---
title: "Ményú fóyá · Yùluó gāngjí"
url: https://thetea.app/be/article/menyu-foya-yuluo-gangji
lang: be
updated: 2026-10-04
source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app)
---
# Ményú fóyá · Yùluó gāngjí (门隅佛芽·玉罗冈吉)

**Мэньюй Фоя · Юйло Ганцзі** (*Ményú fóyá · Yùluó gāngjí*, 门隅佛芽·玉罗冈吉) — чай валасцей Мама і Лэ на поўдні Тыбецкага аўтаномнага раёна, на паўднёвым схіле Гімалаяў. У дакументах аб рэгістрацыі гэта павет Цона (错那县) гарадской акругі Шаньнань; у 2023 годзе павет пераўтвораны ў гарадскі павет Цона (错那市). Імя падвойнае: першая частка кітайская — «будыйская пупышка Мэньюя», другая — тыбецкае імя ў кітайскім запісе. Зона аховы — тры вёскі на сярэдняй вышыні каля 2600 м, сярод густога лесу. З 2014 года імя зарэгістравана як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне. Клас чаю ў дакументах рэгістрацыі словам не названы, хоць даведачная перадрукоўка апісання ўказання дае тэхналогію па схеме зялёнага чаю.

**1. Класіфікацыя і Паходжанне:**

* **Тып:** Клас у знойдзеных дакументах словам не названы. Даведачная перадрукоўка апісання сельскагаспадарчага ўказання дае тэхналогію — фіксацыя, тры скручванні і тры абсмажванні, сушка, без завяльвання і акіслення, — гэта значыць схему зялёнага чаю (绿茶, *lǜchá*). Сайт урада гарадской акругі Шаньнань (2019) называе мясцовы чай даліны Лэбу «ў асноўным зялёным» (以绿茶为主): вышэйшую градацыю, паводле яго апісання, робяць фіксацыяй, скручваннем і сушкай на сонцы, а сухі ліст, настой і чайнае дно ў яе — зялёных тонаў (раздзел 5). Абедзве схемы пачынаюцца з фіксацыі, завяльвання няма ні ў адной, таму па класе яны не разыходзяцца: абедзве зялёныя па ўладкаванні і адрозніваюцца сушкай і тэрмінам збору. Але ні адна не замацоўвае тэхналогію за імем: акруга апісвае мясцовую вытворчасць у цэлым, а спецыфікацыю ўказання я бачыў толькі ў перадрукоўцы, не ў першакрыніцы. Таму клас тут пакінуты нявызначаным.
* **Катэгорыя:** Высакагорны чай Тыбета; сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне (2014).
* **Паходжанне:** Кітай, Тыбецкі аўтаномны раён (西藏, *Xīzàng*), Цона (错那, *Cuònà*), воласці Мама і Лэ.
* **Зона аховы:** Вёскі Мама, Лэ і Сянь валасцей Мама і Лэ.
* **Геаграфічныя каардынаты:** 91°44′53″–91°48′36″ у. д. і 27°48′22″–27°52′25″ пн. ш. — участак прыкладна 6 на 7,5 км.
* **Трымальнік:** Станцыя комплекснага аграабслугоўвання павета Цона (西藏错那县农业综合服务站); катэгорыя ў рэестры — «чай» (茶叶).

