---
title: "Téngchōng hēichá"
url: https://thetea.app/be/article/tengchong-heicha
lang: be
updated: 2026-10-04
source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app)
---
# Téngchōng hēichá (腾冲黑茶)

**Тэнчун Хэйча** (*Téngchōng hēichá*, 腾冲黑茶) — цёмны чай гарадскога павета Тэнчун (腾冲市) гарадской акругі Баошань на захадзе правінцыі Юньнань, каля мяжы з М’янмай. Імя — адзін з пяці геаграфічных сертыфікацыйных знакаў, якія Тэнчун, паводле паведамлення мясцовых уладаў, зарэгістраваў у 2016 годзе па пяці класах чаю. Апісанне знака кароткае: шчыльны ліст з прыкметнымі тыпсамі, густы «вытрыманы» водар, насычаны мяккі смак, густа-чырвоны колер і бура-чырвоны завараны ліст. Гэта аблічча постферментаванага чаю, але як знак суадносіцца з пуэрам, пад ахову якога трапляе той самы павет, знойдзеныя крыніцы не тлумачаць.

**1. Класіфікацыя і Паходжанне:**

* **Тып:** Цёмны чай (黑茶, *hēichá*). Клас указаны ў імені, якое стаіць у шэрагу пяці знакаў па класах — 绿茶, 红茶, 乌龙茶, 黑茶, 白茶. Апісанне знака з ім узгадняецца: «вытрыманы» водар (陈香) і бура-чырвоны ліст — рысы постферментаванага чаю. Патрабаванняў да тэхналогіі я не бачыў.
* **Катэгорыя:** Юньнаньскі цёмны чай; геаграфічны сертыфікацыйны знак з серыі «腾冲茶».
* **Паходжанне:** Кітай, правінцыя Юньнань (云南, *Yúnnán*), гарадская акруга Баошань (保山, *Bǎoshān*), гарадскі павет Тэнчун (腾冲, *Téngchōng*).
* **Зона знака:** Паводле зводнай базы геаграфічных указанняў «地理标志特产大全», 18 валасцей і пасёлкаў павета, сярод іх Тэн’юэ (腾越镇), Гудун (固东镇) і Дзяньтань (滇滩镇). У зялёнага і чырвонага знакаў серыі зона — увесь павет; у цёмнага яна запісана пералікам валасцей. Поўнага пераліку і правілаў знака я не знайшоў. Заяўку на ўсе пяць знакаў серыі, паводле даных павятовага чайнага ўпраўлення, падала чайная асацыяцыя Тэнчуна.
* **Геаграфічныя каардынаты:** Каля 25,0° пн. ш. і 98,5° у. д.

**2. Гісторыя і Культурнае Значэнне:**

* **Гісторыя:**
    * **Пачатак.** Паводле павятовай публікацыі 2014 года, чай у Тэнчуне саджаюць з гадоў Хун’у (洪武) дынастыі Мін (明). Пра цёмны чай у старым Тэнчуне я звестак не знайшоў.
    * **1912–1921.** Паводле публікацыі на сайце ўрада Тэнчуна (2021), Фэн Чжэньго (封镇国), з 1912 года служыў інспектарам у Сяомэнтуне (小猛统) па суседстве з чайным Мэнку (勐库), прывёз адтуль чайнае насенне і высадзіў яго каля роднай вёскі Цуаньлун (窜龙村). Павятовая публікацыя 2014 года адносіць завоз насення да 1920-х гадоў.
    * **2015–2016.** Паводле даных павятовага чайнага ўпраўлення, у 2015 годзе чайная асацыяцыя Тэнчуна падала заяўку на пяць знакаў па класах чаю; паводле паведамлення ўрада, у 2016 годзе знакі зарэгістраваны, сярод іх 腾冲黑茶. У тым самым 2016 годзе асацыяцыя рыхтавала агульнае афармленне серыі «腾冲茶», і ў пераліку яе прадуктаў названы зялёны і чырвоны чай, улун і «腾冲[普洱茶](https://thetea.app/be/article/pu-ercha)» — пуэр, з агаворкай «і іншыя»; цёмны чай асобна не названы.
    * **2019.** Знак — у правінцыйным пераліку геаграфічных знакаў Юньнані на 28 снежня 2019 года (радок 63).
    * **2024.** Упраўленне сельскай гаспадаркі паведамляла пра пяць геаграфічных сертыфікацыйных знакаў на чай у павеце.
* **Назва:** 腾冲 (*Téngchōng*) — імя гарадскога павета, раней Тэн’юэ (腾越); 黑茶 (*hēichá*) — цёмны чай, літаральна «чорны».
* **Культурнае значэнне:** Павет развівае «腾冲茶» як адну з шасці сваіх галіновых груп. На конкурсах 2023 года, паводле адказу гарадскога ўпраўлення сельскай гаспадаркі (2024), чай судзілі ў шасці катэгорыях — чырвоны, зялёны, пуэр, улун, белы і мясцовы «могоча» (磨锅茶, *móguōchá*). Цёмнага чаю пад уласным імем сярод іх няма.

