---
title: "Jiūkēng chá"
url: https://thetea.app/be/article/jiukeng-cha
lang: be
updated: 2026-10-04
source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app)
---
# Jiūkēng chá (鸠坑茶)

**Цзюкэн Ча** (*Jiūkēng chá*, 鸠坑茶) — зялёны чай павета Чуньань (淳安县) гарадской акругі Ханчжоу, правінцыя Чжэцзян, з раёна вадасховішча Цяньдаоху (千岛湖). Імя — тапонім, воласць Цзюкэн (鸠坑乡) на паўночным захадзе павета. Тое ж імя носіць гатунак чайнага куста Цзюкэнчжун (鸠坑种), прызнаны ў 1984 годзе нацыянальным і распаўсюджаны далёка за межы павета, таму гатунак і чай трэба адрозніваць. З 2025 года імя ахоўваецца як прадукт з геаграфічным указаннем дзвюх форм — скручанай і плоскай, з каштанавым тонам водару.

**1. Класіфікацыя і Паходжанне:**

* **Тып:** Зялёны чай (绿茶, *lǜchá*). Схема апрацоўкі ў патрабаваннях аховы — зялёная: фіксацыя нагрэвам (杀青, *shāqīng*) адразу пасля раскладвання ліста, без акіслення і тамлення.
* **Агаворка пра клас:** Паводле паведамлення Цэнтральнага радыё, мясцовая кампанія робіць з таго ж гатунку не толькі зялёны, але і чырвоны, і прасаваны (团茶) чай. Патрабаванні аховы апісваюць толькі зялёны чай дзвюх форм.
* **Катэгорыя:** Гістарычны чай танскіх спісаў; прадукт з геаграфічным указаннем.
* **Паходжанне:** Кітай, правінцыя Чжэцзян (浙江, *Zhèjiāng*), акруга Ханчжоу (杭州, *Hángzhōu*), павет Чуньань (淳安, *Chún'ān*), воласць Цзюкэн.
* **Зона аховы:** Паводле патрабаванняў аховы 2025 года — 23 воласці і пасёлкі павета Чуньань, ад Цяньдаоху і Вэньчана да Вэйпіна, Ліньцы, Фэнькоу і самой Цзюкэн, 425 адміністрацыйных вёсак; 118°20′–119°20′ у. д., 29°11′–30°02′ пн. ш. Заяўнік — цэнтр развіцця сельскай гаспадаркі павета (淳安县农业农村发展服务中心).
* **Геаграфічныя каардынаты:** Каля 29,2–30,0° пн. ш. і 118,3–119,3° у. д.

