---
title: "Tiānzūn gòngyá"
url: https://thetea.app/be/article/tianzun-gongya
lang: be
updated: 2026-10-04
source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app)
---
# Tiānzūn gòngyá (天尊贡芽)

**Тяньцзунь Гун’я** (*Tiānzūn gòngyá*, 天尊贡芽) — зялёны чай павета Тунлу (桐庐县) горада Ханчжоу, правінцыя Чжэцзян. Імя ўзята ад скалы Тяньцзуньянь (天尊岩): папулярныя даведкі змяшчаюць сады ў горы Гэу воласці Чжуншань (钟山乡) вышэй за 800 м. «Гун’я» (贡芽) — «пупышка для двара», тытул, а не форма ліста: паводле падання, пры Паўднёвай Сун чай з гэтай скалы падносілі двару ў Ханчжоу. Паводле адной даведкі, у цяперашнім выглядзе чай створаны нанова ў 1987 годзе, хоць яна ж піша пра ўзнагароды з 1985 года. З 2013 года імя ахоўваецца геаграфічным сертыфікацыйным знакам, трымальнік — чайная галіновая асацыяцыя павета Тунлу. Афіцыйнага апісання выгляду, тэхналогіі і зоны ў знойдзеных крыніцах няма; амаль усё ніжэй — з папулярных даведак, і яны месцамі разыходзяцца.

**1. Класіфікацыя і Паходжанне:**

* **Тып:** Зялёны чай (绿茶, *lǜchá*). Так яго адносяць пералікі чжэцзянскіх зялёных чаёў; даведкі ўдакладняюць — зялёны чай паўсушкі-паўабсмажвання (半烘炒, *bàn hōng chǎo*). Тэхналогія ў даведках зялёная: фіксацыя, лёгкае скручванне, сушка. Дакумента знака з класам я не бачыў.
* **Катэгорыя:** Гістарычны чай павета Тунлу, адноўлены ў новы час; геаграфічны сертыфікацыйны знак (2013).
* **Паходжанне:** Кітай, правінцыя Чжэцзян (浙江, *Zhèjiāng*), горад Ханчжоу (杭州, *Hángzhōu*), павет Тунлу (桐庐, *Tónglú*), воласць Чжуншань, горны раён Гэу (歌舞).
* **Зона:** Правінцыйная база знакаў пазначае павет Тунлу як адміністрацыйную прыналежнасць трымальніка; юрыдычнай мяжы зоны я не бачыў.
* **Геаграфічныя каардынаты:** Павет Тунлу — каля 29,8° пн. ш. і 119,7° у. д.

**2. Гісторыя і Культурнае Значэнне:**

* **Гісторыя:**
    * **Павет і чай.** Адна з даведак пачынае аповед з таго, што чай Тунлу згаданы ў «Каноне чаю» (茶经) Лу Юя; гэта сведчанне пра чай павета наогул, а не пра Тяньцзунь Гун’я. Другая прыводзіць радок з мінскай «Летапісу вобласці Яньчжоу» (严州府志) эпохі Ваньлі: у павеце Фэньшуй ёсць месца Тяньцзуньянь, і чай адтуль — лепшы ў вобласці. Тэксту гэтай летапісу я не бачыў.
    * **Паданне пра Паўднёвую Сун.** Паводле даведак, калі двор Паўднёвай Сун перанес сталіцу ў Ханчжоу, горцы сталі рабіць з ліста кустоў скалы Тяньцзуньянь пупышкавы чай і падносіць яго двару. Паданне гаворыць, што чай спадабаўся імператару Гао-цзуну — Чжао Гоу (赵构), і той назваў гару «гарой роду Сун» (宋家山). Дакументаў у знойдзеных крыніцах няма.
    * **Павятовая летапіс.** Паводле даведак, «Летапіс павета Тунлу» (桐庐县志) згадвае чай па месцы — «чай скалы Тяньцзунь» (天尊岩茶): пры Сун яго падносілі двару, а потым ён «з даўнасцю знік» (岁久湮没). Тэксту летапісу я не бачыў.
    * **1987 — новае стварэнне.** Паводле даведкі, чай створаны нанова (重新创制) у 1987 годзе. Тая ж даведка піша, што з 1985 года чай атрымліваў на правінцыйных і гарадскіх конкурсах званні знакамітага чаю, таму дата новага стварэння не сходзіцца з яе ж пералікам узнагарод.
    * **Узнагароды.** Тая ж даведка прыпісвае чаю залаты медаль Панамскай выстаўкі 1915 года і ўзнагароду «культурны знакаміты чай» на першым Ханчжоускім міжнародным фестывалі чайнай культуры ў 1991 годзе. Першае дрэнна сыходзіцца з новым стварэннем чаю ў 1987 годзе, і пацверджання яму я не знайшоў.
    * **2012–2013 — знак.** Заяўка пададзена 9 ліпеня 2012 года, рэгістрацыя — 21 ліпеня 2013 года.
    * **2018.** Паводле паведамлення воласці Чжуншань, свята адкрыцця збору прайшло 2 красавіка 2018 года ў вытворчым парку Тяньцзунь Гун’я ў вёсцы Гэу (歌舞村); чаю ўручылі таблічку «кітайскі культурны знакаміты чай» (中华文化名茶), а павятовая чайная асацыяцыя падпісала з воласцю пагадненне аб кіраванні брэндам.
* **Назва:** «Тяньцзунь» (天尊) — імя піка і скалы, дзе, паводле даведак, расце чай; «гун’я» (贡芽) — «пупышка-даніна», знак таго, што чай падносілі двару.
* **Культурнае значэнне:** Адно з ахаваных чайных імёнаў павета Тунлу поруч з ігольчатым Сюэшуй Юньлюй; за абодвума стаіць адна павятовая асацыяцыя.

