---
title: "Wǔyí yánchá"
url: https://thetea.app/be/article/wuyi-yancha
lang: be
updated: 2026-10-04
source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app)
---
# Wǔyí yánchá (武夷岩茶)

**Уі Яньча** (*Wǔyí yánchá*, 武夷岩茶) — «скальны чай Уішаня», найменне з геаграфічным указаннем для улуна гарадскога павета Уішань (武夷山市) акругі Наньпін на поўначы правінцыі Фуцзянь. Нацыянальны стандарт вызначае яго як улун з зоны аховы, зроблены з кланальна размножаных сартоў па традыцыйнай тэхналогіі і які валодае «скальным сугуччам» — 岩韵 (*yányùn*), якое стандарт раскрывае як «скальны касцяк і кветкавы водар» (岩骨花香). Пад гэтым парасонавым імем выходзяць пяць таварных груп: Да Хун Паа, імянныя кусты, Жоу Гуй, Шуйсянь і Цычжун. Найменне ахоўваецца з 2002 года, а тэхналогія ўключана ў першы дзяржаўны спіс нематэрыяльнай спадчыны.

**1. Класіфікацыя і Паходжанне:**

* **Тып:** Улун (乌龙茶, *wūlóngchá*); клас запісаны прама ў азначэнні нацыянальнага стандарту GB/T 18745—2006. Уішаньскі скальны чай — класічная галіна паўночнафуцзяньскага улуна (闽北乌龙).
* **Катэгорыя:** Парасонавае найменне з юрыдычнай зонай; пад ім — пяць таварных груп стандарту.
* **Паходжанне:** Кітай, правінцыя Фуцзянь (福建, *Fújiàn*), гарадская акруга Наньпін (南平, *Nánpíng*), гарадскі павет Уішань (武夷山市, *Wǔyíshān shì*).
* **Зона аховы:** Паводле стандарту — уся адміністрацыйная тэрыторыя гарадскога павета Уішань. Запіс CNIPA пералічвае дзесяць адзінак: вулічныя камітэты Уі (武夷), Чунъань (崇安) і Сіньфэн (新丰), воласці Янчжуан (洋庄), Ланьгу (岚谷), Утунь (吴屯) і Шанмэй (上梅), пасёлкі Сінцунь (星村), Сінцянь (兴田) і Уфу (五夫).
* **Геаграфічныя каардынаты:** Паводле запісу CNIPA — 117°37′22″–118°19′44″ у. д. і 27°27′31″–28°04′49″ пн. ш.

**2. Гісторыя і Культурнае значэнне:**

* **Гісторыя:**
    * **Вытокі.** Апісанне для дзяржаўнага спісу нематэрыяльнай спадчыны ўзводзіць выраб уішаньскага чаю да эпохі Хань, а да пачатку Цын адносіць складзеную тэхналогію скальнага чаю, якая «першай адкрыла шлях» вырабу улуна.
    * **Старыя кусты.** Цынскі аўтар Го Байцан у «Запісах пра дзівосы Фуцзяні» (《闽产录异》) пісаў, што кусты Тэ Лахань і Чжуйлютяа — сунскія і растуць у адзіным экзэмпляры.
    * **Паданне пра Да Хун Паа.** Паводле легенды, у гады Хун’у эпохі Мін навуковец, які ехаў на экзамены, вылечыўся уішаньскім чаем ад болю ў жываце, а стаўшы першым на экзаменах, назваў куст па сваім чырвоным халаце — адсюль імя «Вялікі чырвоны халат».
    * **2002.** AQSIQ абвяшчэннем № 23 узяло Уі Яньча пад ахову як прадукт па месцы паходжання; тады ж выйшаў абавязковы стандарт GB 18745—2002.
    * **2006.** Тэхналогія вырабу Уі Яньча (Да Хун Паа) увайшла ў першы дзяржаўны спіс нематэрыяльнай спадчыны пад нумарам Ⅷ-63. Выйшаў рэкамендацыйны стандарт GB/T 18745—2006: зацверджаны 18 ліпеня, дзейнічае з 1 снежня 2006 года; ён замяніў стандарт 2002 года, прыбраў дзяленне сыравінных раёнаў і класіфікацыю сартоў, зняў абмежаванне тэрміну прыдатнасці і ўвёў градацыі для Да Хун Паа.
    * **2006–2007.** Уішань спыніў збор з мацярынскіх кустоў Да Хун Паа; крыніцы называюць годам пачатку забароны то 2006, то 2007 год.
    * **2018–2019.** Папраўка № 1 да стандарту замяніла табліцу гігіенічных паказчыкаў спасылкамі на агульныя нормы бяспекі; дзейнічае з 1 красавіка 2019 года.
    * **2020.** Міністэрства сельскай гаспадаркі зарэгістравала сельскагаспадарчае GI AGI02896; трымальнік — Уішаньскі навукова-даследчы інстытут чаю.
    * **2025.** CNIPA абвяшчэннем № 640 пацвердзіла прызнанне прадукта з зонай з дзесяці адзінак.
    * **2026.** Выйшла новая рэдакцыя — GB/T 18745—2026 «Патрабаванні да якасці прадукта з геаграфічным указаннем. Уі Яньча»: зацверджана 31 сакавіка 2026 года і ўступае ў сілу 1 красавіка 2027 года. Паводле паведамленняў прэсы, яна ўводзіць катэгорыю вытрыманага скальнага чаю (陈年岩茶), патрабуе чайных поліфенолаў не менш за 12,0 % і аддае тэрмін прыдатнасці на меркаванне вытворцы.
    * **Еўрасаюз.** Паводле Пагаднення Кітай–ЕС найменне ахоўваецца як PGI (Wuyi Yan Cha, дасье PGI-CN-2720); заяўнік — народны ўрад гарадскога павета Уішань.
* **Назва:**
    * «Уі» (武夷) — імя гор Уішань.
    * «Яньча» (岩茶, *yánchá*) — «скальны чай».
* **Культурнае значэнне:** Паводле даных мясцовай прэсы, ва Уішані чаем занята каля 120 тысяч чалавек. Унутры наймення склаліся ўласныя рынкавыя паняцці: дзяленне па месцах вырастання на чай сапраўдных скал (正岩), паўскальны (半岩) і прырэчны (洲茶), імянныя кусты і іх легенды.

