---
title: "Цзюцэн Шань Люй Ча"
url: https://thetea.app/be/article/jiuceng-shan-lucha
lang: be
updated: 2026-04-08
source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app)
---
# Цзюцэн Шань Люй Ча (九层山绿茶, Jiǔcéng shān lǜchá)

Цзюцэн Шань Люй Ча (九层山绿茶, Jiǔcéng shān lǜchá) — кітайскі высакагорны зялёны чай з правінцыі Гуйчжоу, які вырабляецца ў горным масіве Цзюцэншань на тэрыторыі Лючжы-Тэцюй горада Люпаньшуй. Чай адрозніваецца ўнікальным тэруарам «нізкіх шыротаў, вялікай вышыні і малой інсаляцыі» (低纬度、高海拔、寡日照), з 2017 года абаронены як прадукт з геаграфічным указаннем КНР і славіцца рэпутацыяй «чыстага чаю» (干净茶), які прайшоў звыш 400 праверак на рэшткі пестыцыдаў па стандартах Еўрапейскага саюза.

**1. Класіфікацыя і Паходжанне:**

* **Тып:** Зялёны чай (绿茶, lǜchá), неферментаваны. Вырабляецца ў двух формах: плоская (扁形, biǎnxíng) і скручаная (卷曲形, juǎnqū xíng).
* **Катэгорыя:** Высакагорныя зялёныя чаі Гуйчжоу; кітайскія рэгіянальныя зялёныя чаі з геаграфічным указаннем. Уваходзіць у сістэму правінцыйнага брэнда «Гуйчжоу Люйча» ([贵州绿茶](https://thetea.app/be/article/guizhou-lucha), Guìzhōu Lǜchá).
* **Паходжанне:** Кітай, правінцыя Гуйчжоу (贵州省, Guìzhōu Shěng), горад Люпаньшуй (六盘水市, Liùpánshuǐ Shì), Лючжы-Тэцюй (六枝特区, Liùzhī Tèqū). Зона геаграфічнага ўказання ахоплівае ўсю тэрыторыю Лючжы-Тэцюй.
* **Геаграфічныя каардынаты:** Прыблізна 26°12′ пн. ш., 105°28′ у. д. (раён размешчаны ў «залатым поясе чаяводства» на 26-й паралелі паўночнай шыраты).

**2. Гісторыя і Культурнае Значэнне:**

* **Гісторыя:** Чайная гаспадарка ў горным масіве Цзюцэншань узыходзіць да 1960-х гадоў, калі тут была заснавана ферма для гарадскіх «адукаваных маладых людзей» (知青农场, zhīqīng nóngchǎng), якая заклала асновы чайных плантацый. У мясцовасці Баньпоцунь (半坡村, Bànpō Cūn) захаваліся тысячагадовыя дзікарослыя чайныя дрэвы (千年古茶树), якія сведчаць пра шматвяковае знаходжанне чайнага дрэва ў гэтым рэгіёне. У 2008 годзе была створана кампанія «Лючжы-Тэцюй Цзюцэншань Тучаньпінь Кайфа Ю Сянь Гунсы» (六枝特区九层山土特产开发有限公司), якая зарэгістравала брэнд «Цзюцэншань» і пачала маштабнае засваенне чайных рэсурсаў рэгіёну. У 2017 годзе чай атрымаў статус прадукту з нацыянальным геаграфічным указаннем (国家地理标志保护产品). У 2024 годзе серыя «S9» удастоілася срэбнай узнагароды на міжнароднай чайнай выставе, а кошт брэнда «Цзюцэншань Ча» ацэньваўся ў 25,67 мільярда юаняў.

* **Назва:** Цзюцэншань (九层山) — літаральна «Гара дзевяці ярусаў» (九 jiǔ — дзевяць; 层 céng — ярус, слой; 山 shān — гара). Паводле мясцовай легенды, у масіве налічваецца каля ста горных вяршыняў, якія выстройваюцца ярус за ярусам, нібы шматпавярховая вежа, — адсюль вобразная назва «дзевяць ярусаў». Люйча (绿茶, lǜchá) — зялёны чай.

