---
title: "Píngjiāng yānchá"
url: https://thetea.app/be/article/pingjiang-yancha
lang: be
updated: 2026-10-04
source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app)
---
# Píngjiāng yānchá (平江烟茶)

**Пінцзян Яньча** (*Píngjiāng yānchá*, 平江烟茶) — «пінцзянскі вэнджаны чай» павета Пінцзян (平江县) гарадской акругі Юэян на паўночным усходзе правінцыі Хунань. Іерогліф 烟 (*yān*) значыць «дым»; з уцёсным чаем 岩茶 імя толькі сугучнае. Ліст тройчы скручваюць і тройчы вэндзяць, а паміж другім і трэцім вэнджаннем томяць да пажаўцення. Дакументы аб геаграфічным указанні адносяць чай да жоўтых; ліст у яго чорна-буры, настой залацісты, водар дымны. З 2020 года імя ахоўваецца як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне, з 2025-га — як прадукт з геаграфічным указаннем.

**1. Класіфікацыя і Паходжанне:**

* **Тып:** Жоўты чай (黄茶, *huángchá*), вэнджаны. У афіцыйнай схеме ёсць тамленне (闷黄, *mènhuáng*), а галіновая газета «中国食品安全报» піша прама: «属于黄茶类», «адносіцца да жоўтых».
* **Разыходжанне:** Павятовыя матэрыялы завуць чай то «гатовым» (熟茶), то «неферментаваным»; гэта формулы мясцовай рэкламы, клас тут дадзены паводле дакументаў аховы.
* **Катэгорыя:** Вэнджаны жоўты чай з пупышкі з двума-чатырма лістамі; прадукт з геаграфічным указаннем.
* **Паходжанне:** Кітай, правінцыя Хунань (湖南, *Húnán*), гарадская акруга Юэян ([岳阳](https://thetea.app/be/article/yueyang-huangcha-zhixiang), *Yuèyáng*), павет Пінцзян (平江, *Píngjiāng*).
* **Зона аховы:** Дзевятнаццаць пасёлкаў і валасцей павета, 447 адміністрацыйных вёсак — ад Саньшы (三市镇) да Муцзінь (木金乡). Паводле даведачных даных, у 2019 годзе чай збіралі з 8000 га і выпусцілі 1500 т; першакрыніцу гэтых лічбаў адкрыць не ўдалося.
* **Геаграфічныя каардынаты:** 28°29′24″–29°10′16″ пн. ш. і 113°15′30″–114°15′17″ у. д.