**2. Гісторыя і Культурнае Значэнне:**

* **Гісторыя:**
    * **Тан.** У «Дадатках да дзяржаўнай гісторыі Тан» (唐国史补) Лі Чжаа (李肇) у пераліку знакамітых чаёў стаіць радок «睦州有鸠坑» — «у Мучжоу ёсць Цзюкэн» (у некаторых выданнях апошні знак дадзены варыянтам 坈). Мучжоу — старая назва акругі, куды ўваходзіў Чуньань. Радок часам прыпісваюць «Чайнаму канону», але канон пра Мучжоу кажа іншае: «睦州生桐庐县山谷» — чай Мучжоу расце ў далінах павета Тунлу.
    * **Спрэчная цытата.** Фразу пра параны чай хрыбта Цзюкэн публікацыі прыпісваюць то «Чайнай кнізе» (茶谱) Маа Вэньсі, то збору «Ханьмо цюаньшу» (翰墨全书); атрыбуцыя спрэчная.
    * **Падатны чай.** Даведнікі спасылаюцца на мясцовыя хронікі «Чжышань ічжы» (雉山邑志) і «Яньлін чжы» (严陵志): «淳[安茶](https://thetea.app/be/article/ancha)旧产鸠坑者佳，唐时称贡物，宋朝罢贡» — лепшы чай Чуньаня здаўна з Цзюкэна, пры Тан ён ішоў данінай, пры Сун даніну адмянілі. У саміх хроніках радок не звераны.
    * **Экспарт.** Паводле галіновых публікацый, з канца Цын чай Цзюкэна ішоў на экспарт у купажах, а чуньаньскі «Суйлюй» (遂绿) разам з «Туньлюй» ([屯绿](https://thetea.app/be/article/tunlu)) і «Улюй» (婺绿) склаў «залаты трохкутнік» кітайскага зялёнага чаю.
    * **1959.** Паводле даведкавага апісання, «буйналіставы Цзюкэн» (鸠坑大[叶种](https://thetea.app/be/article/qiaomuguanmu)) увайшоў у дзясятку лепшых гатункаў краіны; насенне і саджанцы вывозілі ў СССР, Малі, Гвінею, Алжыр і Марока, а перасяленцы з зоны вадасховішча Сіньаньцзян везлі насенне з сабой.
    * **1984.** Паводле паведамлення Цэнтральнага радыё, Усекітайскі камітэт па гатунках чайнай расліны прызнаў Цзюкэнчжун нацыянальным гатункам пад нумарам «Хуача № 23» (华茶23号); адна галіновая публікацыя называе 1985 год. Галіновы штотыднёвік піша, што гатунак увайшоў у першую партыю нацыянальных гатункаў.
    * **1985.** Паводле даведнікаў, адноўлены ў пачатку 1980-х Цзюкэн Маацзянь (鸠坑[毛尖](https://thetea.app/be/article/mao-jian)) атрымаў званне якаснага прадукта Міністэрства сельскай гаспадаркі, жывёлагадоўлі і рыбалоўства.
    * **2003.** Паводле паведамлення Цэнтральнага радыё, насенне гатунку лётала на караблі «Шэньчжоу-5» у доследзе касмічнай селекцыі.
    * **2025.** Абвяшчэннем Дзяржаўнага ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці № 640 (падпісана 16 ліпеня, апублікавана 13 жніўня) 1409 прадуктаў прызнаныя прадуктамі з геаграфічным указаннем; Цзюкэн Ча — радок 434. Імя зарэгістравана і як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне: паводле даведкавага апісання — 22 снежня 2017 года; з публікацыяй міністэрства дата не зверана.
* **Назва:** «Цзюкэн» (鸠坑) — імя воласці: 鸠 — туркаўка, 坑 — западзіна, лагчына.
* **Культурнае значэнне:** Галіновыя і мясцовыя выданні называюць гатунак «мацярынскім чаем» (母亲茶). Паводле паведамленняў прэсы 2021–2022 гадоў, у вёсцы Танлянь (塘联) воласці на вышыні каля 600 м расце «цар чайных дрэў» (茶树王) старэйшы за 800 гадоў, з кронай каля 11 м у папярочніку; паводле мясцовай прымаўкі «茶王不摘叶，茶树不下青», пакуль не сабраны ліст з яго, астатнія кусты не чапаюць, і вясновы збор адкрываюць ля гэтага дрэва.

**3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна:**

* **Гатунак:** Паводле патрабаванняў аховы — мясцовая папуляцыя Цзюкэн (鸠坑[群体种](https://thetea.app/be/article/qunti-zhong)) павета Чуньань і клонавыя гатункі, выведзеныя з яе як з мацярынскай формы. Паводле паведамлення Цэнтральнага радыё, Цзюкэнчжун — адзіны насенны гатунак Чжэцзяна і адзін з самых шырока распаўсюджаных гатункаў краіны; яго завезлі больш чым у дзесяць краін, сярод іх Японія, В'етнам, былы СССР, Індыя, Гвінея, Марока і Алжыр.
* **Нашчадкі:** З 1980-х гадоў з папуляцыі адабраныя лініі «Цзю 20» (鸠20) і «Цзю 16» (鸠16); паводле галіновага выдання, ліст «Цзю 20» падыходзіць і для зялёнага, і для чырвонага чаю. Гарадская прэса ў 2015 годзе пісала пра новы гатунак «Цзюкэн Цзаа» (鸠坑早), выведзены з той жа папуляцыі. Паводле рэпартажу «Нунмінь жыбаа» (2023), больш за палову садоў павета засаджаныя папуляцыяй Цзюкэн і яе нашчадкамі, а ліст «Цзю 20» закупаюць даражэй за іншыя гатункі.
* **Збор:** Пачынаюць, калі на квадратным метры кроны 10–15 пупышак адпавядаюць стандарту. Ліст — цэлы, свежы, ярка-зялёны, без чаранка, лускавінак і «рыбінага ліста» (鱼叶), без псавання і прымешак.
* **Стандарт збору:** Для Цзюкэн Маацзянь даведнік называе пупышку з адным ледзь раскрытым лістом — «кончык пэндзля» (笔尖); паводле тэрмінаў сыравіну дзеляць на маацзянь (да Цынміна), юйцянь (да Гуюя) і чаацын (пасля Гуюя).