**3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна:**

* **Сарты / Культывары:** Стандарт не пералічвае сартоў; ён патрабуе толькі кланальнага размнажэння. Таварныя групы названы па сартах і паходжанні: Да Хун Паа ([大红袍](https://thetea.app/be/article/da-hong-pao)), імянныя кусты (名枞), Жоу Гуй ([肉桂](https://thetea.app/be/article/rou-gui)), Шуйсянь ([水仙](https://thetea.app/be/article/shui-xian)) і Цычжун (奇种).
* **Размнажэнне:** Чаранкамі з адным лістом і адной пазушнай пупышкай; маці-кусты чыстасартовыя, здаровыя. Чарэнкуюць вясной, летам і восенню; лепшым стандарт лічыць асеннюю пасадку летніх парасткаў.
* **Пасадка:** Суадносіны ранніх, сярэдніх і позніх сартоў у садзе — 1 : 3 : 2.
* **Стандарт збору:** Збор па раскрыцці верхавіннага ліста (开面采). Малое раскрыццё (верхні ліст — 30–40 % плошчы другога) — чатыры лісты; сярэдняе (50–70 %) — тры лісты; вялікае (80–90 %) — два лісты. Лепшым стандарт называе сярэдняе раскрыццё.
* **Сыравіна па класах:** Першы клас — не менш за 90 % прыдатнага ліста, другі — не менш за 80 %, трэці — не менш за 70 %. Ліст дастаўляюць на фабрыку на працягу 4 гадзін.
* **Час збору:** Вясновы — каля сезона Гуюй (谷雨, каля 20 красавіка), летні — каля Сяомань (小满, каля 21 мая), асенні — пасля Ліцю (立秋, пачатак жніўня).

**4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання:**

* **Рэльеф:** Паўночны захад прыўзняты, грады вяршынь затрымліваюць паўночныя халады. Чатыры патокі, пікі і ўзгоркі пераплятаюцца і ствараюць асаблівы мікраклімат — вільготны і туманны.
* **Клімат:** Субтрапічны. Сярэднегадавая тэмпература 18–18,5 °C, ападкаў каля 2000 мм у год, сярэдняя вільготнасць паветра каля 80 %, бязмарозны перыяд доўгі; сонечнага ззяння каля 2000 гадзін у год.
* **Глебы:** Горныя глебы субтрапічнага вечназялёнага лесу. У большасці садоў — вулканічны жвір, чырвоны пясчанік і сланец; гумусавы пласт тоўсты, арганікі шмат, pH 4–6.
* **Расліннасць:** Кунінгамія (杉), кастанопсіс (苦槠), масонава хвоя (马尾松), папараці.
* **Догляд:** Угнаенні азот, фосфар і калій — у прапорцыі 3 : 2 : 1; вышыня кроны ў прадуктыўных садах — 80–120 см.
* **Месцы вырастання:** Дзяленне сыравінных раёнаў было ў стандарце 2002 года, але рэдакцыя 2006 года яго адмяніла. Рынкавае дзяленне на «сапраўдныя скалы», паўскальныя і прырэчныя ўчасткі засталося паняццем гандлю, а не нормы.