**2. Гісторыя і Культурнае Значэнне:**

* **Гісторыя:**
    * **Старажытныя карані.** «中国食品安全报» спасылаецца на заходнецзіньскі твор «Цзінчжоу тудзі цзі» (荆州土地记): чай у Пінцзяне пачалі саджаць у гады Юанькан (元康), 291–299. Цытата — з другаснай крыніцы.
    * **1875.** Паводле хунаньскай прэсы, у першы год Гуансюй адкрылася чайная крама «阜山青号», якая ў асноўным перапрацоўвала вэнджаны чай.
    * **1884.** У вёсцы Даньцзян пасёлка Саньшы (三市镇淡江村) знайшлі стэлу 10-га года Гуансюй. Надпіс, паводле той жа газеты: «平江烟茶生幕阜与连云之间，上等茶谷雨前后采，煮捞揉捻凉爽后再烟焙» — вэнджаны чай расце паміж гарамі Муфу і Ляньюнь, лепшы збіраюць каля свята Гуюй (谷雨, *gǔyǔ*), ліст адварваюць і вымаюць, скручваюць, астуджаюць і толькі потым праграваюць дымам.
    * **Чай для сябе.** Паводле павятовых публікацый, вэнджаны чай доўга рабілі для дому, а не на продаж. У 2014 годзе разам з вёскай Даньцзян быў створаны сялянскі кааператыў, і чай сталі выпускаць пад маркай «谷雨烟茶»; паводле павятовай прэсы, традыцыйныя 18 ручных аперацый пры гэтым звялі да дзесяці, захаваўшы скрутку, тамленне ў натуральных умовах і вэнджанне на драўняным вугалі.
    * **2018.** У снежні створаны Навукова-даследчы інстытут пінцзянскага вэнджанага чаю (平江县烟茶研究院).
    * **2020.** 29 мая чай прайшоў правінцыйную экспертызу, 28 верасня — нацыянальную камісію Кітайскага цэнтра развіцця экалагічна чыстай харчовай прадукцыі. Даведнік датуе рэгістрацыю сельскагаспадарчага геаграфічнага ўказання 25 снежня 2020 года і называе аб'яву міністэрства № 378; тэкст аб'явы адкрыць не ўдалося.
    * **2016 і 2021.** Паводле павятовай прэсы, «谷雨烟茶» у 2016 годзе прызнаны аб'ектам нематэрыяльнай спадчыны гарадскога ўзроўню Юэяна, а ў 2021 годзе тэхніка яго вырабу ўвайшла ў пяты правінцыйны спіс Хунані.
    * **2025.** Дзяржаўнае ўпраўленне інтэлектуальнай уласнасці аб'явай № 640 прызнала імя прадуктам з геаграфічным указаннем; заяўнік — навукова-даследчы інстытут вэнджанага чаю.
* **Назва:** «Пінцзян» (平江) — імя павета; «янь» (烟) — «дым»; «ча» (茶) — чай.
* **Культурнае значэнне:** Павятовыя публікацыі апісваюць мясцовую манеру піць вэнджаны чай: у кубак кладуць некалькі зярнят «чайнага перцу» (茶椒, *chájiāo*), а ў канцы з'ядаюць ліст разам з рэшткай настою. Такое піццё завуць 呷茶 (*xiā chá*); паводле павятовай публікацыі, так госць выказвае ўхвалу гаспадарскаму чаю, а нарыс 2025 года дадае, што ў Пінцзяне чай не «п'юць», а «ядуць» (吃茶, *chī chá*). Прывязанасць да гэтага чаю павятовая публікацыя 2021 года перадае прымаўкай «宁可一个月饭碗里无腊肉，不可茶碗里一日无烟茶» — «лепш месяц без вяленага мяса ў місцы, чым дзень без вэнджанага чаю ў кубку»; у іншай хунаньскай публікацыі яна карацейшая: «宁可三日无肉，不可碗里一日无烟茶». Нарыс 2025 года ўспамінае і тое, што ў пакаленні дзядоў да чайнага ліста пры вырабе падмешвалі маладыя лісты падуба (枸骨, *gǒugǔ*), і чай набываў асаблівы водар.

**3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна:**

* **Гатункі / Культывары:** Патрабаванні аховы называюць мясцовую папуляцыю пінцзянскага вэнджанага чаю (平江烟茶群体品种) і селекцыйны гатунак 槠叶齐 (*zhūyèqí*). Матэрыялы аб марцы «谷雨烟茶» гавораць пра мясцовую дзікарослую буйналістовую разнавіднасць; дакладней батанічную аснову крыніцы не вызначаюць.
* **Стандарт збору:** Верхнія часткі парасткаў ад пупышкі з двума лістамі да пупышкі з чатырма лістамі або роўнай далікатнасці — цэлыя, свежыя, роўныя і чыстыя.
* **Час збору:** Лепшы збор, паводле надпісу 1884 года, — каля свята Гуюй.

**4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання:**

* **Рэгіён:** Паўночны ўсход Хунані, стык з Хубэем і Цзянсі: лясы, узгоркі, даліны. Паводле апісання павета 2020 года, хрыбты Ляньюньшань (连云山) і Муфушань (幕阜山) вышынёй да 1600 м затрымліваюць з поўдня цёплае вільготнае паветра, з поўначы — халоднае.
* **Вышыня вырошчвання:** Вышынь садоў у знойдзеных крыніцах няма.
* **Клімат:** Паводле таго ж апісання — сярэднегадавая тэмпература 16,8 °C, безмарозны перыяд 295 дзён, сонечнае ззянне 1731 гадз, ападкі 1450,8 мм; горныя туманы і шмат рассеянага святла.
* **Глебы:** Супескі і жаўтазёмы, тоўсты друзлы ўрадлівы пласт з добрай паветрапранікальнасцю.
* **Лясістасць:** 63,35 %; рака Мілоцзян (汨罗江) ідзе па павеце 192,9 км.

**5. Тэхналогія Вытворчасці:**

Схема з чатырнаццаці аперацый зададзена дакументамі аховы; рэжымы — паводле патрабаванняў 2025 года.