* **Культурнае значэнне:** Цзюцэн Шань Люй Ча стаў сімвалам эканамічнага адраджэння і «зялёнага развіцця» (绿色发展) Лючжы-Тэцюй — былога вугальнага раёна, які пераарыентаваўся на экалагічную сельскую гаспадарку і чайны турызм. Лючжы-Тэцюй — гэта адміністрацыйнае ўтварэнне з унікальным статусам «асобага раёна» (特区, tèqū), створанага ў 1960-х гадах для кіравання вугальнымі рэсурсамі, а цяпер які стаў вітрынай устойлівага развіцця. Чайная прадукцыя актыўна прасоўваецца як частка стратэгіі скарачэння беднасці і стварэння рабочых месцаў у горных раёнах Гуйчжоу. На тэрыторыі Лючжы-Тэцюй дзейнічаюць сем пасёлкаў з чайнымі плантацыямі плошчай звыш дзесяці тысяч му кожны, агульная плошча чайных садоў перавышае 107 000 му (больш за 7100 га).

**3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна:**

* **Сорт / Культывар:** Аснову пасадак (каля 60 %) складае культывар Фудзін Дабайча (福鼎大白茶, Fúdǐng Dàbáichá) — асабліва ранні гатунак (*Camellia sinensis* var. *sinensis*) з раннім абуджэннем пупышак, высокім утрыманнем поліфенолаў, добра прыдатны для вытворчасці духмяных плоскіх зялёных чаёў. Акрамя таго, культывуюцца мясцовыя папуляцыйныя разнавіднасці (本地[群体种](https://thetea.app/be/article/qunti-zhong), běndì qúntǐ zhǒng), якія ўключаюць буйналіставыя і сярэднеліставыя формы з тоўстым, мясістым лістом, багатым пектынавымі рэчывамі, — ідэальная сыравіна для скручаных чаёў тыпу маоцзянь ([毛尖](https://thetea.app/be/article/mao-jian)). У рэгіёне налічваецца звыш 300 000 старажытных чайных дрэваў узростам больш за сто гадоў.
* **Збор:** Асноўны збор — вясна, з ранневясновым пікам (明前, míngqián) для чаю вышэйшага гатунку. Стандарт: цалкам пупышкавы — для серыі T9; пупышка з адным лістом — для высакаякаснага чаю; пупышка з двума лістамі — для масавай вытворчасці.
* **Вымогі да сыравіны:** Маладая аднастайная сыравіна, без грубых, пашкоджаных ці хворых лістоў. Чысціня пацвярджаецца штогадовым праходжаннем праверак на 481 від рэшткаў пестыцыдаў па стандартах ЕС.

**4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання:**

* **Клімат і рэльеф:** Чайныя сады размешчаны на стыку пасёлкаў Ландай (郎岱镇, Lángdài Zhèn) і Цзанкэ (牂牁镇, Zāngkē Zhèn) у тыповай зоне рачной даліны з уплывам водных мас ракі Цзанкэцзян (牂牁江). Сярэднегадавая тэмпература — 14 °C, гадавая колькасць ападкаў — звыш 1200 мм. Туманых дзён больш за 180 у годзе, рассеянае святло складае звыш 70 % агульнага асвятлення, сутачны перапад тэмператур перавышае 10 °C. Сярэднегадавая працягласць сонечнага ззяння — усяго 1107 гадзін, што значна ніжэй, чым ва ўсходніх чаяводчых правінцыях, — менавіта гэты фактар «малой інсаляцыі» (寡日照, guǎ rìzhào) спрыяе назапашванню амінакіслот і фарміраванню мяккага, салодкага смаку.
* **Вышыня росту:** 1000–1500 м над узроўнем мора.
* **Глебы:** Слаба кіслыя жоўтыя глебы (微酸性黄壤, wēi suānxìng huáng rǎng), pH 5,0–6,5, з утрыманнем арганічнага рэчыва ≥ 2 %. Глебы багатыя селенам, цынкам і іншымі мікраэлементамі. Лясны покрыў складае 78,8 %, прамысловае забруджванне адсутнічае. Водазабеспячэнне забяспечваецца ракой Цзанкэцзян, вада якой адпавядае першаму класу нацыянальнага стандарту якасці.
* **Асаблівасці вырошчвання:** Высакагорнае размяшчэнне запавольвае рост чайных дрэваў, што спрыяе назапашванню пажыўных рэчываў у маладых парастках. Паводле наяўных дадзеных, утрыманне амінакіслот у веснавой сыравіне складае 3,5–5,0 % (на 20 % вышэй, чым у нізкагорных аналагаў), а поліфенолаў — звыш 40 %, фармуючы характэрны «халодны высакагорны характар» (高山冷韵, gāoshān lěngyùn). Чайныя сады кіруюцца па экалагічных стандартах: для барацьбы са шкоднікамі выкарыстоўваюцца толькі фізічныя метады (светлавыя пасткі), хімічныя пестыцыды цалкам забаронены.

