---
title: "Пінхэ Бай Я Ці Лань"
url: https://thetea.app/be/article/pinghe-bai-ya-qi-lan
lang: be
updated: 2026-04-08
source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app)
---
# Пінхэ Бай Я Ці Лань (平和白芽奇兰, Pínghé bái yá qí lán)

Пінхэ Бай Я Ці Лань — адзін з ключавых міньнаньскіх улунаў, візітная картка чаёвай вытворчасці павета Пінхэ ў правінцыі Фуцзянь. Гэты чай вылучаецца сярод паўднёвафуцзяньскіх улунаў сваім выразным і ўстойлівым водарам архідэі, які стаў асновай яго назвы і камерцыйнай ідэнтычнасці. З 2020 года Пінхэ Бай Я Ці Лань уключаны ў рэестр геаграфічных указанняў, абаронены пагадненнем паміж Кітаем і Еўрапейскім саюзам.

**1. Класіфікацыя і Паходжанне:**

* **Тып:** Улун (паўферментаваны чай, 青茶, qīngchá). Выпускаецца ў двух асноўных стылях: цынсян (清[香型](https://thetea.app/be/article/xiangxing), qīngxiāng xíng) — лёгкая ферментацыя, свежы кветкавы профіль; нунсян (浓香型, nóngxiāng xíng) — больш глыбокая ферментацыя з мядова-архідэйным характарам.
* **Катэгорыя:** Міньнаньскія улуны (闽南乌龙, mǐnnán wūlóng). Уваходзіць у пяцёрку вядучых чаёў правінцыі Фуцзянь поруч з Тэ Гуаньінь ([铁观音](https://thetea.app/be/article/tie-guanyin)), Уі Янь Ча (武夷岩茶), міньбэйскім Шуй Сянь (闽北[水仙](https://thetea.app/be/article/shui-xian)) і Юнчунь Фашоў (永春[佛手](https://thetea.app/be/article/fo-shou)).
* **Паходжанне:** Кітай, правінцыя Фуцзянь (福建省, Fújiàn shěng), гарадская акруга Чжанчжоў (漳州市, Zhāngzhōu shì), павет Пінхэ (平和县, Pínghé xiàn). Асноўная зона вытворчасці ахоплівае 9 пасёлкаў і 91 адміністрацыйную вёску павета. Ядро вытворчасці — пасёлак Цылін (崎岭乡, Qílǐng xiāng), вёска Пэнсі (彭溪村, Péngxī cūn), дзе знаходзяцца мацярынскія дрэвы сорту, а таксама тэрыторыі вакол гары Дацінь (大芹山, Dàqín shān) і пасёлкаў Цзюфэн (九峰镇, Jiǔfēng zhèn), Сячжай (霞寨镇, Xiázhài zhèn).
* **Геаграфічныя каардынаты:** Прыблізна 24°02′–24°35′ пн. ш., 116°54′–117°31′ у. д. Ядро вытворчасці засяроджана на схілах гары Дацінь — найвышэйшай вяршыні гарадской акругі Чжанчжоў (1544,8 м над узроўнем мора).

**2. Гісторыя і Культурнае Значэнне:**

* **Гісторыя:** Згодна з найбольш распаўсюджанай версіяй, сорт быў выяўлены ў эпоху Цын, у кіраванне імператара Цяньлуна (清乾隆年间, 1735–1795): каля падножжа гары Дацінь, у вёсцы Пэнсі, побач са студняй (水井, shuǐjǐng) вырасла незвычайнае чаёвае дрэва — яго маладыя парасткі адрозніваліся бялява-зялёнай афарбоўкай. Мясцовыя жыхары сабралі лісце і вырабілі з яго улун, які ўразіў іх выразным водарам архідэі, — так нарадзілася назва «Бай Я Ці Лань». Сорт размнажалі вегетатыўна, і да цяперашняга часу яго гісторыя налічвае больш за 250 гадоў. Існуе і больш ранняя легенда, што адносіць знаходку чаёвага дрэва да эпохі Мін, кіравання Чэнхуа (明成化年间, 1465–1487), і звязвае яго з нашчадкам Чэнь Юаньгуана (陈元光, Chén Yuánguāng) — легендарнага «святога заснавальніка Чжанчжоў» (开漳圣王, kāi Zhāng shèngwáng).