**2. Гісторыя і Культурнае Значэнне:**

* **Гісторыя:**
    * **Эпас.** Паводле апісання дэпартамента сельскай гаспадаркі Тыбецкага аўтаномнага раёна, эпас пра Гэсэра згадвае «мэньскі чай Юйло Ганцзі» (门茶玉罗冈吉) сярод трох знакамітых чаёў Тыбета. Гэта літаратурнае сведчанне, а не дакумент пра цяперашнія сады.
    * **1972.** Паводле даведачнага апісання, у воласці Лэбу (勒布) на дзяржаўныя сродкі пабудавалі чайную фабрыку «Гаафэн» (高峰茶厂) і заклалі 42,9 му чаю — з гэтага пачалося тутэйшае чаяводства ў прыкметных маштабах.
    * **2013.** У канцы красавіка павет пачаў падрыхтоўку заяўкі; экалогію, якасць і гісторыю прадукта праверылі спачатку ў рэгіянальным дэпартаменце, затым эксперты Міністэрства сельскай гаспадаркі.
    * **2014.** 22 мая Міністэрства сельскай гаспадаркі аб'яўленнем № 2105 зарэгістравала імя як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне (нумар AGI01440) і выдала павету пасведчанне. У верасні 2026 года рэестр сельскагаспадарчых указанняў, які вядзе Кітайскі цэнтр развіцця «зялёных» прадуктаў харчавання (中国绿色食品发展中心), па-ранейшаму выдае гэты запіс: AGI01440, 2014 год, трымальнік — станцыя комплекснага аграабслугоўвання павета Цона, катэгорыя «чай» (茶叶).
* **Назва:**
    * «Мэньюй» (门隅, *Ményú*) — паводле тлумачэння крыніцы, па-тыбецку «месца, дзе жывуць монпа».
    * «Фоя» (佛芽, *fóyá*) — «пупышка Буды», «будыйская пупышка».
    * «Юйло Ганцзі» (玉罗冈吉, *Yùluó gāngjí*) — тыбецкае імя ў кітайскім запісе; яго значэння ў знойдзеных крыніцах няма.
* **Культурнае значэнне:** Для Цоны гэта ўласны чай з імем з эпасу. Звестак пра рынак і побытавую ролю чаю ў знойдзеных крыніцах няма.

**3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна:**

* **Сорт / Культывар:** Названага сорту няма. Паводле апісання сельскагаспадарчага ўказання, традыцыйна сады былі насеннай папуляцыяй; у апошнія гады з яе адбіраюць асобныя кусты і размножваюць чаранкамі, так што большая частка садоў паступова стала клонавай папуляцыяй.
* **Збор:** Паводле таго ж апісання — каля свята Цынмін (пачатак красавіка).
* **Стандарт збору:** Пупышка з трыма лістамі (一芽三叶) з маладых парасткаў. Слова «пупышка» ў імені — частка вобразнай назвы, а не стандарт збору.
* **Патрабаванні да сыравіны:** Паходжанне з трох вёсак зоны аховы. Апісанне ўказання патрабуе арганічнага спосабу вытворчасці: без мінеральных угнаенняў і пестыцыдаў, на мясцовым гноі і лясным подсціле, з біялагічнай абаронай ад шкоднікаў.

**4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання:**

* **Рэгіён:** Паўднёвы схіл Гімалаяў на поўдні Тыбецкага аўтаномнага раёна.
* **Вышыня вырошчвання:** Сярэдняя вышыня зоны — каля **2600 м**; сама зона, паводле даведачнага апісання, ляжыць на вышыні 2400–3800 м, а сады апісанне ўказання патрабуе закладваць на сонечных схілах не вышэй за 2700 м.
* **Клімат:** Паводле даведачнага апісання — пераход ад вільготнага субтрапічнага мусоннага клімату да паўвільготнага цёплага ўмеранага: сярэдняя гадавая тэмпература каля 10 °C, каля 1940 гадзін сонца, 186 бязмарозных дзён, больш за 1000 мм ападкаў. З-за перападаў вышынь клімат рэзка мяняецца на кароткай адлегласці.
* **Глебы:** Паводле даведачнага апісання — горныя жоўта-бурыя і бурыя глебы, дробназярністыя, магутныя, багатыя арганікай; апісанне ўказання патрабуе кіслых глеб з глыбокім слоем.
* **Маштаб:** Паводле даведачнага апісання, у 2014 годзе ў воласці Лэбу было 144 му пладаносных садоў і каля 340 цзіняў горнага маафэна (高山[毛峰](https://thetea.app/be/article/maofengcha)) і каля 15 312 цзіняў рассыпнога чаю за год; да 2015 года пасадкі распаўсюдзіліся на чатыры воласці даліны Лэбу і перавысілі 1400 му.
* **Асяроддзе:** Паводле апісання крыніцы, зона ляжыць сярод густога лесу.

