---
title: "Шаннань Цюань Мін"
url: https://thetea.app/be/article/shangnan-quan-ming
lang: be
updated: 2026-04-08
source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app)
---
# Шаннань Цюань Мін (商南泉茗, Shāngnán quán míng)

Шаннань Цюань Мін — высакаякасная зялёная гарбата з павета Шаннань (商南县, Shāngnán Xiàn) гарадской акругі Шанло (商洛市, Shāngluò Shì) правінцыі Шэньсі. Гэта прадукт з геаграфічным указаннем (地理标志产品), які атрымаў ахоўны статус у 2007 годзе. Гарбата належыць да рэдкага для кітайскай традыцыі тыпу «напалову пражаная — напалову высушаная» (半烘半炒, bàn hōng bàn chǎo) і вылучаецца характэрным водарам далікатнага каштану (嫩栗香, nèn lì xiāng). Шаннань Цюань Мін — сімвал поспеху праграмы «Паўднёвая гарбата — на Поўнач» (南茶北引, nán chá běi yǐn), дзякуючы якой гарбатная вытворчасць упершыню ў гісторыі была наладжана на 33-й паралелі паўночнай шыраты, у перадгор'ях хрыбта Цыньлін.

---

**1. Класіфікацыя і Паходжанне:**

* **Тып:** Зялёная гарбата (绿茶, lǜchá) — неферментаваная; ступень акіслення мінімальная (менш за 5 %). Тэхналогія — напалову пражаная — напалову высушаная (半烘半炒, bàn hōng bàn chǎo): спалучэнне прожарвання ў воку і канчатковага сушэння гарачым паветрам.
* **Катэгорыя:** Рэгіянальныя кітайскія зялёныя гарбаты, высакаякасная гарбата з «новага паўночнага гарбатнага рэгіёна» (新兴北方茶区). З 2010 года ўключана ў сістэму рэгіянальнага брэнда «Цыньлін Цюань Мін» (秦岭泉茗, Qínlǐng Quán Míng) — аб’яднанага публічнага брэнда гарбат правінцыі Шэньсі.
* **Паходжанне:** Кітай, правінцыя Шэньсі (陕西省, Shǎnxī Shěng), гарадская акруга Шанло (商洛市), павет Шаннань (商南县). Вытворчая зона ахоплівае 13 валасцей і пасёлкаў, уключаючы Чэнгуань (城关镇), Фушуй (富水镇), Шыма (试马镇) і іншыя.
* **Геаграфічныя каардынаты:** 33°06′–33°44′ п. ш., 110°24′–111°01′ у. д.

---

**2. Гісторыя і Культурнае Значэнне:**

* **Гісторыя:**

Гісторыя Шаннань Цюань Мін — гэта гісторыя адной жанчыны і яе паўвекавой апантанасці. Павет Шаннань размешчаны на 33–34-й паралелі, значна паўночней традыцыйнай мяжы кітайскага чаяводства (каля 30° п. ш.). Да 1960-х гадоў тут ніколі не выраблялі гарбату.

**Эпоха «Паўднёвай гарбаты на Поўначы» (1962–1970).** У 1961 годзе выпускніца Паўночна-Заходняга сельскагаспадарчага інстытута (西北农学院, Xīběi Nóngyè Xuéyuàn) Чжан Шучжэнь (张淑珍, Zhāng Shūzhēn, 1937–2024) прыехала на працу ў лясніцтва павета Шаннань. Натхнёная аповедам ветэрана-партызана Мэй Гуанхуа (梅光华) пра дзікія чайныя дрэвы ў суседнім Анькане, яна ў 1962 годзе пачала эксперыменты з інтрадукцыяй чайнага куста. Першыя спробы высадкі саджанцаў з паўднёвых правінцый праваліліся — расліны не перажывалі зіму. Тады Чжан Шучжэнь перайшла да прамога пасеву насення, і пасля некалькіх гадоў спроб і няўдач у 1970 годзе быў атрыманы першы ўраджай. Так завяршылася гісторыя «Шаннань, дзе ніколі не расло гарбаты» (商南不产茶), і мяжа чаяводства была ссунута на поўнач на сотні кіламетраў.