**5. Тэхналогія Вытворчасці:**

Вытворчы працэс Цзюцэн Шань Люй Ча ўключае класічныя этапы вырабу зялёнага чаю з важнай адметнай асаблівасцю — двайным шляхам фармавання, які вызначае канчатковы тып прадукту: плоскі або скручаны.

1. **Падвяльванне (摊青, tānqīng):** Свежыя лісты раскладваюцца на бамбукавых сітах на працягу 4–10 гадзін да страты прыкладна 25 % вільгаці. Гэты этап запускае пачатковае развіццё араматычных рэчываў.
2. **Фіксацыя «забойства зеляніны» (杀青, shāqīng):** Апрацоўка ў барабаннай машыне пры 180–240 °C. Хуткае вярчэнне барабана забяспечвае раўнамернае праграванне і «запячатванне» зялёнага колеру (锁翠, suǒcuì).
3. **Скручванне (揉捻, róuniǎn):** Працягласць 25–30 хвілін; у працэсе вызваляюцца пектынавыя рэчывы, якія надаюць чаю шчыльнасць і «цела».
4. **Фармаванне (做形, zuòxíng):** На гэтым этапе тэхналогія падзяляецца:
   * *Плоская форма* (扁形, biǎnxíng): ручное або машыннае прэсаванне ў стылі «цуй я» (翠芽, «ізумрудная пупышка»), якое стварае плоскі, прамы ліст, што нагадвае Лунцзін;
   * *Скручаная форма* (卷曲形, juǎnqū xíng): традыцыйнае ручное фармаванне, прызнанае нематэрыяльнай культурнай спадчынай, якое забяспечвае шчыльныя, тугія скручаныя палоскі.
5. **Сушка (干燥, gānzào):** Праводзіцца ў 2–3 этапы да дасягнення канчатковай вільготнасці ≤ 7,0 %.

Адметная рыса вытворчасці — поўная экалагічная чысціня працэсу: ад плантацыі да ўпакоўкі прымяняюцца толькі фізічныя метады аховы, прадукцыя штогод праходзіць праверку па 481 паказчыку рэшткаў пестыцыдаў па стандартах Еўрапейскага саюза.

**6. Арганалептычныя Характарыстыкі:**

* **Вонкавы выгляд сухога ліста:** Залежыць ад формы: плоскі чай (асабліва серыя «Мін Цянь Цуй Я», 明前翠芽) — плоскія, прамыя, роўныя чаінкі ізумрудна-зялёнага колеру; скручаны чай — шчыльныя, тугія палоскі з выражанай вагой. Абодва тыпы адрозніваюцца аднастайнасцю і чысцінёй.
* **Пах сухога ліста:** Далікатны пах маладых парасткаў (嫩香, nèn xiāng) — для плоскага тыпу; каштанавы пах (栗香, lì xiāng) — для скручанага тыпу. У веснавых узорах прысутнічаюць лёгкія кветкавыя ноты.
* **Пах настою:** Стойкі і чысты: далікатная свежасць у вышэйшых гатункаў, глыбокі каштанавы тон у чаю са скручанага ліста. Пах у астылым кубку (冷杯留香, lěng bēi liú xiāng) захоўваецца больш за 10 хвілін.
* **Смак:** Свежы і яркі (鲜爽, xiānshuǎng), шчыльны і насычаны (醇厚, chúnhòu). Амінакіслотная гармонія забяспечвае выяўленую саладосць, поліфенолы даюць лёгкую даўкасць, якая хутка пераходзіць у салодкае паслясмакоўе (回甘, huígān). Чайныя полісахарыды ствараюць адчуванне паўнаты смаку і мяккага абвалакання.
* **Колер настою:** Далікатна-зялёны, яркі і чысты (嫩绿明亮, nèn lǜ míngliàng) для вышэйшых гатункаў; жоўта-зялёны і празрысты для масавага чаю.
* **Чайнае дно (завараны ліст):** Далікатныя жоўта-зялёныя лісточкі, роўныя і пругкія, з тоўстымі, мясістымі пупышкамі. У лістоў перазімавалых пупышак (越冬芽, yuèdōng yá) можа назірацца лёгкая чырванаватая аблямоўка — характэрная прыродная прыкмета.

