---
title: "Qiónglái hēichá"
url: https://thetea.app/be/article/qionglai-heicha
lang: be
updated: 2026-10-04
source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app)
---
# Qiónglái hēichá (邛崃黑茶)

**Цюнлай Хэйча** (*Qiónglái hēichá*, 邛崃黑茶) — цёмны чай гарадскога павета Цюнлай (邛崃市) горада Чэнду, правінцыя Сычуань. Павет, у старажытнасці Ліньцюн (临邛), залічвае сябе да найстарэйшых цэнтраў памежнага чаю: запіс пра ліньцюнскую ляпёшку 火番饼 (*huǒfānbǐng*) сычуаньская канцылярыя мясцовых летапісаў называе самым раннім дакладным сведчаннем пра гандаль памежным чаем у Кітаі. Ахова геаграфічнага ўказання з 2015 года распаўсюджваецца на рассыпны і прасаваны чай. Ключ тэхналогіі — [渥堆](https://thetea.app/be/article/wodui) (*wòduī*), вільготная вытрымка ліста ў кучы.

**1. Класіфікацыя і Паходжанне:**

* **Тып:** Цёмны чай (黑茶, *hēichá*), постферментаваны. Клас пацвярджае дакумент геаграфічнага ўказання: у тэхналогіі ёсць 渥堆 — аперацыя, якая і робіць чай цёмным.
* **Катэгорыя:** Сычуаньскі цёмны чай, прадукт з геаграфічным указаннем (2015). Дзве формы: рассыпны чай (散茶, *sǎnchá*) — паводле стандарту, палоскавы цёмны чай — і прасаваны ([紧压茶](https://thetea.app/be/article/jinyachaxingzhuang), *jǐnyāchá*). Мясцовы стандарт Чэнду DB5101/T 87—2020 «地理标志产品 邛崃黑茶» дзеліць абедзве формы на чатыры гатункі: вышэйшы, першы, другі і трэці.
* **Паходжанне:** Кітай, правінцыя Сычуань (四川, *Sìchuān*), горад Чэнду (成都, *Chéngdū*), гарадскі павет Цюнлай (邛崃市, *Qióngláishì*). Зона аховы — шаснаццаць пасёлкаў і валасцей павета: Ліньцзі (临济镇), Цзягуань (夹关镇), Пінлэ (平乐镇), Даацзо (道佐乡), Волун (卧龙镇), Кунмін (孔明乡), Шуйкоу (水口镇), Ючжа (油榨乡), Хоцзін (火井镇), Наньбаа (南宝乡), Гаахэ (高何镇), Цяньтайшань (天台山镇), Датун (大同乡), Баалінь (宝林镇), Ліньцюн (临邛镇) і Чаюань (茶园乡).
* **Геаграфічныя каардынаты:** Каля 30,4° пн. ш. і 103,5° у. д.

