---
title: "Уню Цзао"
url: https://thetea.app/be/article/wuniu-zao
lang: be
updated: 2026-04-08
source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app)
---
# Уню Цзао (乌牛早, Wūniú zǎo)

Уню Цзао — адзін з самых ранніх зялёных чаёў Кітая, які апярэджвае знакаміты Сі Ху Лун Цзін на цэлы месяц. У назве ўжо закладзена яго галоўная асаблівасць: «早» (zǎo) — «ранні». Гэты чай, які мае больш чым трохсотгадовую гісторыю культывавання, з'яўляецца візітнай карткай павета Юнцзя правінцыі Чжэцзян і нацыянальным прадуктам з аховай геаграфічнага паходжання. Яго нярэдка называюць «першай веснавой гарбатай на поўдзень ад Янцзы» (早春江南第一茶).

**1. Класіфікацыя і Паходжанне:**

* **Тып:** Зялёны чай (неферментаваны, 绿茶, lǜchá). Апрацоўка па тыпу «шацын» (杀青) — фіксацыя абсмажваннем (чаацын, 炒青).
* **Катэгорыя:** Рэгіянальны знакаміты чай (名茶, míngchá) з аховай геаграфічнага паходжання (地理标志产品, dìlǐ biāozhì chǎnpǐn). Нацыянальны стандарт — GB/T 20360-2006 «Уню Цзао Ча». Прадукт абаронены арыгінальным найменнем месца паходжання з 2004 года (зацверджана Дзяржаўным упраўленнем па кантролі якасці КНР).
* **Паходжанне:** Кітай, правінцыя Чжэцзян (浙江省, Zhèjiāng Shěng), гарадская акруга Вэньчжоу (温州市, Wēnzhōu Shì), павет Юнцзя (永嘉县, Yǒngjiā Xiàn). Асноўныя вытворчыя раёны: пасёлак Уню (乌牛镇, Wūniú Zhèn, цяпер — вуліца Уню, 乌牛街道), пасёлак Лодун (罗东乡), раён Саньцзян (三江街道) і прылеглыя тэрыторыі ў ніжнім цячэнні ракі Наньсі (楠溪江, Nánxī Jiāng), на паўночным беразе ракі Оуцзян (瓯江, Ōu Jiāng).
* **Геаграфічныя каардынаты:** Прыблізна 28.15° пн.ш., 120.69° у.д. (раён Уню, павет Юнцзя).

**2. Гісторыя і Культурнае Значэнне:**

* **Гісторыя:** Уню Цзао мае больш за 300 гадоў дакументаванай гісторыі культывавання. Згодна з мясцовымі хронікамі, каля дзвюхсот гадоў назад гэта было дзікарослае чайнае дрэва, знойдзенае на хрыбце Чанцзялін (长夹岭) паміж вёскамі Баньлін (半岭村) воласці Оубэй і Лінся (岭下村) пасёлка Уню. Селянін Цзінь Цзэхун (金则洪) з вёскі Лунтоу (龙头村) воласці Оубэй падчас навагодняга візіту да сваякоў заўважыў на схіле асабліва магутны і рана прачнуўшыся куст, выкапаў яго разам з камяком зямлі і перанес на свой участак. Паколькі гэта расліна пачынала даваць парасткі да свята Чуньфэнь (春分) — на 15 дзён раней за іншыя гатункі, — яно атрымала назву «Уню Цзао» (乌牛早, «ранні з Уню»). Мясцовыя жыхары таксама называлі яго «Лінся Ча» (岭下茶, «чай з-пад хрыбта»).