**7. Хімічны Састаў:**

* **Поліфенолы (茶多酚, chá duōfēn):** ≥ 14,5 % (паводле некаторых крыніц — да 40 % у сезонны пік). Аснову складаюць кацехіны, якія забяспечваюць антыаксідантную актыўнасць. Характэрна, што ўтрыманне поліфенолаў на 15 % перавышае паказчыкі сярэднестатыстычных зялёных чаёў раўніннай вытворчасці.
* **Амінакіслоты (氨基酸, ānjīsuān):** 3,5–5,0 %, уключаючы L-тэанін. Высокае ўтрыманне — вынік высакагорнага размяшчэння і малой інсаляцыі.
* **Водны экстракт (水浸出物, shuǐ jìnchū wù):** ≥ 42 %, што паказвае на надзвычай насычаны смакавы профіль і высокую экстрактыўнасць.
* **Алкалоіды:** Кафеін, тэабрамін, тэафілін — у стандартных для зялёнага чаю канцэнтрацыях.
* **Селен (硒, xī):** Арганічны селен у значных колькасцях — адметная геахімічная асаблівасць глебаў рэгіёну.
* **Вітаміны:** C (у свежай сыравіне), групы B, K.
* **Мінералы:** Цынк, калій, марганец і іншыя мікраэлементы.
* **Эфірныя алеі:** Фармуюць каштанава-кветкавы араматычны профіль, асабліва выяўлены дзякуючы павольнаму высакагорнаму росту.

**8. Карысныя Ўласцівасці:**

* **Высокая антыаксідантная актыўнасць:** Поліфенольны комплекс, узмоцнены арганічным селенам, забяспечвае павышаную эфектыўнасць нейтралізацыі свабодных радыкалаў — паводле наяўных дадзеных, на 20 % вышэй за сярэдні ўзровень для зялёных чаёў.
* **Падтрымка ліпіднага абмену:** Кацехіны (асабліва EGCG) падаўляюць усмоктванне тлушчаў, а высокае ўтрыманне воднага экстракту (≥ 42 %) узмацняе метабалічны эфект пры рэгулярным ужыванні.
* **Кардыяпратэктарнае дзеянне:** Спалучэнне арганічнага селену і поліфенолаў спрыяе ахове сардэчна-сасудзістай сістэмы і падтрыманню эластычнасці сасудаў.
* **Мяккі танізавальны эфект:** Кафеін у спалучэнні з L-тэанінам забяспечвае раўнамернае танізаванне без рэзкіх скокаў — стан яснай засяроджанасці.
* **Падтрымка стрававання:** Поліфенолы і пектынавыя рэчывы спрыяльна ўплываюць на працу страўнікава-кішачнага тракта.
* **Умацаванне імунітэту:** Комплекс вітамінаў, мінералаў і біялагічна актыўных поліфенолаў падтрымлівае ахоўныя функцыі арганізма.

**9. Заварванне:**

* **Тэмпература вады:** 80–85 °C (для чаю вышэйшага гатунку серыі T9 — 75 °C). Рэкамендуецца закіпяціць ваду і даць ёй астыць прыкладна 2 хвіліны.
* **Колькасць чаю:** 3 г на 150 мл вады (суадносіны 1:50).
* **Посуд:** Шкляная шклянка (玻璃杯, bōli bēi) — для назірання за формай чаю і раскрыццём ліста; белая фарфоравая гайвань (白瓷盖碗, báicí gàiwǎn) — для канцэнтрацыі водару.
* **Працэс:**
  1. Прагрэйце посуд гарачай вадой.
  2. Рэкамендаваны метад заварвання — «верхні заліў» (上投法, shàngtóu fǎ): спачатку напоўніце шклянку вадой, затым акуратна апусціце чай на паверхню.
  3. Першы праліў: настойвайце 30 секунд.
  4. Разліце настой або пачніце піць.
  5. Наступныя пралівы: павялічвайце час настойвання на 10–15 секунд.
  6. Чай вытрымлівае 3–4 паўнавартасных пралівы.