  Сучасная селекцыйная гісторыя пачынаецца ў 1981 годзе, калі навуковыя супрацоўнікі павета Пінхэ правялі мэтанакіраваны адбор з мясцовай папуляцыі (有性群体, yǒuxìng qúntǐ) на беразе ручая ў вёсцы Пэнсі і вылучылі перспектыўны клон. У 1986 годзе сорт афіцыйна атрымаў назву «Бай Я Ці Лань» ад сельскагаспадарчага ўпраўлення павета. У 1996 годзе Камітэт па атэстацыі сельскагаспадарчых культур правінцыі Фуцзянь (福建省农作物审定委员会) зацвердзіў яго як «правінцыйны новы перспектыўны сорт чаёвага дрэва» (省级茶树新良种).

  Важныя вехі наступных гадоў: у 1997 годзе на дэгустацыі «Восеньскія элітныя улуны Фуцзяні» 500 грамаў Бай Я Ці Лань катэгорыі «чайны кароль» (茶王, cháwáng) былі прададзены з аўкцыёну за 180 000 юаняў — рэкордная на той момант цана для улунаў у Кітаі. У 2000 годзе павет Пінхэ атрымаў статус «Радзіма кітайскага чаю (Бай Я Ці Лань)» (中国茶叶之乡). У 2015 годзе аформлена абарона па стандарце «Геаграфічнае ўказанне сельскагаспадарчай прадукцыі КНР» (国家农产品地理标志). У 2020 годзе чай увайшоў у другі пакет «Рэестра геаграфічных указанняў КНР — ЕС» (中欧地理标志保护名录). На 2024 год кошт рэгіянальнага брэнда «Пінхэ Бай Я Ці Лань» ацэньваецца ў 40,77 млрд юаняў.

* **Назва:** Пінхэ Бай Я Ці Лань (平和白芽[奇兰](https://thetea.app/be/article/qi-lan)) — складаная: Пінхэ (平和) — назва павета, літаральна «мір і згода»; Бай Я (白芽) — «белыя пупышкі», апісанне характэрных бялява-зялёных маладых парасткаў; Ці Лань (奇兰) — «дзівосная архідэя», што перадае ўнікальны архідэйны водар гатовага чаю. У сукупнасці назва адлюстроўвае і месца паходжання, і два галоўныя знешнія прыкметы сорту — колер парасткаў і характар водару.

* **Культурнае значэнне:** Бай Я Ці Лань — галоўны чайны сімвал павета Пінхэ і гарадской акругі Чжанчжоў, адзін з найбольш самабытных міньнаньскіх улунаў. Чай стаў фактарам сацыяльна-эканамічнага развіцця рэгіёна: больш за 10 000 гаспадарак павета занятыя яго вытворчасцю, а сукупны кошт галіны перавышае 2 млрд юаняў. З канца 1990-х гадоў Бай Я Ці Лань экспартуецца ў Японію, краіны Еўрасаюза і Паўднёва-Усходняй Азіі. У народзе пра яго кажуць: «Лепш адмовіцца ад трох мер вады з Яшмавага става, чым страціць хоць палавіну пасмы водару Ці Лань» (宁弃瑶池三分水，不舍奇兰半缕香, nìng qì yáochí sān fēn shuǐ, bù shě qílán bàn lǚ xiāng).

**3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна:**

* **Сорт / Культывар:** Бай Я Ці Лань (白芽奇兰) — клонавы сорт (*Camellia sinensis* var. *sinensis*), адносіцца да хмызняковага тыпу (灌木型, guànmù xíng), сярэднеліставай групы (中叶类, zhōngyè lèi), познага тэрміну вегетацыі (晚生种, wǎnshēng zhǒng). Расліна сярэдняга памеру, крона паўрассцілістая (树姿半开张), галінаванне ўмерана-густое. Лісце падоўжана-эліптычнае, цёмна-зялёнае, з выражаным глянцам, злёгку прыпаднятай паверхняй і хвалістым краем; ліставая пласцінка плоская, кончык ліста завостраны паступова, зубчастасць вострая, глыбокая і частая; тэкстура ліста шчыльная і крохкая. Характэрная асаблівасць — маладыя пупышкі і парасткі афарбаваны ў жаўтавата-бела-зялёны колер, апушэнне ўмеранае. Маса 100 парасткаў (адна пупышка + тры лісты) — каля 139 г. Кветкі з 7 пялёсткамі, пылавік трохраздзельны.