**5. Тэхналогія Вытворчасці:**

Даведачная перадрукоўка апісання сельскагаспадарчага ўказання называе апрацоўку «тры скручванні і тры абсмажванні» (三揉三炒, *sān róu sān chǎo*) і дае ланцужок; першакрыніцы спецыфікацыі я не бачыў, параметраў (тэмператур, часу) у перадрукоўцы няма.

1.  **Фіксацыя (杀青, *shāqīng*):** Свежы ліст фіксуюць і адвейваюць, каб скінуць жар і дробныя абломкі.
2.  **Першае скручванне (一揉, *yī róu*):** З наступным разбіваннем камякоў.
3.  **Другое абсмажванне (二炒, *èr chǎo*):** Для выдалення вільгаці.
4.  **Другое скручванне (二揉, *èr róu*):** Зноў з разбіваннем камякоў.
5.  **Трэцяе абсмажванне (三炒, *sān chǎo*):** Для выдалення вільгаці.
6.  **Трэцяе скручванне (三揉, *sān róu*).**
7.  **Сушка (焙干, *bèigān*)** і захоўванне.

Завяльвання і акіслення ў гэтым ланцужку няма; па ўладкаванні гэта схема зялёнага чаю, але сам клас у дакументах не названы.

Інакш апісвае мясцовы чай сайт урада гарадской акругі Шаньнань (2019): чай даліны Лэбу ў асноўным зялёны і падзяляецца на тры градацыі — «Цуйцзянь», «Цуйлюй» і «Цуйюй» (翠尖、翠绿、翠玉); вышэйшую, «Цуйюй», робяць у канцы мая — пачатку чэрвеня з пяшчотных верхавін парасткаў фіксацыяй, скручваннем і сушкай на сонцы (杀青、揉捻、太阳自然干燥). Гэта апісанне мясцовай вытворчасці ў цэлым, а не патрабаванне ўказання. Са схемай з перадрукоўкі яно разыходзіцца і ў сушцы — на сонцы, а не на агні (焙干), — і ў тэрмінах: апісанне ўказання адносіць збор да часу каля свята Цынмін. Сама па сабе сушка на сонцы класа не мяняе: паводле GB/T 14456.1—2017 зялёны чай робяць фіксацыяй, скручваннем і сушкай, і сушка на сонцы дае адну з чатырох яго разнавіднасцей — зялёны чай сонечнай сушкі ([晒青](https://thetea.app/be/article/shai-qing)绿茶, *shàiqīng lǜchá*).

**6. Арганалептычныя Характарыстыкі:**

Апісанне ніжэй дадзена паводле дэпартамента сельскай гаспадаркі Тыбецкага аўтаномнага раёна.

* **Знешні выгляд сухога ліста:** Акруглыя шчыльныя скруткі, цяжкія і пяшчотныя, гладкія і алеіста-бліскучыя.
* **Водар сухога ліста:** Апісанняў у знойдзеных крыніцах няма.
* **Водар настою:** Горны, «высакагорны чайны» водар.
* **Смак:** Чысты і мяккі.
* **Колер настою:** Апісанняў у знойдзеных крыніцах няма.
* **Чайнае дно (завараны ліст):** Апісанняў у знойдзеных крыніцах няма.

**7. Хімічны Склад:**

Надзейных даных няма. Дзве публікацыі — паведамленне тыбецкай газеты 2014 года і даведачная перадрукоўка апісання ўказання — прыводзяць працэнты поліфенолаў, амінакіслот і катэхінаў, але лікі ў іх розныя, і ні адзін набор не сыходзіцца з уладкаваннем чаю: у адным катэхінаў больш, чым усіх поліфенолаў, у якія яны ўваходзяць, у другім амінакіслот амаль пятая частка сухой масы. Я гэтыя лікі не прыводжу.

**8. Карысныя Ўласцівасці:**

Правераных даных пра дзеянне менавіта гэтага чаю няма.