**2. Гісторыя і Культурнае Значэнне:**

* **Гісторыя:**
    * **Ліньцюн.** Канцылярыя мясцовых летапісаў (2020) вядзе тутэйшую чайную справу ад Цынь і Хань. Паводле паведамлення Сіньхуа (2022), пры Хань Ліньцюн быў пачатковай кропкай Паўднёвага шаўковага шляху (南丝路), гандлёвым цэнтрам акругі Шу (蜀郡) і галоўным раёнам вытворчасці чаю.
    * **Ляпёшка 火番饼.** Канцылярыя прыводзіць сунскі звод «Тайпін хуаньюй цзі» (太平寰宇记): са спасылкай на танскі тэкст ён піша, што ў паветах Ліньцюна робяць 火番饼 — «цяпер званы цёмным чаем» — вагой па сорак лян і што яго цэняць у Сіфані (西蕃) і ў дансянаў (党项). Сіньхуа прыпісвае той самы запіс «Ча пу» (茶谱) Маа Вэньсі, 903 год; разыходжанне я не развязаў.
    * **«Кіраваць мяжой чаем».** Прэса звязвае ўздым тутэйшага цёмнага чаю з палітыкай 以茶治边 (*yǐ chá zhì biān*) і чайна-конным гандлем (茶马互市); дат і аб’ёмаў для Цюнлая ў знойдзеных крыніцах няма.
    * **1952–1955.** Паводле даных канцылярыі мясцовых летапісаў, у 1952 годзе на базе Ліньцюнскай чайнай фабрыкі (заснавана ў 1940 годзе) стварылі Цюнлайскую чайную фабрыку. Яна выпускала зялёны і чырвоны чай і прасаваны фучжуань (茯砖) — пяць-шэсць тысяч даней у год, пераважна для Тыбету і Цынхаю. У 1955 годзе Дзяржсавет уключыў Цюнлай у лік ключавых паветаў з выпрацоўкай у дзесяць тысяч даней чаю. Прэса называе павет «краем дзесяці тысяч даней чаю» (万担茶乡).
    * **2015 — геаграфічнае ўказанне.** 11 лютага 2015 года Галоўнае ўпраўленне па наглядзе за якасцю, інспекцыі і каранціне (AQSIQ) абвяшчэннем № 24 узяло цюнлайскі цёмны чай пад ахову як прадукт з геаграфічным указаннем.
    * **2021.** Паводле паведамлення Сіньхуа, прасаваная ляпёшка 火番饼 атрымала званне аднаго з «дзесяці знакамітых чаёў Сычуані» на X Сычуаньскай міжнароднай чайнай выставе.
    * **Галіна.** Паводле даных павета ў пераказе прэсы (2022), доля цёмнага чаю ў кошце чайнай галіны павета вырасла з 10 % у 2015 годзе да 60 % у 2021-м.
* **Назва:**
    * «Цюнлай» (邛崃) — імя павета і гор Цюнлайшань; у старажытнасці тут быў Ліньцюн (临邛), пазней вобласць Цюнчжоу (邛州).
    * «Хэйча» (黑茶, *hēichá*) — «цёмны чай», назва класа.
* **Культурнае значэнне:** Павет вядомы і зялёным чаем — Вэньцзюнь Люйча ([文君绿茶](https://thetea.app/be/article/wenjun-lucha)), названым у гонар Чжо Вэньцзюнь (卓文君), гераіні ханьскай гісторыі пра каханне да паэта Сыма Сянжу (司马相如). Цёмны чай Цюнлай звязвае з памежным гандлем і будуе на ім публічны брэнд павета.

**3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна:**

* **Гатунак / Культывар:** Паводле дакумента — **花秋1号** (*Huāqiū 1 hào*) і «іншыя гатункі, прыдатныя для цюнлайскага цёмнага чаю». Даведачнае апісанне гаворыць пра сыравіну сярэдне- і дробналістых гатункаў. Паходжання і батанічнага апісання гатунку 花秋1号 у знойдзеных крыніцах няма.
* **Вырошчванне:** Паводле дакумента — размнажэнне кароткімі чаранкамі (短穗扦插), гушчыня не большая за 50 тысяч кустоў на гектар, штогод не менш за 20 т перапрэлага арганічнага ўгнаення на гектар.
* **Збор:** Тэрміны ў знойдзеных крыніцах не пазначаны.
* **Стандарт збору:** Паводле дакумента — новыя парасткі з зялёным сцяблом (绿苔新梢), ад «пупышкі з адным лістом» да шасці лістоў. Гэта прыкметна больш сталая сыравіна, чым у славутых зялёных чаёў.
* **Патрабаванні да сыравіны:** Ліст з шаснаццаці адзінак ахаванай зоны; пры раскладванні ён не павінен чырванець.

**4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання:**

* **Рэгіён:** Паводле апісання прэсы (2022), Цюнлай ляжыць ля паўднёвага падножжа гор Цюнлайшань; у павеце ёсць горы, узгоркі і раўнінныя ўчасткі, шмат рэк.
* **Вышыня вырошчвання:** Паводле дакумента — **ад 600 да 1000 м** над узроўнем мора. Вышыні ўсяго павета прэса дае ў межах 650–1600 м.
* **Глебы:** Паводле дакумента — жоўтыя і чырвоныя (黄、红壤土), pH **4,5–6,4**, арганічнага рэчыва **не менш за 1 %**, магутнасць слоя **не менш за 1 м**. Прэса дадае, што глебы ўтвораны выветрываннем вулканічных парод і багатыя мікраэлементамі.
* **Клімат:** Паводле апісання прэсы — мяккі і вільготны: сярэднегадавая тэмпература 16,5 °C, багатыя ападкі, доўгі сонечны дзень, каля 285 бязмарозных дзён.