**Нараджэнне брэнда (1987–1988).** Першапачаткова гарбату называлі проста «маоцзянь» ([毛尖](https://thetea.app/be/article/mao-jian), máo jiān — «варсістыя вастрыі»), потым — «Цюаньшуй Цын» (泉水清, Quánshuǐ Qīng — «чысты, як крынічная вада»). 14 чэрвеня 1987 года Кітайскі навукова-даследчы інстытут гарбаты (中国茶叶研究所, Zhōngguó Cháyè Yánjiūsuǒ) правёў афіцыйную дэгустацыйную экспертызу і рэкамендаваў перайменаваць прадукт у «Шаннань Цюань Мін» (商南泉茗 — літаральна «крынічная гарбата з Шаннані»). У 1988 годзе гарбата была афіцыйна зарэгістравана пад гэтай назвай і ўдастоена звання «Прадукт выдатнай якасці правінцыі Шэньсі» (陕西省优质产品). У 1986 годзе гарбата была адзначана прэміяй за навукова-тэхнічны прагрэс правінцыі Шэньсі другой ступені.

**Сучаснае развіццё (2000-я — наш час).** У 2007 годзе «Шаннань Цюань Мін» атрымаў статус прадукту з геаграфічным указаннем. У 2010 годзе ўключаны ў сістэму рэгіянальнага брэнда «Цыньлін Цюань Мін». На 2020 год плошча чайных плантацый павета склала 240 000 му (каля 16 000 га), гадавы аб’ём вытворчасці — 3 200 тон, кошт прадукцыі — 380 млн юаняў. Гарбатная галіна стала галоўным рухавіком павышэння даходаў сельскага насельніцтва. Яе заснавальніца Чжан Шучжэнь, якая атрымала ў народзе мянушку «Чайная бабуля» (茶奶奶, Chá Nǎinai), была дэлегатам XIII і XIV з’ездаў КПК, удастоена медаля Першага мая і звання «Усекітайскі перадавік працы». Яна сканала 1 студзеня 2024 года ва ўзросце 86 гадоў. Яе гісторыя легла ў аснову мастацкага фільма «На 33-й паралелі» (《北纬三十三度》).

* **Назва:**

商南 (Shāngnán) — тапонім, літаральна «на поўдзень ад [гор] Шан»: 商 (shāng) — назва горнага хрыбта і гістарычнай дзяржавы Шан, 南 (nán) — «поўдзень». 泉 (quán) — «крыніца, выток», спасылка на крынічныя воды гор Цыньлін, якія жывяць чайныя плантацыі. 茗 (míng) — літаратурнае пазначэнне гарбаты, часта з намёкам на высокую якасць. Такім чынам, «Шаннань Цюань Мін» — «вытанчаная крынічная гарбата з Шаннані».

* **Культурнае значэнне:**

Шаннань Цюань Мін — больш чым гарбата: гэта сімвал пераадолення прыродных абмежаванняў і трыумфу чалавечай настойлівасці. Гісторыя Чжан Шучжэнь, якая стварыла гарбатную галіну на «немагчымай» шыраце, стала адной з самых вядомых агранамічных гісторый Кітая XX стагоддзя. Гарбата ўваходзіць у «чацвёрку» знакамітых шэньсійскіх зялёных гарбат разам з Ханьшуй Іньлэн (汉水银棱), Цыньба Умао (秦巴雾毫) і Цзыян Маоцзянь ([紫阳毛尖](https://thetea.app/be/article/ziyang-mao-jian)). Павет Шаннань пабудаваў Музей гарбаты (茶博物馆), турыстычны комплекс «Цюань Мін» (泉茗度假区) з пяццю функцыянальнымі зонамі і вуліцу Сяньмін (仙茗茶街), прысвечаную чайнай культуры.