**3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна:**

* **Сорт / Культывар:** У апісанні знака не названы. Паводле ўпраўлення сельскай гаспадаркі, у 2023 годзе ў павеце было больш за 50 тыс. му папуляцыі 云南群体大[叶种](https://thetea.app/be/article/qiaomuguanmu) (*Yúnnán qúntǐ dàyèzhǒng*), 64 тыс. му клонавага сорту 云抗10号 (*Yúnkàng shí hào*) і 47 тыс. му супольнасцей старых чайных дрэў (1 му — каля 667 м²). Што з гэтага ідзе на цёмны чай, крыніца не кажа.
* **Сыравіна:** «Прыкметныя тыпсы» ў сухім чаі і «тонкі пяшчотны» завараны ліст у апісанні знака гавораць пра пяшчотную сыравіну прынамсі ў частцы прадукцыі. Стандарту збору я не знайшоў.
* **Час збору:** Даных у знойдзеных крыніцах няма.

**4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання:**

* **Рэгіён:** Захад Юньнані, каля хрыбта Гаалігуншань (高黎贡山). Паводле даных урада Тэнчуна, на захадзе павет мяжуе з М’янмай; мяжа — 150 км.
* **Клімат і глебы:** Тэнчун вядомы вулканамі. Паводле павятовай публікацыі 2014 года, клімат тут трапічны мусонны, сярэднегадавая тэмпература — 14,9 °C, ападкаў — 1400–1700 мм у год, а чай расце на вулканічных лававых плато, на ўрадлівых вулканічных попельных глебах. Гэта апісанне павета, а не патрабаванні знака.
* **Вышыня вырошчвання:** Для зоны знака даных няма. Паводле павятовай публікацыі 2014 года, вышыні ў Тэнчуне — ад 930 да 3780 м.
* **Суседства з пуэрам:** Паводле дадатку A нацыянальнага стандарту GB/T 22111-2008, у зону аховы пуэра ўваходзяць воласці і пасёлкі тагачаснага павета Тэнчун — сярод іх тыя самыя Тэн’юэ, Гудун і Дзяньтань, што названы ў зоне гэтага знака.

**5. Тэхналогія Вытворчасці:**

Тэхналогіі гэтага чаю і яе параметраў у знойдзеных крыніцах няма. Цёмны чай звычайна робяць так:

1.  **Фіксацыя (杀青, *shāqīng*).**
2.  **Скручванне (揉捻, *róuniǎn*).**
3.  **Сушка першаснай сыравіны** — у юньнаньскага буйналіставага чаю звычайна на сонцы ([晒青](https://thetea.app/be/article/shai-qing), *shàiqīng*).
4.  **Вільготнае скучванне ([渥堆](https://thetea.app/be/article/wodui), *wòduī*):** Сыравіну ўвільгатняюць і трымаюць у кучах; пад дзеяннем мікраарганізмаў ліст бурэе, смак мякчэе.
5.  **Сушка, пры неабходнасці прасаванне.**

Гэта агульная схема класа, а не апісанне тэхналогіі Тэнчун Хэйча.

**6. Арганалептычныя Характарыстыкі:**

Аблічча — паводле апісання знака ў зводнай базе геаграфічных указанняў.