* **Збор:** Асноўныя сезоны — вясна і восень. Вясновы чай (春茶, chūnchá) збіраюць у сакавіку–траўні, ён складае каля 60 % гадавога ўраджаю і адрозніваецца чыстым архідэйным водарам і свежым смакам. Восеньскі чай (秋茶, qiūchá) — верасень–кастрычнік, характарызуецца больш салодкім і шчыльным профілем, падвышанай устойлівасцю да заваркі. Для чаю найвышэйшага класа пераважны збор да свята Гуюй (谷雨, gǔyǔ) — найдалікатнейшыя парасткі ранняй вясны.

* **Стандарт збору:** Чакаюць стадыі «паўадкрытай — сярэднеадкрытай пупышкі» (驻芽小开面至中开面). Стандартны парастак — адна пупышка і два-тры лісты (一芽二至三叶); для адмысловых партый — адна пупышка і адзін ліст. Ліст павінен быць цэлым, аднароднай спеласці, без механічных пашкоджанняў і пабочных пахаў.

**4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання:**

* **Рэгіён і рэльеф:** Павет Пінхэ размешчаны на паўднёвым захадзе гарадской акругі Чжанчжоў, паміж узгоркамі, рачнымі далінамі і горнымі катлавінамі. Ядро чаёвай зоны — масіў гары Дацінь (大芹山) з прылеглай гарой Лінтун (灵通山, Língtōng shān, раней Дафэн-шань, 大峰山). Лясістасць ядра вытворчасці дасягае 87,4 %. Рэльеф — чаргаванне сярэднегор'я, нізкагор'я і ўзгоркаў; тэрасаваныя чаёвыя плантацыі размяшчаюцца на схілах крутасцю да 25°.

* **Вышыня вырошчвання:** Асноўная зона вырошчвання — ад 500 да 1200 м над узроўнем мора. Вяршыня гары Дацінь — 1544,8 м — найвышэйшы пункт усёй гарадской акругі Чжанчжоў. Высакагорныя ўчасткі (ад 800 м) круглы год ахутаныя воблакамі і туманамі, што фармуе ўмову «высакагорныя воблакі нараджаюць добры чай» (高山云雾出好茶, gāoshān yúnwù chū hǎo chá).

* **Клімат:** Паўднёва-субтрапічны мусонны (пераходная зона да сярэднесубтрапічнага). Сярэднегадавая тэмпература 17,5–21,2 °C. Гадавая колькасць ападкаў — 1600–2000 мм, сярэднегадавое выпарэнне — каля 1400 мм. Колькасць туманных дзён — больш за 200 у годзе. Безмарозны перыяд — больш за 300 дзён. Сутачныя перапады тэмператур на вышынях больш за 500 м значныя: багацце рассеянага святла і высокая вільготнасць спрыяюць доўгаму захаванню далікатнасці парасткаў, назапашванню араматычных рэчываў і амінакіслот.

* **Глебы:** Мікракіслыя чырвоныя глебы (чырваназёмы) з pH 4,5–5,5 — класічнае асяроддзе для чаёвага куста. Грунт глыбокі, друзлы, добра дрэнаваны, багаты арганічным рэчывам. Ключавая асаблівасць — падвышанае ўтрыманне селену: паводле даных Фуцзяньскага аналітычнага цэнтра, канцэнтрацыя Se у глебах асноўных плантацый складае 0,74–0,80 мг/кг, што кваліфікуецца як «багатая селенам глеба» (富硒土壤, fù xī tǔrǎng; парог ≥ 0,4 мг/кг). Гэта ўзбагачае чай мікраэлементам з антыаксідантнымі ўласцівасцямі і надае яму дадатковую каштоўнасць.

**5. Тэхналогія Вытворчасці:**

Вытворчасць Бай Я Ці Лань прытрымліваецца класічнай схемы міньнаньскіх улунаў, але адрозніваецца аўтарскай тэхналогіяй «трайнога скручвання і трайной сушкі» (三揉三烘, sān róu sān hōng), што фармуе характэрнае шчыльнае скручванне і раскрывае глыбінны водар сорту.

* **Збор / 采摘 — cǎizhāi:** Зрываюць верхнія парасткі стадыі «паўадкрытая–сярэднеадкрытая пупышка» (адна пупышка + 3–4 лісты). Сабраную сыравіну неадкладна дастаўляюць у цэх, пазбягаючы перагрэву і механічных пашкоджанняў.