**9. Заварванне:**

Практыка класа тут недаступная: клас чаю не ўстаноўлены. Асцярожная агульная схема для шчыльна скручанага ліста:

* **Тэмпература вады:** Пачаць з 85–90 °C і падладзіць паводле смаку.
* **Колькасць чаю:** 3 г на 150 мл.
* **Посуд:** Белы гайвань — у ім відаць, як раскрываецца скрутка і якога колеру настой.
* **Працэс:**
    1. Прагрэць посуд.
    2. Пакласці чай.
    3. Першы настой — 30–60 секунд.
    4. Разліць і паспрабаваць.
    5. Калі настой рэзкі — знізіць тэмпературу, калі пусты — падоўжыць настойванне.
    6. Паўтараць, пакуль трымаецца смак.

**10. Захоўванне:**

Практыка класа тут недаступная. Апісанне ўказання патрабуе захоўваць упакаваны чай у чыстым, цёмным, сухім і праветраным месцы, абароненым ад вільгаці і шкоднікаў. Агульнае правіла для любога ліставога чаю — герметычная тара, без пабочных пахаў; калі прадавец паказвае, што гэта зялёны чай, — халадзільнік пры 0–5 °C.

**11. Цана і Падробкі:**

Даных пра цэны ў знойдзеных крыніцах няма.

* **Як пазбегнуць падробак:**
    * Шукаць знак сельскагаспадарчага геаграфічнага ўказання.
    * Правяраць, што чай паходзіць з Цоны — з трох вёсак зоны аховы.
    * Звяраць аблічча: акруглыя шчыльныя скруткі, гладкія і бліскучыя.
    * Пытацца ў прадаўца клас чаю: дакументы яго не называюць, і сумленны прадавец павінен ведаць, як чай зроблены.

**12. Цікавыя Факты:**

* Імя складаецца з дзвюх частак — кітайскай і тыбецкай — і злучана кропкай пасярэдзіне.
* Зона аховы вельмі малая: тры вёскі на ўчастку прыкладна 6 на 7,5 км.
* Эпас пра Гэсэра, паводле апісання крыніцы, згадвае «мэньскі чай Юйло Ганцзі» сярод трох знакамітых чаёў Тыбета.
* Сярэдняя вышыня зоны — каля 2600 м.

**13. Параўнанне з іншымі чаямі Тыбета:**

* **Мото Люй Ча ([墨脱绿茶](https://thetea.app/be/article/motuo-lucha)):** Зялёны чай павета Мото на паўднёвым усходзе Тыбета.
* **Ігун Хун Ча ([易贡红茶](https://thetea.app/be/article/yigong-hongcha)):** Чырвоны чай Ігунскай чайнай гаспадаркі каля возера Ігун.
* **Чаюй Хун Ча ([察隅红茶](https://thetea.app/be/article/chayu-hongcha)):** Чырвоны чай павета Чаюй.
* **Ліньчжы Чунь Люй ([林芝春绿](https://thetea.app/be/article/linzhi-chun-lu)):** Зялёны чай акругі Ліньчжы.

У адрозненне ад іх, клас Мэньюй Фоя · Юйло Ганцзі не ўстаноўлены.

**У заключэнне:**

Мэньюй Фоя · Юйло Ганцзі — маленькі высакагорны чай паўднёвага схілу Гімалаяў: тры вёскі, сярэдняя вышыня каля 2600 м, густы лес, падвойнае кітайска-тыбецкае імя і згадка ў эпасе пра Гэсэра. Дакументы пацвярджаюць рэгістрацыю 2014 года і апісваюць аблічча — шчыльныя акруглыя бліскучыя скруткі з горным водарам і чыстым смакам, — але не называюць ні класа словам, ні сорту. Тэхналогію — «тры скручванні і тры абсмажванні», без завяльвання і акіслення, па схеме зялёнага чаю, — я бачыў толькі ў даведачнай перадрукоўцы апісання ўказання. Акруга Шаньнань таксама называе мясцовы чай у асноўным зялёным і апісвае ягоную вышэйшую градацыю як зялёны чай сонечнай сушкі, але гэта апісанне мясцовай вытворчасці, а не патрабаванне да імя. Пакуль спецыфікацыя не прачытаная ў першакрыніцы, клас за імем не замацаваны.