**5. Тэхналогія Вытворчасці:**

Стандарт задае паслядоўнасць, але не рэжымы.

* **Першасная выпрацоўка (初制):**
    1. **Завяльванне на сонцы або ў памяшканні ([晒青](https://thetea.app/be/article/shai-qing) / 萎凋, *shàiqīng / wěidiāo*).**
    2. **Страсанне і акісленне (做青, *zuòqīng*)** — ключавая аперацыя улуна.
    3. **Фіксацыя (杀青, *shāqīng*).**
    4. **Скручванне (揉捻, *róuniǎn*).**
    5. **Сушка (烘干, *hōnggān*):** першая сушка, астыванне і паўторная сушка; атрымліваецца сыры чай (毛茶, *máochá*).
* **Даводка (精制):** Сартаванне па партыях і класах, адбор па сітах, выбарка сцёблаў, веянне, купаж сітавых фракцый ([拼配](https://thetea.app/be/article/chunliaopinpei), *pīnpèi*), сушка, астыванне, змешванне ў аднастайную партыю, праверка і фасаванне.
* **Рамество паводле апісання спадчыны:** Дзесяць аперацый; ключавыя прыёмы — шматразовае завяльванне (复式萎凋), «акісляць, гледзячы на ліст» (看青做青), «рух вільгаці і вяртанне свежасці» (走水返阳), двайная абсмажванне і двайное скручванне (双炒双揉), доўгая сушка пры нізкай тэмпературы (低温久烘).

Звядзенне сітавых фракцый у партыю (拼配) уваходзіць у даводку паводле самога стандарту 2006 года. У новай рэдакцыі 2026 года Да Хун Паа, паводле пераказу прэсы, прама вызначаны як чай з сыравіны некалькіх кланальных уішаньскіх сартоў, зведзенага купажом.

**6. Арганалептычныя Характарыстыкі:**

Стандарт патрабуе чысціні, адсутнасці фарбавальнікаў, прымешак, старонніх пахаў і цвілі і дае сваю табліцу для кожнай групы. Ніжэй — найвышэйшая градацыя (特级) Да Хун Паа; астатнія групы — у табліцы.

* **Знешні выгляд сухога ліста:** Шчыльна скручаны, моцны, злёгку выгнуты; з «каштоўным» адлівам або алеістым бляскам (带宝色或油润).
* **Водар сухога ліста:** Апісанняў у знойдзеных крыніцах няма.
* **Водар настою:** Востры, густы і доўгі або тонкі, чысты і далёкі (锐、浓长或幽、清远).
* **Смак:** Яснае скальнае сугучча, поўны, з салодкім асвяжальным вяртаннем; водар застаецца на дне кубка (岩韵明显、醇厚、回味甘爽、杯底有余香).
* **Колер настою:** Празрысты, яркі, цёмна-аранжава-жоўты.
* **Чайнае дно (завараны ліст):** Мяккі, бліскучы, роўны, з чырвонай аблямоўкай або кінаварным адценнем (红边或带朱砂色).

| Група | Градацыі | Водар найвышэйшай градацыі | Смак найвышэйшай градацыі |
| :--- | :--- | :--- | :--- |
| Да Хун Паа | 特级, 一级, 二级 | 锐、浓长或幽、清远 | 岩韵明显、醇厚、回味甘爽 |
| Імянныя кусты | без градацый | 较锐、浓长或幽、清远 | 岩韵明显、醇厚、回甘快 |
| Жоу Гуй | 特级, 一级, 二级 | 浓郁持久，似有乳香或蜜桃香、或桂皮香 | 醇厚鲜爽、岩韵明显 |
| Шуйсянь | 特级 — 三级 | 浓郁鲜锐、特征明显 | 浓爽鲜锐、品种特征显露、岩韵明显 |
| Цычжун | 特级 — 三级 | 清高 | 清醇甘爽、岩韵显 |

У Жоу Гуй стандарт называе малочны, персікавы або карычны тон водару; у Шуйсяня — выразны сартавы характар.

**7. Хімічны Склад:**

Фізіка-хімічныя межы паводле GB/T 18745—2006:

| Паказчык | Не больш за |
| :--- | :--- |
| Вільготнасць | 6,5 % |
| Агульная зола | 6,5 % |
| Крошка | 15,0 % |
| Пыл | 1,3 % |

Водарастваральных рэчываў стандарт 2006 года не нармуе. Новая рэдакцыя 2026 года, паводле паведамленняў прэсы, патрабуе чайных поліфенолаў не менш за 12,0 %; поўнага тэксту я не бачыў.