---

**3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна:**

* **Сорт / Культывар:**

Аснову пасадак складаюць два тыпы культывараў:

— **Цзыян Цюньтычжун (紫阳[群体种](https://thetea.app/be/article/qunti-zhong), Zǐyáng Qúntǐzhǒng)** — мясцовая папуляцыйная разнавіднасць з суседняга павета Цзыян (紫阳县), гістарычна адаптаваная да ўмоў паўночнай Шэньсі. Адносіцца да *Camellia sinensis* var. *sinensis*. Вылучаецца высокай холадаўстойлівасцю і прыроднай узбагачанасцю селенам.

— **Аньхуэй Чжуечжун (安徽槠叶种, Ānhuī Zhūyè Zhǒng)** — інтрадукаваны з правінцыі Аньхуэй сорт з падвышанай устойлівасцю да нізкіх тэмператур.

Дапаможныя сарты: Лунцзін 43 (龙井43, Lóngjǐng Sìshísān) і Фудзін Дабай (福鼎大白, Fúdǐng Dàbái) — раннія сарты, якія забяспечваюць больш ранні веснавы збор. У пасёлку Шыма (试马镇), воласці Цынцюань (清泉乡), захаваліся плантацыі са старымі дрэвамі ва ўзросце больш за 30 гадоў; маса 100 пупышак «пупышка + адзін ліст» складае каля 45 г.

* **Збор:** Веснавы збор (春茶, chūnchá) — асноўны, з канца сакавіка да канца красавіка. Найвышэйшая якасць — збор да Цынміна (明前茶, míng qián chá).

* **Стандарт збору:** Асаблівы грэйд: адзінкавыя пупышкі (单芽, dān yá) — не менш за 90 % у сыравіне. Першы грэйд: пупышка з адным лістом, які пачаў раскрывацца (一芽一叶初展) — не менш за 80 %. Другі грэйд: пупышка з адным раскрытым лістом (一芽一叶开展). Дзейнічае стандарт «пяці забарон на збор» (五不采): не збіраць у дождж, з расой, фіялетавыя парасткі, пашкоджаныя лісты і нестандартную сыравіну.

* **Патрабаванні да сыравіны:** Збор выключна ўручную, у бамбукавыя кошыкі. Лісце нельга сціскаць у далоні або ўтрамбоўваць у кошыку. Сыравіна павінна паступіць на апрацоўчку ў той жа дзень. Доля адзінкавых лістоў (без пупышкі) — не больш за 5 %. Прадукцыя прайшла еўрапейскую арганічную сертыфікацыю.

---

**4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання:**

Павет Шаннань размешчаны на паўднёвым схіле хрыбта Цыньлін (秦岭, Qínlǐng) — галоўнага кліматычнага водападзелу Кітая, які падзяляе паўночны субтрапічны і цёплы ўмераны паясы. Чайныя плантацыі знаходзяцца ў пераходнай зоне паміж гэтымі кліматычнымі абласцямі, што вызначае ўнікальны характар гарбаты.

* **Вышыня вырошчвання:** 300–800 м над узроўнем мора.
* **Клімат:** Пераходны ад паўночнага субтрапічнага да цёплага ўмеранага (北亚热带向暖温带过渡气候). Сярэднегадавая тэмпература 14,5 °C — прыкметна ніжэй, чым у большасці кітайскіх чайных рэгіёнаў. Сутачны перапад тэмператур — звыш 8 °C. Гадавая колькасць ападкаў — 735–1 000 мм. Багацце рассеянага святла (散射光, sǎnshè guāng) стымулюе назапашванне амінакіслот у лісце: утрыманне амінакіслот у веснавой гарбаце — не менш за 3,0 %.
* **Глебы:** Буразёмы (棕壤, zōng rǎng) з кіслай рэакцыяй (pH 4,5–6,5), утрыманнем арганічнага рэчыва больш за 1,0 %, прыроднай узбагачанасцю селенам (硒, xī) і цынкам (锌, xīn). Плантацыі арашаюць крынічнай вадой вярхоўяў ракі Даньцзян (丹江, Dānjiāng).
* **Экалогія:** Лясістасць тэрыторыі — 65,1 %. Павет сертыфікаваны як «Кітайскі прыродны кіслародны бар» (中国天然氧吧). Прамысловыя забруджванні адсутнічаюць, шкоднікі і хваробы чайных кустоў сустракаюцца вельмі рэдка дзякуючы здаровай экасістэме.