* **Падвяльванне на паветры / 晾青 — liàngqīng:** Раскладка тонкім пластом у цені для першаснай страты вільгаці і размякчэння ліста.

* **Сонечнае падвяльванне / [晒青](https://thetea.app/be/article/shai-qing) — shàiqīng:** Кароткачасовая экспазіцыя на сонцы для актывацыі ферментаў і запуску водараўтварэння.

* **Страсанне і акісленне / 摇青 — yáoqīng:** Серыя цыклаў «страсанне — адпачынак», падчас якіх краі ліста атрымліваюць кантраляванае механічнае пашкоджанне, што запускае частковае акісленне. Менавіта на гэтым этапе фармуецца фірмовая архідэйная нота. Для стылю цынсян (清香型) ступень ферментацыі ніжэйшая, для нунсян (浓香型) — вышэйшая, з паяўленнем мядовага адцення.

* **Фіксацыя (забойства зеляніны) / 杀青 — shāqīng:** Высакатэмпературны прагрэў у воку або барабаннай машыне спыняе ферментатыўную актыўнасць і замацоўвае кірунак водару.

* **Скручванне / 揉捻 — róuniǎn:** Першаснае скручванне руйнуе клеткавую структуру ліста, вызваляе сок і задае пачатковую форму.

* **Першасная сушка / 初烘 — chū hōng:** Падсушванне для стабілізацыі.

* **Першаснае абгорткавае скручванне / 初包揉 — chū bāoróu:** Ліст загортваюць у тканіну і прэсуюць, надаючы шчыльную падоўжаную форму (条索, tiáosuǒ). Гэта першы з трох цыклаў абгорткавага скручвання, характэрных для гэтага чаю.

* **Паўторная сушка / 复烘 — fù hōng:** Прамежкавая сушка паміж цыкламі скручвання.

* **Паўторнае абгорткавае скручванне / 复包揉 — fù bāoróu:** Другі цыкл прэсавання ўшчыльняе і фіксуе форму.

* **Фінальная сушка / 足干 — zúgān:** Давядзенне вільготнасці да ўзроўню захоўвання (звычайна ≤ 6–7 %).

* **Фінішная апрацоўка / 精制 — jīngzhì:** Прасейванне, адбракоўка сцяблін (拣梗), жоўтага лісця і пабочных уключэнняў. Далей — далікатнае падпяканне (文火薄摊) на слабым агні: тонкі пласт чаю марудна праграваецца, што паглыбляе водар і фармуе канчатковы смакавы профіль.

**6. Арганалептычныя Характарыстыкі:**

* **Знешні выгляд сухога ліста:** Шчыльна скручаныя, важкія падоўжаныя жгуцікі (条索紧结重实, tiáosuǒ jǐnjié zhòngshí), аднародныя па калібру. Колер — цёмна-зялёна-карычневы з алеістым бляскам (青褐油润), з укропінамі мядова-жоўтых адценняў.

* **Водар сухога ліста:** Чысты, устойлівы архідэйны тон (兰香幽长, lánxiāng yōu cháng) — дамінантная нота. На другім плане — свежая зеляніна, лёгкая салодкасць, далікатныя кветкавыя адценні бэзу і нарцысу. У пражаных версіях (нунсян) выяўляюцца тоны мёду і падсмажаных арэхаў.

* **Водар настою:** У стылі цынсян — яркі, высокі, імкліва раскрываецца кветкавы букет з акцэнтам на архідэі і нотамі свежай зеляніны. У стылі нунсян — больш глыбокі, ахінальны, з мядовай салодкасцю і рэзка-карамельным паслясмакам. Агульная рыса абодвух стыляў — доўгае «вяртанне водару» ў пустым кубачку (杯底留香, bēi dǐ liú xiāng).

* **Смак:** Шчыльны (醇厚, chúnhòu) і адначасова свежы (鲜爽, xiānshuǎng). Выражаная салодкасць, мяккая, ненадакучлівая даўкасць, хуткае і моцнае «паваротна-салодкае паслясмачча» (回甘, huígān). Сартавы водар адчуваецца ў смаку — так званая «сартавая араматычнасць на языку» (溢品种香). У лепшых узорах прысутнічае характэрнае адчуванне «горнага шкілета» (山骨风韵, shāngǔ fēngyùn) — мінеральная структура, што намякае на камяністы тэруар схілаў Дацыня.

