---
title: "Láifèng téngchá"
url: https://thetea.app/be/article/laifeng-tengcha
lang: be
updated: 2026-10-04
source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app)
---
# Láifèng téngchá (来凤藤茶)

**Лайфэн Тэнча** (*Láifèng téngchá*, 来凤藤茶) — «ліянавы чай» павета Лайфэн (来凤县) Эньшы-Туцзя-Мяоскай аўтаномнай акругі, правінцыя Хубэй. Гэта не ліст чайнага куста *Camellia sinensis*: сыравіну даюць маладыя сцёблы, вусікі і лісце ліяны 显齿蛇葡萄 (*Ampelopsis grossedentata*) з сямейства вінаградавых, і даследчыкі акруговай Акадэміі сельскагаспадарчых навук называюць прадукт замяняльным чаем (代用茶, *dàiyòng chá*). Галоўная прыкмета — шэра-белы налёт на сухім лісце, «як іней». З 2013 года гэта прадукт з геаграфічным указаннем.

**1. Класіфікацыя і Паходжанне:**

* **Тып:** Не чай у батанічным сэнсе і ніводзін з шасці класаў кітайскага чаю. Патрабаванні да ахоўнага прадукта называюць сыравінай 显齿蛇葡萄 роду *Ampelopsis* сямейства вінаградавых.
* **Катэгорыя:** Настой не з чайнай расліны; прадукт з геаграфічным указаннем (2013) і геаграфічны сертыфікацыйны знак.
* **Харчовы статус:** Партал agri.cn піша, што тэнча не ўваходзіць у пералік «лекі і ежа аднаго паходжання» (药食同源) і адносіцца да харчовых прадуктаў з новай сыравіны (新资源食品); рэкламныя тэксты называюць яго прадуктам падвойнага прызначэння. Крыніцы разыходзяцца.
* **Паходжанне:** Кітай, правінцыя Хубэй (湖北, *Húběi*), акруга Эньшы (恩施, *Ēnshī*), павет Лайфэн (来凤, *Láifèng*), горы Уліншань (武陵山, *Wǔlíng shān*); Чайнаньюс змяшчае павет каля 30° пн. ш.
* **Зона аховы:** Па абвяшчэнні 2013 года — пасёлкі Люйшуй (绿水镇), Байфусы (百福司镇) і Дахэ (大河镇), воласці Маньшуй (漫水乡), Цзюсы (旧司乡), Гэлэчэ (革勒车乡) і Саньху (三胡乡) у іх цяперашніх межах. У артыкуле 2023 года Цзюсы і Гэлэчэ ўжо названыя пасёлкамі.
* **Іншыя імёны:** «Чай вусы дракона» (龙须茶, *lóngxū chá*) і «горны салодкі чай» (山甜茶, *shān tiánchá*); па-англійску — vine tea.

**2. Гісторыя і Культурнае Значэнне:**

* **Гісторыя:**
    * **Старажытныя згадкі.** Мясцовыя публікацыі спасылаюцца на «Шыцзін», «Канон чаю» Лу Юя, «Цзюхуан бэньцаа» (救荒本草) і «Чжыу міншы тукаа» (植物名实图考). Па першакрыніцах гэтыя спасылкі не правераныя.
    * **1996–2000.** Па Сіньхуа, сельскі ўрач з пасёлка Дахэ ў 1996–1998 гадах ставіў тысячы вопытаў, падбіраючы працягласць фіксацыі і сілу скручвання, у 1998 годзе вывеў прадукт у продаж, а каля 2000 года зарэгістраваў першую ў павеце кампанію па яго вытворчасці.
    * **2003.** Па Сіньхуа, праца па паўдзікім вырошчванні і перапрацоўцы прайшла экспертызу; па правінцыйнай газеце «Хубэй жыбаа», тады ж зацверджаны гатунак «凤鸣藤茶».
    * **2004.** Выдадзены мясцовы стандарт Хубэя DB42/T 289-2004 «来凤藤茶» (з 1 кастрычніка 2004 года; адменены 11 красавіка 2024 года). Сіньхуа адносіць да 2004 года і статус ахоўнага прадукта — гэта разыходзіцца з абвяшчэннем аб ахове 2013 года.
    * **2008.** Па Сіньхуа, палепшылі тэхніку пасадкі — «Хубэй жыбаа» называе пераход на чаранкаванне: раней ад пасадкі да ўраджаю сыходзіла тры гады, цяпер збор магчымы ў год пасадкі, а выдаткі на вырошчванне знізіліся на 80 %.
    * **2013.** Галоўнае ўпраўленне па кантролі якасці, інспекцыі і каранціне (质检总局) абвяшчэннем № 41 ад 15 сакавіка 2013 года ўзяло Лайфэн Тэнча пад ахову як прадукт з геаграфічным указаннем.
    * **Пазней.** У базе стандартаў значацца рэдакцыі DB42/T 289-2014 і DB42/T 289-2025 «地理标志产品 来凤藤茶» і галіновы NY/T 3562-2020 «藤茶生产技术规程»; іх тэксты ў знойдзеных крыніцах недаступныя. Даведачная база геаграфічных указанняў лічыць за імем сертыфікацыйны знак № 25031830; па галіновай прэсе, ён зарэгістраваны ў 2018 годзе.
    * **2021–2025.** Тэнча падавалі як прывітальны напой на «вячэры паслоў» IV Кітайскай міжнароднай чайнай выставы (2021). На I Міжнародным кангрэсе па тэнча (2023) павет атрымаў званне «中国藤茶之乡», на III кангрэсе (2025) — «世界藤茶之乡».
* **Назва:** «Лайфэн» (来凤) — імя павета; «тэн» (藤) — «ліяна»; «ча» (茶) — чай у шырокім сэнсе.
* **Культурнае значэнне:** Для Лайфэна тэнча — галіна горных вёсак; плошчы плантацый крыніцы называюць розныя — ад 72 тыс. му (2022) да 102 тыс. му (2025).