**Ядро вытворчасці:** Пасёлак Фушуй (富水镇), вёска Чафан (茶坊村) — гістарычнае месца першай чайнай плантацыі Шаннаня. Пасёлак Шыма (试马镇), воласць Цынцюань (清泉乡) — горныя чайныя сады на вышыні 300–800 м, пастаянна ахутаныя аблокамі.

**Унікальная асаблівасць тэруара:** Шаннань — самы паўночны новы чайны раён заходняга Кітая (中国西部最北端新兴茶区). Халодныя зімы і прахалодныя вёсны падаўжаюць перыяд зімовага спакою чайнага куста, што прыводзіць да падвышанага назапашвання свабодных амінакіслот і L-тэаніну. Гэта надае гарбаце выключную свежасць (鲜爽, xiānshuǎng) і выяўленую салодкасць.

---

**5. Тэхналогія Вытворчасці:**

Шаннань Цюань Мін вырабляецца па ўнікальнай тэхналогіі «напалову пражаная — напалову высушаная» (半烘半炒, bàn hōng bàn chǎo), якая спалучае элементы чаацын і хунцын. Гэта аўтарская распрацоўка шаннаньскіх чаяводаў, якая дазваляе адначасова замацаваць каштанавы водар (за кошт прожарвання) і захаваць далікатнасць ліста (за кошт мяккага сушэння).

1. **Раскладка свежага ліста (摊放, tān fàng):** Свежасабраную сыравіну раскладваюць у памяшканні з вентыляцыяй тонкім слоем на тэрмін не больш за 12 гадзін. Мэта — умеранае падвяльванне і пачатак развіцця водару.

2. **Фіксацыя ферментаў / «забойства зеляніны» (杀青, shāqīng):** Праводзіцца ў гарызантальным барабане пры тэмпературы 110–120 °C. Тэмпература ніжэй, чым у многіх паўднёвых зялёных гарбат, — гэта дазваляе беражліва апрацаваць далікатную высакагорную сыравіну, не перапальваючы яе.

3. **Праветрыванне (清风, qīngfēng):** Пасля фіксацыі ліст правейваюць (簸扬, bǒyáng) для выдалення некандыцыйных фрагментаў і астуджэння.

4. **Першаснае прожарванне (初炒, chū chǎo):** Жарка ў воку па сыходнай тэмпературнай крывой: ад 100 °C напачатку да 80 °C да завяршэння. На гэтым этапе фармуецца характэрны каштанавы водар.

5. **Фармоўка і «падняцце ворсу» (做形起毫, zuò xíng qǐ háo):** Ручная фармоўка — ключавы этап, які вызначае вонкавы выгляд гарбаты. Ліст скручваюць уручную ў спіраль (螺形, luó xíng), адначасова вылучаючы на паверхні белы ворс (白毫, bái háo). Гэта карпатлівая праца, якая патрабуе высокай кваліфікацыі майстра.

6. **Адбракоўка (拣剔去末, jiǎn tī qù mò):** Выдаленне дробных абломкаў, чаранкоў і нестандартных фрагментаў.

7. **Канчатковае сушэнне / «прагрэў» (烘焙, hōngbèi):** Гарачым паветрам пры тэмпературы 60–70 °C. Мяккі рэжым дазваляе зафіксаваць водар, не разбураючы далікатную структуру ліста.