**8. Карысныя Ўласцівасці:**

Правераных даных пра дзеянне менавіта гэтага чаю няма.

**9. Заварванне:**

Практыка класа для скальнага улуна.

* **Тэмпература вады:** Круты кіпень, 95–100 °C.
* **Колькасць чаю:** 7–8 г на гайвань 110 мл.
* **Посуд:** Гайвань або ісінскі чайнік.
* **Працэс:**
    1. Разагрэць посуд.
    2. Коратка прамыць ліст кіпенем.
    3. Першыя настоі — 10–20 секунд, адразу зліваць.
    4. З кожнай заліўкай дадаваць некалькі секунд.
    5. Добры чай вытрымлівае шэсць-восем залівак.

**10. Захоўванне:**

Практыка класа. Герметычна, у сухім прахалодным месцы, без святла і старонніх пахаў. Стандарт 2006 года патрабаваў склад, які ветрыцца, сухога, чыстага, прахалоднага, без прамога сонца. Рэдакцыя 2006 года зняла абмежаванне тэрміну прыдатнасці; новая рэдакцыя, паводле пераказу прэсы, прама аддае яго на меркаванне вытворцы і ўводзіць катэгорыю вытрыманага скальнага чаю.

**11. Кошт і Падробкі:**

Даных пра цэны ў знойдзеных крыніцах няма.

* **Як пазбегнуць падробак:**
    * Вытворца павінен быць з гарадскога павета Уішань; дапушчаныя да знака наляпляюць спецыяльную ахоўную марку геаграфічнага ўказання.
    * На этыкетцы паводле стандарту — вытворца і адрас, назва прадукту і сорта, маса, градацыя, дата выпрацоўкі, тэрмін прыдатнасці і нумар стандарту.
    * Імя «Да Хун Паа» не значыць чай з мацярынскіх кустоў: збор з іх спынены.
    * «Скальны» характар падрабіць цяжка, але месца не відаць у кубку: паходжанне пацвярджаюць дакументы, а не аповед прадаўца.

**12. Цікавыя Факты:**

* Стандарт 2006 года больш строгі за агульны стандарт на улун GB/T 30357.1 па вільготнасці і крошцы, але не патрабуе экстрактыўных рэчываў: якасць ён трымае на арганалептыцы і скальным сугуччы.
* Пасёлак Сінцунь з зоны аховы гістарычна быў гандлёвым пунктам уішаньскага чаю, і там жа ляжыць ядро раёна чырвонага Чжэншань Сяачжун: адна тэрыторыя нясе найменні двух розных класаў.
* Акрамя наймення Уі Яньча, ва Уішаня ёсць асобны сертыфікацыйны знак «武夷山大红袍» № 1687896.
* Паводле паведамленняў прэсы, новая рэдакцыя стандарту 2026 года ўпершыню ўзаконіла вытрыманы скальны чай.

**13. Параўнанне з іншымі чаямі:**

* **Янь Ча (岩茶):** Радавы артыкул корпуса пра скальны чай як тып; Уі Яньча — найменне з юрыдычнай зонай і стандартам.
* **Да Хун Паа (大红袍):** Самая вядомая з пяці груп; у рэдакцыі стандарту 2026 года, паводле пераказу прэсы, яна прама апісана як купаж некалькіх кланальных сартоў.
* **Жоу Гуй (肉桂):** Група з карычным, малочным або персікавым водарам паводле стандарту.
* **Шуйсянь (水仙):** Сорт, які прыйшоў ва Уішань з суседняга Цзяньяна; група з чатырма градацыямі.
* **Уішань Цычжун ([武夷山奇种](https://thetea.app/be/article/wuyishan-qizhong)):** Пятая група стандарту пад уласным знакам.
* **Чжэншань Сяачжун ([正山小种](https://thetea.app/be/article/zheng-shan-xiao-zhong)):** Чырвоны чай той жа мясцовасці каля Сінцуня — іншы клас і іншае найменне.

**На заканчэнне:**

Уі Яньча — парасонавае імя уішаньскага скальнага улуна з нацыянальным стандартам, які задае ўсё: зону ў межах гарадскога павета, кланальныя сарты, збор па раскрыцці ліста, парадак першаснай выпрацоўкі і даводкі, пяць таварных груп і іх градацыі. Смакавую сутнасць стандарт называе адным словам — 岩韵, «скальны касцяк і кветкавы водар». З 2027 года чай будзе жыць паводле новай рэдакцыі, дзе з’явіцца і вытрыманы скальны чай.