**3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна:**

* **Сорт / Культывар:** Дадзеных у знойдзеных крыніцах няма.
* **Збор:** Паводле адной даведкі — каля Цынміна, у пачатку красавіка.
* **Стандарт збору:** Адна пупышка з адным толькі што раскрытым лістом (一芽一叶初展) — паводле даведкі. Другая піша пра збор «у асноўным пупышак».
* **Патрабаванні да сыравіны:** Дадзеных у знойдзеных крыніцах няма.

**4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання:**

* **Рэгіён:** Горы Гэу воласці Чжуншань павета Тунлу. Даведкі называюць месца «воласцю Гэу» (歌舞乡) і «горным раёнам Гэу»; воласць Чжуншань у 2018 годзе пісала пра вытворчы парк чаю ў вёсцы Гэу. Плошчы садоў у знойдзеных крыніцах няма.
* **Вышыня вырошчвання:** Паводле даведкі — вышэй за 800 м; праверанага ліку няма.
* **Клімат і глебы:** Дадзеных у знойдзеных крыніцах няма.

**5. Тэхналогія Вытворчасці:**

Афіцыйных патрабаванняў да тэхналогіі ў знойдзеных крыніцах няма. Даведка зводзіць спосаб да формулы «тонка раскладваць дзеля водару, злёгку абсмажваць дзеля колеру, выпростваць дзеля формы, злёгку скручваць дзеля смаку, сушыць пры нізкай тэмпературы» (薄摊吐芳，轻炒保色，理条造形，轻揉促质，低温焙香) і апісвае такую паслядоўнасць:

1.  **Раскладванне свежага ліста (摊放, *tānfàng*).**
2.  **Фіксацыя (杀青, *shāqīng*).**
3.  **Лёгкае скручванне (轻揉, *qīng róu*).**
4.  **Першая сушка (初焙, *chū bèi*).**
5.  **Астыванне (摊凉, *tānliáng*).**
6.  **Дасушванне (复焙, *fù bèi*).**

Параметраў — тэмператур, часу, таўшчыні слою — у знойдзеных крыніцах няма. Сушка ў два заходы з астываннем паміж імі — звычайная практыка для зялёных чаёў, сушаных на жароўні; гэта агульная схема класа, а не праверанае апісанне менавіта гэтага чаю.

**6. Арганалептычныя Характарыстыкі:**

Апісанні ніжэй — з папулярных даведак; афіцыйнага апісання выгляду я не бачыў.

* **Знешні выгляд сухога ліста:** Падобны да Шоу Мэй — «бровы даўгалецця» (形似[寿眉](https://thetea.app/be/article/shou-mei)), серабрысты пушок вонкі, зялёны з ізумрудным адлівам (银毫披露，绿中透翠); адна з даведак прыпісвае гэта апісанне павятовай летапісу. Позняя даведка без спасылак на крыніцы называе ліст плоскім і роўным (扁平整齐); якое апісанне бліжэй да ахаванага прадукту, сказаць не магу.
* **Водар сухога ліста:** Дадзеных у знойдзеных крыніцах няма.
* **Водар настою:** Чысты, высокі і ўстойлівы (香气清高持久); тая ж позняя даведка піша пра насычаны кветкавы водар.
* **Смак:** Свежы, бадзёры, мяккі і саладкаваты (滋味鲜爽甘醇) — так даведка пераказвае павятовую летапіс; падрабязней у знойдзеных крыніцах няма.
* **Колер настою:** Зялёны і яркі (汤色绿而明亮); у пераказе летапісу — далікатна-зялёны і яркі (汤色嫩绿明亮).
* **Чайнае дно (завараны ліст):** Пупышкі раскрываюцца ў кубку, «падобныя да вераб’іных язычкоў» (状如雀舌).