---

**6. Органалептычныя Характарыстыкі:**

* **Вонкавы выгляд сухога ліста:** Тонкія, шчыльна скручаныя спіралепадобныя чаінкі (条索紧细卷曲, tiáosuǒ jǐnxì juǎnqū), пакрытыя багатым белым ворсам (白毫显露, bái háo xiǎnlù). Колер — далікатна-зялёны (嫩绿, nèn lǜ). Ліст аднародны, чысты, без грубых фрагментаў.

* **Водар сухога ліста:** Выразная нота далікатнага каштану (嫩栗香, nèn lì xiāng) — візітная картка Шаннань Цюань Мін. У аснове — свежы, чысты тон (清香, qīngxiāng), характэрны для веснавых зялёных гарбат.

* **Водар настою:** Высокі і ўстойлівы каштанавы водар, які пераходзіць у чыстую зялёную свежасць. У гарбаце асаблівага грэйду — тонкія кветкавыя нюансы.

* **Смак:** Свежы (鲜爽, xiānshuǎng), з выяўленай амінакіслотнай «мясістасцю». Саладкаваты (甘, gān), мякка-шчыльны (醇厚, chúnhòu). Фініш — доўгая зваротная салодкасць (回甘, huígān) і актыўнае слінаадлучэнне (生津, shēngjīn). Гарчынка і вязкасць практычна адсутнічаюць пры правільным заварванні. Вытрымлівае 4–5 проліваў.

* **Колер настою:** Жоўта-зялёны (黄绿, huánglǜ), чысты і празрысты, з яркім бляскам.

* **Чайнае дно (завараны ліст):** Далікатна-зялёнае (嫩绿), аднароднае (匀整, yún zhěng), лісты і пупышкі раскрываюцца ў «кветкавыя бутоны» (鲜活成朵, xiānhuó chéng duǒ), выглядаюць свежымі і жывымі.

---

**7. Хімічны Склад:**

Дзякуючы паўночнаму размяшчэнню, нізкім сярэднегадавым тэмпературам і багаццю рассеянага святла, Шаннань Цюань Мін вылучаецца характэрным біяхімічным профілем: падвышанае ўтрыманне амінакіслот пры ўмерана высокім узроўні поліфенолаў.

* **Поліфенолы (茶多酚):** Утрыманне — каля 28 % (для параўнання: сярэдняе для звычайных зялёных гарбат — каля 20 %). Асноўны кампанент — кацехіны (儿茶素), перш за ўсё EGCG. Паказчык воднай выцяжкі (水浸出物, shuǐ jìnchūwù) — не менш за 42,5 %, што сведчыць аб высокай насычанасці.

* **Амінакіслоты (氨基酸):** Утрыманне ў веснавой гарбаце — не менш за 3,0 %. Пераважае L-тэанін. Менавіта высокае ўтрыманне амінакіслот у спалучэнні з умеранымі поліфеноламі вызначае выяўлены свежы, саладкаваты смак.

* **Алкалоіды:** Кафеін — тыповае для зялёнай гарбаты ўтрыманне (2–4 % сухой масы). Прысутнічаюць тэабрамін і тэафілін.

* **Вітаміны:** Вітамін C (захоўваецца дзякуючы мінімальнаму акісленню), вітаміны групы B (B₁, B₂), вітамін E.

* **Мінералы:** Прыродная ўзбагачанасць селенам (硒) і цынкам (锌) — следства геахімічных асаблівасцей буразёмаў паўднёвага схілу Цыньлін. Таксама змяшчаюцца фтор, калій, магній, марганец.

* **Эфірныя алеі:** Араматычны профіль вызначаецца піразінамі і альдэгідамі (каштанавая нота фармуецца пры прожарванні), а таксама тэрпенавымі спіртамі (ліналол, цыс-жасмон) у веснавым зборы.

* **Унікальныя асаблівасці:** Прыроднае ўтрыманне селену — рэдкасць для зялёных гарбат. Селен — магутны антыаксідант, а яго спалучэнне з поліфеноламі гарбаты ўзмоцнівае ахоўны эфект. Гэта збліжае Шаннань Цюань Мін з іншай знакамітай шэньсійскай гарбатай — Цзыян Фусэ Ча (紫阳富硒茶).