* **Колер настою:** У стылі цынсян — празрысты, зяленавата-залацісты (清绿透亮). У стылі нунсян — насычаны залаціста-бурштынавы (金黄明亮, jīnhuáng míngliàng), чысты і яркі. Пры астыванні можа паявіцца лёгкае памутненне — вынік асаджэння тэафлавінаў (冷后浑, lěng hòu hún), прыкмета высокага ўтрымання поліфенолаў і маркер якасці.

* **Чаёвае дно (завараны ліст):** Мяккае, пругкае, раскрытае лісце з жывым бляскам. Колер — характэрная «чырвона-зялёная мазаіка» (红绿相映): зялёная сярэдзіна ліста і чырванаватая аблямоўка, што сведчаць пра дакладны кантроль ферментацыі.

**7. Хімічны Састаў:**

Даныя Цэнтра праверкі якасці чаю пры Міністэрстве сельскай гаспадаркі КНР (农业部茶叶质检中心, 1995) для стандартнага ўзору Бай Я Ці Лань:

* **Поліфенолы (чайныя поліфенолы):** 15,7 % — паказчык, што перавышае аналагічны ў Тэ Гуаньінь і шэрагу іншых міньнаньскіх улунаў. Уключаюць катэхіны, тэафлавіны, а таксама прадукты частковага акіслення, што вызначаюць даўкасць, структуру і антыаксідантны патэнцыял.

* **Катэхіны:** Агульнае ўтрыманне — 11,78 %. Дамінуе EGCG (эпігалакатэхін-3-галат) — да 9,38 % паводле асобных крыніц, — адзін з найбольш моцных прыродных антыаксідантаў.

* **Амінакіслоты:** 0,8 % (у разліку на сухое рэчыва). Асноўны прадстаўнік — L-тэанін, які адказвае за салодкасць, мяккасць настою і сінэргію з кафеінам, што забяспечвае «спакойную бадзёрасць».

* **Алкалоіды:** Кафеін — 2,8 %, што крыху вышэй за сярэдняе для улунаў (звычайна 2–3 %). Таксама ўтрымліваюцца тэабрамін і тэафілін у следавых колькасцях.

* **Вітаміны:** Прысутнічаюць вітамін C, вітаміны групы B (B₁, B₂), вітамін E і каратыноіды — тыповы набор для паўферментаваных чаёў з умеранай ступенню акіслення.

* **Мінералы:** Калій, магній, марганец, цынк, фосфар, а таксама — дзякуючы селенаўтрымальным глебам — падвышаны ўзровень селену (Se) у гатовым чаі, што вылучае Бай Я Ці Лань сярод большасці кітайскіх улунаў.

* **Эфірныя алеі:** Высокае ўтрыманне лятучых араматычных злучэнняў (ліналаол, нэрол, гераніол, індол і іншыя), якія фармуюць візітную картку сорту — працяглы архідэйны водар.

* **Асаблівасць:** Сукупнасць поліфенолаў і кафеіну ў Бай Я Ці Лань вышэйшая, чым у Тэ Гуаньінь, сэчжуна (色种) і стандартнага улуна (паводле даных Міністэрства сельскай гаспадаркі КНР), што вызначае больш выраджаную фізіялагічную актыўнасць настою.