**4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання:**

* **Рэгіён:** Паўночны захад павета Чуньань ля мяжы з Аньхоем, горы вакол Цяньдаоху.
* **Глебы:** Паводле патрабаванняў аховы — кіслыя чырвоныя або жоўтыя глебы добрага складання, pH 4,0–6,0.
* **Клімат:** Даведнік дае для даліны Цзюкэн каля 17,0 °C у сярэднім за год, каля 263 безмарозных дзён і 1430 мм ападкаў, з частымі туманамі.
* **Вышыня:** Дакладных дадзеных у патрабаваннях няма; даведкавае апісанне вылучае сонечныя схілы вышэй за 600 м.
* **Плошча:** Паводле апісання сельскагаспадарчага ўказання — 6500 га садоў, больш за 3000 т чаю на год, ахаваная тэрыторыя 27 000 га.

**5. Тэхналогія Вытворчасці:**

Патрабаванні аховы задаюць восем крокаў з параметрамі:

1.  **Раскладванне ліста (鲜叶摊放, *xiānyè tānfàng*):** 6–12 гадзін, да мяккасці, цёмна-зялёнага колеру і чыстага водару.
2.  **Фіксацыя (杀青, *shāqīng*):** У катле або барабаннай машыне.
3.  **Астыванне (摊凉, *tānliáng*):** 40–60 хвілін.
4.  **Выраўноўванне (理条, *lǐtiáo*):** На машыне для выраўноўвання або машыне для плоскага чаю.
5.  **Адлёжка (回潮, *huícháo*):** 20–30 хвілін, да мяккасці пупышкі.
6.  **Скручванне (揉捻, *róuniǎn*):** 20–25 хвілін; вышэйшы клас без націску, астатнія — з лёгкім націскам у сярэдзіне цыкла.
7.  **Сушка (烘干, *hōnggān*):** У два прыёмы з адлёжкай 20–30 хвілін паміж імі, да вільготнасці ніжэй за 6 %.
8.  **Даводка (整理, *zhěnglǐ*):** Выбіраюць жоўтыя пласцінкі, лускавінкі і стары ліст, адсяваюць крошку.

Для гістарычнага Цзюкэн Маацзянь даведнікі апісваюць ручную схему: раскладванне ліста на 6–12 гадзін, фіксацыя, скручванне, другая падсушка (烘二青, *hōng èrqīng*), фармоўка (整形做条), вывядзенне ворса (提毫, *tíháo*) і дасушка. Прамую шчыльную форму ліст атрымлівае ў катле пры 60 °C; потым кацёл астуджаюць прыкладна да 40 °C і расціраюць ліст далонямі, пакуль не праступіць ворс. Дасушваюць у бамбукавым кошыку над агнём.

**6. Арганалептычныя Характарыстыкі:**

Паводле патрабаванняў аховы, для дзвюх форм.

* **Вонкавы выгляд сухога ліста:** Скручаная форма (卷曲形) — скручаны ізумрудны ліст з прыкметным ворсам. Плоская (扁形) — плоскі, гладкі, прамы, зялёны.
* **Водар сухога ліста:** Асобнага апісання ў знойдзеных крыніцах няма.
* **Водар настою:** У скручанай — далікатны каштанавы, устойлівы (嫩栗香持久); у плоскай — густы каштанавы (栗香馥郁).
* **Смак:** У скручанай — свежы і мяккі (鲜醇); у плоскай — насычаны і мяккі (浓醇).
* **Колер настою:** У скручанай — зялёны, яркі; у плоскай — далікатна-зялёны, яркі.
* **Чайнае дно (завараны ліст):** У скручанай — далікатнае, роўнае, зялёнае і яркае; у плоскай — мясістае, тоўстае, зялёнае і яркае.