---

**8. Карысныя Ўласцівасці:**

* **Антыаксідантнае дзеянне:** Поліфенолы (28 %) забяспечваюць эфектыўную нейтралізацыю свабодных радыкалаў. Па некаторых ацэнках, антыаксідантная актыўнасць кацехінаў зялёнай гарбаты ў 18 разоў перавышае актыўнасць вітаміна E.

* **Зніжэнне ўзроўню халестэрыну:** Кацехіны рэгулююць сінтэз халестэрыну ў печані, зніжаючы ўзровень ЛПНП і памяншаючы рызыку атэрасклерозу. Высокі паказчык воднай выцяжкі (≥42,5 %) азначае максімальнае выцягненне біяактыўных рэчываў пры заварванні.

* **Ахова зубоў:** Падвышанае ўтрыманне фтору падаўляе актыўнасць карыесогенных бактэрый і ўмацоўвае эмаль. Па дадзеных крыніцы, процікарыесная эфектыўнасць на 30 % вышэй, чым у сярэдняй зялёнай гарбаты.

* **Антыаксідантная ахова з селенам:** Прыроднае ўтрыманне селену ўзмацняе агульны антыаксідантны патэнцыял, падтрымлівае працу шчытападобнай залозы і імуннай сістэмы.

* **Танізавальны і ноатропны эфект:** L-тэанін у спалучэнні з кафеінам забяспечвае мяккі, працяглы ўздым увагі і канцэнтрацыі без «кафеінавых арэляў».

* **Падтрымка стрававання:** Поліфенолы аказваюць мяккі антыбактэрыяльны эфект на патагенную флору СКТ, паляпшаючы страваванне.

* **Супакаяльны кампанент:** Высокае ўтрыманне L-тэаніну забяспечвае рэлаксацыйны эфект, зніжае трывожнасць і спрыяе якаснаму сну (пры умераным спажыванні ў першай палове дня).

---

**9. Заварванне:**

* **Тэмпература вады:** 80–85 °C. Для асаблівага грэйду з адзінкавых пупышак — дапушчальна 75 °C. Катэгарычна пазбягаць кіпеню: тэмпература вышэй 85 °C разбурае тэанін і ўзмацняе вязкасць.
* **Колькасць гарбаты:** 3 г на 150 мл (суадносіны 1:50).
* **Посуд:** Шкляны стакан (玻璃杯) — для асалоды працэсам раскрыцця скручаных чаінак. Белая фарфоравая гайвань (白瓷盖碗) — для поўнага кантролю экстракцыі і ацэнкі водару.
* **Працэс:**

1. Прагрэць посуд гарачай вадой, зліць.
2. Засыпаць гарбату. Рэкамендуецца метад сярэдняй заліўкі (中投法, zhōng tóu fǎ): заліць ⅓ аб’ёму вады, мякка пагойдаць стакан або гайвань для раскрыцця водару (摇香, yáo xiāng), затым даліць пакінуты аб'ём.
3. Праммыванне не патрабуецца — далікатная сыравіна раскрываецца з першага проліву.
4. Першы проліў — 30 секунд.
5. Кожны наступны проліў — дадаваць 10–15 секунд.
6. Паўторныя заварванні — 4–5 разоў.

* **Вада:** Горная крынічная вада (山泉水, shān quánshuǐ) або мяккая фільтраваная. Жорсткая вада прыглушае салодкасць і тонкасць водару.