  На працягу дзесяцігоддзяў гатунак распаўсюдзіўся па валасцях Лодун і Уню і стаў галоўнай культурай рэгіёна. У 1930-х гадах з сыравіны Уню Цзао выраблялі чаацын, які пасля рафінавання выпускалі пад маркай «Цяньду Чжэньмэй» (天都珍眉) і прадавалі ў Шанхай, дзе ён каціраваўся на 10 сярэбраных юаняў вышэй за аналагічныя гатункі з Хуэйчжоу (徽州). Пасля 1950-х гадоў з гэтай сыравіны рабілі чырвоны маача, хунцын і чаацын. Аднак затым гатунак быў у значнай ступені страчаны і адноўлены толькі ў **1985 годзе**. У **1988 годзе** прадукт «Уню Цзао Лун Цзін» (乌牛早龙井) прайшоў правінцыйную экспертызу новага прадукта ў Ханчжоу і атрымаў афіцыйнае найменне «Юнцзя Уню Цзао» (永嘉乌牛早). У **1994 годзе** у пасёлку Уню была створана база суцэльных чайных плантацый плошчай 80 гектараў. У **1995 годзе** чай быў удастоены залатога медаля 2-й Кітайскай сельскагаспадарчай выставы і залатога медаля Ганконгскай выставы якасных прадуктаў харчавання. У **2002 годзе** атрыманы сертыфікат нацыянальнага «зялёнага прадукта» (绿色食品). **13 снежня 2004 года** Дзяржаўнае ўпраўленне па кантролі якасці КНР зацвердзіла ахову наймення месца паходжання для «Уню Цзао Ча». У цяперашні час павет Юнцзя мае амаль 5 万 му (~3333 га) чайных плантацый Уню Цзао з сярэднегадавым аб'ёмам вытворчасці каля 3 мільярдаў юаняў.

* **Назва:** Назва складаецца з трох іерогліфаў: «乌» (wū) — «чорны, цёмны» і «牛» (niú) — «бык» утвараюць тапонім Уню (乌牛) — назва пасёлка (цяпер — вуліцы) у павеце Юнцзя, якая паходзіць, паводле легенды, ад скалы на беразе Оуцзяна, падобнай на чорнага быка; «早» (zǎo) — «ранні» — паказвае на галоўную асаблівасць гатунку: выключна ранняе абуджэнне вясной.

* **Культурнае значэнне:** У павеце Юнцзя бытуе яскравая легенда, якая звязвае паходжанне гарбаты з бодхісатвай Гуаньінь (观音). Згодна з паданнем, у бамбукавым гаю Гуаньінь на востраве Путо расло боскае чайнае дрэва дзівоснага водару. Аднойчы нябесны бык, прываблены водарам, выкраў галінку і ўцёк. Гуаньінь пераследвала яго да маляўнічага берага Оуцзяна, дзе паразіла быка і абярнула ў камень, а скрадзеная галінка ўпала ў горы і дала пачатак чайным дрэвам Уню. Юнцзя носіць ганаровы тытул «Радзіма кітайскага чаю Уню Цзао» (中国乌牛早之乡). Вёска Сінчань (行禅村) у раёне Саньцзян стала аб'ектам даследавання ЮНЕСКА як прыклад паспяховага выхаду сялян з беднасці дзякуючы чаяводству.