**3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна:**

* **Расліна:** 显齿蛇葡萄 (*xiǎnchǐ shépútáo*, *Ampelopsis grossedentata* (Hand.-Mazz.) W. T. Wang), сямейства вінаградавых (葡萄科). Па Сіньхуа, у прыродзе сцелецца па скалах і камяністых схілах і прыкметна ніжэйшая за чайны куст.
* **Гатунак:** «凤鸣藤茶» (*Fèngmíng téngchá*), зацверджаны ў 2003 годзе; апісанняў гатунку ў знойдзеных крыніцах няма.
* **Стандарт збору:** Па патрабаваннях да прадукта, вышэйшы гатунак — «一须二芽» (вусік і дзве пупышкі), першы — ад пупышкі з адным лістом да пупышкі з двума, другі — пупышка з двума лістамі. Рваць шчыпком угору (提手采), без абдзірання, паасобку па гатунках (分级采摘).
* **Час збору:** З красавіка па верасень.
* **«Вусы дракона»:** Самыя далікатныя верхавіны (龙须, *lóngxū*) — самы каштоўны гатунак сыравіны, астатняе — «звычайны ліст» (普叶, *pǔyè*). Па рэпартажы 2023 года, «вусы» з аднаго ўчастка здымалі за сезон чатыры разы.

**4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання:**

* **Вышыня і глебы:** Па патрабаваннях — 400–800 м, схіл не стромкі за 45°, супесак з pH 5,5–6,5 і арганічным рэчывам 1,5–2,0 %.
* **Клімат:** Па рэпартажы Чайнаньюс — каля 1400 мм ападкаў за год, лясістасць 56,5 %.
* **Агратэхніка па патрабаваннях:** Чаранкі з аднагадовых-двухгадовых парасткаў таўшчынёй 0,2–0,4 см; 1000–1100 раслін на му; праполка кожныя 30 дзён да сярэдзіны ліпеня, у кастрычніку не менш за 2000 кг гною на му. Апору ставяць пры вышыні 30–50 см, верхавіну прышчыпваюць кожныя дзесяць дзён.

**5. Тэхналогія Вытворчасці:**

Патрабаванні да ахоўнага прадукта задаюць ланцужок, падобны да зялёнага чаю, але з вытрымкай у кучы:

1.  **Раскладанне ліста (摊青, *tānqīng*):** Слой не таўсцейшы за 5 см, страта вільгаці 15–20 %.
2.  **Фіксацыя (杀青, *shāqīng*):** 180–200 °C, ад 20 хвілін да гадзіны.
3.  **Скручванне (揉捻, *róuniǎn*).**
4.  **Вытрымка ў кучы (自然堆放, *zìrán duīfàng*):** Пад плёнкай, 6–12 гадзін.
5.  **Сушка і дасушка (烘干、复干, *hōnggān, fùgān*).**
6.  **Сартаванне, стэрылізацыя (灭菌, *mièjūn*) і ўпакоўка.**

Прадукт бывае пяці форм: «вусы» (须, *xū*), «пупышкі з лістом» (芽叶, *yáyè*), «жамчуг» (珠, *zhū*) — шарыкі 1,5–2 мм, «выгін» (曲, *qū*) — верацёны і «раса» (露, *lù*) — скручаны ліст.

**6. Арганалептычныя Характарыстыкі:**

Апісанне — па патрабаваннях да ахоўнага прадукта; для ўсіх пяці форм яно аднолькавае ва ўсім, акрамя выгляду.

* **Вонкавы выгляд сухога ліста:** «Вусы» — шэрыя шматкі з белым налётам; «пупышкі з лістом» і «раса» — шэра-белыя з зеленню; «жамчуг» — жоўта-зялёны; «выгін» — цёмна-зялёны. Міністэрства сельскай гаспадаркі піша пра шэра-белы «іней» (灰白披霜).
* **Водар сухога ліста:** Патрабаванні называюць пах «чыстым» (气清香), не ўдакладняючы, сухога ліста ці настою.
* **Водар настою:** Чысты, свежы (清香).
* **Смак:** Спачатку злёгку горкі, потым салодкі (微苦回甜); Міністэрства сельскай гаспадаркі дадае, што салодкае вяртанне ўстойлівае (回甘持久).
* **Колер настою:** Жоўта-зялёны (黄绿).
* **Чайнае дно (завараны ліст):** Апісанняў у знойдзеных крыніцах няма.

