі і Вышэйшы народны суд Пекіна з ім пагадзіліся. Зоны знакаў перасякаюцца, але ў кожнага свае правілы выкарыстання і кантроль якасці.
* **Назва:** 湘西 (*Xiāngxī*) — «захад Хунані», 黄金 (*huángjīn*) — «золата». Найстарэйшае дрэва вёскі Хуанцзінь, паводле прэс-матэрыялаў, спецыялісты завуць «可以喝的文物» — «помнікам, які можна выпіць».

**3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна:**

* **Папуляцыя:** Хуанцзіньча — насенная папуляцыя са складанай генетыкай і мноствам генатыпаў і фенатыпаў (даведка «Кітайскіх варот», 2013).
* **Старыя сады:** У сямі старых садах вёскі Хуанцзінь — 2057 дрэў эпох Мін і Цын; найстарэйшаму, паводле рэпартажу 2020 года, 414 гадоў, і яно — адзіны ў Хунані жывы раслінны аб’ект аховы нематэрыяльнай спадчыны.
* **Гатункі:** Паводле артыкула 2023 года, у старых садах вылучана 104 лініі, а для чаранкавання адабраны «1号», «2号», «8号», «168号» і асобныя кусты. Гатункі 保靖黄金茶1号 і 2号 выведзены з Хунаньскім інстытутам гарбаты; 1号 прайшоў правінцыйную рэгістрацыю.
* **Сыравіна:** Стандарт на белую гарбату гаворыць пра пупышкі, лісце і сцёблы гатункаў хуанцзіньча; патрабаванняў да сыравіны зялёнай гарбаты ў адкрытых крыніцах няма.

**4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання:**

* **Рэгіён:** Горы Уліншань на захадзе Хунані. Зыходная зона — стык Цзішоу і Баацзіна, паводле артыкула 2023 года — старая мяжа ханьскіх зямель і мяоскіх гор.
* **Клімат і глебы:** Для зоны знака даных пра вышыні, глебы і ападкі ў знойдзеных крыніцах няма. Паводле рэпартажу 2020 года, сады павета Баацзін — край туманоў, багатых дажджоў і ўрадлівых глеб у поясе глеб, якія змяшчаюць селен.

**5. Тэхналогія Вытворчасці:**

Тэхналогія залежыць ад класа; тэксты групавых стандартаў не адкрыты, параметраў няма.

* **Зялёная гарбата.** Паводле артыкула 2023 года — тры аперацыі: фіксацыя (杀青, *shāqīng*), скручванне (揉捻, *róuniǎn*) і сушка (干燥, *gānzào*); гэта агульная схема зялёнага класа.
* **Чырвоная гарбата.** Паводле таго ж артыкула, тэхналогія склалася каля 2008 года пад уплывам тайваньскай; аўтар крытыкуе абсмажванне — водар ёсць, салодкага вяртання няма.
* **Белая гарбата.** Паводле стандарту T/HNTI 009-2019 — завяльванне, сушка і пераборка.
* **Форма ліста.** Паводле «Баньюэтань» (2023), кампанія 中茶 разам з навуковай камандай перанесла на баацзінскую гарбату тэхніку прамога ліста Гучжан Маацзянь: раней злёгку скручаны ліст стаў прамым. Ці адносіцца гэта да прадукцыі пад акруговым знакам, з крыніцы не ясна.

**6. Арганалептычныя Характарыстыкі:**

Дакумента знака з апісаннем вобліку ў адкрытых крыніцах няма. Ніжэй — апісанне прадукту пад знакам у пераказе даведачнага артыкула (Байду Байкэ); па вобліку гэта зялёная гарбата.

* **Вонкавы выгляд сухога ліста:** Шчыльны, буйны і цяжкі ліст, смарагдава-зялёны, з прыкметным ворсам.
* **Водар сухога ліста:** Моцны.
* **Водар настою:** Асаблівы прыродны кветкавы водар.
* **Смак:** Свежы, з асаблівым «збожжавым» адценнем (谷韵).
* **Колер настою:** Жоўта-зялёны і празрысты.
* **Чайнае дно (завараны ліст):** Далікатна-зялёнае, яркае і вельмі мяккае.

Для баацзінскай гарбаты мясцовая прэса паўтарае формулу «四高四绝»: шмат амінакіслот, поліфенолаў, экстрактыўных рэчываў і хларафілу; густы водар, смарагдавы настой, свежасць у роце і салодкае мяккае паслясмакаванне (茶香浓郁、汤色翠绿、入口清爽、回味甘醇).