**5. Тэхналогія Вытворчасці:**

Дакумент геаграфічнага ўказання апісвае два ланцугі і дае параметры ключавых аперацый. Рассыпны чай робяць так:

* **Раскладванне (摊放 — *tānfàng*):** Ліст раскладваюць; пачырваненне ліста пры гэтым забаронена.
* **Фіксацыя, «забойства зеляніны» (杀青 — *shāqīng*):** Да ліста дадаюць не больш за 10 % вады — акрамя ліста, сабранага ў дождж ці па расе, і акрамя далікатнай сыравіны «пупышка з адным-двума лістамі».
* **Першае скручванне (初揉 — *chūróu*):** Да аддзялення ліста ад сцябла.
* **Вільготная вытрымка ў кучы (渥堆 — *wòduī*):** Кучу збіраюць, калі тэмпература ў ёй не вышэйшая за 25 °C, і развальваюць для ахалоджвання, калі яна даходзіць да 65 °C; адносная вільготнасць унутры кучы — 75–85 %.
* **Паўторнае скручванне (复揉 — *fùróu*).**
* **Сушка (干燥 — *gānzào*):** Спачатку на сонцы да вільготнасці не вышэй за 14 %, затым у сушылцы да не вышэй за 8,5 %.
* **Прасаваны чай:** рассыпны чай → купаж ([拼配](https://thetea.app/be/article/chunliaopinpei) — *pīnpèi*) → увільгатненне (回潮 — *huícháo*) → прасаванне (压制 — *yāzhì*) → сушка.

Стандарт 2020 года ўдакладняе: пасля першаснай апрацоўкі атрымліваецца «цёмны сыры чай» (黑毛茶, *hēimáochá*); з яго прасейваннем, адборкай і купажом робяць рассыпны чай, а пропарваннем, прасаваннем і фармоўкай — прасаваны.

Агульная схема класа, а не апісанне гэтага чаю: пры вытрымцы ў кучы пад дзеяннем цяпла, вільгаці і мікраарганізмаў ліст цямнее, а смак губляе зялёную рэзкасць.

**6. Арганалептычныя Характарыстыкі:**

* **Знешні выгляд сухога ліста:** Паводле дакумента — ад жоўта-карычневага да чорна-карычневага, з бляскам (色泽黄褐至黑褐色，有光泽); рассыпны чай паводле стандарту палоскавы.
* **Водар сухога ліста:** Апісання ў знойдзеных крыніцах няма.
* **Водар настою:** Чысты (香气纯正) — паводле дакумента.
* **Смак:** Мяккі і саладкаваты (滋味醇和甘甜) — паводле дакумента. Вытворца ў пераказе прэсы дадае салодкае послесмакі (回甘).
* **Колер настою:** Паводле дакумента — празрысты і яркі (汤色清澈明亮); колеру дакумент не называе. Даведачнае апісанне дае аранжава-жоўты (橙黄), вытворца ў пераказе прэсы — аранжава-чырвоны і густы (橙红浓厚).
* **Чайнае дно (завараны ліст):** У дакуменце апісання няма; даведачнае апісанне — жоўта-карычневае (叶底黄褐).

Вытворца ў пераказе прэсы зводзіць характар чаю да пяці слоў — 香、醇、陈、红、厚: водар, мяккасць, вытрыманасць, чырвоны настой, шчыльнасць. Гэта рэкламная характарыстыка, а не патрабаванне дакумента.

**7. Хімічны Склад:**

Лікавых фізіка-хімічных нормаў у абвяшчэнні няма, акрамя вільготнасці пасля сушкі — не вышэй за 8,5 %. Стандарт 2020 года спасылаецца на метады вызначэння вільгаці, попелу і водарастваральных рэчываў, але саміх нормаў у даступным мне пераказе няма. Даведачнае апісанне звязвае мяккасць смаку з сыравінай сярэдне- і дробналістых гатункаў, дзе менш поліфенолаў і катэхінаў; лікаў яно не прыводзіць.

**8. Карысныя Ўласцівасці:**

Правераных даных пра дзеянне менавіта гэтага чаю няма.