У даследаванні 2023 года дванаццаць узораў з шасці валасцей і пасёлкаў атрымалі ў дэгустатараў ад 85,42 да 92,59 бала.

**7. Хімічны Склад:**

Патрабаванні да ахоўнага прадукта:

| Паказчык | Патрабаванне |
| :--- | :--- |
| Водарастваральныя экстрактыўныя рэчывы | не менш за 28,0 % |
| Сумарныя флаваноіды (па дыгідрамірыцэціне) | не менш за 20,0 % |
| Селен | 5–100 мкг на 100 г |

Галоўны флаваноід — дыгідрамірыцэцін (二氢杨梅素): у даследаванні Акадэміі бал дэгустатараў рос разам з ім і падаў з мутнасцю настою. Артыкул піша, што кафеіну і тэафіліну ў тэнча няма, — гэта чакана для расліны не з роду камелій.

**8. Карысныя Ўласцівасці:**

Правераных дадзеных пра дзеянне менавіта гэтага прадукта няма. Эфекты флаваноідаў, якія пералічвае артыкул Акадэміі, узятыя з агляду чужых прац і лекавай рэкамендацыяй не з'яўляюцца.

**9. Заварванне:**

Практыка класа. Рэжымаў для Лайфэн Тэнча не даюць ні патрабаванні да прадукта, ні прэса; ніжэй — звычайныя параметры травяных настояў са скручанага ліста.

* **Тэмпература вады:** 90–100 °C.
* **Колькасць:** 2–3 г на 150–200 мл.
* **Посуд:** Шкляны шклянка, гайвань або фарфоравы імбрычак.
* **Працэс:** Прагрэць посуд, першы настой — 2–3 хвіліны, затым некалькі заліваў з падаўжэннем.

**10. Захоўванне:**

Практыка класа. У шчыльнай упакоўцы, у сухім цёмным месцы, удалечыні ад пахаў. Белы налёт — уласцівасць сыравіны, а не цвіль.

**11. Кошт і Падробкі:**

Рознічных коштаў у знойдзеных крыніцах няма. Па рэпартажы 2023 года, зборшчык здаў вясковай фабрыцы 5 кг свежых «вусоў дракона» за 220 юаняў.

* **Як пазбегнуць падробак:**
    * Шукаць знак прадукта з геаграфічным указаннем або сертыфікацыйны знак «来凤藤茶».
    * Правяраць, што вытворца з сямі валасцей і пасёлкаў зоны. Напой з той самай ліяны робяць і ў іншых месцах — напрыклад, у акрузе Чжанцзяцзе з яго знакам «张家界莓茶».
    * Ліст адной з пяці форм, з шэра-белым налётам; настой жоўта-зялёны, горыч хутка змяняецца саладосцю.

**12. Цікавыя Факты:**

* Налёт тлумачаць па-рознаму: партал agri.cn — крышталямі дыгідрамірыцэціну, Сіньхуа — «ферментацыяй». Праверанага тлумачэння другой версіі ў знойдзеных крыніцах няма; вытрымка ў кучы ў правілах вытворчасці сапраўды ёсць.
* Галоўны лік якасці ў патрабаваннях — не водар, а флаваноіды: не менш за 20 %.

**13. Параўнанне з іншымі настоямі не з чайнага куста:**

* **Сюйпу Яача ([溆浦瑶茶](https://thetea.app/be/article/xupu-yaocha)):** «Салодкі чай» Хунані з лісця дрэва 木姜叶柯 сямейства букавых, таксама прадукт з геаграфічным указаннем.
* **Кудзін ([苦丁茶](https://thetea.app/be/article/kuding-cha)):** Горкі настой з лісця вечназялёных раслін; у тэнча горыч адразу сыходзіць у саладосць.
* **Чжанцзяцзе Ча ([张家界茶](https://thetea.app/be/article/zhangjiajie-cha)):** Сапраўдны чай акругі Чжанцзяцзе; у пары з ім зарэгістраваны знак на напой з той самай ліяны.
* **Эньшы Січа ([恩施硒茶](https://thetea.app/be/article/enshi-xicha)):** Парасонавы знак той самай акругі Эньшы; у яго пераліку марак ёсць марка са словам «藤茶» у імені, склад якой не правераны.

**Напрыканцы:**

Лайфэн Тэнча — настой са сцёблаў і лісця ліяны сямейства вінаградавых, які вырас у гарах Уліншань з дзікага збору ў галіну павета: гатунак з 2003 года, ахова з 2013-га, свае правілы збору, фіксацыі і вытрымкі ў кучы. Шэра-белы «іней» на лісце, жоўта-зялёны настой і лёгкая горыч, якая хутка сыходзіць у доўгую саладосць, — яго прыкметы. Гэта «чай» у народным сэнсе слова, і мерай яго якасці служаць флаваноіды, а не чайны ліст.