**3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна:**

* **Від:** *Camellia sinensis* (L.) Kuntze var. *sinensis*.
* **Сорт / Культывар:** Уню Цзао (乌牛早), таксама зарэгістраваны пад назвай Цзямін-1 (嘉茗1号, Jiāmíng yī hào) — клонавы (无性系, wúxìngjì) сорт, выведзены метадам індывідуальнага адбору з мясцовай папуляцыі павета Юнцзя. Батанічная характарыстыка: кустовы тып (灌木型), сярэдні памер ліста (中叶类), **асабліва ранні** (特早生种, tè zǎo shēng zhǒng) перыяд вегетацыі. Габітус напаўраскідзісты (半开展), галінаванне ўмерана густое. Ліст эліптычнай формы, зялёны, з выражаным бляскам, паверхня злёгку выпуклая. Парасткі і пупышкі буйныя, мясістыя. Кветкі адзінкавыя або ў ілжывых гронкападобных суквеццях, вяночак дыяметрам ~35 × 29 мм, 6–7 пялёсткаў, 4–5 чашалісцікаў. Плоданашэнне слабое. Зімаўстойлівасць павышаная.
* **Збор:** Выключна ранні: пачатак збору — з канца лютага (каля 25 лютага), заканчэнне — не пазней за 5 красавіка (Цынмін, 清明). Увесь ураджай з'яўляецца «дацынмінскім чаем» (明前茶, míngqián chá). Агульная працягласць сезону збору — каля 50 дзён. Спячыя пупышкі пачынаюць абуджэнне пры ўстойлівай сярэднясутачнай тэмпературы ад 8°C. Уню Цзао апярэджвае Сі Ху Лун Цзін на 30–40 дзён.
* **Стандарт збору:** Для вышэйшага гатунку (特级) — адна пупышка і адзін ліст у стадыі пачатковага раскрыцця (一芽一叶初展). Для першага і другога гатункаў — адна пупышка і два лісты ў пачатковай стадыі раскрыцця (一芽二叶初展). Збор ручны, метадам «пад'ёмнага зрыву» (提手采). Парасткі павінны быць аднароднымі па памеры, без рыбных лістоў (鱼叶), чаранкоў і пабочных уключэнняў. На 500 г вышэйшага гатунку гатовага чаю патрабуецца каля 22 000 свежых парасткаў.
* **Патрабаванні да сыравіны:** Свежасабранае, цэлае, без механічных пашкоджанняў і перагрэву. Дастаўка з плантацыі на фабрыку — максімальна аператыўная, каб пазбегнуць пачатку спантаннага акіслення.

**4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання:**

* **Вышыня вырошчвання:** Асноўныя плантацыі размешчаны на нізкіх пагорках і спадзістых схілах уздоўж рэк Наньсі і Оуцзян на вышынях ад 50 да 300 м над узроўнем мора.
* **Клімат:** Субтрапічны мусонны. Сярэднегадавая тэмпература — 18,3°C, гадавы перапад тэмператур — каля 20°C. Сума актыўных тэмператур вышэй за 8°C — 5742,5°C. Сярэдняя тэмпература самага халоднага месяца — 8,1°C. Безмарозны перыяд — 282 дні. Гадавая сума ападкаў — каля 1500–1800 мм, размеркаваных адносна раўнамерна.
* **Інсаляцыя:** Сярэднегадавая працягласць сонечнага ззяння — 1798,9 гадзін (у сярэднім 4,9 гадзіны ў дзень), працэнт сонечнага ззяння — каля 41%, што спрыяльна для назапашвання азотазмяшчальных і араматычных рэчываў у чайным лісце.
* **Мікраклімат:** Блізкасць Усходне-Кітайскага мора забяспечвае высокую вільготнасць паветра. Горы, якія атачаюць даліны Наньсі, ствараюць частыя туманы і рассеянае асвятленне — умовы, ідэальныя для якаснага чайнага ліста. Вясна надыходзіць рана, што і тлумачыць фенаменальную скараспеласць Уню Цзао.
* **Глебы:** Пераважна чырвона-жоўтыя латэрытныя (红壤/黄壤), кіслыя і слабакіслыя (pH 4,5–5,5), з высокім утрыманнем арганічнага рэчыва, добра дрэнаваныя. Горныя схілы з лясной подсцілкай забяспечваюць натуральнае ўзбагачэнне глебы.
* **Агратэхніка:** Плантацыі размешчаны на добра аэраваных схілах. Практыкуецца экалагічнае земляробства: арганічныя ўгнаенні, мульчаванне драўнянай трэскай, рэгулярная формульная абразанне. У апошнія гады ўкараняюцца агратэхнічныя прыёмы для дадатковага паскарэння вегетацыі: тоўсты пласт мульчы з пілавіння, аптымізаваная абразанне і навукова абгрунтаванае прымяненне арганічных падкормак.