**8. Карысныя Ўласцівасці:**

* **Танізавальны і кагнітыўны эфект:** Спалучэнне кафеіну (2,8 %) і L-тэаніну забяспечвае мяккую, устойлівую бадзёрасць без рэзкіх пікаў і спадаў — паляпшае канцэнтрацыю, увагу і яснасць мыслення.
* **Антыаксідантная абарона:** Высокае ўтрыманне EGCG (да 9,38 %) і агульных поліфенолаў (15,7 %) абумоўлівае выразную здольнасць да нейтралізацыі свабодных радыкалаў і абароны клетак ад аксідатыўнага стрэсу.
* **Падтрымка ліпіднага абмену:** Чайныя поліфенолы спрыяюць расшчапленню тлушчаў; паводле некаторых звестак, эфектыўнасць Бай Я Ці Лань у гэтых адносінах перавышае паказчыкі Тэ Гуаньінь прыкладна ў 1,2 раза.
* **Сардэчна-сасудзістая сістэма:** Рэгулярнае ўжыванне улунаў з высокім утрыманнем поліфенолаў асацыюецца з падтрыманнем нармальнага ўзроўню халестэрыны і эластычнасці сасудаў.
* **Падтрымка стрававання:** Умерана пражаныя версіі (нунсян) мякка стымулююць страваванне і дапамагаюць пры адчуванні цяжару пасля ежы. Уласцівасць «дапамогі ў расшчапленні тлустай ежы» (解酒消滞, jiě jiǔ xiāo zhì) традыцыйна адзначаецца ў кітайскай практыцы.
* **Селенавы бонус:** Дзякуючы ўзбагачаным селенам глебам, чай утрымлівае гэты мікраэлемент у біядаступнай форме. Селен — кафактар антыаксідантных ферментаў (глутатыёнпераксідаза), удзельнічае ў падтрымцы імунітэту і функцыі шчытападобнай залозы.
* **Антыбактэрыяльныя ўласцівасці:** Катэхіны, асабліва EGCG, выяўляюць умераную антымікробную актыўнасць у адносінах да шэрагу бактэрый ротавай паражніны, спрыяючы падтрыманню здароўя дзёсен.
* **Усвядомленае чаяпіццё:** Гунфу-заварванне Бай Я Ці Лань — шматэтапны, медытатыўны працэс, які сам па сабе спрыяе зніжэнню стрэсу і развіццю навыка ўсвядомленасці.

**9. Заварванне:**

* **Тэмпература вады:** 95 °C — аптымальная для стандартнага Бай Я Ці Лань. Для стылю цынсян дапушчальна 90–95 °C; для шчыльных пражаных версій (нунсян) — 95–100 °C.
* **Колькасць чаю:** 5 г на 110 мл (гайвань) для метаду гунфу. Для больш буйнога посуду — 3–4 г на 200–250 мл.
* **Посуд:** Белая фарфоравая гайвань (白瓷盖碗, bái cí gàiwǎn) — універсальны выбар, што дазваляе ацаніць чысціню водару і не скажае тонкі профіль. Для пражаных версій таксама падыходзіць гліняны імбрычак (紫砂壶, zǐshā hú) — ён «акругляе» смак і падкрэслівае глыбіню.
* **Працэс:**
  1. Прагрэйце гайвань і піялы кіпенем, зліце ваду.
  2. Засыпце 5 г сухога ліста.
  3. Прамыйце (па жаданні): заліце кіпенем, неадкладна зліце — гэта «будзіць» ліст.
  4. Першы праліў: 10 секунд, затым хуткі зліў.
  5. Наступныя пралівы: 15–20–25 секунд і далей з крокам +5 секунд.
  6. Якасны Бай Я Ці Лань вытрымлівае 7 і больш праліваў, раскрываючыся ад праліву да праліву новымі гранямі.

* **Заўвага:** Свежэвыраблены чай (асабліва нунсян) рэкамендуецца вытрымаць 5–7 дзён у сухім цёмным месцы для «скідвання агністага жару» (褪火气, tuì huǒqì) — пасля гэтага водар становіцца больш акруглым і гарманічным. Не рэкамендуецца піць нашча з-за адносна высокага ўтрымання кафеіну (2,8 %), здольнага стымуляваць сакрэцыю страўнікавага соку.

**10. Захоўванне:**

* **Агульныя прынцыпы:** Герметычная ўпакоўка, абарона ад вільгаці, пабочных пахаў, цяпла і прамога святла — чатыры ворагі чаю.
* **Стыль цынсян (清香型):** Больш далікатны; аптымальна захоўваць у герметычным пакеце з клапанам або вакуумнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C — так водар захоўваецца да 12–18 месяцаў.
* **Стыль нунсян (浓香型):** Больш стабільны дзякуючы глыбокай прожарцы. Дапушчальна захоўванне пры пакаёвай тэмпературы ў сухім прахалодным месцы, у бляшаным або керамічным слоіку. Тэрмін прыдатнасці — да 2–3 гадоў; пры перыядычным перапяканні (复焙, fù bèi) — значна даўжэй.
* **Недапушчальна:** Захоўванне побач з рэзкімі прыправамі, парфумай, бытавой хіміяй; выкарыстанне празрыстага посуду; частае адкрыванне ёмістасці ў вільготных умовах.