**10. Захоўванне:**

* Герметычная ўпакоўка з поўнай абаронай ад святла, вільгаці і пабочных пахаў.
* Аптымальная тэмпература: 0–5 °C (халадзільнік). Перад адкрыццём неабходна вытрымаць чай пры пакаёвай тэмпературы ў закрытай упакоўцы для прадухілення кандэнсацыі.
* Тэрмін прыдатнасці — 24 месяцы пры выкананні ўмоў захоўвання. Пасля адкрыцця рэкамендуецца ўжыць чай як мага хутчэй для захавання водару і свежасці.
* Ворагі чаю: вільгаць, прамое святло, пабочныя пахі, высокая тэмпература.

Варта мець на ўвазе, што зялёны чай з высокім утрыманнем поліфенолаў не рэкамендуецца піць нашча, бо дубільныя рэчывы могуць раздражняць слізістую страўніка. Аптымальны час — праз гадзіну пасля ежы. Рэкамендаваны дзённы аб’ём — не больш за 600 мл. Пры прыёме лекавых прэпаратаў (асабліва прэпаратаў жалеза і антыбіётыкаў) варта вытрымліваць інтэрвал не менш за адну гадзіну паміж прыёмам лекаў і чаяпіццем.

**11. Цана і Падробкі:**

* **Цэнавая катэгорыя:** Чай серыі T9 (特级, tèjí), цалкам пупышкавы — звыш 1000 юаняў за цзінь (500 г), у розніцу 400–600 юаняў за 100 г. Высакаякасны зялёны чай «пупышка з адным лістом» — 50–100 юаняў за цзінь (гэта адзін з найбольш даступных высакагорных чаёў Гуйчжоу, што звязана з маштабнай вытворчасцю). Масавы чай — значна танней.
* **Фактары цаны:** Сезон збору (ранневясновы значна даражэй), гатунак сыравіны, форма (плоская даражэй за скручаную), праходжанне еўрапейскай сертыфікацыі.
* **Як пазбегнуць падробак:**
  * Набывайце чай з пацвярджэннем статусу геаграфічнага ўказання — маркіроўка «九层山茶» з адпаведным знакам.
  * Звяртайце ўвагу на чысціню і аднастайнасць ліста: плоскі чай павінен быць роўным і ізумрудна-зялёным, скручаны — шчыльным і важкім.
  * Ацаніце пах: стойкі, чысты, без затхласці, пабочных хімічных нот.
  * Праверце настой: ён павінен быць празрыстым, яркага зялёнага адцення.
  * Запытайце сертыфікат якасці — прадукцыя брэнда праходзіць праверку на рэшткі пестыцыдаў па стандартах ЕС.

**12. Цікавыя Факты:**

* Назва «Гара дзевяці ярусаў» паэтычна апісвае мясцовы ландшафт: стоячы на ўзвышшы, можна ўбачыць каля ста горных вяршыняў, якія сыходзяць удалячынь слой за слоем, нібы прыступкі гіганцкай лесвіцы.
* У вёсцы Баньпоцунь (半坡村) засяроджана група старажытных чайных дрэваў узростам звыш тысячы гадоў, уключаючы экзэмпляры, прызнаныя экспертамі «найбольш вартымі рэкамендацыі старажытнымі чайнымі дрэвамі Гуйчжоу» (贵州最具推介价值古茶树).
* Чай Цзюцэншань — адзін з нямногіх кітайскіх зялёных чаёў, якія сістэматычна праходзяць праверку па стандартах ЕС (481 паказчык рэшткаў пестыцыдаў), што робіць яго эталонам паняцця «чысты чай» (干净茶) у сістэме гуйчжоускага чайнага брэндынгу.
* Лючжы-Тэцюй — адзіны ў Кітаі адміністрацыйны раён са статусам «асобага раёна» (特区), захаваным з эпохі вугальнага асваення 1960-х гадоў. Пераход ад вугалю да чаю — сімвалічная і рэальная трансфармацыя рэгіянальнай эканомікі.
* Кошт брэнда «Цзюцэншань Ча» у 2024 годзе дасягнуў 25,67 мільярда юаняў — уражвальны паказчык для рэгіянальнага чаю, яшчэ некалькі дзесяцігоддзяў таму практычна невядомага за межамі Гуйчжоу.