**5. Тэхналогія Вытворчасці:**

Тэхналогія вытворчасці Уню Цзао аналагічная апрацоўцы чаёў сямейства Лун Цзін (龙井) і накіравана на стварэнне плоскага (扁形, biǎnxíng) зялёнага чаю з чыстым водарам і далікатным смакам. Ключавыя этапы:

* **Збор (采摘 — cǎizhāi):** Ручны, з ранняга ранку. Сабраная сыравіна неадкладна дастаўляецца на фабрыку ў бамбукавых кошыках без утрамбоўкі.

* **Раскладка-падвяльванне (摊晾 — tānliàng):** Свежае лісце раскладваецца тонкім пластом (каля 1 кг/м²) на чыстыя бамбукавыя падносы ў ветраным зацененым памяшканні. Працягласць — да страты 20% масы, звычайна ў межах 6–12 гадзін. Мэта — выраўноўванне вільготнасці, размякчэнне ліста, пачатковае фармаванне водару. Ліст лічыцца гатовым, калі ён становіцца мяккім навобмацак, злёгку цямнее і набывае лёгкі кветкавы адценне. Крытычна важна не дапусціць пачырванення, перагрэву і прыгнечання ліста.

* **Фіксацыя-абсмажванне «Цынго» (青锅 — qīngguō):** Асноўны этап «забойства зеляніны» (杀青, shāqīng) — абсмажванне ў гарачым воку пры высокай тэмпературы для інактывацыі ферментаў і спынення акіслення. Адначасова пачынаецца наданне плоскай формы характэрнымі рухамі далоняў майстра: прыцісканне, слізгаценне і разгладжванне. Фармуецца аснова водару: каштанавыя і арэхавыя ноты.

* **Фінішнае абсмажванне «Хуэйго» (辉锅 — huīguō):** Працяг абсмажвання пры больш нізкай тэмпературы. Ліст канчаткова высушваецца, упляскаецца, набывае характэрны бляск і гладкасць. Майстар кантралюе ціск і хуткасць рухаў, дамагаючыся аднароднасці формы.

* **Прасейванне і адбор (簸片割末 — bǒpiàn gēmò):** Гатовы чай прасейваецца для выдалення чайнага пылу, абломкаў і ліставых фрагментаў, пасля чаго сартуецца па грейдах.

**6. Арганалептычныя Характарыстыкі:**

* **Знешні выгляд сухога ліста:** Плоскі, гладкі, прамы, кампактны (扁平光滑, 挺秀匀齐). Кончык пупышкі выразна выяўлены (芽锋显露), з лёгкім белаватым апушэннем (微显毫). Колер — яркі нефрытава-зялёны з масляністым бляскам (嫩绿光润). Парасткі мясістыя, па форме нагадваюць вераб'іны язычок (雀舌, quèshé). Характэрная асаблівасць: на ніжнім канцы (ля зрэзу чаранка) можа выяўляцца цёмна-карычняваты адценне — так званы «чорны хвосцік» (黑屁股), выкліканы выступленнем клеткавага соку пры абсмажванні мясістага ліста; гэта відавая прыкмета Уню Цзао, а не дэфект.

* **Водар сухога ліста:** Чысты, свежы, з выразнымі каштанавымі нотамі (栗香, lìxiāng). Пры расціранні ў далонях раскрываюцца лёгкія травяністыя і саладкаватыя абертоны.

* **Водар настоя:** Высокі, яркі, устойлівы (高鲜持久). Дамінуюць ноты смажанага каштана і бабовых (豆花香), з далікатным кветкавым фонам. Водар застаецца ў пустой кубку, паступова пераходзячы ў тонкую салодкасць.

* **Смак:** Салодка-мяккі, свежы, з выражанай сакавітасцю (甘醇鲜爽). Цела сярэдняе, добра напоўненае. Горкасць і даўкасць мінімальныя, хутка пераходзяць у зваротную салодкасць (回甘, huígān). Паслясмак — доўгі, чысты, асвяжальны, з прахалоднай мінеральнай нотай.

