---
title: "Qūxī lǜchá"
url: https://thetea.app/be/article/quxi-lucha
lang: be
updated: 2026-10-04
source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app)
---
# Qūxī lǜchá (曲溪绿茶)

**Цюйсі Люйча** (*Qūxī lǜchá*, 曲溪绿茶) — зялёны чай Чан’ян-Туцзяскага аўтаномнага павета (长阳土家族自治县) гарадской акругі Ічан, правінцыя Хубэй. Імя дала рэчка Цюйсі каля пасёлка Цзыцю (资丘镇), а зона аховы апісана не па павятовай сетцы, а па рачной даліне: ад басейна Цюйсі яна цягнецца ўздоўж абодвух берагоў ракі Цынцзян (清江). З 2020 года імя — сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне, у 2025 годзе яно ўвайшло ў пералік прадуктаў з геаграфічным указаннем CNIPA. Па публікацыі 2025 года, чайныя сады даліны Цюйсі разрасліся пасля таго, як яна стала ядром правінцыйнага запаведніка.

**1. Класіфікацыя і Паходжанне:**

* **Тып:** Зялёны чай (绿茶, *lǜchá*). Клас названы ў самым імені, а апісанне ўказання кажа пра тэхналогію без акіслення: фіксацыя, скручванне, сушка.
* **Катэгорыя:** Рачны далінны зялёны чай захаду Хубэя; сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне (2020) і прадукт з геаграфічным указаннем у пераліку CNIPA (2025).
* **Паходжанне:** Кітай, правінцыя Хубэй (湖北, *Húběi*), гарадская акруга Ічан (宜昌, *Yíchāng*), Чан’ян-Туцзяскі аўтаномны павет (长阳, *Chángyáng*); цэнтр зоны — пасёлак Цзыцю.
* **Зона аховы:** Цэнтр — басейн ракі Цюйсі каля пасёлка Цзыцю; далей зона ідзе далінай Цынцзяна па абодвух берагах, на захад ад ручая Фэньшуйсі (分水溪) воласці Яцзыкоу (鸭子口乡). У яе ўваходзяць 18 адміністрацыйных вёсак: Цзін’ань, Башань, Маляньпін, Сівань, Чэньцзяпін, Чжуюаньпін, Сіянпо, Уфанлін, Цюаньшуйвань, Ляншуйсы, Ліньсянсі, Чжунсі, Дуйусі, Цяньчыкоу, Цынлун, Баньдэн’ао, Ляншаньба і Чжычжэпін.
* **Геаграфічныя каардынаты:** 110°23′37″–110°54′38″ у. д., 30°17′03″–30°28′08″ пн. ш.

**2. Гісторыя і Культурнае Значэнне:**

* **Гісторыя:**
    * **Доўгая гісторыя — без дат.** Апісанне ўказання кажа, што чай тут вырошчваюць даўно, але ніводнай даты не прыводзіць. Дакументальнай гісторыі чаю даліны ў знойдзеных крыніцах няма.
    * **2010.** Па публікацыі правінцыйнага дэпартамента сельскай гаспадаркі (красавік 2025 года), у чэрвені 2010 года ўрад Хубэя заснаваў правінцыйны запаведнік Бэнцзяньцзы (崩尖子), і басейн Цюйсі стаў яго ядром. Развіваць промысел у ядры запаведніка было цяжка: патрэбен быў такі, што не шкодзіць прыродзе і прыносіць прыбытак, і пасля доўгіх разважанняў вырашылі паспрабаваць чай. Павет і пасёлак субсідавалі гаспадаркі і накіравалі ў вёскі тэхнікаў. Па той жа публікацыі, за два гады чайныя сады даліны перавысілі 1200 *му*.
    * **2020.** Імя атрымала сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне; суседнія вёскі і пасёлкі будавалі агульны чайны пояс пад гэтым брэндам.
    * **2025.** Імя ўвайшло ў пералік прадуктаў з геаграфічным указаннем, зацверджаны аб’явай CNIPA № 640.
    * **Узнагароды.** Званне якаснага чаю на VIII усекітайскім конкурсе «Чжунча бэй» (中茶杯) і золата V правінцыйнага конкурсу «Эча бэй» (鄂茶杯). Гады ўзнагарод у знойдзеных крыніцах не названы.
* **Назва:** «Цюйсі» (曲溪) — «звілісты ручай», імя ракі; «люйча» (绿茶) — «зялёны чай».
* **Культурнае значэнне:** Чан’ян — туцзяскі аўтаномны павет; зона ляжыць у адгор’ях гор Уліншань. Публікацыя 2025 года апісвае Цюйсі як раку даўжынёй больш за 20 км, якая праходзіць праз дзве вёскі і корміць больш за 3500 жыхароў; чай, па той жа публікацыі, ператварыўся тут з падсобнага занятку ў галоўны.