1.  **Прамыванне (水洗, *shuǐxǐ*):** Свежы ліст мыюць горнай крынічнай вадой — рэдкая для чаю аперацыя.
2.  **Завяльванне (摊青, *tānqīng*):** Пласт каля 5 см, ніжэй за 28 °C, 6–12 гадзін; ліст губляе 10–20 % вільгаці, травяністы пах сыходзіць.
3.  **Фіксацыя (杀青, *shāqīng*):** На выбар — абсмажванне ў чыгунным катле пры 160–200 °C па 1–1,5 кг, 5–12 хвілін; бланшаванне ў кіпячай вадзе (捞青, *lāoqīng*) па 1,5–2,5 кг, пакуль ліст не стане жоўта-зялёным; ці барабанная машына пры 180–260 °C.
4.  **Першая скрутка (初揉) і разбіванне камякоў (解块).**
5.  **Першае вэнджанне (初熏, *chūxūn*):** Ліст роўна раскладваюць на «чакане» (茶炕, *chákàng*) — бамбукавай сушылцы ў форме старадаўняга чыноўніцкага капелюша — і вэндзяць; паліва — шкарлупіна чайнага насення, ліана, хваёвы вугаль, суплоддзі ліквідамбара і старая мандарынавая скарынка; ліана ў пераліку названая паводле віду — 扁担藤 (*biǎndanténg*). 60–80 °C, 15–20 хвілін, варушыць кожныя 5–8 хвілін.
6.  **Другая скрутка і разбіванне камякоў.**
7.  **Другое вэнджанне (复熏):** 70–90 °C, 15–20 хвілін.
8.  **Тамленне (闷黄, *mènhuáng*):** Чай зграбаюць горкай вышынёй 20–25 см у сухім праветраным месцы без прамога сонца на 1–4 гадзіны.
9.  **Трэцяя скрутка і разбіванне камякоў.**
10. **Трэцяе вэнджанне (三熏):** 90–100 °C.
11. **Дасушванне (足干, *zúgān*):** Дасушыць да дзевяці дзясятых, затым на малым агні, пакуль ліст не расціраецца пальцамі ў парашок.

Паліва крыніцы называюць па-рознаму: павет — хвою, суплоддзі ліквідамбара (枫球) і шкарлупіну алейнай камеліі (油茶壳), адна публікацыя — карані ліян (藤根). Патрабаванні 2025 года даюць свой пералік, прыведзены вышэй: ён супадае з павятовым па суплоддзях ліквідамбара і хвоі (у выглядзе вугалю), а замест шкарлупіны алейнай камеліі называе шкарлупіну чайнага насення (茶籽壳); ліана ў ім ёсць, але карані не згаданыя.

Павятовая публікацыя 2022 года апісвае хатнюю манеру. Парадак працы ў звычайных дамах — збор, мыццё, адбор, бланшаванне (捞), скрутка, прамыванне (涤), праграванне. Вэндзяць на тым, што пад рукой, — суплоддзях ліквідамбара, каранях расліны, якую публікацыя заве 翘栗, шкарлупіне чайнага насення і драўняным вугалі — павольна, «каб быў бачны дым, але не агонь», звычайна 8–10 гадзін. Гатовы чай пакідаюць паляжаць, пакуль не сыдзе «жар» (火气), і перабіраюць (拣茶): выбіраюць тоўстыя хвосцікі і жоўтыя лісты. Паводле той жа публікацыі, з 6 цзіняў свежага ліста ранняга збору выходзіць 1 цзінь сухога чаю, позняга — з 4, а чым больш прамыванняў, тым святлейшы настой.

**6. Арганалептычныя Характарыстыкі:**

Апісанне паводле дакументаў аховы.

* **Вонкавы выгляд сухога ліста:** Чорна-буры, даволі бліскучы (乌褐尚亮); скрутка шчыльная, роўная, з далікатнымі хвосцікамі (条索紧实，匀整有嫩梗). Паводле павятовых матэрыялаў, чай трымаюць рассыпным (散茶).
* **Водар сухога ліста:** Асобнага апісання ў знойдзеных крыніцах няма.
* **Водар настою:** Вэнджаны, густы і стойкі (熏香浓郁持久).
* **Смак:** Поўны, мяккі, з салодкім вяртаннем (滋味醇厚回甘).
* **Колер настою:** Залаціста-жоўты і яркі (汤色金黄明亮).
* **Чайнае дно (завараны ліст):** Роўнае, чыстае, мяккае, бура-жоўтае і яркае (叶底匀净柔软、褐黄明亮).