* **Колер настоя:** Далікатна-зялёны, празрысты і яркі (嫩绿明亮), з крыштальным бляскам (清澈). Па меры астывання можа злёгку жаўцець.

* **Чайнае дно (завараны ліст):** Яркае ізумрудна-зялёнае, мясістае, аднароднае. Лісце раскрываецца цэлым, фармуючы акуратныя «бутоны» (匀齐成朵). Пупышкі і лісце шчыльныя, пругкія навобмацак, што сведчыць аб высокім утрыманні пажыўных рэчываў.

**7. Хімічны Састаў:**

* **Поліфенолы (茶多酚):** Паводле дадзеных нацыянальнага стандарту GB/T 20360-2006, утрыманне поліфенолаў у гатовым чаі — 20,1–29,5%. Для асабліва ранняга збору характэрныя больш нізкія значэнні (бліжэй да 20%), што тлумачыць мяккасць і малую даўкасць.
* **Амінакіслоты (氨基酸):** 4,3–5,3% — істотна вышэй за сярэдні паказчык для зялёных чаёў (звычайна 2–4%). Высокае ўтрыманне L-тэаніну (L-茶氨酸) абумоўлівае выражаны умамі-падобны кампанент смаку і заспакаяльны эфект. Паводле дадзеных Кітайскай акадэміі сельскагаспадарчых навук (CAAS), утрыманне амінаазоту ў свежым лісце — 565,0 мг%.
* **Катэхіны (儿茶素):** Каля 103,81 мг/г (паводле дадзеных CAAS для свежага ліста). Асноўныя фракцыі: EGCG, EGC, ECG, EC.
* **Алкалоіды:** Кафеін (咖啡碱) — тыповыя для зялёнага чаю 2–4% сухой масы. Тэабрамін і тэафілін — у слядовых колькасцях. Суадносіны кафеін/тэанін спрыяльныя для мяккага танізавання без выражанага ўзбуджэння.
* **Вітаміны:** Аскарбінавая кіслата (вітамін C) — павышанае ўтрыманне, характэрнае для асабліва ранніх збораў; вітаміны групы B (B₁, B₂), вітамін E, β-каратын.
* **Мінералы:** Калій, магній, фосфар, цынк, марганец, фтор, селен.
* **Эфірныя алеі і араматычныя злучэнні:** Ключавыя: ліналаол, β-іёнон, нонаналь, гераніол, бензальдэгід. Менавіта яны фармуюць характэрны каштанава-кветкавы букет. Высокае ўтрыманне растваральных цукраў уносіць уклад у адчуванне натуральнай салодкасці.
* **Асаблівасці саставу:** Нізкі поліфенол-амінакіслотны каэфіцыент (酚氨比 < 5) — класічны маркер высакаякаснага зялёнага чаю з ранняга збору.

**8. Карысныя Ўласцівасці:**

* **Мяккае танізаванне і кагнітыўная падтрымка:** Спрыяльныя суадносіны кафеіну і L-тэаніну забяспечваюць устойлівы, але мяккі танізавальны эфект — паляпшэнне канцэнтрацыі ўвагі без нервовасці і «кафеінавага абвалу».
* **Антыаксідантнае дзеянне:** Катэхіны (асабліва EGCG) з'яўляюцца магутнымі антыаксідантамі, якія нейтралізуюць свабодныя радыкалы і запавольваюць акісляльны стрэс.
* **Падтрымка сардэчна-сасудзістай сістэмы:** Поліфенолы зялёнага чаю спрыяюць зніжэнню ўзроўню «дрэннага» халестэрыну (ЛПНП) і падтрыманню эластычнасці сасудаў.
* **Нармалізацыя артэрыяльнага ціску:** Рэгулярнае ўжыванне зялёнага чаю з высокім утрыманнем тэаніну асацыюецца з мяккім гіпатэнзіўным дзеяннем.
* **Падтрымка стрававання:** Умераная даўкасць стымулюе сакрэцыю страўнікавага соку і палягчае страваванне пасля ежы.
* **Умацаванне імунітэту:** Комплекс вітаміну C, катэхінаў і мікраэлементаў (цынк, селен) падтрымлівае ахоўныя функцыі арганізма.
* **Здароўе поласці рота:** Змешчаны фтор і катэхіны валодаюць бактэрыястатычным дзеяннем, папярэджваючы карыес і асвяжаючы дыханне.
* **Супрацьзапаленчае дзеянне:** EGCG і іншыя поліфенолы зніжаюць узровень перадзапаленчых маркераў.