---

**10. Захоўванне:**

* **Умовы:** Герметычная, святлонепранікальная ўпакоўка. Аптымальна — халадзільнік пры 0–5 °C. Выключыць кантакт з пабочнымі пахамі, вільгаццю, сонечным святлом.
* **Тара:** Вакуумныя фальгаваныя пакеты, бляшаныя банкі з шчыльным вечкам.
* **Тэрмін:** Новую гарбату рэкамендуецца «праветрыць» у зацененым месцы 7 дзён перад ужываннем (醒茶, xǐng chá) для выдалення рэшткавага «агню» (火气, huǒqì). Пасля адкрыцця ўпакоўкі — герметычна закрыць, захоўваць у халадзільніку і ўжыць на працягу 1 месяца.
* **Агульны тэрмін захоўвання:** Найбольш выразная ў першыя 6–12 месяцаў. Пры правільным захоўванні ў закрытай упакоўцы — да 18 месяцаў без істотнай страты якасці.

---

**11. Кошт і Падробкі:**

* **Коштавая катэгорыя:** Шаннань Цюань Мін адносіцца да сярэдняга і вышэй за сярэдні сегменту. Асаблівы грэйд (明前, адзінкавыя пупышкі) — ад 800 юаняў/цзінь (500 г) і вышэй. Першы грэйд (一芽一叶) — 400–600 юаняў/цзінь. Другі грэйд — даступны масавы прадукт. Кошт вызначаецца сезонам збору, грэйдам сыравіны, ступенню ручной апрацоўкі.

* **Як пазбегнуць падробак:**

— **Праверка маркіроўкі:** Аўтэнтычны прадукт маркіруецца знакам геаграфічнага ўказання «商南泉茗» або лагатыпам брэнда «秦岭泉茗». Звяртаць увагу на сертыфікат арганічнай вытворчасці.

— **Вонкавы выгляд:** Тонкія, раўнамерна скручаныя чаінкі з багатым белым ворсам, далікатна-зялёнага колеру. Грубыя, буйныя, неаднародныя лісты без ворсу — прыкмета падмены.

— **Водар:** Характэрная каштанавая нота (嫩栗香) — ключавы ідэнтыфікатар. Адсутнасць каштанавага адцення, затхлы або кіслы пах — нагода для сумненняў.

— **Настой:** Жоўта-зялёны, празрысты, чысты. Мутны або цёмны настой указвае на парушэнне тэхналогіі або працяглае захоўванне.

— **Кошт:** Нібыта «асаблівы грэйд» па кошце ніжэй за 300 юаняў/цзінь — практычна напэўна не з’яўляецца аўтэнтычным Шаннань Цюань Мін.

---

**12. Цікавыя Факты:**

* **Гарбата на «немагчымай» шыраце:** Шаннань Цюань Мін — адна з самых паўночных зялёных гарбат Кітая. Плантацыі размешчаны на 33–34° п. ш. — паўночней традыцыйнай мяжы чаяводства (30°). Стварэнне гарбатнай галіны на гэтай шыраце ў 1960–1970-х гадах было ўспрынята як сельскагаспадарчы прарыў, супастаўны па дзёрзкасці з савецкімі эксперыментамі па прасоўванні субтрапічных культур на Каўказе.

* **Жанчына, якая змяніла павет:** Чжан Шучжэнь (1937–2024) — лесавод па адукацыі, якая стала чайным аграномам — прысвяціла справе Шаннаньскай гарбаты больш за 60 гадоў. Акрамя зялёнай гарбаты, яна ў далейшым асвоіла ў Шаннані вытворчасць белай гарбаты, улуна («Шаннань Юй Гуаньінь» — 商南玉观音) і нават фучжуаньскай цёмнай гарбаты. Яе жыццё — сюжэт поўнаметражнага фільма «На 33-й паралелі» (《北纬三十三度》).

* **Прыродны селен:** Шаннаньскія гарбаты, як і знакаміты Цзыян Фусэ Ча, прыродна ўзбагачаны селенам — дзякуючы геахімічным асаблівасцям глеб паўднёвага Цыньлін. Гэта рэдкасць для зялёных гарбат: большасць «селенавых» гарбатных прадуктаў на рынку — вынік штучнага ўзбагачэння.

* **«Пяць забарон» і еўрапейскі сертыфікат:** Строгасць стандартаў збору (不采雨水叶、露水叶…) і поўная забарона хімічных сродкаў аховы дазволілі Шаннань Цюань Мін прайсці еўрапейскую арганічную сертыфікацыю — дасягненне, якім могуць пахваліцца нешматлікія кітайскія рэгіянальныя гарбаты.