* **Знешні выгляд сухога ліста:** Шчыльны (紧结), роўны, з прыкметнымі тыпсамі (显毫), чысты.
* **Водар сухога ліста:** Апісанняў у знойдзеных крыніцах няма.
* **Водар настою:** Густы «вытрыманы» (陈香浓郁).
* **Смак:** Насычаны і мяккі (浓醇).
* **Колер настою:** Апісанне называе «колер» (色泽) густа-чырвоным яркім або проста густа-чырвоным (红浓明亮或红浓). У пераліку ён стаіць паміж смакам і завараным лістом, на месцы колеру настою, але настой гэта ці сухі ліст, тэкст проста не кажа.
* **Чайнае дно (завараны ліст):** Бура-чырвоны (褐红), тонкі і пяшчотны або мясісты і пяшчотны, мяккі, даволі яркі.

**7. Хімічны Склад:**

Фізіка-хімічных даных у знойдзеных крыніцах няма.

**8. Карысныя Ўласцівасці:**

Правераных даных пра дзеянне менавіта гэтага чаю няма.

**9. Заварванне:**

Практыка класа для цёмнага чаю.

* **Тэмпература вады:** 95–100 °C.
* **Колькасць чаю:** 5–7 г на 150 мл.
* **Посуд:** Гліняны чайнік або гайвань.
* **Працэс:** Прагрэць посуд, чай коратка прамыць; першыя настоі — 10–20 секунд, далей з кожным заліваннем даўжэй. Цёмны чай вытрымлівае шмат заліванняў.

**10. Захоўванне:**

Практыка класа. У сухім праветраным месцы без прамога сонца і пабочных пахаў, пры пакаёвай тэмпературы. Цёмны чай прынята і вытрымліваць, але пра вытрымку менавіта гэтага чаю даных няма.

**11. Цана і Падробкі:**

Даных пра цэны ў знойдзеных крыніцах няма.

* **Як пазбегнуць падробак:**
    * Шукаць геаграфічны сертыфікацыйны знак «腾冲黑茶»; паводле зводнай базы геаграфічных указанняў, яго нумар — 17259279.
    * Правяраць, што вытворца з Тэнчуна, — паводле апісання зоны, з адной з 18 яго валасцей і пасёлкаў.
    * Не блытаць знак з пуэрам: у пуэра свой рэжым аховы і свой нацыянальны стандарт.
    * Памятаць, што ў кожнага класа серыі свой знак.

**12. Цікавыя Факты:**

* У апісаннях зон знакаў серыі Тэнчун яшчэ названы паветам (腾冲县), а не гарадскім паветам: гарадскім паветам ён стаў пазней.
* У табліцы стандарту пуэра 2008 года за паветам Тэнчун запісана 17 валасцей і пасёлкаў, у апісанні зоны цёмнага знака — 18.
* Пуэр у Тэнчуне робяць і цяпер: паводле адказу ўпраўлення сельскай гаспадаркі (2024), у 2023 годзе павет падтрымліваў кампаніі, якія нарошчвалі выпуск зялёнага чаю і пуэра.

**13. Параўнанне з іншымі цёмнымі чаямі:**

* **Пуэр Шу Ча ([普洱熟茶](https://thetea.app/be/article/pu-er-shucha)):** Юньнаньскі постферментаваны чай пад уласным рэжымам аховы; павет Тэнчун уваходзіць у яго зону.
* **Хэй Ча (黑茶):** Агляд класа цёмнага чаю.
* **Лю Бао Ча ([六堡茶](https://thetea.app/be/article/liu-bao-cha)):** Цёмны чай Гуансі — іншая школа цёмнага чаю.
* **Цюнлай Хэйча ([邛崃黑茶](https://thetea.app/be/article/qionglai-heicha)):** Цёмны чай Сычуані з геаграфічным знакам — таксама «хэйча» з імем месца.
* **Тэнчун Хунча ([腾冲红茶](https://thetea.app/be/article/tengchong-hongcha)):** Суседні знак той самай серыі — чырвоны чай.

**У заключэнне:**

Тэнчун Хэйча — самы загадкавы знак тэнчунскай пяцёркі. Апісанне абяцае постферментаваны чай з «вытрыманым» водарам, густа-чырвоным колерам і бура-чырвоным лістом, зона запісана пералікам валасцей, а нумар знака вядомы. Але тэхналогіі і правілаў знойдзеныя крыніцы не называюць, і галоўнае застаецца адкрытым: чым тэнчунскі «хэйча» адрозніваецца ад пуэра, у зону якога ўваходзіць той самы павет.