*Заўвага: людзям з падвышанай адчувальнасцю да кафеіну, а таксама пры абвастрэнні захворванняў страўнікава-кішачнага тракту варта абмежаваць ужыванне або пракансультавацца з лекарам.*

**9. Заварванне:**

* **Тэмпература вады:** 80–85°C для стандартных партый; 75–80°C для вышэйшых гатункаў з далікатнымі пупышкамі. Кіпень не выкарыстоўваць — ён «абпальвае» ліст і ўзмацняе горкасць.
* **Колькасць гарбаты:** 3–4 г на 150–200 мл вады (шклянкавае заварванне); 5 г на 100–120 мл (гайвань, метад праліваў).
* **Посуд:** Шкляны кубак (玻璃杯) — ідэальны для назірання за раскрыццём парасткаў і колерам настоя; фарфоравая гайвань (盖碗) — для больш кантраляванага і шматразовага заварвання; фарфоравы чайнік — для штодзённага чаявання.

* **Працэс (шклянкавае заварванне):**

1. Прагрэць кубак гарачай вадой, зліць.
2. Засыпаць 3–4 г сухой гарбаты.
3. Заліць вадой 80–85°C на 1/3 аб'ёму, злёгку пахітаць кубак, даць лісту «прачнуцца» 30 секунд.
4. Даліць ваду да поўнага аб'ёму.
5. Настаяць 1,5–2 хвіліны да першага піцця.
6. Піць да ўзроўню 1/3 астатку настоя, затым даліць ваду. Паўтараць 2–3 разы.

* **Працэс (гайвань, метад праліваў):**

1. Прагрэць гайвань і чахай кіпенем.
2. Засыпаць 5 г чаю, удыхнуць водар прагрэтага ліста.
3. Першы праліў: вада 80°C, настойванне 15–20 секунд, зліць у чахай, разліць па кубках.
4. Другі і трэці пралівы: 20–30 секунд.
5. Наступныя пралівы: павялічваць час на 10–15 секунд з кожным.
6. Колькасць праліваў: 4–6 (вышэйшы гатунак вытрымлівае да 6 паўнавартасных праліваў).

**10. Захоўванне:**

* Уню Цзао — далікатны зялёны чай, які патрабуе строгага выканання ўмоў захоўвання.
* **Тара:** Герметычная — алюмініевы фальгавы пакет з выдаленым паветрам, змешчаны ў бляшаны ці алавяны слоік з шчыльным вечкам.
* **Тэмпература:** Аптымальна — у халадзільніку пры 0–5°C (аддзяленне для гародніны). Захоўванне пры пакаёвай тэмпературы дапушчальна толькі для аб'ёму, які будзе выпіты на працягу 1–2 тыдняў.
* **Ворагі чаю:** Святло, вільгаць, пабочныя пахі, цяпло. Гарбата актыўна паглынае водары — захоўваць асобна ад прадуктаў з моцным пахам.
* **Тэрмін:** Для аптымальнага смаку — выкарыстаць на працягу 6–12 месяцаў пасля вытворчасці. Пры правільным халадзільным захоўванні — да 18 месяцаў без істотнай страты якасці. Не падлягае вытрымцы — з цягам часу губляе свежасць і яркасць водару.
* Не рэкамендуецца часта даставаць упакоўку з халадзільніка — кандэнсат паскарае дэградацыю.