Адметную рысу дакумент фармулюе так: «叶肥耐冲泡、栗香味鲜浓» — мясісты ліст, які вытрымлівае шмат праліваў, каштанавы водар, свежы густы смак.

Цзюкэн Маацзянь даведнікі апісваюць так: ліст шчыльны, буйны, прамы, далікатна-зялёны, з белым ворсам; у настоі пупышкі мясістыя, колер жоўта-зялёны і яркі, ворс доўгі серабрысты, водар печанага каштана (熟栗子香), смак свежы і густы.

**7. Хімічны Склад:**

Патрабаванні аховы задаюць для гатовага чаю:

| Паказчык | Змест |
| :--- | :--- |
| Экстрактыўныя рэчывы | 40–53 % |
| Чайныя поліфенолы | 18–28 % |
| Амінакіслоты | 3–6 % |

Дадзеных пра кафеін у знойдзеных крыніцах няма.

**8. Карысныя Ўласцівасці:**

Правераных дадзеных пра дзеянне менавіта гэтага чаю няма.

**9. Заварванне:**

Практыка класа для зялёнага чаю; прадаўцы раяць ваду 80–90 °C і тры-чатыры пралівы, але гэта не норма ўказання.

* **Тэмпература вады:** 80–85 °C.
* **Колькасць чаю:** 3 г на 150 мл.
* **Посуд:** Шкляны стакан або белы гайвань.
* **Працэс:**
    1. Прагрэць посуд.
    2. Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
    3. Першы настой — праз 40–60 секунд.
    4. Піць, пакідаючы частку настою, і даліваць ваду.
    5. Тры-чатыры пралівы, кожны крыху даўжэй.

**10. Захоўванне:**

Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў. Лепш выпіць на працягу года.

**11. Цана і Падробкі:**

Дадзеных пра цэны ў знойдзеных крыніцах няма.

* **Як пазбегнуць падробак:**
    * Гатунак і месца — не адно і тое ж: куст Цзюкэн расце па ўсім Кітаі, а Цзюкэн Ча — толькі чай павета Чуньань.
    * Шукаць знак прадукта з геаграфічным указаннем.
    * Абедзве формы законныя; агульнае ў іх — каштанавы водар і мясістае чайнае дно.

**12. Цікавыя Факты:**

* Радок «睦州有鸠坑» часта прыпісваюць «Чайнаму канону», але стаіць яна ў «Дадатках да дзяржаўнай гісторыі Тан».
* Насенне Цзюкэна лётала ў космас у 2003 годзе.
* Паводле даведнікаў, Цзюкэн Маацзянь служыў і асновай язмінавага чаю — «Цзюкэн Молі Маацзянь» (鸠坑茉莉毛尖).
* Ніжняя мяжа экстрактыўных рэчываў — 40 %; у Юйяа Пубу Сяньмін ([余姚瀑布仙茗](https://thetea.app/be/article/yuyao-pubu-xianming)) і Саньбэйсян Ча (三杯香茶) у тым жа абвяшчэнні — 36 і 37 %.

**13. Параўнанне з іншымі чаямі Чуньаня і суседзяў:**

* **Цяньдаа Юйе ([千岛玉叶](https://thetea.app/be/article/qiandao-yu-ye)):** Плоскі зялёны чай таго ж павета з таго ж гатунку, створаны ў 1982 годзе.
* **Чжэцзян Сунчжэнь ([浙江松针](https://thetea.app/be/article/zhejiang-songzhen)):** Ігольчасты зялёны чай таго ж павета.
* **Тунлу Сюэшуй Юньлюй Ча ([桐庐雪水云绿茶](https://thetea.app/be/article/tonglu-xueshui-yunlu-cha)):** Чай павета Тунлу, які «Чайны канон» называе месцам чаю Мучжоу.
* **Туньлюй (屯绿):** Аньхойскі экспартны зялёны чай, сусед па «залатым трохкутніку».

**У заключэнне:**

Цзюкэн Ча — чай, чыё імя большае за яго самога: воласць дала імя гатунку, які разышоўся па Кітаі і далей, а ахоўваным застаецца толькі зялёны чай павета Чуньань. Скручаны або плоскі, ён пазнаецца па мясістым лісце, каштанавым водары і вытрымцы многіх праліваў.