**11. Цана і Падробкі:**

* **Каштоўная катэгорыя:** Дыяпазон шырокі — ад бюджэтных да прэміяльных пазіцый. Чай найвышэйшага класа (特级, tèjí) — суцэльныя пупышкі або «адна пупышка + адзін ліст», шчыльная тугая скрутка, яркі ўстойлівы водар, адборны вясновы збор з высакагорных участкаў — каштуе ад 800 юаняў за цзінь (500 г) і вышэй. Першы сорт (一级) — адна пупышка + два лісты — значна даступнейшы. На цану ўплываюць: вышыня плантацыі, сезон збору (вясна даражэй), аб'ём ручной працы, узрост кустоў і рэпутацыя гаспадаркі.

* **Як пазбегнуць падробак:**
  * Набываць у прадаўцоў з празрыстым указаннем паходжання (канкрэтная вёска, гара, гаспадарка); наяўнасць маркіроўкі «Геаграфічнае ўказанне Пінхэ Бай Я Ці Лань» — добры арыенцір.
  * Ацэньваць знешні выгляд: сапраўдны Бай Я Ці Лань — гэта шчыльныя, важкія, аднародныя жгуцікі цёмна-зялёнага колеру з алеістым бляскам, без пылу і абломкаў.
  * Правяраць водар: візітная картка — устойлівы, чысты архідэйны тон без рэзкай «хімічнай» парфумернасці. Фальсіфікаты часта пахнуць ненатуральна ярка, але водар знікае пасля першага праліву.
  * Ацэньваць настой: празрысты, залацісты або бурштынавы; смак чысты, з выражаным хуйганем. Мутны настой, кіслы або прагорклы прысмак — падстава насцярожыцца.
  * Звяртаць увагу на цану: падазрона танны «высакагорны Бай Я Ці Лань» з Дацыня — хутчэй за ўсё, раўнінны сурагат або сумесь з таннымі сартамі. Вядомыя выпадкі закупкі чаю з Пінхэ для перапрацоўкі пад выглядам Уішаньскіх яньча — сорт сапраўды валодае дастатковай глыбінёй, каб выкарыстоўвацца як «падстаўны твар».

**12. Цікавыя Факты:**

* У 1997 годзе 500 грамаў Бай Я Ці Лань катэгорыі «Чайны Кароль» былі прададзены на аўкцыёне за 180 000 юаняў — абсалютны рэкорд кошту улуна ў Кітаі на той момант. Гэты факт зрабіў раней малавядомы чай прадметам агульнанацыянальнай увагі.

* У 2001 годзе Бай Я Ці Лань быў афіцыйна зацверджаны як «чай кітайскай жаночай зборнай па валейболе» (中国女排专用茶) — рэдкі выпадак, калі чайны брэнд атрымаў спартыўнае «спонсарства».

* Бай Я Ці Лань стаў першым у Кітаі улунам, які прайшоў сертыфікацыю «Прадукт экалагічнага паходжання» (国家生态原产地产品保护), што пацвердзіла чысціню экасістэмы гары Дацінь і экалагічнасць метадаў вырошчвання.

* У 1990-х гадах шэраг гандляроў з Уішаня закуплялі чаёвую сыравіну Бай Я Ці Лань для вытворчасці «горнай версіі» Да Хун Пао — настолькі высокая араматычная насычанасць і глыбіня гэтага сорту. Гэты факт адначасова сведчыць пра якасць чаю і парадаксальна затрымаў рост яго ўласнага брэнда.

* Глебы галоўнага вытворчага раёна ўтрымліваюць падвышаны ўзровень селену (0,74–0,80 мг/кг), што робіць Бай Я Ці Лань адным з нешматлікіх улунаў, натуральна ўзбагачаных гэтым каштоўным мікраэлементам.

**13. Параўнанне з іншымі міньнаньскімі і фуцзяньскімі улунамі:**

* **Тэ Гуаньінь (铁观音, Tiěguānyīn):** Самы вядомы міньнаньскі улун з павета Аньсі. Форма — шчыльныя шарыкі (паўсферычная скрутка), у Бай Я Ці Лань — падоўжаныя жгуцікі (条索). Тэ Гуаньінь адрозніваецца «водарам Гуаньінь» (观音韵, guānyīn yùn) — больш акруглым і сметанковым; Бай Я Ці Лань — вострым, пранізлівым архідэйным тонам. Утрыманне поліфенолаў і кафеіну ў Бай Я Ці Лань вышэй. Цана Тэ Гуаньінь на сусветным рынку, як правіла, вышэйшая за кошт вядомасці брэнда.