**11. Кошт і Падробкі:**

* **Катэгорыя кошту:** Сярэдняя і вышэй за сярэднюю сярод кітайскіх зялёных чаёў. Кошт моцна залежыць ад тэрміну збору: самыя раннія партыі (канец лютага — пачатак сакавіка) каштуюць істотна даражэй. Кошт свежай чайнай сыравіны (茶青) на піку ранняга збору дасягае 400 юаняў/кг і болей, зніжаючыся на 100+ юаняў/кг ужо праз тыдзень. Гатовы чай вышэйшага гатунку — ад 800 да 2000+ юаняў/кг у залежнасці ад вытворцы, году і партыі.
* **Распаўсюджаныя падробкі і падмены:** Паколькі знешні выгляд Уню Цзао вельмі падобны на Сі Ху Лун Цзін, гэты гатунак часта прадаюць пад выглядам дарагога Лун Цзіна. Адваротная сітуацыя таксама сустракаецца: чай з іншых рэгіёнаў падманвае сабой «сапраўдны» юнцзяскі Уню Цзао. Асноўныя віды фальсіфікацыі:
  * Продаж чаю з Уню Цзао пад маркай «Сі Ху Лун Цзін» па шматразова завышаным кошце.
  * Падмена сыравінай з іншых правінцый (Сычуань, Гуйчжоу), дзе Уню Цзао шырока культывуецца як «ранні» гатунак.
  * Перапакоўка леташняга чаю як свежага «мін цянь» бягучага сезона.
  * Араматызацыя нізкагатунковага чаю для імітацыі каштанавага водару.
* **Як адрозніць сапраўдны Уню Цзао ад Лун Цзіна:**
  * **Колер:** Уню Цзао — ярка-зялёны з жаўтаватым адценнем і характэрным цёмным «хвосцікам» ля зрэзу; Лун Цзін — з «рысава-жоўтым» (糙米色) адценнем і чырванаватай кропкай ля чаранка.
  * **Водар:** Уню Цзао — травяніста-каштанавы, некалькі больш лёгкі; Лун Цзін — густы бобова-каштанавы з ланцэтнымі нотамі.
  * **Тэрміны:** Сапраўдны Лун Цзін не можа з'явіцца на рынку ў лютым — гэта, безумоўна, Уню Цзао.
  * Купляйце ў правераных прадаўцоў, шукайце маркіроўку аховы геаграфічнага паходжання (地理标志产品) і сертыфікат GB/T 20360.

**12. Цікавыя Факты:**

* **Рэкорд скараспеласці.** Уню Цзао — адзін з самых ранніх камерцыйных зялёных чаёў свету. У асобныя гады пры спрыяльных умовах першыя парасткі збіраюць ужо ў пачатку — сярэдзіне лютага, гэта значыць яшчэ да свята Юаньсяо (元宵节, Фестываль ліхтароў). Гэта робіць яго абсалютным рэкардсменам па ранняй вегетацыі сярод усіх зарэгістраваных гатункаў *Camellia sinensis* у Кітаі.
* **«Двайнік» Лун Цзіна.** Дзякуючы візуальнаму падабенству Уню Цзао часта называюць «бюджэтным Лун Цзінам». Менавіта з-за яго значная частка «ранняга Лун Цзіна», якая з'яўляецца на рынках у канцы лютага — пачатку сакавіка, у рэчаіснасці з'яўляецца чаем Уню Цзао, апрацаваным па лунцзінаўскай тэхналогіі.
* **Нацыянальнае распаўсюджванне культывара.** Дзякуючы выключнай скараспеласці, культывар Уню Цзао (嘉茗1号) стаў адным з самых распаўсюджаных ранніх гатункаў па ўсім Кітаі. Яго высаджваюць далёка за межамі Чжэцзяна — у правінцыях Сычуань, Гуйчжоу, Хубэй, Хунань і іншых, дзе з мясцовай сыравіны Уню Цзао вырабляюць разнастайныя зялёныя чаі, уключаючы Білочунь і плоскія чаі.
* **Вёска ЮНЕСКА.** Чайная вёска Сінчань у юнцзяскім раёне Саньцзян стала аб'ектам даследавання ЮНЕСКА як паспяховы прыклад «чайнай» мадэлі барацьбы з беднасцю: практычна кожная сям'я ў вёсцы вырошчвае Уню Цзао, атрымліваючы стабільны прыбытак ад ранніх веснавых продажаў.
* **22 000 парасткаў на паўкіло чаю.** Для вытворчасці 500 г вышэйшага гатунку Уню Цзао неабходна сабраць рукамі больш за 22 000 адборных парасткаў — каля 5 кг свежай сыравіны на 1 кг гатовага прадукта.