* **Кіслародны бар Кітая:** Павет Шаннань афіцыйна сертыфікаваны як «Кітайскі прыродны кіслародны бар» (中国天然氧吧) — прызнанне выключнай чысціні паветра і экалогіі. Гэта наўпрост уплывае на чысціню смаку гарбаты: адсутнасць прамысловых забруджванняў і высокая біяразнастайнасць забяспечваюць «празрыстасць» органалептычнага профілю.

---

**13. Параўнанне з іншымі зялёнымі гарбатамі:**

| Характарыстыка | **Шаннань Цюань Мін (商南泉茗)** | **Цзыян Маоцзянь (紫阳毛尖)** | **Ханьчжун Сяньхао ([汉中仙毫](https://thetea.app/be/article/hanzhong-xian-hao))** | **Сіньян Маоцзянь ([信阳毛尖](https://thetea.app/be/article/xinyang-mao-jian))** |
|---|---|---|---|---|
| **Правінцыя** | Шэньсі (Шанло) | Шэньсі (Анькан) | Шэньсі (Ханьчжун) | Хэнань |
| **Шырата** | 33°06′–33°44′ п. ш. | 32°–33° п. ш. | 32°–33° п. ш. | 31°–32° п. ш. |
| **Тэхналогія** | Напалову пражаная — напалову высушаная (半烘半炒) | Чаацын (炒青) | Чаацын (炒青) | Чаацын (炒青) |
| **Форма ліста** | Скручаная спіраль | Ігольчатая | Плоская, злёгку скручаная | Тонкая ігольчатая |
| **Ключавы водар** | Каштанавы (嫩栗香) | Каштанавы, травяністы | Каштанавы, кветкавы | Каштанавы |
| **Селен** | Прыродны | Прыродны (высокі) | Мінімальны | Мінімальны |
| **Асаблівасць** | Самы паўночны новы чайны раён захаду Кітая | Знакамітая «селенавая» гарбата | Аб’яднаны брэнд Ханьчжуна | Адна з «Дзесяці знакамітых гарбат Кітая» |

Шаннань Цюань Мін вылучаецца сярод шэньсійскіх зялёных гарбат перш за ўсё ўнікальнай тэхналогіяй «напалову пражаная — напалову высушаная», якая надае яму адначасова каштанавы прожарочны тон і далікатнасць, характэрную для сушоных (хунцын) гарбат. У параўнанні з Цзыян Маоцзянь, у яго менш выяўленая «селенавая» складовая, але затое больш вытанчаная тэкстура і скручаная форма ліста. У параўнанні з Сіньян Маоцзянь, Шаннань Цюань Мін вырабляецца на значна больш паўночнай шыраце, што робіць яго яшчэ адным рэкардсменам па «паўночнасці» сярод якасных зялёных гарбат.

---

## У заключэнне

Шаннань Цюань Мін — гарбата з гісторыяй, якая вартая цэлага рамана. За кожным скручаным чаінкам — шэсцьдзесят гадоў упартасці, якія пачаліся з жмені насення, кінутага ў «немагчымую» глебу на 33-й паралелі. Сёння гэта сталая, упэўненая ў сабе зялёная гарбата: каштанавы водар, шаўкавістая тэкстура, доўгая зваротная салодкасць і той самы «крынічны» характар (泉, quán), які адлюстраваны ў яго імі. Шаннань Цюань Мін падыдзе знатакам, якія шукаюць альтэрнатыву звыклым паўднёвым зялёным гарбатам — нешта больш стрыманае, «паўночнае» па тэмпераменце, але не менш глыбокае па змесце. А для тых, хто шануе гісторыі не менш, чым смак, — гэта гарбата, якую варта пакаштаваць хоць бы дзеля памяці пра «Чайную бабулю» Чжан Шучжэнь.