**7. Хімічны Склад:**

Фізіка-хімічных дадзеных у знойдзеных крыніцах няма.

**8. Карысныя Ўласцівасці:**

Правераных дадзеных пра дзеянне менавіта гэтага чаю няма.

**9. Заварванне:**

Практыка класа для зялёнага чаю.

* **Тэмпература вады:** 80–85 °C.
* **Колькасць чаю:** 3 г на 150 мл.
* **Посуд:** Шкляны стакан або белы гайвань.
* **Працэс:**
    1. Прагрэць посуд.
    2. Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
    3. Першы настой — праз 40–60 секунд.
    4. Піць, пакідаючы частку настою.
    5. Даліць ваду.
    6. Два-тры паўторныя залівы.

**10. Захоўванне:**

Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў. Лепш выпіць на працягу года.

**11. Кошт і Падробкі:**

Дадзеных пра кошты ў знойдзеных крыніцах няма.

* **Як пазбегнуць падробак:**
    * Шукаць геаграфічны сертыфікацыйны знак «天尊贡芽» № 11181249. Паводле правінцыйнай базы на 2019 год карыстацца ім не было дапушчана ніводнай кампаніі; ці дзейнічае знак цяпер, не пацверджана.
    * Правяраць, што вытворца з павета Тунлу.
    * Памятаць, што выгляд у даведках апісаны па-рознаму, таму аднаго знешняга выгляду для праверкі мала.

**12. Цікавыя Факты:**

* Трымальнік знака — Асацыяцыя чайнай галіны павета Тунлу (桐庐县茶叶产业协会); тая ж асацыяцыя — заяўнік па Тунлу Сюэшуй Юньлюй Ча.
* Імя чаю — тытул, а не апісанне: «пупышка-даніна» гаворыць пра паданне, а не пра форму ліста.
* Паданне звязвае з чаем перайменаванне гары: імператар нібыта назваў яе «гарой роду Сун».
* Паміж сунскім паданнем і новым стварэннем канца 1980-х даведкі ставяць адну формулу летапісу — чай «з даўнасцю знік».

**13. Параўнанне з іншымі чаямі Ханчжоу:**

* **Тунлу Сюэшуй Юньлюй Ча ([桐庐雪水云绿茶](https://thetea.app/be/article/tonglu-xueshui-yunlu-cha)):** Ігольчаты чай з адзіночных пупышак таго ж павета, з падрабязнымі патрабаваннямі да тэхналогіі; у Тяньцзунь Гун’я такіх патрабаванняў у знойдзеных крыніцах няма.
* **Аньдзін Юньу ([安顶云雾](https://thetea.app/be/article/anding-yunwu)):** Горны зялёны чай суседняга раёна Фуян ніжэй па Фучуньцзяну, таксама з паданнем пра даніну двару.
* **Сі Ху Лун Цзін ([西湖龙井](https://thetea.app/be/article/xihu-longjing)):** Плоскі зялёны чай Ханчжоу — арыенцір для той даведкі, што апісвае Тяньцзунь Гун’я плоскім.
* **Тяньму Цындин ([天目青顶](https://thetea.app/be/article/tianmu-qingding)):** Горны зялёны чай раёна Ліньань таго ж горада.

**На заканчэнне:**

Тяньцзунь Гун’я — зялёны чай гор воласці Чжуншань павета Тунлу з тытулам «пупышкі-даніны» ў імені. Надзейна пра яго вядома нямногае: знак 2013 года за павятовай чайнай асацыяцыяй. Астатняе — аповед даведак пра Паўднёвую Сун і новае стварэнне ў канцы 1980-х, пупышку з адным лістом і зялёным яркім настоем, прычым нават форма ліста апісана ў іх па-рознаму. Артыкул трымае гэтыя звесткі з пазнакай крыніцы і чакае дакумента, які іх праверыць.