**13. Параўнанне з іншымі зялёнымі чаямі:**

| Параметр | **Уню Цзао (乌牛早)** | **Сі Ху Лун Цзін ([西湖龙井](https://thetea.app/be/article/xihu-longjing))** | **Дунцін Білочунь ([洞庭碧螺春](https://thetea.app/be/article/dongting-biluochun))** | **Аньцзі Бай Ча ([安吉白茶](https://thetea.app/be/article/anji-baicha))** |
|---|---|---|---|---|
| **Паходжанне** | Юнцзя, Чжэцзян | Ханчжоу, Чжэцзян | Сучжоу, Цзянсу | Аньцзі, Чжэцзян |
| **Форма ліста** | Плоскі, «вераб'іны язычок» | Плоскі, больш доўгі | Спіральна-скручаны, варсісты | Плоскі, буйны, бледны |
| **Пачатак збору** | Канец лютага | Канец сакавіка | Сярэдзіна сакавіка | Канец сакавіка |
| **Водар** | Каштанавы, свежы | Бобова-каштанавы, густы | Кветкава-фруктовы | Архідэйны, свежы |
| **Амінакіслоты** | 4,3–5,3% | 3–4% | 3–3,5% | 6–8% |
| **Поліфенолы** | 20–29% | 20–25% | 22–28% | 10–14% |
| **Смак** | Мяккі, саладкавы, чысты | Густы, масляністы, «бабовы» | Сакавіты, фруктовы | Свежы, далікатны, з умамі |
| **Ключавая асаблівасць** | Самы ранні веснавы чай | «Дзясятка знакамітых чаёў» | Фруктова-кветкавы букет | Рэкорднае ўтрыманне амінакіслот |

Уню Цзао саступае Лун Цзіну ў шчыльнасці цела і глыбіні водару, але выйграе за кошт ранняга з'яўлення на рынку і больш даступнай цаны. У параўнанні з Білочунем — зусім іншая стылістыка: плоская форма і каштанавы профіль замест спіральнай скруткі і фруктовасці. З Аньцзі Бай Ча яго яднае высокае ўтрыманне амінакіслот і мяккасць, але Уню Цзао прыкметна «зялянейшы» па характары і водары.

**У заключэнне:**

Уню Цзао — гэта чай, які прыносіць вясну на чайны столік, калі за акном яшчэ пануе лютаўская прахалода. Яго галоўная каштоўнасць — не ў прэтэнзіі на вытанчаную складанасць, а ў шчырай, чыстай свежасці самага першага веснавога ліста. Плоскія, грацыёзныя парасткі раскрываюцца ў кубку нефрытава-зялёным настоям з тонкім каштанавым водарам і мяккім, саладкаватым смакам, начыста пазбаўленым грубасці. Гэта ідэальны чай для тых, хто шануе сам момант абуджэння прыроды — той самы глыток, які пацвярджае: вясна прыйшла.

Дайце яму мяккую ваду і ўмераную тэмпературу, не спяшайце — і ён адкажа акуратным, ясным, асвяжальным чаяваннем. А калі вы калі-небудзь убачыце «Лун Цзін» на прылаўку ў канцы лютага, ведайце: хутчэй за ўсё, гэта Уню Цзао. І ў гэтым няма нічога дрэннага — проста вясна прыйшла крыху раней, чым звычайна.