**9. Заварванне:**

Практыка класа. Асобных рэкамендацый для цюнлайскага чаю ў знойдзеных крыніцах няма; ніжэй — звычайныя параметры цёмнага чаю, а не патрабаванне стандарту.

* **Тэмпература вады:** Кіпень, каля 100 °C.
* **Колькасць чаю:** 5–8 г на 150 мл.
* **Посуд:** Гайвань або гліняны чайнік; прасаваны чай таксама вараць у кацялку.
* **Працэс:**
    1. Аддзяліць ад прасаванага чаю патрэбную колькасць нажом.
    2. Прагрэць посуд і хутка прамыць чай кіпнем.
    3. Першыя залівы — 10–20 секунд.
    4. З кожным залівам павялічваць час; рэшту можна праварыць 3–5 хвілін.

**10. Захоўванне:**

Практыка класа. Чыстае, сухое, ветранае месца без святла і пабочных пахаў, ва ўпакоўцы, якая прапускае паветра. Цёмны чай, як і іншыя чаі гэтага класа, можна вытрымліваць; правілы вытрымкі для Цюнлая ў знойдзеных крыніцах не апісаны.

**11. Цана і Падробкі:**

Даных пра раздробныя цэны ў знойдзеных крыніцах няма. Прэса (2022) прыводзіць ацэнку кошту брэнда «邛崃黑茶» — 2,507 млрд юаняў па разліку Кітайскага савета па развіцці брэндаў (中国品牌建设促进会); гэта ацэнка брэнда, а не цана для пакупніка.

* **Як пазбегнуць падробак:**
    * Шукаць на ўпакоўцы знак геаграфічнага ўказання.
    * Правяраць, што вытворца знаходзіцца ў адной з шаснаццаці адзінак ахаванай зоны.
    * Сухі ліст павінен быць жоўта-карычневым або чорна-карычневым, з бляскам, а не зялёным.
    * Настой — празрысты і яркі; мутнасць і затхлы пах — прыкмета дрэннага захоўвання.

**12. Цікавыя Факты:**

* У вёсцы Хуацю (花楸村) пасёлка Пінлэ, паводле даных канцылярыі мясцовых летапісаў, расце група старых кустовых чайных дрэў; найстарэйшаму больш за тысячу гадоў.
* Дакумент дазваляе сушыць рассыпны чай спачатку на сонцы — да 14 % вільготнасці — і толькі потым дасушваць да 8,5 %.
* Пад старым імем 火番饼 цюнлайская прасаваная ляпёшка ў 2021 годзе ўвайшла ў «дзесяць знакамітых чаёў Сычуані».

**13. Параўнанне з іншымі цёмнымі чаямі:**

* **Яань Хэйча, або Цзанча ([雅安黑茶](https://thetea.app/be/article/ya-an-heicha), [藏茶](https://thetea.app/be/article/zangcha)):** Цёмны чай суседняй акругі Яань — галоўнага цэнтра сычуаньскага памежнага чаю, які гістарычна ішоў у Тыбет.
* **Сычуань Бяньча ([四川边茶](https://thetea.app/be/article/sichuan-bian-cha)):** Агульнае імя сычуаньскага памежнага чаю.
* **Аньхуа Хэйча ([安化黑茶](https://thetea.app/be/article/anhua-heicha)):** Хунаньскі цёмны чай — іншая правінцыя і свая школа прасавання.
* **Любаа ([六堡茶](https://thetea.app/be/article/liu-bao-cha)):** Гуансійскі цёмны чай, спакаваны ў кошыкі.

**На заканчэнне:**

Цюнлай Хэйча — чай старога памежнага гандлю, якому дакумент 2015 года даў дакладныя рамкі: сталая сыравіна да шасці лістоў, вытрымка ў кучы ў калідоры ад 25 да 65 °C, сушка спачатку на сонцы. Пазнаюць яго па жоўта-карычневым або чорна-карычневым лісце з бляскам і празрыстым яркім настоем з чыстым водарам і мяккім саладкаватым смакам. Тэрміны збору, лікі стандарту і раздробныя цэны ў адкрытых крыніцах не апісаны, і гэтыя месцы сумленней пакінуць пустымі.