**13. Параўнанне з іншымі зялёнымі чаямі:**

* **Дуюнь Маоцзянь ([都匀毛尖](https://thetea.app/be/article/douyun-mao-jian), Dūyún Máojiān):** Самы знакаміты зялёны чай Гуйчжоу, які ўваходзіць у дзясятку класічных кітайскіх чаёў. Вырабляецца ў Цяньнань-Буі-Мяоскай аўтаномнай акрузе з мясцовых дробналіставых гатункаў. У параўнанні з Цзюцэн Шань Люй Ча, Дуюнь Маоцзянь валодае больш далікатным водарам, тонкай ігольчатай формай і дэлікатным умамі-профілем. Цзюцэн Шань больш шчыльны, насычаны і «цяжкі» па целе.
* **Мэйтань Цуй Я ([湄潭翠芽](https://thetea.app/be/article/meitan-cui-ya), Méitán Cuìyá):** Яшчэ адзін вядучы гуйчжоускі зялёны чай плоскай формы, які вырабляецца ў павеце Мэйтань. Па вонкавым выглядзе і стылі найбольш блізкі да плоскай формы Цзюцэн Шань Люй Ча, аднак расце на меншых вышынях (600–900 м), што дае больш мяккі, але менш «халодны» смакавы профіль.
* **Сі Ху Лун Цзін ([西湖龙井](https://thetea.app/be/article/xihu-longjing), Xīhú Lóngjǐng):** Класічны плоскі зялёны чай з Чжэцзяна. Плоская форма Цзюцэн Шань Люй Ча візуальна нагадвае Лунцзін, але адрозніваецца больш выяўленым каштанавым водарам, большай шчыльнасцю цела і характэрным «высакагорным халадком», не характэрным для раўніннага Лунцзіна.
* **Шуйчэн Чуньча ([水城春茶](https://thetea.app/be/article/shuicheng-chuncha), Shuǐchéng Chūnchá):** Зялёны чай суседняга раёна Шуйчэн у складзе таго ж горада Люпаньшуй. Падобны тэруар і вышынны профіль, але Цзюцэншань адрозніваецца больш маштабным экалагічным кантролем і наяўнасцю старажытных чайных дрэваў у аснове папуляцыйнага генетычнага фонду.
* **Фэнган Фусі Фусэ Ча (凤冈富锌富硒茶, Fènggāng Fùxīn Fùxī Chá):** Зялёны чай з павета Фэнган (правінцыя Гуйчжоу), таксама багаты цынкам і селенам і які мае статус геаграфічнага ўказання. У параўнанні з Цзюцэн Шань, Фэнган-чай расце на некалькі меншых вышынях, валодае больш далікатным і вытанчаным смакавым профілем, тады як Цзюцэн Шань выйграе ў шчыльнасці цела і глыбіні каштанавага водару.

**У заключэнне:**

Цзюцэн Шань Люй Ча — адзін з найбольш яркіх прадстаўнікоў новага пакалення высакагорных зялёных чаёў Гуйчжоу, якія спалучаюць шматвяковыя прыродныя рэсурсы з сучаснымі экалагічнымі стандартамі. «Нізкія шыраты, вялікая вышыня і малая інсаляцыя» — гэтая трыяда тэруарных фактараў дорыць чаю рэдкую камбінацыю шчыльнага, насычанага цела і мяккай амінакіслотнай саладосці, а бескампрамісны кантроль чысціні вытворчасці робіць яго эталонам «чыстага чаю» Гуйчжоу. Гэты чай варта паспрабаваць тым, хто цэніць насычаныя, цялесныя зялёныя чаі з выяўленым мінеральным характарам і хоча адкрыць для сябе чайнае багацце паўднёва-заходняга Кітая за межамі класічнага канону.