**3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна:**

* **Сорт / Культывар:** Канкрэтныя сарты ў знойдзеных крыніцах не названы. Апісанне ўказання адзначае, што ў раёне багатыя рэсурсы мясцовых папуляцыйных (群体) чайных кустоў, а сам раён называюць «генным банкам раслін Цэнтральнага Кітая» (华中植物基因库).
* **Сыравіна:** Па апісанні ўказання — маладыя парасткі.
* **Парадак збору:** Па публікацыі 2025 года, вясной спачатку збіраюць почкі (芽茶), затым сыравіну для маацзяня, затым ліст для звычайнага зялёнага чаю.
* **Час збору і стандарт:** Дакладных тэрмінаў і стандарту збору ў знойдзеных крыніцах няма.

**4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання:**

* **Рэльеф:** Паўднёвы захад Хубэя, сярэдні і ніжні Цынцзян, адгор’і гор Уліншань. Па апісанні ўказання, мясцовасць падымаецца з поўдня, захаду і поўначы і паніжаецца да ўсходу; Цынцзян перасякае зону з захаду на ўсход, горы ідуць градамі, схілы парэзаны ярамі.
* **Лес:** Пакрыццё лесам — 87 %.
* **Клімат:** Па апісанні ўказання, у «паўвысакагор’і» (二高山) зіма доўгая, а вясна, лета і восень прыкладна роўныя; круглы год туманы і шмат рассеянага святла. Апісанне звязвае гэта з назапашваннем араматычных і азацістых рэчываў.
* **Глебы і ўгнаенні:** Шмат перагною і ападу. Апісанне ўказання асобна кажа пра гной дробных хатніх гаспадарак, перапрэлы з саломай, і пра сідэраты, якія заворваюць як асноўнае ўгнаенне.
* **Вышыня вырошчвання:** Даных у знойдзеных крыніцах няма.
* **Плошча і выпрацоўка:** Па апісанні ўказання — 1200 га і 900 т. Па публікацыі 2025 года, у басейне Цюйсі 6000 *му* садоў, з іх каля 4000 *му* ужо даюць ураджай; гадавы кошт чайнай прадукцыі даліны там ацэнены больш чым у 30 млн юаняў.
* **Назіранне за садамі:** Па той жа публікацыі, у садах паставілі датчыкі шкоднікаў і метэастанцыі, якія збіраюць звесткі пра надвор’е, глебу і хваробы.

**5. Тэхналогія Вытворчасці:**

Апісанне ўказання называе тыповую тэхналогію зялёнага чаю — без акіслення: фіксацыя, скручванне, сушка. Параметраў у знойдзеных крыніцах няма. Па публікацыі 2025 года, у даліну прыцягнулі і выгадавалі пяць гаспадарчых суб’ектаў (市场主体); пасля тэхнічнай мадэрнізацыі, па той жа публікацыі, сухі ліст стаў прамейшы, а настой зелянейшы.

Ніжэй — агульная схема зялёнага чаю, а не апісанне менавіта гэтага чаю:

1.  **Раскладанне свежага ліста (摊放, *tānfàng*):** Ліст аддае частку вільгаці.
2.  **Фіксацыя (杀青, *shāqīng*):** Нагрэў спыняе акісленне і захоўвае колер.
3.  **Скручванне (揉捻, *róuniǎn*):** Ліст атрымлівае форму.
4.  **Сушка (干燥, *gānzào*).**

**6. Арганалептычныя Характарыстыкі:**

Па апісанні ўказання:

* **Вонкавы выгляд сухога ліста:** Тонкія шчыльныя палоскі, злёгку выгнутыя, ізумрудныя, з прыкметным белым пушком (紧秀略弯，色泽翠绿，白毫显露).
* **Арамат сухога ліста:** Апісанняў у знойдзеных крыніцах няма.
* **Арамат настою:** Чысты, высокі і доўгі (清高持久).
* **Смак:** Мяккі і насычаны (醇厚).
* **Колер настою:** Далікатна-зялёны, яркі (嫩绿明亮).
* **Чайнае дно (завараны ліст):** Далікатна-зялёны, роўны (嫩绿匀齐).