* **Юнчунь Фашоў (永春佛手, Yǒngchūn Fóshǒu):** «Рука Буды» — міньнаньскі улун з суседняга павета Юнчунь. Ліст буйнейшы, скрутка менш шчыльная. Водар — хутчэй цытрусавы і «медыцынска-рэзкі», чым архідэйны. Больш цёплы, ахінальны смак. Бай Я Ці Лань адрозніваецца свежасцю і вышынёй водару.

* **Міньбэй Шуй Сянь (闽北水仙, Mǐnběi Shuǐxiān):** Паўночнафуцзяньскі улун паласавой скруткі. Водар — нарцыс, архідэя, драўняныя тоны. Смак больш шчыльны, «алеісты», з выражанай мінеральнасцю (岩韵, yányùn — «скальны характар»). Бай Я Ці Лань лягчэйшы па целе, ярчэй і «вышэй» па водары, з больш хуткім хуйганем.

* **Цзіньбянь Ці Лань (金边奇兰, Jīnbiān Qílán):** Мутацыя белапупышкавага Ці Ланя, культываваная ў Уішаньскім раёне. Жгуцікі больш тонкія, водар — міндальны, персікавы, з «пшанічнымі» нотамі. Менш «архідэйны», чым арыгінальны Пінхэ Бай Я Ці Лань, але з выражаным «скальным характарам» Уішаня. Адлюстроўвае, як адзін і той жа генетычны матэрыял трансфармуецца ў розных тэруарах.

**14. Разнавіднасці і грэйды Бай Я Ці Лань:**

* **Па стылі апрацоўкі:**
  * Цынсян (清香型, qīngxiāng xíng) — лёгкая ферментацыя і мінімальная прожарка. Свежы, высокі архідэйны водар, зеленавата-залацісты настой, акцэнт на кветкавасці і свежасці.
  * Нунсян (浓香型, nóngxiāng xíng) — больш глыбокая ферментацыя і выражаная прожарка. Мядова-архідэйны водар, бурштынавы настой, шчыльны салодкі смак, лепшая стабільнасць пры захоўванні.

* **Па сезоне:**
  * Вясновы чай (春茶) — сакавік–травень, каля 60 % гадавога аб'ёму. Найбольш каштоўны: максімальная араматычнасць, далікатнасць і свежасць смаку.
  * Восеньскі чай (秋茶) — верасень–кастрычнік. Салодкасць вышэйшая, водар спакайнейшы, падвышаная ўстойлівасць да заваркі.

* **Па грэйдзе:**
  * Адмысловы (特级, tèjí): Суцэльныя пупышкі або «пупышка + адзін ліст». Скрутка шчыльная, важкая. Архідэйны водар яркі, высокі і ўстойлівы. Смак насычаны, свежы, з выражаным хуйганем. Цана — ад 800 юаняў за цзінь.
  * Першы сорт (一级, yījí): Пераважна «адна пупышка + два лісты». Водар чысты і роўны. Смак мяккі, гарманічны.
  * Другі сорт (二级, èrjí): «Адна пупышка + тры лісты». Водар карэктны, без дэфектаў. Смак прымальна шчыльны, менш шматгранны.

**На заканчэнне:**

Пінхэ Бай Я Ці Лань — чай з характарам і біяграфіяй. Яго гісторыя — ад безназоўнага дрэва каля горнай студні да аднаго з пяці галоўных чаёў Фуцзяні — чытаецца як прытча пра цярпенне і тэруар. Востры, няўлоўна-зменлівы водар архідэі, які не зблытаеш ні з Тэ Гуаньінь, ні з уішаньскімі яньча, — фірмовы знак Бай Я Ці Лань, які выяўляецца ад першага ўдыху сухога ліста да апошняга астывальнага праліву.

Гэты чай будзе цікавы тым, хто ўжо знаёмы з паўднёвафуцзяньскімі улунамі і шукае яркую, але не «шаблонную» альтэрнатыву Тэ Гуаньінь, а таксама знаўцам, якіх прываблівае ідэя чаю з прыродным узбагачэннем селенам і выражанай сартавой індывідуальнасцю. Лепшы спосаб зразумець Бай Я Ці Лань — заварыць яго гунфу, праліў за пралівам, і прасачыць, як архідэя раскрываецца ва ўсёй паўнаце.