**7. Хімічны Склад:**

Даведачны артыкул пра знак (Байду Байкэ) прыводзіць такі склад; збор, год і метад замера не названы.

| Паказчык | Утрыманне |
| :--- | :--- |
| Экстрактыўныя рэчывы | 46,6 % |
| Амінакіслоты | 7,8 % |
| Поліфенолы | 20,6 % |
| Кафеін | 4,12 % |

Для ранняй веснавой баацзінскай гарбаты прэса (2020, 2023) называе амінакіслоты 7,47 % — удвая больш, чым у звычайнай зялёнай гарбаты таго ж збору, — поліфенолы каля 20 % і экстрактыўныя рэчывы амаль да 50 %, са спасылкай на аналіз, зроблены разам з Хунаньскім інстытутам гарбаты. Патрабаванняў знака або стандарту да складу ў знойдзеных крыніцах няма.

**8. Карысныя Ўласцівасці:**

Правераных даных пра дзеянне менавіта гэтай гарбаты няма; легенда пра «міязм» — паданне.

**9. Заварванне:**

Практыка класа для зялёнай гарбаты.

* **Тэмпература вады:** 75–80 °C.
* **Колькасць гарбаты:** 3 г на 150 мл.
* **Посуд:** Шкляны стакан або белы гайвань.
* **Працэс:** Прагрэць посуд, наліць ваду па сценцы, першы настой — праз 40–60 секунд; два-тры паўторныя залівы.

Чырвоную і белую гарбату пад гэтай назвай заварваюць паводле практыкі свайго класа.

**10. Захоўванне:**

Практыка класа для зялёнай гарбаты. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў; лепш выпіць на працягу года.

**11. Цана і Падробкі:**

Паводле артыкула 2023 года, адзінай сартнасці няма, і рынак цэніць гарбату па гатунку куста: дацынмінская гарбата з гатунку № 1 — каля 500–800 юаняў, з гатунку № 2 — каля 1200–1800 юаняў (адзінка вагі ў артыкуле не пазначана).

* **Як пазбегнуць падробак:**
    * Шукаць знак «湘西黄金茶» і ўказанне на адзін з васьмі паветаў і гарадоў акругі.
    * Адрозніваць ад Баацзін Хуан Цзінь Ча — гэта асобны, ранейшы знак з зонай унутры аднаго павета.
    * Таварны знак «黄金茶» без геаграфічнага ўдакладнення, паводле артыкула 2023 года, зарэгістраваны не ў Сянсі; мясцовым вытворцам належаць толькі «湘西黄金茶» і «保靖黄金茶».
    * Не блытаць з «залатой» гарбатай раёна гары Саньцыншань у Цзянсі і з жаўталістымі гатункамі 黄金芽.

**12. Цікавыя Факты:**

* Патрабаванні прызнаць акруговы знак несапраўдным падавалі ў 2018 і 2019 гадах; пра апошняе рашэнне Вышэйшага народнага суда Пекіна прэса паведаміла ў студзені 2025 года — знак устаяў.
* На адзін цзінь баацзінскай гарбаты, паводле рэпартажу 2020 года, збіраюць уручную 32–35 тысяч пупышак.

**13. Параўнанне і суседзі:**

* **Баацзін Хуан Цзінь Ча (保靖黄金茶):** Зыходная гарбата той жа папуляцыі; знак павета Баацзін (заяўка 2010, рэгістрацыя 2011) і сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне 2010 года. Сянсі Хуанцзінь Ча — акруговы ўзровень над ім.
* **Баацзін Хуан Цзінь Хун Ча ([保靖黄金红茶](https://thetea.app/be/article/baojing-huang-jin-hongcha)):** Чырвоная гарбата той жа сыравіны.
* **Гучжан Маацзянь ([古丈毛尖](https://thetea.app/be/article/guzhang-mao-jian)):** Зялёная гарбата павета Гучжан, які таксама ўваходзіць у зону знака.
* **Аньцзі Хуан Цзінь Я ([安吉黄金芽](https://thetea.app/be/article/anji-huangjin-ya)):** «Залатая» па колеры ліста жаўталістая гарбата Чжэцзяна — для кантрасту: у Сянсі Хуанцзінь Ча «золата» толькі ў назве.

**На заканчэнне:**

Сянсі Хуанцзінь Ча — акруговая назва для гарбаты адной старажытнай папуляцыі з ракі Лэнчжайхэ: зялёнай, чырвонай і белай, у кожнай свой групавы стандарт. Яго апора — багатая амінакіслотамі хуанцзіньча, гісторыя — легенды пра золата без пісьмовага пацвярджэння, а права на назву пацвердзілі ведамства і суды.