**7. Хімічны Склад:**

Паказчыкі апісання ўказання:

| Паказчык | Норма |
| :--- | :--- |
| Вільготнасць | не больш за 7,0 % |
| Водараспушчальныя рэчывы | не менш за 38,0 % |
| Чайныя поліфенолы | не менш за 18,0 % |
| Свабодныя амінакіслоты | не менш за 3,0 % |

Гэта ніжнія і верхнія межы, а не вымярэнні канкрэтнага чаю. Іншых даных у знойдзеных крыніцах няма.

**8. Карысныя Ўласцівасці:**

Правераных даных пра дзеянне менавіта гэтага чаю няма.

**9. Заварванне:**

Практыка класа для зялёнага чаю.

* **Тэмпература вады:** 80–85 °C.
* **Колькасць чаю:** 3 г на 150 мл.
* **Посуда:** Шкляная шклянка ці белы гайвань.
* **Працэс:**
    1. Прагрэць посуду.
    2. Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
    3. Першы настой — праз 40–60 секунд.
    4. Піць, пакідаючы частку настою.
    5. Даліць ваду.
    6. Два-тры паўторныя залівы.

**10. Захоўванне:**

Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў. Зялёны чай лепш выпіць на працягу года.

**11. Цана і Падробкі:**

Цэн на гатовы чай у знойдзеных крыніцах няма. Па публікацыі 2025 года, почкі вясной ішлі спачатку па 50, затым да 100 юаняў за цзінь; публікацыя называе гэта падваеннем ранейшай цаны.

* **Як пазбегнуць падробак:**
    * Шукаць знак сельскагаспадарчага геаграфічнага ўказання.
    * Правяраць, што сыравіна з даліны Цынцзяна ў Чан’яне — з 18 вёсак зоны, а не проста з павета.
    * Сухі ліст — тонкія выгнутыя ізумрудныя палоскі з пушком, настой — далікатна-зялёны.

**12. Цікавыя Факты:**

* Зона Цюйсі Люйча зададзена далінай: басейн ракі і берагі Цынцзяна, а не воласці і пасёлкі цалкам.
* Чай тут выбралі з-за запаведніка: даліна стала ядром ахоўнай тэрыторыі ў 2010 годзе, і спатрэбіўся промысел, які не шкодзіць прыродзе.
* Апісанне ўказання асобна кажа пра ўгнаенні — гной, салому і сідэраты.
* Па паведамленні 2025 года, вясновыя почкі ў даліне ішлі па 50–100 юаняў за цзінь — удвая даражэй за ранейшае.

**13. Параўнанне з іншымі чаямі:**

* **Уфэн Маацзянь ([五峰毛尖](https://thetea.app/be/article/wufeng-mao-jian)):** Зялёны чай суседняга павета Уфэн той жа акругі Ічан, з доўгай дакументаванай гісторыяй; у Цюйсі Люйча дат гісторыі ў знойдзеных крыніцах няма, а сады даліны разрасліся пасля 2010 года.
* **Дэнцунь Люйча ([邓村绿茶](https://thetea.app/be/article/dengcun-lucha)):** Высакагорны зялёны чай акругі Ічан каля Трох цяснін.
* **Сіншань Байча ([兴山白茶](https://thetea.app/be/article/xingshan-baicha)):** Зялёны чай са светлаліставага сорту акругі Ічан, унесены ў той жа пералік CNIPA 2025 года.
* **Іхун Гунфу ([宜红工夫](https://thetea.app/be/article/yihong-gong-fu)):** Ічанскі чырвоны чай; павет Чан’ян уваходзіць у яго гістарычны раён.

**У заключэнне:**

Цюйсі Люйча — зялёны чай, імя якога прывязана да ракі: зона апісана далінай Цынцзяна і басейнам Цюйсі, а сама галіна вырасла пасля таго, як даліна стала ядром запаведніка. Дакументы даюць пра яго няшмат, але канкрэтна — 18 вёсак, каардынаты, аблічча і нормы па поліфенолах і амінакіслотах. Гісторыі, сартоў і вышынь у іх няма, і выдумляць іх не варта.