Паводле «中国食品安全报», у першы год чай чорны з зелянізной, з часам становіцца воранава-чорным. Павятовая публікацыя 2021 года параўноўвае колер сухога чаю з чорным жалезам (黑如玄铁) і піша, што пры моцным заварванні настой густы, «як соус» (茶汤如酱), а пры лёгкім — залацісты з зелянізной (金黄透绿).

**7. Хімічны Склад:**

Паказчыкі дакументаў аховы:

| Паказчык | Норма |
| :--- | :--- |
| Агульная попельнасць | не больш за 7,0 % |
| Чайныя поліфенолы | не менш за 10 % |
| Свабодныя амінакіслоты | не менш за 1,5 % |
| Водарастваральныя рэчывы | не менш за 16 % |

Нормы дадзены паводле патрабаванняў 2025 года. Даведачныя даныя аб рэгістрацыі 2020 года прыводзяць для водарастваральных рэчываў іншы парог — не менш за 32 %; тэкст рэгламенту 2020 года адкрыць не ўдалося, таму разыходжанне не вырашанае.

**8. Карысныя Ўласцівасці:**

Правераных даных аб дзеянні менавіта гэтага чаю няма.

**9. Заварванне:**

Практыка класа для жоўтага чаю.

* **Тэмпература вады:** 85–90 °C.
* **Колькасць чаю:** 3–4 г на 150 мл.
* **Посуд:** Гайвань або фарфоравы чайнік.
* **Працэс:**
    1. Прагрэць посуд.
    2. Пакласці чай і заліць вадой.
    3. Першы настой — каля хвіліны.
    4. Даліць ваду.
    5. Паўтараць, пакуль трымаюцца смак і дым.

**10. Захоўванне:**

Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у сухім прахалодным цёмным месцы, асобна ад іншых чаёў і пахкіх прадуктаў. Даных пра тое, як змяняецца смак пры вытрымцы, няма.

**11. Цана і Падробкі:**

Павятовая публікацыя 2023 года называла для чаю маркі «谷雨烟茶» цану ад 200 да 1600 юаняў за цзінь (500 г); гэта цэны адной маркі, а не рынак у цэлым.

* **Як пазбегнуць падробак:**
    * Шукаць знак геаграфічнага ўказання і вытворцу з зоны аховы павета Пінцзян.
    * Звяраць выгляд з апісаннем дакументаў: чорна-буры ліст з хвосцікамі, дымны водар, залацісты настой.

**12. Цікавыя Факты:**

* Свежы ліст перад перапрацоўкай мыюць крынічнай вадой.
* Надпіс 1884 года пачынае апрацоўку словамі «адварыць і выняць» (煮捞), а патрабаванні 2025 года і цяпер дапускаюць фіксацыю ў кіпячай вадзе (捞青).
* У пераліку паліва для вэнджання — старая мандарынавая скарынка.
* Хатняе вэнджанне, паводле павятовай публікацыі 2022 года, ідзе 8–10 гадзін на ціхім агні; патрабаванні аховы адводзяць першаму і другому вэнджанню па 15–20 хвілін.

**13. Параўнанне з іншымі чаямі:**

* **Вэйшань Маацзянь ([沩山毛尖](https://thetea.app/be/article/weishan-maojian)):** Хунаньскі жоўты чай з тамленнем і хваёвым вэнджаннем; яго апісваюць як адзіны вэнджаны жоўты чай, але паводле дакументаў аховы Пінцзян Яньча — таксама вэнджаны жоўты, з трыма вэнджаннямі.
* **Юэян Хуанча ([岳阳黄茶](https://thetea.app/be/article/yueyang-huangcha)):** Акруговае імя жоўтага чаю Юэяна, куды ўваходзіць і Пінцзян.
* **Пінцзян Гаашань Ча ([平江高山茶](https://thetea.app/be/article/pingjiang-gaoshan-cha)):** Павятовы брэнд «высакагорнага чаю» без указанага класа.
* **Чжэн Шань Сяа Чжун ([正山小种](https://thetea.app/be/article/zheng-shan-xiao-zhong)):** Фуцзяньскі чырвоны чай з хваёвым дымам — дым той самы, клас іншы.

**У заключэнне:**

Пінцзян Яньча — вясковы вэнджаны жоўты чай паўночнага ўсходу Хунані: ліст мыюць крынічнай вадой, тройчы скручваюць і тройчы вэндзяць, а паміж вэнджаннямі томяць. Выходзіць чорна-буры рассыпны чай з густым дымным водарам, залацістым настоем і салодкім вяртаннем.